Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 8:2

Περί νομοθεσίας. Για τον Πατέρα ο Δαβίδ λέει: «Το να πράξω το θέλημά σου, Θεέ μου, επιθύμησα, και ο νόμος σου βρίσκεται μέσα στα σπλάχνα μου». Για τον Υιό ο Παύλος: «Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου, και έτσι να εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού». Για το Πνεύμα ο ίδιος: «Ο νόμος του Πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε».

Σχετικά με τον ισχυρισμό των αιρετικών ότι το Πνεύμα είναι δώρο από τον Θεό. Εμείς λέμε ότι είναι δώρο ζωής (διότι μας ελευθέρωσε· επειδή ο νόμος του Πνεύματος της ζωής μάς ελευθέρωσε), και δώρο δυνάμεως: «Διότι θα λάβετε δύναμη, όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα σε εσάς». Εμείς δε υποδεικνύουμε και τον Υιό και την υιοθεσία, ότι δηλαδή το Άγιο Πνεύμα τα χάρισε στους ανθρώπους· και λίγο πιο κάτω: «Πώς δεν θα μας τα χαρίσει όλα μαζί με αυτόν;» και αλλού: «Για να γνωρίσουμε τα όσα μας χαρίστηκαν από τον Θεό». Ο Παύλος, ομιλώντας για το μυστήριο της ενανθρωπήσεως στην προς Εβραίους επιστολή, αφού παρέθεσε τη φράση που λέγει: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός», την αναπτύσσει περαιτέρω αναφερόμενος στον Χριστό, λέγοντας: «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν κοινή μετοχή σε αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως μετέσχε σε αυτά, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο». Ως παιδιά του εδώ ονομάζει τους αποστόλους, για τους οποίους διδάσκει ότι ο Κύριος Σαβαώθ, ο οποίος κατοικεί στο όρος Σιών, θα επιτελέσει μέσω αυτών σημεία και τέρατα στον οίκο του Ισραήλ. Λέγει δε ότι αυτοί ακριβώς θα γίνουν φανεροί, αφού σφραγιστούν στο πρόσωπο με τη σφραγίδα του Χριστού, και αφού εκπαιδευτούν ώστε να μη μαθαίνουν πλέον τον νόμο του Μωυσή, καθότι αυτός δεν ισχύει πλέον, και ότι ο αποκαλούμενος οίκος του Ιακώβ έχει εγκαταλειφθεί από τον Θεό.

Και αυτή η εξέταση των ρητών που παρατέθηκαν είναι επαρκής για εμάς, ανάλογα με τη δύναμή μας. Τώρα πλέον ας προχωρήσουμε με τον λόγο και προς εκείνους που αντιτίθενται στο Άγιο Πνεύμα, καθαιρώντας κάθε ύψωμα της διανοίας τους που υψώνεται εναντίον της γνώσεως του Θεού. Λες ότι το Άγιο Πνεύμα είναι κτίσμα. Κάθε κτίσμα όμως είναι δούλο του δημιουργού του. «Διότι τα σύμπαντα», λέει, «είναι δούλα σου». Εάν λοιπόν είναι δούλο, έχει την αγιότητα επίκτητη· και καθετί που έχει την αγιότητα επίκτητη δεν είναι ανεπίδεκτο κακίας· το Άγιο Πνεύμα, όμως, όντας άγιο κατ' ουσίαν, ονομάζεται πηγή αγιασμού· άρα το Άγιο Πνεύμα δεν είναι κτίσμα. Και εάν δεν είναι κτίσμα, είναι ομοούσιο με τον Θεό. Πώς λοιπόν αποκαλείς δούλο, πες μου, εκείνον που διά του βαπτίσματος σε ελευθερώνει από τη δουλεία; «Διότι ο νόμος», λέει, «του Πνεύματος της ζωής σε ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας».

Αλλά ας επανέλθουμε στο προκείμενο. Διότι η διάνοια, εφόσον μπορέσει να καθαριστεί από τα υλικά πάθη, και να εγκαταλείψει όλη τη νοητή κτίση, και σαν κάποιο ψάρι να αναδυθεί από τον βυθό προς την άνω επιφάνεια, αφού βρεθεί έξω από την κτίση στον καθαρό χώρο, εκεί θα δει το Άγιο Πνεύμα, όπου είναι ο Υιός, και όπου είναι ο Πατέρας, να έχει και αυτό τα πάντα συνουσιωμένα σύμφωνα με τη φύση: την αγαθότητα, την ευθύτητα, τον αγιασμό, τη ζωή. Διότι λέγει: «Το Πνεύμά σου το αγαθό»· και πάλι: «Πνεύμα ευθές»· και πάλι: «Το Πνεύμα το άγιο». Και ο Απόστολος: «Ο νόμος του Πνεύματος της ζωής». Τίποτα από αυτά δεν είναι επίκτητο σε αυτό, ούτε υπάρχει σε αυτό επιγενόμενο εκ των υστέρων· αλλά, όπως ακριβώς το να θερμαίνει είναι αχώριστο στο πυρ, και το να λάμπει στο φως, έτσι και στο Πνεύμα το να αγιάζει, το να ζωοποιεί, η αγαθότητα, η ευθύτητα. Εκεί λοιπόν ίσταται το Πνεύμα, εκεί, στη μακάρια φύση, μη αριθμούμενο μαζί με το πλήθος, αλλά θεωρούμενο εντός της Τριάδας· εξαγγελλόμενο μοναδικά, μη συμπεριλαμβανόμενο στα συστήματα των κτισμάτων. Διότι, όπως ο Πατέρας είναι ένας, και ο Υιός ένας, έτσι ένα είναι και το Άγιο Πνεύμα. Ενώ τα λειτουργικά πνεύματα σε κάθε τάγμα μας παρουσιάζουν δυσκολομέτρητο πλήθος. Μην αναζητάς λοιπόν μέσα στην κτίση αυτό που είναι υπέρ την κτίση· μην καταβιβάζεις αυτό που αγιάζει μαζί με τα αγιαζόμενα. Αυτό γεμίζει αγγέλους, γεμίζει αρχαγγέλους, αγιάζει δυνάμεις, ζωοποιεί τα σύμπαντα.

Σε εμάς, λέει, το Πνεύμα είναι ως δώρο από τον Θεό. Και προφανώς το δώρο δεν δοξάζεται με τις ίδιες τιμές με εκείνον που το προσέφερε. Είναι λοιπόν δώρο του Θεού το Πνεύμα, αλλά δώρο ζωής. «Διότι ο νόμος», λέει, «του Πνεύματος της ζωής μάς ελευθέρωσε». Και δώρο δυνάμεως· «Διότι θα λάβετε δύναμη, όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας». Μήπως λοιπόν εξαιτίας αυτού είναι αξιοκαταφρόνητο; Ή μήπως δεν χάρισε και τον Υιό στους ανθρώπους; «Αυτός», λέει, «που δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν;» Και αλλού· «Για να γνωρίσουμε αυτά που μας χαρίστηκαν από τον Θεό», μιλώντας για το μυστήριο της ενανθρωπήσεως.

Ο Παύλος λοιπόν, γράφοντας στους Κολοσσαείς, λέει: «Και εσάς, που ήσασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων και της ακροβυστίας σας, σας συνεζωοποίησε με τον Χριστό». Άραγε λοιπόν, σε ολόκληρο λαό και Εκκλησία χάρισε ο Θεός τη ζωή μαζί με τον Χριστό, ενώ στο Άγιο Πνεύμα δεν ανήκει η ζωή μαζί με τον Χριστό; Αν όμως είναι ασεβές έστω και το να το σκεφτεί κανείς αυτό, πώς δεν είναι όσιο, όπως ακριβώς έχουν εκ φύσεως, έτσι και την ομολογία να την αποδίδουμε αδιαίρετα; Έπειτα, πώς δεν αποτελεί την έσχατη αναλγησία, το να ομολογούν αφενός ότι οι άγιοι είναι μαζί με τον Χριστό —εφόσον βέβαια ο Παύλος, έχοντας εκδημήσει από το σώμα, βρίσκεται κοντά στον Κύριο, και έχοντας αναχωρήσει, είναι ήδη μαζί με τον Χριστό—, στο δε Πνεύμα, αυτοί, στο μέτρο που εξαρτάται από τους ίδιους, να μην του αναγνωρίζουν ότι είναι μαζί με τον Χριστό, ούτε καν εξίσου με τους ανθρώπους; Και ο Παύλος αποκαλεί τον εαυτό του συνεργό του Θεού στην οικονομία του Ευαγγελίου· εάν όμως ονομάσουμε συνεργό το Άγιο Πνεύμα, διά του οποίου σε όλη την κτίση κάτω από τον ουρανό καρποφορεί το Ευαγγέλιο, θα διατυπώσουν άραγε εναντίον μας κατηγορία για ασέβεια; Και όπως φαίνεται, η ζωή εκείνων που έχουν στηρίξει την ελπίδα τους στον Κύριο «είναι κρυμμένη μαζί με τον Χριστό στον Θεό», και «όταν φανερωθεί ο Χριστός, η ζωή μας, τότε και αυτοί θα φανερωθούν μαζί του εν δόξη»· αυτό όμως το Πνεύμα της ζωής, το οποίο μας ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας, δεν είναι με κανέναν τρόπο μαζί με τον Χριστό, ούτε στη λανθάνουσα και κρυμμένη ζωή μαζί του, ούτε στη φανέρωση της δόξας, την οποία εμείς προσδοκούμε ότι θα αποκαλυφθεί στους αγίους; «

Αληθεύει λοιπόν ο θεσπέσιος Παύλος ισχυριζόμενος ότι με τον νου μεν δουλεύει στον θείο νόμο, με τη σάρκα δε στον νόμο της αμαρτίας. Και αυτό νομίζω είναι εκείνο που είπε: «Διότι το να θέλω το καλό είναι εύκολο για μένα, αλλά το να το πράττω, όχι». Παλαιότερα λοιπόν, όπως είπα, υπήρχε μέσα μας, όσον αφορά τουλάχιστον τον νου και τη θέληση που βρίσκεται σε αυτόν, η επιλογή να δουλεύουμε στον θείο νόμο, αλλά η σάρκα μας εξανάγκαζε προς την αμαρτία, προβάλλοντας ως αντίσταση τρόπον τινά το δικό της θέλημα. Υπήρχε επομένως κατάκριση για εκείνους που ήθελαν μεν να επιτελούν το αγαθό, αλλά δεν το μπορούσαν επειδή τυραννιούνταν από τα πάθη. Όμως εν Χριστώ έχει πάψει αυτό που κατακρίνει, δηλαδή η πλεονεξία των σαρκικών ορμών. <Διότι ο νόμος του πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού.> Νομίζω δε ότι είναι αναγκαίο, για την ακριβή διασάφηση των εννοιών σε αυτά, να ειπωθεί το εξής: διότι όπως ακριβώς ονομάζει νόμο της αμαρτίας και του θανάτου το σαρκικό φρόνημα, το οποίο μας παρασύρει προς κάθε είδος φαυλότητας, έτσι ονομάζει και νόμο του πνεύματος της ζωής το πνευματικό θέλημα, δηλαδή την κλίση της διάνοιας προς το αγαθό. Αλλά «εκείνος που σπέρνει στη σάρκα, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά· ενώ εκείνος που σπέρνει στο πνεύμα, από το πνεύμα θα θερίσει ζωή αιώνια».

Επομένως, ο νόμος του πνεύματος της ζωής, δηλαδή το θέλημα του νου που οδηγεί στη ζωή, υπήρχε μέσα μας και παλαιότερα· διότι με τον νου δουλεύαμε στον νόμο του Θεού· αλλά ασθένησε, όπως είπα, λόγω της αδυναμίας του να αντισταθεί, και, καθώς νικιόταν από τις επιθυμίες της σάρκας, κατακρινόταν από τον νόμο. Επειδή όμως, αποβάλλοντας την ασθένεια, ενδυναμώθηκε μέσω του Χριστού· διότι μέσω Αυτού σφραγιστήκαμε με το Άγιο Πνεύμα και ντυθήκαμε τη «δύναμη εξ ύψους», γι' αυτό ακριβώς και λυτρωθήκαμε, και δεν είμαστε πλέον υποταγμένοι στο κακό· αλλά κληθήκαμε, όπως είπα, σε ελεύθερο αξίωμα. Επομένως, ο νόμος του πνεύματος της ζωής, δηλαδή το θέλημα του νου, το οποίο ρέπει προς την αγαθοεργία και οδηγεί στη ζωή, όταν πλούτισε με τη χάρη μέσω του Χριστού και απαλλάχθηκε από την παλαιά ασθένεια, τότε, αψηφώντας τα κακά που προέρχονται από την αμαρτία και υπερισχύοντας του νόμου της σάρκας, με ελευθέρωσε, λέει· και όχι βέβαια χορηγώντας ο ίδιος την ελευθερία, αλλά μάλλον γινόμενος για εμάς πρόξενος της ελευθερίας που δόθηκε μέσω του Χριστού.

ΑΛΛΟ, το οποίο δηλώνει ότι ο νόμος τέθηκε από το Πνεύμα ως από τον Θεό. «Γνωρίζω, λέει, ότι ο νόμος είναι πνευματικός.» Έπειτα, προχωρώντας λίγο, προσθέτει: «Διότι χαίρομαι με τον νόμο του Θεού κατά τον εσωτερικό άνθρωπο.» Και πάλι: «Διότι ο νόμος του Πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου.» Ιδού, αφού ονόμασε τον νόμο πνευματικό, δηλαδή αυτόν που δόθηκε διά του Πνεύματος, αμέσως τον αποκαλεί και νόμο του Θεού. Πιο ξεκάθαρα δε, μέσα από τα επόμενα, δείχνει ότι το Πνεύμα είναι Θεός, αναφωνώντας: «Ο νόμος του Πνεύματος της ζωής», ώστε το Άγιο Πνεύμα όχι μόνο να εμφανίζεται ότι νομοθετεί, αλλά και να υπάρχει ήδη ως Πνεύμα ζωής. Και ποια είναι η ζωή, αν όχι βεβαίως ο Χριστός που λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια και η ζωή;» Εφόσον λοιπόν νομοθετεί ο Χριστός, επειδή το Πνεύμα υπάρχει φυσικώς εν Αυτώ και εξ Αυτού, το ίδιο το Πνεύμα νομοθετεί.

Σε αυτόν υπήρχε ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων. Στον Απόστολο αναφέρεται: Ο πρώτος άνθρωπος Αδάμ έγινε ζώσα ψυχή, ο έσχατος Αδάμ έγινε Πνεύμα ζωοποιό. Διότι ο νόμος του Πνεύματος της ζωής με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου.

Επομένως, πρέπει να κατανοήσουμε ότι, εφόσον το Άγιο Πνεύμα βρίσκεται μέσα μας, ο Σατανάς δεν μπορεί να εισέλθει και να παραμείνει στο βάθος της ψυχής. Αλλά και ο θεσπέσιος Παύλος μάς διδάσκει φανερά το νόημα αυτής της θεωρίας: διότι, αφού εξέτασε τη μορφή του ζητήματος μέσα από την αγωνιστική γνώση, λέει τα εξής: Διότι συμφωνώ με χαρά με τον νόμο του Θεού κατά τον εσωτερικό άνθρωπο. Βλέπω όμως έναν άλλον νόμο στα μέλη μου, ο οποίος αντιστρατεύεται τον νόμο του νου μου και με αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας που υπάρχει στα μέλη μου. Ενώ από την πλευρά της τελειότητας λέει: Καμία κατάκριση δεν υπάρχει τώρα πλέον για όσους είναι ενωμένοι με τον Χριστό Ιησού. Διότι ο νόμος του Πνεύματος της ζωής με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου. Λέει δε και αλλού, για να μας διδάξει πάλι, ότι ο Σατανάς πολεμά μέσω του σώματος την ψυχή που μετέχει στο Άγιο Πνεύμα: Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωστεί τη μέση σας με την αλήθεια και έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, και έχοντας υποδηθεί τα πόδια σας με την ετοιμότητα του ευαγγελίου της ειρήνης. Πάνω από όλα, αναλάβετε την ασπίδα της πίστεως, με την οποία θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πυρωμένα βέλη του πονηρού. Και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού. Άλλο πράγμα όμως είναι η αιχμαλωσία και άλλο η πάλη. Επειδή το πρώτο υποδηλώνει βίαιη απαγωγή, ενώ το δεύτερο φανερώνει έναν αγώνα μεταξύ ίσων δυνάμεων.

Και πάλι: ο νόμος του Πνεύματος της ζωής με ελευθέρωσε από την αμαρτία. Σε αυτόν, λοιπόν, που μας ελευθέρωσε από κάθε αμαρτία ας αναπέμψουμε δόξα, στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, διότι δική του είναι η δόξα και το κράτος, νυν και αεί και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Επομένως, «κατοίκησε μέσα μας» και, δίνοντάς μας «το δικαίωμα του νόμου» του πνεύματος για να τον γνωρίσουμε και να κατανοήσουμε ότι τα δικά του αποτελούν την αρχή και το τέλος της ζωής, έγινε για εμάς «νόμος δικαιοσύνης», «νόμος πίστεως», «νόμος πνεύματος», ελεύθερος από τον «νόμο της αμαρτίας της σαρκός». Γι' αυτό «ευφραίνομαι με τον νόμο του Θεού κατά τον έσω άνθρωπο»· και μέσα μας είναι ο Χριστός, εφόσον κατοικεί εντός μας. Διότι ο ίδιος με τον θάνατό του έγινε οδός ζωής για εμάς, ώστε «εκείνοι που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς», τον αίτιο της ζωής· «ενθυμούμενος τον όρκο προ πολλών γενεών» κατά τον Δαβίδ, «ο Θεός ήταν εν Χριστώ, συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό Του, μη λογαριάζοντας σε αυτούς τα παραπτώματά τους», «διότι σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα και δι' αυτού να συμφιλιώσει τα πάντα με τον εαυτό Του, φέρνοντας ειρήνη διά του αίματος του σταυρού». Ήλθε, λοιπόν, «για την οικονομία του πληρώματος των καιρών», όπως είχε υποσχεθεί στον Αβραάμ και στους υπόλοιπους αγίους, «για να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στο πρόσωπό του, και αυτά που βρίσκονται στους ουρανούς και αυτά που βρίσκονται στη γη».

Διότι όλοι θα λυτρώνονταν αποχωριζόμενοι τα σώματά τους κατά την έξοδο από αυτόν τον βίο, αλλά και ομοίως όλες οι ψυχές, τόσο των απίστων όσο και των πιστών, και των αδίκων και των δικαίων, αποχωρίζονταν από τα σώματα κατά την ημέρα του θανάτου. Τι περισσότερο, λοιπόν, επιδίωκε να λάβει ο απόστολος σε σύγκριση με τους άλλους, εκείνους που έζησαν στην απιστία; Ή γιατί ευχόταν να λυτρωθεί από το σώμα, κάτι που, ακόμη και αν δεν το ήθελε, οπωσδήποτε θα του συνέβαινε, όπως ακριβώς έχει οριστεί για όλους να πεθάνουν και να αποχωριστούν οι ψυχές τους από τα σώματα, εάν βέβαια θεωρούσε το σώμα ως τον θάνατο της ψυχής; Επομένως, ω Αγλαοφώντα, δεν ονομάζει θάνατο αυτό το σώμα, αλλά την αμαρτία που κατοίκησε μέσα στο σώμα δια της επιθυμίας, από την οποία ο Θεός τον λύτρωσε μέσω της παρουσίας του Χριστού. «Διότι ο νόμος του Πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού μας ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου», έτσι ώστε «εκείνος που ανέστησε τον Ιησού από τους νεκρούς, δια του Πνεύματός του που ενοικεί σε εμάς, να ζωοποιήσει και τα θνητά μας σώματα», αφού «κατακρίθηκε η αμαρτία στο σώμα» με σκοπό την κατάργησή της, «για να φανερωθεί», έχοντας αναζωπυρωθεί, «το δικαίωμα του» φυσικού «νόμου», ο οποίος σύμφωνα με την εντολή μάς ελκύει προς το αγαθό, το οποίο, έχοντας ασθενήσει επειδή η σάρκα βρισκόταν υπό την κυριαρχία της αμαρτίας, πριν από την παρουσία του Χριστού καλυπτόταν από τις υλικές μέριμνες. «

Διότι το αδύνατο του φυσικού νόμου μέσα μας, κατά το οποίο ασθενούσε επειδή νικιόταν από την επιθυμία που ενυπάρχει στο σώμα, ο Θεός το θεράπευσε, στέλνοντας τον δικό Του Υιό, ο οποίος προσέλαβε σάρκα όμοια με τη σάρκα της αμαρτίας (διότι αυτό που φάνηκε ήταν αληθινό και όχι φαινομενικό), ώστε, αφού καταδικάστηκε η αμαρτία προς αναίρεση «για να μην» μπορέσει πλέον να «καρποφορήσει» στη σάρκα, να εκπληρωθεί το δικαίωμα του φυσικού νόμου, το οποίο πλεόνασε μέσω της υπακοής σε εκείνους που δεν πορεύονται σύμφωνα με την επιθυμία της σάρκας, αλλά σύμφωνα με την επιθυμία και την καθοδήγηση του Πνεύματος. Διότι «ο νόμος του Πνεύματος της ζωής», που είναι ακριβώς το ευαγγέλιο, όντας διαφορετικός από τους προαναφερθέντες νόμους, και ο οποίος τέθηκε μέσω του κηρύγματος με σκοπό την υπακοή και την άφεση των αμαρτιών, «μας ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου», αφού νίκησε ολοκληρωτικά την αμαρτία που βασίλευε στη σάρκα.

Ποιας ζωής λοιπόν, ποιας δύναμης; Άραγε εκείνης που ενεργεί σύμφωνα με την αίσθηση, τον νου και τον λόγο; Όχι βέβαια· αλλά εκείνης που καθιστά αθάνατο και που μπορεί να επιτελεί όσα ξεπερνούν την αίσθηση, τον νου και τον λόγο, και η οποία δεν χορηγεί μόνο αθανασία, αλλά και αναμαρτησία, στο μέτρο τουλάχιστον που εξαρτάται από αυτήν· «διότι ο νόμος του πνεύματος της ζωής με ελευθέρωσε», λέει ο Παύλος, «από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου», ώστε η ζωή αυτή να είναι ανώτερη και από την αθάνατη ζωή, ούσα ανεπίδεκτη όχι μόνο φθοράς, αλλά και κάθε είδους κακίας.

Διότι, όταν άκουσε από τον Κύριο ότι «είμαι Υιός του Θεού», έσκισε τα ιμάτιά του. Ο Πέτρος όμως, έχοντας αποδεχθεί τον νόμο του Πνεύματος της ζωής, όχι μόνο δεν αρνήθηκε όταν διδασκόταν, αλλά με μία μόνο ερώτηση ομολόγησε, αποδεικνύοντας ότι η γνώση της αλήθειας είναι έμφυτη.

499. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΑΡΧΙΑ. Κατά των Μακεδονιανών, δηλαδή των Πνευματομάχων. Εάν ο Κύριος εκπλήρωσε τη δική του υπόσχεση, λίγες ημέρες μετά την ανάληψή του, εξοπλίζοντας τους μαθητές με δύναμη εξ ύψους, και ο νόμος του πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού μάς ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου, τότε είναι μάταιη η κακόνοια του Σατανά Μοντανού, ο οποίος έκλεισε τα μάτια μπροστά σε μια τόσο μεγάλη αλήθεια, και μυθοποίησε ότι κάτι ανώτερο από αυτή την τελείωση θα προσφερόταν σε όσους τον πίστευαν.

Αν λοιπόν επιμείνουμε πεισματικά να τον διατηρήσουμε σε ισχύ, εξαιτίας αυτού ακριβώς γινόμαστε παραβάτες, επειδή επιμένουμε να τηρούμε όσα έχουν καταργηθεί από τον Θεό. Έπειτα, δείχνει και πώς καταργήθηκε. «Διότι εγώ διά του νόμου πέθανα ως προς τον νόμο». Αυτό επιδέχεται διπλή ερμηνεία· διότι είτε εννοεί τον νόμο της χάριτος, επειδή συνηθίζει να ονομάζει και αυτόν νόμο, όπως όταν λέει: «Ο νόμος του Πνεύματος της ζωής με ελευθέρωσε»· είτε εννοεί εδώ τον παλαιό νόμο, υποδεικνύοντας ότι μέσω του ίδιου του νόμου πέθανε ως προς τον νόμο, δηλαδή: «Ο ίδιος ο νόμος με οδήγησε στο να μην τον ακολουθώ πλέον». Εάν λοιπόν είχα σκοπό να τον τηρώ, παραβαίνω τον ίδιο τον νόμο. Πώς και με ποιον τρόπο; Ο Μωυσής λέει: «Προφήτη σαν και εμένα θα αναδείξει σε εσάς ο Κύριος ο Θεός από τους αδελφούς σας· αυτόν θα ακούσετε», μιλώντας για τον Χριστό. Επομένως, εκείνοι που δεν υπακούουν σε Αυτόν, παραβαίνουν τον νόμο.

Έπειτα, βέβαια, το θεμελιώνει αυτό με άλλον τρόπο δια των εξής, λέγοντας: «Διότι ο νόμος του Πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε»· αποκαλώντας εδώ νόμο του Πνεύματος το ίδιο το Πνεύμα. Διότι, όπως ακριβώς αποκαλεί την αμαρτία νόμο της αμαρτίας, έτσι αποκαλεί και το Πνεύμα νόμο του Πνεύματος. Αν και ονόμαζε έτσι και τον νόμο του Μωυσή, λέγοντας: «Διότι γνωρίζουμε ότι ο νόμος είναι πνευματικός»· ποια είναι λοιπόν η διαφορά; Μεγάλη και άπειρη· διότι εκείνος μεν είναι πνευματικός, αυτός όμως είναι νόμος του Πνεύματος. Και σε τι διαφέρει αυτό από εκείνο; Στο ότι ο μεν πρώτος δόθηκε μόνο από το Πνεύμα, ενώ αυτός χορηγούσε και άφθονο Πνεύμα σε όσους τον δέχονταν. Γι' αυτό και τον ονόμασε νόμο της ζωής, σε αντιδιαστολή προς εκείνον της αμαρτίας, και όχι προς τον μωσαϊκό.

Διότι λέγοντας: «Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;» έδειξε τον Πατέρα να το πράττει αυτό μέσω του Υιού· έπειτα πάλι το Άγιο Πνεύμα μαζί με τον Υιό: «Διότι ο νόμος του Πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε», λέει· έπειτα πάλι τον Πατέρα και τον Υιό: «Διότι αυτό που ήταν αδύνατο για τον νόμο», λέει, «στο οποίο ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία μέσα στη σάρκα». Πάλι φαίνεται μεν να διαβάλλει τον νόμο· εάν όμως κανείς προσέξει με ακρίβεια, τον επαινεί πάρα πολύ, αποδεικνύοντάς τον σύμφωνο με τον Χριστό και ότι έχει την ίδια προαίρεση. Διότι δεν είπε: «Το πονηρό του νόμου», αλλά, «Το αδύνατο»· και πάλι: «Στο οποίο ασθενούσε», όχι, «Στο οποίο κακουργούσε, ή επιβουλευόταν». Και ούτε καταλογίζει την ασθένεια σε αυτόν, αλλά στη σάρκα, λέγοντας: «Στο οποίο ασθενούσε εξαιτίας της σάρκας»· ονομάζοντας πάλι εδώ «σάρκα» όχι την ίδια την ουσία και το υποκείμενο, αλλά το σαρκικό φρόνημα, και μέσω αυτών απαλλάσσει από την κατηγορία και το σώμα και τον νόμο· και όχι μόνο μέσω αυτών, αλλά και μέσω όσων ακολουθούν.

Διότι ο νόμος του Πνεύματος της ζωής με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου. Αφού, λοιπόν, διατύπωσε απειλές για τους παραβάτες και όρισε μεγάλα έπαθλα για όσους εκπληρώνουν τις εντολές, και αφού έδειξε ότι δικαίως ζητά πλέον από εμάς περισσότερα από τα προηγούμενα μέτρα, αρχίζει στη συνέχεια τη νομοθεσία, όχι απλώς, αλλά σε σύγκριση με τις παλαιές νομικές διατάξεις. Και τούτο επειδή ήθελε να δείξει αυτά τα δύο: αφενός ότι δεν νομοθετεί αυτά ερχόμενος σε αντίθεση με τα προηγούμενα, αλλά συμφωνώντας απόλυτα μαζί τους, και αφετέρου ότι εύλογα και εντελώς επίκαιρα προσθέτει τα δεύτερα στα πρώτα. Και για να γίνει αυτό πιο σαφές, ας ακούσουμε τα ίδια τα λόγια του νομοθέτη. Τι λέει, λοιπόν, ο ίδιος; «Ακούσατε ότι ειπώθηκε στους αρχαίους: Δεν θα φονεύσεις». Αν και Εκείνος που έδωσε και εκείνες τις εντολές είναι ο Ίδιος· ωστόσο προς το παρόν τις αναφέρει απρόσωπα. Διότι, αν έλεγε «Ακούσατε ότι εγώ είπα στους αρχαίους», ο λόγος θα γινόταν δυσανάδεκτος και θα προκαλούσε δυσφορία σε όλους τους ακροατές· αν πάλι, λέγοντας «Ακούσατε ότι ειπώθηκε στους αρχαίους από τον Πατέρα μου», πρόσθετε στη συνέχεια «Εγώ όμως σας λέω», η αυθάδεια θα φαινόταν ακόμη μεγαλύτερη. Γι' αυτό, λοιπόν, το διατύπωσε απλώς έτσι, επιδιώκοντας ένα μόνο πράγμα μέσα από αυτό: να δείξει ότι ήλθε στον κατάλληλο καιρό για να πει αυτά τα λόγια.

Διότι δεν είπε σώμα αμαρτίας, αλλά σώμα θανάτου, δηλαδή, το θνητό σώμα, αυτό που υποδουλώθηκε από τον θάνατο. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ηʹ. «Άρα καμία κατάκριση δεν υπάρχει τώρα για αυτούς που είναι εν Χριστώ Ιησού.» Αυτό δε που λέει έχει την εξής έννοια: ότι όχι μόνο απαλλαχθήκαμε από τα προηγούμενα, αλλά γίναμε αδούλωτοι και ως προς το μέλλον. Τη δε φράση, «που δεν περιπατούν κατά σάρκα», την πρόσθεσε, δείχνοντας την ευκολία του κατορθώματος. «Διότι ο νόμος του πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου.» Νόμο του πνεύματος ονομάζει τη χάρη. Νόμο της αμαρτίας δεν εννοεί τον νόμο του Μωυσή· διότι πώς θα μπορούσε, αφού πολλές φορές τον ονόμασε δίκαιο και άγιο; Αλλά (εννοεί) αυτόν που αντιστρατεύεται τον νόμο του νου, δηλαδή την αμαρτία. «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία μέσα στη σάρκα.» Το νόημα είναι το εξής: Επειδή, λέει, ο νόμος ήρθε για να δικαιώσει τον άνθρωπο, αλλά λόγω του ότι η αμαρτία ασκούσε τυραννία στη σάρκα, γι' αυτόν τον λόγο έστειλε τον Μονογενή, ώστε μέσα από τη δική Του σάρκα να κατακρίνει την αμαρτία· ορθώς δε ονόμασε τη σάρκα του Χριστού ομοίωμα σάρκας αμαρτίας. Διότι ούτε και αυτή ήταν σάρκα αμαρτίας, αλλά ομοίωμα σάρκας.

Εξαιτίας αυτού, ολόκληρο το πλήθος των αγίων πατέρων έχει εκλάβει αυτόν τον τρισάγιο ύμνο ότι αναφέρεται στην Αγία Τριάδα. «Λέει λοιπόν ο Γρηγόριος ο Θεολόγος: “Έτσι, λοιπόν, τα άγια των αγίων, τα οποία συγκαλύπτονται ακόμη και από τα σεραφείμ και δοξάζονται με τρεις αγιασμούς, συνενώνονται σε μία κυριότητα και θεότητα· πράγμα το οποίο έχει αναλυθεί θεολογικά με τον ωραιότερο και υψηλότερο τρόπο και από κάποιον άλλον από αυτούς που έζησαν πριν από εμάς”». Από κάποια θεία αποκάλυψη, εξάλλου, τα ιστορικά βιβλία αναφέρουν ότι επί Πρόκλου, προέδρου της Κωνσταντινούπολης, ενώ ο λαός εκεί έκανε λιτανεία εξαιτίας κάποιας θεήλατης απειλής, αρπάχτηκε ψηλά ένα παιδί από τον λαό και διδάχθηκε τον ύμνο με αυτόν τον τρόπο από κάποια αγγελική μυσταγωγία: «Άγιος ο Θεός, άγιος ισχυρός, άγιος αθάνατος, ελέησον ημάς», και δόθηκε η εντολή να τον ψάλλουν. Η σύντομη δε έκβαση των πραγμάτων επικύρωσε την αποκάλυψη· διότι, μόλις τον έψαλαν, κόπασε αμέσως η οργή. Και λέμε ότι αυτή είναι η δύναμη (το νόημα) του ύμνου: το «Άγιος ο Θεός» είναι ο Πατέρας, από τον οποίο είναι Θεός ο Υιός και Θεός το Άγιο Πνεύμα· το «άγιος ισχυρός» είναι ο Υιός, η σοφία και η δύναμη του Πατέρα· το «άγιος αθάνατος» είναι το Άγιο Πνεύμα· διότι «το Πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί», και «ο νόμος του Πνεύματος της ζωής», και ο θεοπάτωρ Δαβίδ λέει: «Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζωντανό».

Όλα βεβαίως ενιαία, απλά και απόλυτα, όσα λέγονται για ολόκληρη τη θεότητα, λέγονται και για καθεμία από τις υποστάσεις, ο δε αριθμός τρία στην Αγία Τριάδα είναι δηλωτικός των τριών υποστάσεων. Διότι πολύ σωστά και εύστοχα είπε ο θεοφόρος Επιφάνιος: «Γιατί τα Σεραφείμ δεν λένε το “Άγιος” δύο ή τέσσερις φορές, αλλά τρεις, αν όχι επειδή φανερώνουν τον αριθμό των υποστάσεων που ενοποιείται σε μία κυριότητα και θεότητα;» «Άγιος ο Θεός» είναι και ο Πατέρας, από τον οποίο είναι Θεός ο Υιός και Θεός το Άγιο Πνεύμα· «Άγιος ισχυρός» είναι ο Υιός, η ενυπόστατη δύναμη του Θεού· «Άγιος αθάνατος» είναι το Άγιο Πνεύμα το ζωοποιό, όπως λέει ο απόστολος: «Ο νόμος του Πνεύματος της ζωής». Όχι βέβαια ότι δεν είναι Θεός ο Υιός ή το Άγιο Πνεύμα, ούτε ότι δεν είναι ισχυρός ο Πατέρας ή το Άγιο Πνεύμα, ούτε ότι δεν είναι αθάνατος ο Πατέρας ή ο Υιός, αλλά, όπως ακριβώς ο απόστολος θέλοντας να καταδείξει τις υποστάσεις λέει: «Για εμάς όμως υπάρχει ένας Θεός και Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, και ένα Άγιο Πνεύμα, μέσα στο οποίο υπάρχουν τα πάντα», το ίδιο συμβαίνει και εδώ. Αυτό άλλωστε προανεφώνησε και ο Δαβίδ λέγοντας: «Όπως αποζητά το ελάφι τις πηγές των υδάτων, έτσι αποζητά η ψυχή μου εσένα, τον Θεό».

Εγώ, αφού άκουσα αυτήν τη φωνή και αναγνώρισα την αλήθειά της, έθεσα ως έργο μου να καταλάβω εκείνο το κατάλυμα, το οποίο είναι μεν απαλλαγμένο από κάθε οδύνη και λύπη, και είναι γεμάτο από τόση ασφάλεια και τέτοια αγαθά, των οποίων η γνώση τώρα μεν είναι μερική μέσα μου, καθώς είμαι νήπιο στην πνευματική ηλικία και βλέπω τα εκεί ως δι' εσόπτρου και εν αινίγματι· όταν όμως έλθει το τέλειο, και αποκτήσω πλήρη επίγνωση πρόσωπο με πρόσωπο, τότε το μερικό θα καταργηθεί. Ευχαριστώ, λοιπόν, τον Θεό δια του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας· διότι ο νόμος του πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου, και μου άνοιξε τα μάτια για να δω χωρίς πλάνη ότι το φρόνημα της σάρκας είναι θάνατος, ενώ το φρόνημα του πνεύματος είναι ζωή και ειρήνη. Και όπως ακριβώς εγώ, έχοντας αναγνωρίσει τη ματαιότητα των παρόντων, τα μίσησα με τέλειο μίσος, έτσι συμβουλεύω και εσένα να τα γνωρίσεις, ώστε να διάκεισαι απέναντί τους ως προς πράγματα ξένα και γρήγορα παρερχόμενα, και, μεταφέροντας από εδώ τα πάντα, να θησαυρίσεις για τον εαυτό σου στον άφθαρτο αιώνα θησαυρό ασύλητο, πλούτο αδαπάνητο, όπου πρέπει χωρίς αναβολή να πορευθείς, ώστε, όταν απέλθεις, να μη στερείσαι, αλλά να βρίθεις από πλούτο, όπως ακριβώς σου ανέλυσα παραπάνω την καταλληλότατη εικόνα τους.

Επιπλέον, «ορθώς μίλησε το Άγιο Πνεύμα μέσω του προφήτη Ησαΐα προς τους πατέρες μας». Στην δε προς Ρωμαίους επιστολή αναφέρεται: «ο οποίος αναδείχθηκε Υιός του Θεού με δύναμη, σύμφωνα με το Πνεύμα της αγιοσύνης. Και ο νόμος του Πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου. Εσείς όμως δεν ζείτε κατά σάρκα, αλλά κατά Πνεύμα, εφόσον το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας. Και αν το Πνεύμα εκείνου που ανέστησε τον Ιησού από τους νεκρούς κατοικεί μέσα σας, αυτός που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς θα δώσει ζωή και στα θνητά σας σώματα, μέσω του Πνεύματός του που κατοικεί μέσα σας. Διότι όσοι οδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι Υιοί του Θεού. Και το ίδιο το Πνεύμα συμμαρτυρεί στο δικό μας πνεύμα ότι είμαστε τέκνα του Θεού, και συγκληρονόμοι του Χριστού. Ομοίως δε και το Πνεύμα μας συμπαραστέκεται στις αδυναμίες μας. Διότι το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε, αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους. Εκείνος δε που ερευνά τις καρδιές γνωρίζει ποιο είναι το φρόνημα του Πνεύματος».

Έχοντας εννοήσει από τα προλεχθέντα ότι ο καθαρισμός διά του βαπτίσματος συντελείται μεν μυστικά, διαπιστώνεται δε έμπρακτα μέσω των εντολών· εάν, αφού βαπτιστήκαμε, δεν ελευθερωθήκαμε από την προπατορική αμαρτία, είναι προφανές ότι ούτε τα έργα της ελευθερίας μπορούμε να πράττουμε· εάν όμως μπορούμε να τα πράττουμε, είναι φανερό ότι ελευθερωθήκαμε μυστικά από τη δουλεία της αμαρτίας, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Ο νόμος του πνεύματος της ζωής με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου». Εξαιτίας όμως της αμέλειας απέναντι στις εντολές Εκείνου που μας καθάρισε, βρισκόμαστε υπό την ενέργεια της αμαρτίας.

Γι' αυτό πρέπει να κατανοήσουμε ότι από δική μας αιτία ενεργούμαστε από την αμαρτία. Διότι ελευθερωθήκαμε από την καταναγκαστική δουλεία. «Διότι ο νόμος του Πνεύματος της ζωής με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου». Και εξαρτάται από εμάς πλέον, που ακούσαμε και μάθαμε τα προστάγματα του Πνεύματος, είτε να πορευόμαστε κατά σάρκα είτε κατά πνεύμα. Είναι όμως αδύνατον να πορευθούν κατά πνεύμα όσοι έχουν αγαπήσει τον έπαινο των ανθρώπων και την άνεση της σάρκας· και είναι αδύνατον να ζήσουν κατά σάρκα όσοι προτιμούν εκ διαθέσεως τα μέλλοντα από τα παρόντα. Γι' αυτό πρέπει εμείς που πλανηθήκαμε πολύ, να μισήσουμε πλέον τον έπαινο των ανθρώπων και την άνεση του σώματος, μέσα από τα οποία γεννιούνται οι πονηροί λογισμοί ακόμη και χωρίς να το θέλουμε, και με όλη μας τη διάθεση να πούμε στον Κύριο το ρητό του προφήτη: «Μήπως δεν μίσησα, Κύριε, εκείνους που σε μισούν, και δεν έλιωνα από θλίψη για τους εχθρούς σου; Με τέλειο μίσος τους μίσησα, έγιναν για μένα εχθροί». Διότι πράγματι εχθροί του Θεού είναι οι πονηροί λογισμοί, αυτοί που εμποδίζουν να γίνει το θέλημά Του, εφόσον Εκείνος «θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας», ενώ εκείνοι μέσω της εμπαθούς προσκόλλησης μας πλανούν και μας απομακρύνουν από τη σωτηρία. Για αυτούς και ο Κύριος είπε ότι δεν εκπορεύονται από τον Αδάμ, αλλά από την καρδιά, και γι' αυτό μολύνουν τον άνθρωπο, και είναι φανερό ότι δεν προέρχονται από πιστή καρδιά, αλλά από κενόδοξη. «

ιγʹ. Εκείνος που κατατρόπωσε τη φιλαργυρία μέσω της κατάκτησης της έννομης δικαιοσύνης, η οποία είναι η ελεήμων συμπάθεια προς τον συνάνθρωπο· και κυριάρχησε επί της φιληδονίας μέσω της συνετής σωφροσύνης, η οποία είναι η περιεκτική εγκράτεια· και κατέβαλε ως πιο αδύναμη τη φιλοδοξία μέσω της αγχίνοιας και της φρόνησης, η οποία είναι η σαφής διάκριση των θείων και των ανθρωπίνων πραγμάτων, και την καταπάτησε με τα ωραία του πόδια ως κάτι το γεώδες και εντελώς ανάξιο, αυτός κατανίκησε το χοϊκό φρόνημα της σάρκας· και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό, ώστε να το μεταβάλει σε νόμο του πνεύματος της ζωής και να το καταστήσει ελεύθερο από τον νόμο της τυραννικής σάρκας, και να πει: Ευχαριστώ τον Θεό, διότι ο νόμος του Πνεύματος της ζωής με ελευθέρωσε από τον νόμο και τη δουλεία του θανάτου.

Ρωμ. 8,2 «Διότι ο νόμος του πνεύματος»: ο ευαγγελικός νόμος· διότι αυτός είναι κυρίως ο «νόμος του πνεύματος». Ρωμ. 8,3 «Και περί αμαρτίας»: μπορεί να εκληφθεί με δύο τρόπους· είτε βάζοντας στίξη εδώ, ώστε να σημαίνει: έστειλε ο Θεός τον Υιό με ομοίωμα σαρκός που είχε αμαρτήσει, «και περί αμαρτίας», δηλαδή ένεκα της αμαρτίας, για να την εξαλείψει και να μας ελευθερώσει από αυτήν. Πώς λοιπόν την εξάλειψε; Καταδικάζοντάς την· διότι δεν το έπραξε απλώς εξουσιαστικά, αλλά οδηγώντας την σε δίκη και αποδεικνύοντάς την ένοχη. Πώς λοιπόν ελέγχθηκε και ηττήθηκε; «Εν τη σαρκί» του· διότι, ενώ θέλησε να τον πλησιάσει, επειδή δεν μπόρεσε, ελέγχθηκε και ηττήθηκε. Είτε λοιπόν πρέπει να το εκλάβουμε έτσι βάζοντας στίξη εδώ, είτε συνδέοντάς το με τα επόμενα, ώστε να σημαίνει: «και περί αμαρτίας κατέκρινε την αμαρτίαν», δηλαδή ότι αμάρτησε υπερβολικά, σαν να επιτέλεσε το κακό μέσω του αγαθού, όπως ακριβώς έλεγε πιο πάνω: «καθ' υπερβολήν αμαρτωλός η αμαρτία». Πώς όμως έγινε αυτό; Και πώς καταδικάστηκε; Μέσω της σάρκας του, λέει.

Προσθέτει, λοιπόν, αμέσως βεβαίως, εξηγώντας από ποιο είδος θανάτου επιθυμούσε διακαώς να λυτρωθεί και ποιος ήταν αυτός που τον λύτρωνε: «Χάρις δε στον Θεό μέσω του Ιησού Χριστού». Πρέπει όμως να προσέξουμε το εξής: αν ονόμαζε αυτό το σώμα θάνατο, ω Αγλαοφών, όπως έχετε υποθέσει, δεν θα παρουσίαζε έπειτα τον Χριστό ως λυτρωτή του από ένα τέτοιο κακό, διότι τι το παράδοξο έχουμε αποκομίσει από την παρουσία του Χριστού; Και γιατί ο Απόστολος να έλεγε γενικά κάτι τέτοιο, ότι δηλαδή μέσω της παρουσίας του Χριστού έπαιρνε δύναμη για να ελευθερωθεί από τον θάνατο από τον Θεό, από τη στιγμή που σε όλους συνέβαινε να πεθαίνουν ακόμη και πριν έρθει ο Χριστός στον κόσμο; Επομένως, ω Αγλαοφών, δεν ονομάζει αυτό το σώμα θάνατο, αλλά την αμαρτία που κατοίκησε μέσω της επιθυμίας μέσα στο σώμα, από την οποία ο Θεός τον λύτρωσε μέσω της παρουσίας του Χριστού. «Διότι ο νόμος του πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού μάς ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου». Ώστε Εκείνος που ανέστησε τον Ιησού από τους νεκρούς, δια του πνεύματός Του που ενοικεί μέσα σας, να ζωοποιήσει και τα θνητά μας σώματα, καθώς η αμαρτία μέσα στο σώμα καταδικάστηκε με σκοπό την αναίρεσή της, «έτσι ώστε το δικαίωμα του φυσικού νόμου, που μας ελκύει προς το αγαθό σύμφωνα με την εντολή, να φανερωθεί έχοντας ανάψει».

Διότι αυτό που ήταν αδύνατο για το φυσικό αγαθό που υπάρχει μέσα μας, «επειδή ήταν αδύναμο» όντας νικημένο από την επιθυμία που ενοικεί στο σώμα, «ο Θεός» το ενδυνάμωσε, «στέλνοντας τον δικό Του Υιό», ο οποίος ανέλαβε «σάρκα όμοια με τη σάρκα της αμαρτίας», ώστε, αφού η αμαρτία καταδικάστηκε προς εξαφάνιση «για να μην καρποφορήσει πλέον» στη σάρκα, να «εκπληρωθεί» το ιδίωμα «του φυσικού νόμου», περισσεύοντας μέσω της υπακοής σε εκείνους που δεν πορεύονται σύμφωνα με την επιθυμία της σάρκας, αλλά σύμφωνα με την επιθυμία και την καθοδήγηση του πνεύματος. «Διότι ο νόμος του πνεύματος της ζωής», ο οποίος είναι βεβαίως το ευαγγέλιο, όντας διαφορετικός από τους προαναφερθέντες νόμους, έχοντας θεσπιστεί μέσω του κηρύγματος προς υπακοή και άφεση των αμαρτιών, «μας ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου», νικώντας ολοκληρωτικά την αμαρτία που βασίλευε στη σάρκα.

Έτσι και η αμαρτία, αφού τέθηκε σε κίνηση, έκανε κατάχρηση και άλλους τους έδεσε στον δικό της βυθό και στις θηλιές της κακίας, ενώ άλλους τους αιχμαλώτισε στα «πάθη» της «ατιμίας». Επομένως, όλοι οι άνθρωποι, είτε δίκαιοι είτε αμαρτωλοί, εάν δεν γίνουν ελεύθεροι μέσω του νόμου «του πνεύματος» (δηλαδή μέσω του Ιησού Χριστού), δεν μπορούν να ελευθερωθούν από τα κακά και να ξεφύγουν από την καταδυνάστευση του διαβόλου. Διότι λέει ο Παύλος, περιγράφοντας την πτώση του ανθρώπου: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ· ποιος θα με λυτρώσει από τον θάνατο; Ευχαριστώ τον Θεό μέσω του Ιησού Χριστού», επειδή «ο νόμος του πνεύματος της ζωής με ελευθέρωσε από τον θάνατο».

Δύο, λοιπόν, είναι οι νόμοι με τους οποίους έχουν την πάλη τους οι Χριστιανοί, και ο ένας είναι «ο νόμος του πνεύματος της ζωής», στον οποίο αναπαύονται και ζουν αιώνια ζωή. Άλλος δε είναι ο νόμος της συνήθειας του κόσμου και των προηγούμενων αισχρών και μάταιων έργων, προς τον οποίο έλκονται δελεαζόμενοι εκείνοι που αναχωρούν και απαρνούνται αυτόν τον βίο. Εναντίον αυτού έχουν τον αγώνα όσοι επέλεξαν την καλή αρχή, ώστε να μην υπακούν και να μην παραδίδουν τον εαυτό τους στις προηγούμενες συνήθειες. Και όταν επικρατήσουν καλά επί του νόμου αυτού και νικήσουν, τότε έχουν μεγάλο πόλεμο και αγώνα προς τον αόρατο νόμο του σκότους των παθών που είναι εγγεγραμμένος στην καρδιά, δηλαδή την ίδια την ενέργεια της κακίας, τουτέστιν την αμαρτία που εμποδίζει την ψυχή και την αποτρέπει να εισέλθει στη ζωή της βασιλείας. Υπάρχει όμως και ο αόρατος νόμος του πνεύματος της θεότητας, ο οποίος ζει και υποστηρίζει την αγωνιζόμενη ψυχή απέναντι στους νόμους της κακίας. Επομένως, το έργο του ανθρώπου μοιάζει με το έργο του Κυρίου.

Επομένως, όλοι οι άνθρωποι, είτε δίκαιοι είτε αμαρτωλοί, εάν όχι διά του νόμου του πνεύματος (δηλαδή, εάν όχι διά του Ιησού Χριστού), δεν μπορούν να ελευθερωθούν από τα κακά και να απαλλαγούν από τη δυναστεία του διαβόλου. Διότι λέγει ο Παύλος, περιγράφοντας την πτώση του ανθρώπου: «Ταλαίπωρος εγώ άνθρωπος· ποιος θα με λυτρώσει από τον θάνατο; Ευχαριστώ τον Θεό διά του Ιησού Χριστού», διότι «ο νόμος του πνεύματος της ζωής με ελευθέρωσε από τον θάνατο».

Από την οποία αφού ελευθερωθεί, χωρίς όμως να χωριστεί, βοά μαζί με τον προφήτη Δαβίδ λέγοντας και αυτή: «Έσκισες τον σάκο μου και με περιέζωσες με ευφροσύνη, για να σου ψάλλει η δόξα μου». Και όχι μόνο αυτό, αλλά και ευχαριστεί μαζί με τον Παύλο λέγοντας: «Ευχαριστώ τον Θεό διά του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, διότι ο νόμος του πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου». Εφόσον, λοιπόν, αυτά έγιναν έτσι με τη χάρη του Χριστού, και αφού λυτρώθηκε κανείς από την άγνοια και τον σκοτισμό της φιλίας του κόσμου, για να πω πάλι τα ίδια, και αφού απαλλάχθηκε από τις πονηρές και αισχρές επιθυμίες και ελευθερώθηκε από τον θάνατο του σώματος, που μας υποδουλώνει υπό τον νόμο της αμαρτίας, τι πρόκειται να κάνει έκτοτε ένας τέτοιος άνθρωπος; Άραγε θα χρησιμοποιήσει την ελευθερία αυτή για άνεση και αμεριμνησία;

Όταν γίνεις τέτοιος, δεν θα ζεις πλέον για τον εαυτό σου, αλλά θα δεις τον εαυτό σου να έχει γίνει νεκρός για τον κόσμο, σαν να περιφέρεις τη σάρκα σου νεκρή και εντελώς ανενεργή ως προς την αμαρτία, να ζεις όμως μόνο για τον Θεό, καθώς θα ενεργείσαι και θα κινείσαι από Αυτόν. Και όταν συνειδητοποιήσεις τον εαυτό σου σε τέτοια δόξα, θα φωνάξεις τότε με δυνατή φωνή μαζί με τον θείο Παύλο, με ευφροσύνη καρδιάς, και θα πεις: «Ευχαριστώ τον Θεό μου, διότι ο νόμος του Πνεύματος της ζωής με ελευθέρωσε από τον νόμο και τον θάνατο της αμαρτίας.» Και στο εξής δεν θα κάνεις διάκριση μεταξύ άρρενος και θήλεος, ούτε θα υποστείς βλάβη από αυτό, εφόσον θα έχεις ήδη λάβει την κατά φύσιν κατάσταση και δεν θα βλέπεις παρά φύσιν τα πλάσματα του Θεού. Αλλά, και όταν συναναστρέφεσαι και συνομιλείς με άνδρες και γυναίκες και τους ασπάζεσαι, θα παραμένεις αβλαβής και αμετακίνητος από την κατά φύσιν έδρα και στάση, και θα τους βλέπεις και θα τους προσέχεις ως τίμια μέλη του Χριστού και ναούς του Θεού. Πριν όμως φτάσεις σε τέτοιο μέτρο και δεις στα μέλη σου τη ζωοποιό νέκρωση του Ιησού και Θεού, καλά θα κάνεις να αποφεύγεις τις επιβλαβείς όψεις, στις οποίες βέβαια δεν υπάρχει καμία αιτία κακού, αλλά εξαιτίας της προγονικής αμαρτίας που ενοικεί μέσα μας, παρασυρόμαστε και δελεαζόμαστε σε άτοπες επιθυμίες.