Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 8:27

92. Στον γραμματικό Οφέλιο. Σε εσάς τους γραμματικούς, το ομώνυμο είναι το ίδιο με το συνώνυμο· στους φιλοσόφους όμως όχι· αλλά ομώνυμα λέγονται αυτά που έχουν μόνο το όνομα κοινό, ενώ ο ορισμός της ουσίας σύμφωνα με το όνομα είναι διαφορετικός· συνώνυμα δε, είναι όσα συμπίπτουν και ως προς το πράγμα και ως προς τον τρόπο και ως προς το όνομα. Αλλά επειδή, καθώς δεν έχεις γνώση τέτοιων μαθημάτων και έχεις αγύμναστο τον νου, ζήτησες να προσαρμοστούν αυτές οι έννοιες σε αγιογραφικά ρητά, θα προσπαθήσω όσο μπορώ να σου ανοίξω τη θύρα των νοημάτων. Η έρευνα στις Ιερές Γραφές αναφέρεται και στον Θεό και στους ανθρώπους· αλλά για μεν τον Θεό φανερώνει την ακρίβεια της γνώσης· ενώ για τους ανθρώπους, το να βρίσκεται το ζητούμενο με κόπο και δοκιμασία. Επομένως, όπου χρησιμοποιείται αυτή η λέξη και για τον Θεό και για τον άνθρωπο, αποτελεί ομωνυμία, όχι συνωνυμία· όπως για παράδειγμα το: «Ερευνάτε τις Γραφές», σε σχέση με αυτό που έχει ειπωθεί για τον Θεό: «Εκείνος δε που ερευνά τις καρδιές, γνωρίζει ποιο είναι το θέλημα του πνεύματος»· είναι ομώνυμα μεν, όχι συνώνυμα δε. Το δε: «Εκείνος που ερευνά τις καρδιές», σε σχέση με το: «Το δε Πνεύμα τα πάντα ερευνά και τα βάθη του Θεού» αποτελεί συνωνυμία, επειδή και για τον Πατέρα και για το Άγιο Πνεύμα δηλώνεται η ακριβέστατη γνώση. Νομίζω, λοιπόν, ότι το νόημα έχει αποσαφηνιστεί. Αν όμως θέλεις να εξασκηθείς σε αυτό και με άλλο όνομα, θα το κάνω κι αυτό. Το αγαθό λέγεται μεν για τον Θεό και για τους ανθρώπους, αλλά φανερώνει ομωνυμία.

Αλλά ούτε αυτό αποτελεί καταδίκη της σάρκας. Διότι, εφόσον αυτή διατηρεί την οικεία της τάξη, δεν συμβαίνει τίποτα το άτοπο· όταν όμως της επιτρέπουμε τα πάντα, και υπερβαίνοντας τα δικά της όρια επαναστατεί εναντίον της ψυχής, τότε τα καταστρέφει και τα διαφθείρει όλα, όχι εξαιτίας της δικής της φύσης, αλλά εξαιτίας της αμετρίας και της αταξίας που προέρχεται από αυτήν. «Όσοι δε ζουν κατά πνεύμα, φρονούν τα του πνεύματος· διότι το φρόνημα της σάρκας είναι θάνατος». Δεν είπε: «Διότι η φύση της σάρκας», ούτε «Η ουσία του σώματος», αλλά «Το φρόνημα»· το οποίο είναι δυνατόν και να διορθωθεί και να εξαλειφθεί. Και το λέει αυτό όχι επειδή αποδίδει στη σάρκα δικό της λογισμό, μη γένοιτο, αλλά υποδεικνύοντας την πιο υλική ορμή της διάνοιας, και ονομάζοντάς την από το κατώτερο στοιχείο της, όπως ακριβώς συνηθίζει πολλές φορές να ονομάζει «σάρκα» ολόκληρο τον άνθρωπο που διαθέτει και ψυχή. «Το δε φρόνημα του πνεύματος». Πάλι και εδώ εννοεί την πνευματική διάνοια, όπως ακριβώς λέει και προχωρώντας: «Αυτός δε που ερευνά τις καρδιές, γνωρίζει ποιο είναι το φρόνημα του πνεύματος»· και αποδεικνύει τα πολλά αγαθά που προέρχονται από αυτήν και στον παρόντα και στον μέλλοντα βίο.

Σύμβολο αυτού ακριβώς είναι και σήμερα ο διάκονος, ο οποίος αναπέμπει τις προσευχές υπέρ του λαού. Αυτό λοιπόν δηλώνοντας ο Παύλος, έλεγε: «Το ίδιο το πνεύμα μεσιτεύει υπέρ ημών με στεναγμούς αλαλήτους». «Εκείνος δε που ερευνά τις καρδιές». Βλέπεις ότι ο λόγος δεν αφορά τον Παράκλητο, αλλά την πνευματική καρδιά; Επειδή, αν δεν συνέβαινε αυτό, θα έπρεπε να πει: «Εκείνος δε που ερευνά το Πνεύμα». Αλλά για να μάθεις ότι ο λόγος αφορά τον πνευματικό άνθρωπο, που κατέχει το χάρισμα της προσευχής, πρόσθεσε: «Εκείνος δε που ερευνά τις καρδιές γνωρίζει ποιο είναι το φρόνημα του πνεύματος», δηλαδή του πνευματικού ανθρώπου, «διότι σύμφωνα με το θέλημα του Θεού μεσιτεύει υπέρ των αγίων». Διότι δεν διδάσκει τον Θεό, λέγει, επειδή τάχα Αυτός αγνοεί, αλλά αυτό γίνεται, ώστε εμείς να μάθουμε να προσευχόμαστε για όσα πρέπει, και να ζητούμε από τον Θεό εκείνα που είναι αρεστά σε Αυτόν· διότι αυτό σημαίνει το «κατά Θεόν». Επομένως, αυτό γινόταν και για την παρηγοριά εκείνων που προσέρχονταν, και για άριστη διδασκαλία· διότι εκείνος που παρέχει και τα χαρίσματα και δωρίζει τα αμέτρητα αγαθά, ήταν ο Παράκλητος. Διότι, «όλα αυτά», λέγει, «τα ενεργεί ένα και το αυτό Πνεύμα». Και χάριν της δικής μας διαπαιδαγώγησης γίνεται αυτό, και για να καταδειχθεί η αγάπη του Πνεύματος, το ότι συγκαταβαίνει σε τέτοιο βαθμό. Γι' αυτόν τον λόγο και εισακουγόταν εκείνος που προσευχόταν, εξαιτίας του ότι η προσευχή γινόταν σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Βλέπεις μέσα από πόσα πράγματα τους διδάσκει την αγάπη που υπάρχει γι' αυτούς και την τιμή που τους αποδίδεται;

ι΄. Τι σημαίνει «Ετάζων»; Αυτό ακριβώς που ο άλλος απέδωσε ως «Δοκιμάζων». Αν και οι λέξεις είναι ανθρώπινες, τα νοήματα ωστόσο είναι θεοπρεπή. Διότι, όπως ακριβώς ο Παύλος λέγοντας «Αυτός δε που ερευνά τις καρδιές», χρησιμοποιεί το «ερευνά» αντί του «γνωρίζει με σαφήνεια», έτσι και αυτός χρησιμοποιεί το «Ετάζων» αντί του «γνωρίζει με ακρίβεια». Επίσης, το να εξετάζει κανείς εξονυχιστικά ταυτίζεται με το να αποκαλύπτει πλήρως, πράγμα το οποίο αποτελεί γνώρισμα της ακριβούς επιστήμης και γνώσης· όπως άλλωστε λέει και ο Παύλος: «Όλα δε είναι γυμνά και εκτεθειμένα ενώπιον των οφθαλμών του».

Γ΄. Είναι δυνατόν να ψάλλει κανείς και χωρίς φωνή, όταν η διάνοια ηχεί εσωτερικά. Διότι δεν ψάλλουμε στους ανθρώπους, αλλά στον Θεό, ο οποίος μπορεί να ακούει τις καρδιές και να εισέρχεται στα απόκρυφα της διανοίας μας. Αυτό ακριβώς υποδεικνύοντας και ο Παύλος, αναφωνεί λέγοντας: «Το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει υπέρ ημών με στεναγμούς αλάλητους. Εκείνος δε που ερευνά τις καρδιές, γνωρίζει ποιο είναι το φρόνημα του Πνεύματος, ότι δηλαδή κατά Θεόν μεσιτεύει υπέρ των αγίων».

Εκείνος δε που ερευνά τις καρδιές γνωρίζει ποιο είναι το φρόνημα του πνεύματος, ότι σύμφωνα με το θέλημα του Θεού μεσιτεύει υπέρ των αγίων. Για να μάθεις ότι ο λόγος αφορούσε τον πνευματικό άνθρωπο που έχει το χάρισμα της προσευχής, και όχι τον Παράκλητο, πρόσθεσε το: «Εκείνος που ερευνά τις καρδιές γνωρίζει ποιο είναι το φρόνημα του πνεύματος». Είναι σαν να έλεγε: Δεν διδάσκει τον Θεό θεωρώντας Τον ως αγνοούντα, αλλά αυτό γίνεται για να μάθουμε εμείς να προσευχόμαστε για εκείνα που πρέπει, και να ζητούμε από τον Θεό αυτά που είναι αρεστά σε Αυτόν.

Επιπλέον, «ορθώς μίλησε το Άγιο Πνεύμα μέσω του προφήτη Ησαΐα προς τους πατέρες μας». Στην δε προς Ρωμαίους επιστολή αναφέρεται: «ο οποίος αναδείχθηκε Υιός του Θεού με δύναμη, σύμφωνα με το Πνεύμα της αγιοσύνης. Και ο νόμος του Πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου. Εσείς όμως δεν ζείτε κατά σάρκα, αλλά κατά Πνεύμα, εφόσον το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας. Και αν το Πνεύμα εκείνου που ανέστησε τον Ιησού από τους νεκρούς κατοικεί μέσα σας, αυτός που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς θα δώσει ζωή και στα θνητά σας σώματα, μέσω του Πνεύματός του που κατοικεί μέσα σας. Διότι όσοι οδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι Υιοί του Θεού. Και το ίδιο το Πνεύμα συμμαρτυρεί στο δικό μας πνεύμα ότι είμαστε τέκνα του Θεού, και συγκληρονόμοι του Χριστού. Ομοίως δε και το Πνεύμα μας συμπαραστέκεται στις αδυναμίες μας. Διότι το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε, αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους. Εκείνος δε που ερευνά τις καρδιές γνωρίζει ποιο είναι το φρόνημα του Πνεύματος».

Ρωμ. 8,23-27 «Υιοθεσίαν απεκδεχόμενοι». Ποια υιοθεσία; Διότι, μήπως δεν την λάβαμε αυτήν μέσω του βαπτίσματος; Και δεν είπες και εσύ ο ίδιος λίγο πριν ότι «λάβατε πνεύμα υιοθεσίας»; Ναι, λέει. Ποια λοιπόν περιμένουμε; Αυτήν που φανερώνεται, λέει, κατά «την απολύτρωση του σώματος». Άλλην εκτός από αυτήν που αναφέρθηκε; Μη γένοιτο· αλλά αυτήν την ίδια, η οποία φανερώνεται τελειότερα και επιγινώσκεται μέσω της ίδιας της πείρας. Διότι μετά την απολύτρωση του σώματος, τότε έρχεται η απόλαυση των αγαθών, τότε η ανάσταση και η αφθαρσία του ίδιου του σώματος, τότε η κληρονομία της βασιλείας των ουρανών, τότε όλα τα γνωρίσματα και τα αποτελέσματα της υιοθεσίας· διότι και τώρα «με την ελπίδα» αυτών λάβαμε την υιοθεσία. Ο ίδιος δε το εξέφρασε πιο εμφατικά: «σωθήκαμε», δηλώνοντας ότι, αφού υιοθετηθήκαμε, σωθήκαμε σαν από τρικυμία και από τη μεγάλη ταραχή της αμαρτίας. Πώς λοιπόν ελπίσαμε σε αυτά, χωρίς αυτά να έχουν ήδη πραγματοποιηθεί, ούτε να έχουν υποπέσει στην αντίληψή μας, ούτε στην πείρα μας; Πολύ σωστά και εύλογα τα λέει· διότι, αν όσα ελπίζουμε βρίσκονταν ήδη μπροστά στα μάτια μας και στην πείρα μας, δεν θα ήταν πλέον αντικείμενα ελπίδας. Διότι αυτό που κάποιος κατέχει, πώς είναι δυνατόν να το ελπίζει; Επομένως, σύμφωνα με τη φύση της ελπίδας, το χαρακτηριστικό της γνώρισμα είναι αυτό, το να αναφέρεται δηλαδή στα μελλοντικά και σε όσα δεν είναι ακόμη παρόντα· ώστε και εμείς πρέπει να ελπίζουμε εκείνα τα οποία δεν βλέπουμε.

Αν όμως ελπίζουμε σε εκείνα που δεν βλέπουμε, όπως οφείλουμε, πρέπει να έχουμε υπομονή και να περιμένουμε τα προσδοκώμενα και να μην επιζητούμε να έρθουν όλα μαζί αμέσως, μάλιστα εφόσον το Πνεύμα, μέσω των χαρισμάτων και των ευεργεσιών στην παρούσα ζωή, μας δίνει τη διαβεβαίωση για τα μέλλοντα, και συμπαραστέκεται και θεραπεύει την ασθένεια των λογισμών μας. Διότι πόσο πολύ μας ευεργετεί στις ίδιες μας τις προσευχές, για να αφήσω τώρα τα άλλα, διδάσκοντάς μας πώς πρέπει να προσευχόμαστε, ερευνώντας τις καρδιές και κατευθύνοντας τα πάντα προς το αγαθό;

Δεν είπε «μεσιτεύει», αλλά «υπερμεσιτεύει», δηλώνοντας την έντονη και θερμή μεσιτεία, καθώς και ότι θα επιτύχει εκείνα για τα οποία μεσιτεύει. Διότι «κατά Θεόν», λέει, «μεσιτεύει υπέρ των αγίων»· δηλαδή υπέρ αυτών που αγιάζονται μέσω της προσευχής, ή διότι υποβάλλει τα αιτήματα για καθαρά και θεάρεστα έργα, ή υπέρ των ανθρώπων που επιθυμούν διακαώς τον αγιασμό.