Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 8:30

Περί της αυτεξουσιότητάς μας. Ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο αυτεξούσιο, τιμώντας τον με λόγο και σοφία, θέτοντας προ των οφθαλμών του τη ζωή και τον θάνατο· ώστε, εάν μεν με την αυτεξουσιότητά του θελήσει να επιλέξει τη ζωή, να ζήσει εις τον αιώνα· εάν δε από κακή προαίρεση επιλέξει την οδό του θανάτου, να κολάζεται αιώνια. Διότι τα αμετάβλητα χαρακτηριστικά της φύσεως δεν είναι άξια ούτε τιμωριών ούτε τιμής. Επειδή κανείς ποτέ δεν κατηγορήθηκε για το ότι είναι λευκός ή μαύρος, ή για το ότι είναι ψηλός ή κοντός· διότι αυτά δεν εξαρτώνται από τη δική μας προαίρεση. Για όσα όμως πηγάζουν από την προαίρεση υπάρχουν και οι κολάσεις και οι τιμές. Είναι, λοιπόν, αναγκαία και τα δύο: και η δική μας βούληση και θέληση, και η συνέργεια και η αντίληψη του Θεού· διότι, όταν λείπει το ένα, αδρανεί και το άλλο. Διότι ο Θεός προγνώρισε, και προόρισε, και κάλεσε, αλλά εκείνους που είναι κλητοί κατά πρόθεση, καθώς λέει ο Απόστολος, δηλαδή σύμφωνα με τη θέληση και τη βούλησή τους· διότι εκείνους που δεν το θέλησαν, τους άφησε να πορεύονται σύμφωνα με το δικό τους θέλημα.

Απόκριση του Ιωάννη: Αγαπητέ αδελφέ, η πίστη στον Θεό συνίσταται στο εξής: εάν κάποιος παραδώσει τον εαυτό του στον Θεό, δεν έχει πλέον τον εαυτό του υπό τη δική του εξουσία, αλλά θέτει τον εαυτό του υπό τη δική Του εξουσία, μέχρι την τελευταία του αναπνοή. Οτιδήποτε, λοιπόν, έλθει επάνω του, το δέχεται με ευχαριστία από τον Θεό, και αυτό είναι το «εν παντί ευχαριστείτε». Διότι, εάν ο άνθρωπος αποποιείται όσα προέρχονται από τον Θεό, παρακούει τον Θεό, ζητώντας να επιβάλει το δικό του θέλημα, διότι έτσι και οι Ιουδαίοι, ζητώντας να επιβάλουν το δικό τους θέλημα, δεν μπόρεσαν να υποταχθούν στον νόμο του Θεού. Διότι η πίστη είναι η ταπείνωση: «Εκείνους που κάλεσε, αυτούς και δικαίωσε και δόξασε». Λοιπόν, απόρριψε τη λύπη, η οποία απεργάζεται θάνατο, διότι «η κατά Θεόν λύπη κατεργάζεται σωτηρία». Προσευχήσου, λοιπόν, για εμένα και μην αποθαρρύνεσαι καθόλου. Επειδή παροργίζεις τον Θεό επιμένοντας στο δικό σου θέλημα. Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός είθε να σου δώσει τη χάρη να πράξεις το θέλημά Του και να βρεις έλεος ενώπιόν Του, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας. Αμήν.

Διότι γράφει σε κάποιους ο σοφότατος Παύλος: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας.» Και πάλι: «Διότι εκείνους που προεγνώρισε (προφανώς βέβαια εννοεί πάλι ο Θεός) αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, αυτούς και κάλεσε.» Διότι ο Χριστός μας αναμορφώνει μέσω του Πνεύματος στη δική του εικόνα, και αποτυπώνει νοητώς και αρρήτως στις ψυχές των ευσεβών το κάλλος της δικής του φύσης. Επομένως, νομίζω, έχουμε λάβει μορφή όχι πλέον σύμφωνα με τον αληθινό Θεό, αλλά μας ταιριάζει η μορφή του κτίσματος. Και αυτό που παλαιά υμνούνταν από τη φωνή του Ψαλμωδού: «Θα ανακαινιστεί η νεότητά σου όπως του αετού», θα οδηγούνταν πλέον στο μηδέν, αφού θα αποδεικνυόταν, όπως φαίνεται, μάταιο. Διότι, σύμφωνα με τις Γραφές, η κατάστασή μας δεν θα ήταν ανακαινισμός, αλλά μάλλον μια νέα κατασκευή, η οποία δεν θα πετύχαινε καθόλου την ανύψωση προς τα άνω, ούτε θα είχε την επιστροφή προς εκείνο που υπήρχε εξαρχής, αλλά θα βιαζόταν προς κάτι υποδεέστερο από πριν και θα έπασχε σε μεγάλο βαθμό από έλλειψη κάλλους. Έτσι η παλαιότερη δημιουργία θα υπερτερούσε ασυγκρίτως της ανακαινίσεως μέσω του Χριστού, εάν η μεν πρώτη έθετε μέσα μας το να διαπρέπουμε με τη μορφή του μόνου και αληθινού Θεού, ενώ η δεύτερη μας αναζωγραφεί σε μια μορφή που δεν είναι τέτοια, μεταστοιχειώνοντάς μας προς τον Υιό.

Και ποιος άραγε θα μπορούσε να νοηθεί ότι είναι ο τρόπος του αγιασμού, αν υποτεθεί ότι εφαρμόζεται και στον ίδιο τον Μονογενή; Θα σε ρωτούσα πολύ ευχαρίστως να μου πεις. Διότι πάρα πολύ μεγάλη φαίνεται να είναι η διαφορά στο ζήτημα αυτό μέσα στις θεόπνευστες Γραφές. Διότι κάποιοι λέγεται ότι αγιάζονται κατά την πρόγνωση του Θεού, επειδή Εκείνος βλέπει εκ των προτέρων ότι, έχοντας κατορθώσει μια ευδόκιμη και απολύτως σύμφωνη με τον νόμο ζωή, θα είναι κατάλληλοι και για να συμμετάσχουν στο Άγιο Πνεύμα. Τέτοιοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί για τους οποίους γράφει ο σοφός Παύλος ότι: «Όσους προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, ώστε αυτός να είναι πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. Και όσους προόρισε, αυτούς και κάλεσε, και όσους κάλεσε, αυτούς και δικαίωσε.» Και είπε επίσης ο Θεός προς τον σοφότατο Ιερεμία: «Πριν σε πλάσω στην κοιλιά σε γνώριζα, και πριν βγεις από τη μήτρα, σε αγίασα.» Αγιάζονται όμως και κάποιοι άλλοι, παρόλο που δεν έχουν επιγνώσει τον εκ φύσεως Θεό, αλλά ο αγιασμός σε αυτές τις περιπτώσεις δεν θα μπορούσε να υποδηλώσει κάποια σχέση και οικειότητα προς το θείο και Άγιο Πνεύμα, παρά σαν ένα είδος ανάδειξης και παρακίνησης για να εκπληρώσουν όσα θα ήθελε ο Θεός. Γι' αυτό, σχετικά με τον Κύρο και τους Μήδους που επρόκειτο να κυριεύσουν με τη βία τη Βαβυλώνα και που είχαν παρακινηθεί σε αυτό από θεία οργή, λέει: «Έρχονται γίγαντες για να εκπληρώσουν τον θυμό μου, χαίροντας ταυτόχρονα και υβρίζοντας.»

Όταν λοιπόν μορφωνόμαστε προς τον Χριστό, και ο ίδιος αποτυπώνεται και διαμορφώνεται μέσα μας καλώς, ως φυσικά όμοιος μέσω του Πνεύματος, άρα το Πνεύμα είναι Θεός, το οποίο μας διαμορφώνει προς τον Θεό όχι μέσω κάποιας υπηρετικής χάριτος, αλλά δωρίζοντας στους αξίους τη μέθεξη της θείας φύσεως στον εαυτό του. Ότι δε το Πνεύμα είναι αληθινή ομοίωση του Υιού, θα το ακούσεις από τον μακάριο Παύλο που έχει γράψει: «Διότι αυτούς που προγνώρισε και προόρισε να είναι σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, αυτούς και κάλεσε.» Διότι αναπλαθόμαστε προς την εικόνα του Αγίου Πνεύματος, δηλαδή προς τον Θεό, μέσω της πίστεως και του αγιασμού, και της σχέσεως μας με αυτό, και είναι φανερό ότι πρόκειται για σχέση κατά μέθεξη και ουσιαστική, έστω και αν έχουμε ονομαστεί κοινωνοί της θείας φύσεως. Β. Δεν θα μπορούσα να επικρίνω σε τίποτα τα λεγόμενα. Α. Εξάλλου ναοί του Θεού, και μάλιστα και θεοί, έχουμε ονομαστεί και είμαστε, για ποιον λόγο άραγε; Ρώτησε τους αντιπάλους μας, αν είμαστε αληθινά μέτοχοι μιας απλής και ανυπόστατης χάριτος; Αλλά δεν είναι καθόλου έτσι. Διότι είμαστε ναοί του πραγματικού και ενυπόστατου Πνεύματος. Έχουμε δε ονομαστεί μέσω αυτού και θεοί, εφόσον έχουμε γίνει κοινωνοί της θείας και άρρητης φύσεως μέσω της συνάφειας με αυτό. Εάν δε το Πνεύμα, που μας θεοποιεί μέσω του εαυτού του, είναι αληθινά ξένο και ουσιωδώς διαχωρισμένο από τη θεία φύση, τότε έχουμε αποτύχει ως προς την ελπίδα μας, στολισμένοι δεν ξέρω πώς με καυχήματα που καταλήγουν στο τίποτα.

Όσοι λοιπόν προγνωρίστηκαν ότι επρόκειτο να γίνουν με την πάροδο του χρόνου σύμμορφοι και μιμητές της ζωής του Χριστού, στο μέτρο που επιτρέπεται στην ανθρώπινη φύση, αυτοί είναι που έχουν κληθεί. «Εκείνους δε που προόρισε, αυτούς και κάλεσε· και εκείνους που κάλεσε, αυτούς και δικαίωσε· και εκείνους που δικαίωσε, αυτούς και δόξασε.» Δεν είναι καθόλου απίθανο ορισμένοι, παρασυρμένοι από την αμάθειά τους, να βρίσκουν εύλογη αφορμή για την απιστία τους και να λένε: «Αν εκείνοι που ο ίδιος προγνώρισε σύμφωνα με την πρόθεσή του και προόρισε είναι αυτοί που έχουν κληθεί, αυτό δεν αφορά καθόλου εμάς που δεν έχουμε ακόμη πιστέψει· διότι εμείς δεν έχουμε κληθεί, ούτε φυσικά έχουμε προοριστεί». Σε αυτούς θα απαντήσουμε ότι εκείνος που ετοίμασε τους γάμους για τον γιο του, έστειλε τους δούλους για να συγκεντρώσουν τους καλεσμένους, αλλά εκείνοι δεν ήθελαν να έλθουν. Μετά από αυτούς όμως εισήλθαν οι κλητοί σύμφωνα με τη δική τους προαίρεση, και έτσι γέμισε ο νυμφώνας από αυτούς που παρακάθισαν στο δείπνο. Επομένως, κανένα εμπόδιο δεν φαίνεται να υπάρχει για όσους θέλουν να προσέλθουν. Η πρόγνωση του Θεού δεν αδικεί απολύτως κανέναν, ούτε βέβαια ωφελεί κάποιους από μόνη της. Ειδάλλως, ας μας εξηγήσουν: μήπως δεν προγνωρίστηκαν και εκείνοι που με την απείθειά τους ύβρισαν τον Θεό που τους κάλεσε; Αλλά κάποιοι και έχουν κληθεί και έχουν ορμήσει μέσα στον γάμο, όμως δεν αναδείχθηκαν εκλεκτοί, ούτε δικαιώθηκαν, ούτε δοξάστηκαν. Για ποιον λόγο; Διότι δεν φορούσαν στολή που να ταιριάζει στους γάμους.

Σύμφωνα λοιπόν με το ιστορικό νόημα, η δύναμη των όσων ειπώθηκαν δεν στερείται σκοπού. Αν όμως τα μεταφέρουμε πάλι στην πνευματική θεωρία, και αφού αποβάλουμε το παχύ σχήμα του τύπου, λέμε πλέον πιο ξεκάθαρα, ότι ο Θεός βλέπει από πριν αυτούς που τον αναζητούν με αγαθή προθυμία και πίστη, σαν από βουνό, δηλαδή από την υψηλή και θεοπρεπή πρόγνωσή του, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον Παύλο: «Διότι εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, αυτούς και κάλεσε». Ο Χριστός, λοιπόν, υψώνει τα μάτια του, δείχνοντας ότι όσοι τον αγαπούν είναι άξιοι της θείας επισκέψεως· όπως ακριβώς, βέβαια, λεγόταν και ως ευλογία προς τον Ισραήλ: «Να υψώσει ο Κύριος το πρόσωπό του σε σένα και να σου δώσει ειρήνη». Αλλά η χάρη προς αυτούς που τον τιμούν δεν περιορίζεται μόνο στην επίσκεψη, αλλά προσθέτοντας και κάτι άλλο ο μακάριος Ευαγγελιστής, δείχνει τον Κύριο να μην προνοεί απλώς για τα πλήθη, αλλά να ετοιμάζεται ήδη για να τους προσφέρει τροφή και πλούσιο γεύμα· ώστε πάλι μέσα από αυτό να κατανοήσεις εκείνο που αναφέρεται στις Παροιμίες: «Ο Κύριος δεν θα αφήσει να πεθάνει από την πείνα μια δίκαιη ψυχή»· διότι προσφέρει τον εαυτό του, σαν άρτο από τον ουρανό, και θα θρέψει τις ψυχές εκείνων που τον φοβούνται· και ετοιμάζει για αυτούς όλα όσα συντηρούν τη ζωή, όπως ακριβώς λέει στους Ψαλμούς: «Ετοίμασας την τροφή τους, διότι έτσι είναι η ετοιμασία σου».

«Διότι αυτούς που προγνώρισε», λέγει, «και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, αυτούς και κάλεσε». Όταν λοιπόν εμείς έχουμε προοριστεί σύμφωνα με την πρόγνωση, πώς δεν ισχύει πολύ περισσότερο για αυτόν μέσω του οποίου σωθήκαμε και κληθήκαμε; «Εγώ είμαι ο πρώτος Θεός, και στα επερχόμενα εγώ είμαι. Είδαν τα έθνη και φοβήθηκαν, τα άκρα της γης πλησίασαν, και ήλθαν μαζί, κρίνοντας ο καθένας τον πλησίον και για να βοηθήσει τον αδελφό». Λέγει ότι ο ίδιος είναι ο πρώτος Θεός, όχι υπό την έννοια ότι υπήρξε κάποιος δεύτερος μετά από αυτόν. Διότι πώς ή από πού θα μπορούσε να συμβεί αυτό; Επειδή ένας είναι ο Θεός των πάντων, ο οποίος δεν έχει αρχή της υπάρξεώς του, αλλά μάλλον έχει καλέσει τα πάντα στην ύπαρξη. Αυτός λοιπόν είναι ο πρώτος και μόνος, και άναρχος Θεός, ο δημιουργός των πάντων, και στους απέραντους αιώνες που ακολουθούν δεν θα υπάρξει με διαφορετικό τρόπο, διότι αυτός είναι και ο μόνος.

Άρχοντες και θα τον προσκυνήσουν. Θα δουν δε, όχι με τα μάτια του σώματος, αλλά μέσω της ενατένισης του νου και της καρδιάς. Διότι έτσι βλέπουμε τη δόξα του Χριστού. Θα τον προσκυνήσουν δε ένεκα του Κυρίου, δηλαδή, ένεκα εμού. Διότι δοξάζεται ως Υιός του Θεού και Πατρός, και επειδή είναι πιστός ο Άγιος του Ισραήλ. Το «πιστός» σε αυτές τις περιπτώσεις δηλώνει αυτόν που παραμένει πάντοτε. Διότι είναι ακλόνητη η βασιλεία του Θεού και Πατρός· ομοίως δε, και η βασιλεία του Υιού· ενώ δεν είναι πιστοί οι ψευδώνυμοι θεοί. Διότι είναι πρόσφατοι, και αφανίζονται, και δεν παραμένουν. Ενώ ο Σωτήρας των όλων, και Κύριος, είναι αληθινά πιστός, δηλαδή έχει σταθερή βάση στις δικές του υπεροχές, παραμένοντας ακλόνητος, και αυτός εξέλεξε αυτούς που κλήθηκαν διά του Χριστού. «Διότι αυτούς που προγνώρισε», λέει, «και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, αυτούς και κάλεσε, και επιπλέον τους αγίασε, και τους εδόξασε». Έπρεπε λοιπόν, έπρεπε οι εκλεγμένοι να αγιάσουν αυτόν που ευτελίζει την ψυχή του, και να μην παρεκκλίνουν από το πρέπον ατενίζοντας αυτά της ανθρώπινης φύσης, ούτε να αποστερηθούν την ακριβή γνώση γι' αυτόν, αλλά μάλλον, κατανοώντας τη σοφία της οικονομίας, να τον προσκυνήσουν, και να είναι ακράδαντα πεπεισμένοι ότι είναι κατά φύση και αληθινά Υιός του πιστού Κυρίου, κι ας φανερώθηκε στο πλαίσιο της θείας οικονομίας με τη δική μας μορφή και υποβλήθηκε στο μέτρο της κένωσης.

Γράφει λοιπόν σε κάποιους ο πάνσοφος Παύλος: «Παιδιά μου, για τα οποία δοκιμάζω και πάλι ωδίνες, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Θέλει λοιπόν ο Θεός και Πατέρας, με τη σύνεση, δηλαδή με τη δική του σοφία, η οποία προφανώς ταιριάζει στον Θεό, να διαπλάσει αυτούς που πιστεύουν σύμφωνα με τον εαυτό του, και να τους αναδείξει σύμμορφους με αυτόν μέσω του αγιασμού εν Πνεύματι. «Διότι εκείνους που γνώρισε», λέει, «και προόρισε να είναι σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, αυτούς και κάλεσε». Λέγεται δε ότι ο Θεός έκτισε και τους δύο λαούς σε έναν νέο άνθρωπο.

δίδοντας εξηγήσεις, και μαθαίνοντας με ποιον τρόπο εισήλθε στην οικουμένη η δόξα, δηλαδή ο Χριστός· για τον λόγο αυτό και ο θεσπέσιος προφήτης αμέσως, και αλληλένδετα, καθιστά σαφή την ενσαρκωμένη εμφάνισή του· διότι παρουσιάζει το πρόσωπό του να λέγει: «Ιδού, στρέφω προς αυτούς, σαν ποταμός ειρήνης, και σαν χείμαρρος που κατακλύζει, τη δόξα των εθνών». Ποταμός λοιπόν ειρήνης, και χείμαρρος τρυφής, είναι ο Χριστός (διότι έτσι τον ονομάζει και ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Πόσο πλήθυνες το έλεός σου, Θεέ! Οι δε υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων σου· θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου». Και πάλι: «Τα ορμητικά νερά του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού»)· έχει δε στραφεί και έχει κατακλύσει, σαν με άφθονα νάματα, τη δόξα των εθνών, δηλαδή το πολύτιμο μέρος των εθνών, ήτοι καθετί το δεδοξασμένο. Διότι δεν πίστεψαν όλοι, ούτε βέβαια δοξάστηκαν, αλλά όπως λέγει ο Παύλος για τον Θεό και Πατέρα, «Εκείνους που προγνώρισε και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, αυτούς και κάλεσε· και αυτούς που κάλεσε, αυτούς και δόξασε».

Παρατήρησε λοιπόν πώς ξεχωρίζουν τον λαό του Κυρίου. Ότι δε και τους αγίους μυσταγωγούς τους βοηθούν άγγελοι, όπως και τους μυσταγωγούμενους, το αποσαφηνίζει ο Παύλος λέγοντας για αυτούς: «Δεν είναι όλοι πνεύματα λειτουργικά που αποστέλλονται για διακονία χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία;» Έτσι και ο θεσπέσιος Ιακώβ λέει ότι είδε την κλίμακα που εκτεινόταν από τη γη πάνω ως τον ουρανό, και ότι σε αυτήν στηριζόταν ο Κύριος, ενώ οι άγγελοι ανέβαιναν και κατέβαιναν. Διότι εν Κυρίω ενώθηκαν τα κάτω με τα πάνω, και δημιουργήθηκε κοινωνία για τους ανθρώπους και δεσμός αγάπης με τους αγίους αγγέλους. Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Θα στρατοπεδεύσει άγγελος γύρω από αυτούς που Τον φοβούνται, και θα τους λυτρώσει.» Συμπράττοντας λοιπόν με τους αγίους μυσταγωγούς, ξεχωρίζουν και αυτοί τον λαό του Κυρίου. <Συγκεντρώστε σε Αυτόν τους οσίους Του.> (B f. 193, I f. 278.) Θα το κατανοήσεις και με αυτόν τον τρόπο, πράγμα που μου φαίνεται ότι έχει ειπωθεί καλύτερα. Αυτό είναι ξεκάθαρα το να διαχωρίζεται ο λαός του Κυρίου τόσο από τις λογικές δυνάμεις, όσο και από εκείνους που έχουν ταχθεί να ιερουργούν το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα. Σε αυτούς άλλωστε παραγγέλλει το Πνεύμα να συγκεντρώσουν στον Χριστό τους οσίους Του. «Εκείνους που προγνώρισε, λέει, και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού Του, αυτούς και κάλεσε· και αυτούς που κάλεσε, αυτούς και δικαίωσε· και αυτούς που δικαίωσε, αυτούς και δόξασε.»

Διότι τι του είπε; «Αγίασέ μου κάθε πρωτότοκο, πρωτογέννητο που διανοίγει μήτρα»· λέγοντας το «Αγίασε», αντί του «Κατάγραψε και αφιέρωσε ως ιερό και οφειλόμενο στον Θεό». Διότι, νομίζω, κανείς δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι είναι δυνατόν να εμφανίζεται ο Μωυσής ως χορηγός του θείου και αγίου Πνεύματος, και αυτός που έχει λάβει τη θέση του οικέτη και του υπηρέτη να καυχιέται με τα προνόμια του Δεσπότη, και να μπορεί να κατορθώνει αυτά που αρμόζουν αποκλειστικά και μόνο στον Θεό. Τι λοιπόν καθόριζε ο Μωυσής; Και τι έλεγε στους υιούς του Ισραήλ; «Και θα συμβεί», λέει, «εάν σε εισαγάγει Κύριος ο Θεός σου στη γη των Χαναναίων, με τον τρόπο που ορκίστηκε στους πατέρες σου, και σου τη δώσει· τότε θα αφιερώσεις κάθε τι που διανοίγει μήτρα, τα αρσενικά, στον Κύριο». Προστάζει να αγιάζεται κάθε πρωτότοκο που διανοίγει μήτρα. Διότι άγιοι είναι όλοι σε όσους λάμπει η εικόνα του αγίου και πρωτοτόκου, εννοώ βεβαίως του Χριστού. Για ένα νοητό πράγμα λοιπόν, δηλαδή για τη συμμόρφωση που νοείται πνευματικά, ο νόμος προκαταλαμβάνοντας τυπικά τη σωματική ομοίωση, φανέρωσε την προαιώνια βούληση του Θεού και Πατέρα. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει, έχοντας κατανοήσει μέσα από αυτή τη νομοθεσία, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται, αυτό το μέγα μυστήριο: «Διότι αυτούς που προγνώρισε, τους προόρισε να γίνουν σύμμορφοι της εικόνας του Υιού του, αυτούς και κάλεσε, αυτούς και αγίασε· και αυτούς που αγίασε, αυτούς και δόξασε».

Και πώς λοιπόν δεν είναι εντελώς παράλογο να θεωρεί κανείς ότι αυτά είναι σωστά; Ε'. Επομένως, άδικα θα κατηγορούσαμε τον Δημιουργό που μας έφερε στην ύπαρξη, αλλά μάλλον τον εαυτό μας θα έπρεπε να κατηγορούμε που υποστήκαμε την εκούσια βλάβη, εάν διαθέτουμε σωστό νου και φρένες. Διότι, όταν έφερνε αμέσως στην ύπαρξη τον άνθρωπο, γνώριζε μεν ότι θα έπεφτε στη φθορά· δεν αγνοούσε όμως ούτε τους τρόπους της θεραπείας, όπως μας πείθει σαφώς ο θεσπέσιος Παύλος, μαρτυρώντας την αρχαιότητα της σωτηρίας μέσω του Χριστού, η οποία βρισκόταν στην πρόγνωση του Πνεύματος. Γράφει λοιπόν σχετικά στον δικό του μαθητή, τον Τιμόθεο: «Μην ντραπείς λοιπόν τη μαρτυρία του Κυρίου μας, ούτε εμένα τον δέσμιό του· αλλά κακοπάθησε κι εσύ για το Ευαγγέλιο σύμφωνα με τη δύναμη του Θεού, ο οποίος μας έσωσε και μας κάλεσε με κλήση άγια, όχι σύμφωνα με τα έργα μας, αλλά σύμφωνα με τη δική του πρόθεση και χάρη, η οποία μας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού προ αιωνίων χρόνων, και φανερώθηκε κατά τους έσχατους χρόνους με την επιφάνεια του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού.» Και σε άλλους πάλι αναφέρει: «Γνωρίζουμε ότι σε αυτούς που αγαπούν τον Θεό, τα πάντα συνεργούν προς το αγαθό, σε αυτούς που είναι κλητοί σύμφωνα με την πρόθεσή του. Διότι εκείνους που προγνώρισε, εκείνους και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, ώστε να είναι αυτός πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. Και εκείνους που προόρισε, αυτούς και κάλεσε· και εκείνους που κάλεσε, αυτούς και δικαίωσε.

«Εκείνους δε που δικαίωσε, αυτούς και δόξασε.» Ακούς πώς λέει ότι έχει δοθεί η εν Χριστώ χάρη προ αιωνίων χρόνων· και ότι έχουν σαφώς προγνωριστεί και προοριστεί από τον Θεό και Πατέρα εκείνοι που επρόκειτο να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του. Διότι είχε προγνωριστεί, όπως είπα, ο τρόπος της ενανθρωπήσεως· φυλασσόταν δε για τον κατάλληλο καιρό η θεραπεία των ασθενειών μας, και αυτό θα το μαρτυρήσει πάλι ο Παύλος, γράφοντας τα εξής: «Σε εκείνον δε που δύναται να σας στηρίξει σύμφωνα με το Ευαγγέλιό μου και το κήρυγμα του Ιησού Χριστού, σύμφωνα με την αποκάλυψη του μυστηρίου που είχε αποσιωπηθεί σε χρόνους αιώνιους, φανερώθηκε δε τώρα διά των προφητικών Γραφών, κατ' επιταγήν του αιώνιου Θεού, για την υπακοή της πίστεως, και γνωρίστηκε σε όλα τα έθνη, στον μόνο σοφό Θεό, διά του Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα εις τους αιώνας. Αμήν.» Διότι το μυστήριο είχε μεν αποσιωπηθεί, έχει όμως τώρα φανερωθεί, μέσω του νόμου και των προφητών, κατά το θέλημα του Θεού και Πατρός.

Περί του αυτεξουσίου μας, και ότι ο άνθρωπος πλάστηκε αυτεξούσιος. Ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο αυτεξούσιο, τιμώντας τον με λογική και σοφία, θέτοντας μπροστά στα μάτια του τη ζωή και τον θάνατο, ώστε, αν μεν θελήσει με το αυτεξούσιό του να πορευθεί την οδό της ζωής, να ζήσει αιώνια· αν όμως από κακή προαίρεση πορευθεί την οδό του θανάτου, να κολάζεται αιώνια. Διότι τα γνωρίσματα της φύσεως είναι αμετάβλητα, και δεν είναι άξια ούτε τιμών ούτε τιμωριών. Επειδή κανείς δεν κατηγορήθηκε ποτέ για το ότι είναι λευκός ή μαύρος, ή για το ότι είναι ψηλός ή κοντός. Διότι αυτά δεν εξαρτώνται από τη δική μας προαίρεση. Από τη δική μας προαίρεση, αντίθετα, προέρχονται και οι τιμωρίες και οι τιμές. Διότι υπάρχει ανάγκη και των δύο, και της δικής μας βουλής και θελήσεως, και της συνεργείας και προστασίας του Θεού. Εάν λείπει το ένα, δεν ενεργεί ούτε το άλλο. Εκείνους που προγνώρισε ο Θεός, τους προόρισε και τους κάλεσε, αλλά αυτούς που είναι κλητοί σύμφωνα με την πρόθεσή τους, όπως λέει ο Απόστολος, δηλαδή σύμφωνα με τη θέληση και τη βούλησή τους. Διότι εκείνους που δεν το θέλησαν, τους άφησε να πορεύονται με το δικό τους θέλημα. Επειδή δεν ασκεί βία, ούτε προσβάλλει αυτό το ίδιο (το αυτεξούσιο) και την ίδια την εικόνα Του, τον άνθρωπο.

Και ο Απόστολος αυτό ακριβώς δήλωνε λέγοντας: «Καθώς μας εξέλεξε στο πρόσωπό του προ καταβολής κόσμου, για να είμαστε άγιοι και άμωμοι ενώπιόν του με αγάπη, αφού μας προόρισε για υιοθεσία μέσω του Ιησού Χριστού»· και πάλι: «Στον οποίο και κληρωθήκαμε, αφού προοριστήκαμε σύμφωνα με την πρόγνωση εκείνου που ενεργεί τα πάντα και κατά τη βουλή του θελήματός του, ώστε να είμαστε εμείς προς έπαινο της δόξας του». Βλέπεις πώς λέει ότι προ καταβολής κόσμου έχουμε εκλεγεί και προοριστεί για υιοθεσία, σύμφωνα με την πρόθεση αυτού που ενεργεί τα πάντα; Την ίδια δε σκέψη παρουσιάζει ο ίδιος λέγοντας: «Γνωρίζουμε δε ότι σε εκείνους που αγαπούν τον Θεό όλα συνεργούν προς το αγαθό, σε εκείνους που είναι κλητοί σύμφωνα με την πρόθεσή του· διότι αυτούς που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, ώστε να είναι αυτός πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. Και αυτούς που προόρισε, αυτούς και κάλεσε, και αυτούς που κάλεσε, αυτούς και δικαίωσε, και αυτούς που δικαίωσε, αυτούς και δόξασε». Τα παρόμοια διδάσκει και για τον εαυτό του σε όσα λέει: «Όταν δε ευδόκησε αυτός που με ξεχώρισε από την κοιλιά της μητέρας μου, να αποκαλύψει τον Υιό του σε εμένα».

Διότι δεν συγκαταλέγεται στα εύκολα, ίσως μάλιστα να είναι και εντελώς αδύνατο, να προτιμήσει κανείς το μη ορατό αγαθό από τα ορατά ευχάριστα αυτής της ζωής, ώστε να επιλέξει με ευκολία είτε να απομακρυνθεί από την οικία του, είτε να στερηθεί τη σύζυγο και τα τέκνα, τους αδελφούς και τους γονείς, καθώς και τους συνομηλίκους, και να βρεθεί μακριά από όλα τα ευχάριστα του βίου, εάν ο ίδιος ο Κύριος δεν συνεργήσει προς το αγαθό σε εκείνον που έχει κληθεί σύμφωνα με την πρόθεσή Του. Διότι εκείνον που προγνωρίζει, όπως λέγει ο Απόστολος, αυτόν και προορίζει, και καλεί, και δικαιώνει, και δοξάζει.

«Προορισθέντες», λέει, «σύμφωνα με την πρόθεση Εκείνου που ενεργεί τα πάντα». Δηλαδή: Δεν λάβαμε απλώς τον κλήρο, όπως ούτε απλώς εκλεχθήκαμε· διότι ο Θεός είναι Εκείνος που εξέλεξε· ούτε απλώς λάβαμε τον κλήρο· διότι ο Θεός είναι Εκείνος που μας τον κλήρωσε· αλλά σύμφωνα με την πρόθεσή Του. Αυτό αναφέρει γράφοντας και στην προς Ρωμαίους Επιστολή: «Σε εκείνους που είναι κλητοί σύμφωνα με την πρόθεσή Του. Εκείνους που κάλεσε, αυτούς και δικαίωσε· και εκείνους που δικαίωσε, αυτούς και δόξασε». Λέγοντας προηγουμένως, «Σε εκείνους που είναι κλητοί σύμφωνα με την πρόθεσή Του», θέλοντας συγχρόνως να φανερώσει την εξαιρετική τους θέση σε σχέση με τους άλλους, μίλησε και για κλήρο, ώστε να μην αναιρέσει το αυτεξούσιο. Ό,τι ανήκει, λοιπόν, μάλλον στη μακαριότητα, αυτό προβάλλει. Διότι ο κλήρος δεν είναι ζήτημα αρετής αλλά, όπως θα έλεγε κανείς, τυχαίας συγκυρίας.

Βʹ. Είδες πόσα μας χάρισε; Μην αμφιβάλλεις, λοιπόν, για τα μέλλοντα· διότι και με άλλον τρόπο αποδεικνύει την πρόνοιά του, με το να λέει ότι αυτά είχαν προτυπωθεί έτσι ανέκαθεν. Διότι οι μεν άνθρωποι σχηματίζουν τις απόψεις τους από τα ίδια τα γεγονότα, στον δε Θεό αυτά είχαν αποφασιστεί από παλιά, και ανέκαθεν είχε αυτή τη διάθεση απέναντί μας· λέει, λοιπόν: «Εκείνους δε που κάλεσε, αυτούς και δικαίωσε». Και δικαίωσε διά της παλιγγενεσίας του λουτρού.

Εκείνους δε που δικαίωσε, αυτούς και δόξασε. Τους δόξασε μέσω της χάριτος, μέσω της υιοθεσίας. Τι, λοιπόν, θα πούμε σε αυτά; Σαν να έλεγε: Μην μου μιλάς, επομένως, πια για τους κινδύνους και για την επιβουλή εκ μέρους όλων. Διότι, έστω κι αν κάποιοι δυσπιστούν για τα μελλοντικά, απέναντι όμως στα αγαθά που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί δεν θα είχαν τίποτα να αντιτάξουν· όπως, για παράδειγμα, την άνωθεν φιλία του Θεού προς εσένα, τη δικαίωση, τη δόξα. Διότι και αυτά σου τα χάρισε μέσα από όσα θεωρούνται λυπηρά· και εκείνα που νόμιζες ότι αποτελούν ντροπή, δηλαδή ο σταυρός, τα μαστιγώματα, τα δεσμά, αυτά ακριβώς είναι που ανόρθωσαν ολόκληρη την οικουμένη. Όπως, λοιπόν, τα όσα Εκείνος έπαθε, μολονότι φαίνονται θλιβερά, τα χρησιμοποίησε για την ελευθερία και τη σωτηρία όλης της ανθρώπινης φύσης· έτσι συνηθίζει να κάνει και με όσα εσύ υπομένεις, χρησιμοποιώντας τα δικά σου παθήματα για τη δόξα και την καταξίωσή σου. Αν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος θα είναι εναντίον μας; Διότι ποιος δεν είναι εναντίον μας; λέει. Αφού και η οικουμένη είναι εναντίον μας, και τύραννοι και όχλοι και συγγενείς και συμπολίτες· αλλά παρ' όλα αυτά, αυτοί που είναι εναντίον μας απέχουν τόσο πολύ από το να μας βλάψουν, ώστε και παρά τη θέλησή τους γίνονται αίτιοι στεφάνων για εμάς και πρόξενοι αναρίθμητων αγαθών, καθώς η σοφία του Θεού μετατρέπει τις επιβουλές προς σωτηρία και δόξα δική μας.

Τι λέει λοιπόν; «Έλεος και κρίση θα ψάλω σε εσένα, Κύριε». Πολύ ωφέλιμο, αγαπητοί, και σωτήριο είναι το άσμα αυτό, το οποίο κάνει την αρχή του από το έλεος και την κρίση. Διότι το μεν πρώτο φανερώνει την αφθονία της φιλανθρωπίας του Θεού, το δε δεύτερο τη μεγάλη Του ευεργεσία που εκδηλώθηκε σε εμάς. Επειδή το έλεος σημαίνει την ευδοκία που φανερώθηκε στους ανθρώπους κατά χάριν· «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία»· η δε κρίση σημαίνει τη σωτηρία που έχει προοριστεί άνωθεν· «Διότι αυτούς που προόρισε, αυτούς και κάλεσε· και αυτούς που κάλεσε, αυτούς και δικαίωσε». Διότι ο αγαθός Θεός έκρινε με έλεος και φιλανθρωπία να σώσει εκείνους που χάνονταν εξαιτίας της αμαρτίας. Αυτό λοιπόν, αφού κατανόησε ο προφήτης, το κηρύττει, διδάσκοντάς μας μέσα από το άσμα να αναπέμπουμε αδιάλειπτα την ευχαριστία, λέγοντας: «Έλεος και κρίση θα ψάλω σε εσένα, Κύριε». Σημαίνει όμως και κάτι άλλο, καθώς προφητεύει νοερά, και δια του Αγίου Πνεύματος διηγείται τα μέλλοντα σαν να είναι παρόντα.

Διότι αυτό σημαίνει το «Κατά Θεόν». «Γνωρίζουμε δε ότι σε αυτούς που αγαπούν τον Θεό, τα πάντα συνεργούν στο αγαθό». Και αυτά που φαίνεται να είναι λυπηρά, λέει, εάν τα υποστούμε για τον Θεό, θα καταλήξουν για εμάς σε αγαθό τέλος. Αυτό έκανε και στην περίπτωση της καμίνου της Βαβυλώνας, και στην περίπτωση των αποστόλων. «Σε εκείνους που είναι κλητοί σύμφωνα με την πρόθεση». Αναφέρει εδώ την «πρόθεση», για να μην αποδώσεις τα πάντα στην κλήση, επειδή τότε θα προέκυπτε η αντίρρηση: και γιατί δεν σώθηκαν όλοι; «Επειδή εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, ώστε να είναι αυτός πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. Και εκείνους που προόρισε, αυτούς και κάλεσε». Έδειξε την αξία τους, το πώς δηλαδή ο Θεός από την αρχή ήταν διατεθειμένος απέναντί τους. «Και αυτούς που κάλεσε, αυτούς και δικαίωσε». Μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας. «Και αυτούς που δικαίωσε, αυτούς και δόξασε». Μέσω των χαρισμάτων, μέσω της υιοθεσίας. «Τι λοιπόν θα πούμε για αυτά; Αν ο Θεός είναι μαζί μας, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας; Αυτός που δεν λυπήθηκε ούτε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για όλους εμάς, πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν;» Ακόμη και αν κάποιοι δυσπιστούν για τα μελλοντικά, λέει, εντούτοις απέναντι στα αγαθά που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί δεν θα είχαν να πουν απολύτως τίποτα.

Ρωμ 8,28 <Σε εκείνους που είναι κλητοί κατά την πρόθεσή Του,> δηλαδή σε εκείνους που κατά τη γνώμη ή την προαίρεσή τους αξιώθηκαν την κλήση. Ρωμ 8,30-33 <Τι θα πούμε λοιπόν σε αυτά;> Σε ποια; Στο ότι <προόρισε,> ότι <κάλεσε,> ότι <δικαίωσε,> ότι <δόξασε.> Απέναντι σε τόση αφθονία ευεργεσιών τι θα πούμε; Μήπως δεν υστερούμε, λέει, ακόμη και σε λόγια ευχαριστίας, πόσο μάλλον σε έργα ανταπόδοσης; Τόσο άφατη είναι η χάρη Του προς εμάς. Έπειτα, εξάγοντας από αυτό ένα συμπέρασμα, λέει: Αν ο <Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος θα είναι εναντίον μας;> Κανείς. Διότι, ακόμη κι αν κάποιοι επιχειρήσουν να μας βλάψουν, δεν θα βλάψουν αλλά θα ωφελήσουν. Από πού είναι φανερό ότι ο Θεός είναι υπέρ ημών; Και από τα προαναφερθέντα, και από το μέγιστο, το οποίο εκπλήσσει κάθε διάνοια: ότι για χάρη μας <δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό.> Αν λοιπόν ο Θεός είναι υπέρ ημών, προφανώς θα μεταστρέψει τα πάντα προς το συμφέρον μας, και όσα φαίνονται λυπηρά θα τα καταστήσει πρόξενα χαράς, όπως ακριβώς και στην περίπτωση των ίδιων των αποστόλων και των μαρτύρων, όπου έκανε τις θλίψεις, τους διωγμούς και τους θανάτους αιτία για στεφάνια και βραβεία, και πρόξενα της βασιλείας των ουρανών. Έτσι, λοιπόν, αρκεί μόνο να μην αποκάμουμε εμείς, και κανείς δεν θα ισχύσει εναντίον μας.

Και πάλι ο ίδιος κήρυκας και φλογερός εραστής της αγάπης λέει: «Σε αυτούς που αγαπούν τον Θεό όλα συνεργούν προς το αγαθό, σε αυτούς που είναι κλητοί σύμφωνα με την πρόθεσή Του». Έπειτα: «Εκείνους που προγνώρισε και προόρισε, και αυτούς που προόρισε, αυτούς και κάλεσε, και αυτούς που κάλεσε τους δικαίωσε και τους δόξασε». Και «μας εξέλεξε προ καταβολής κόσμου» όχι μόνο από τους Ιουδαίους αλλά και από τα έθνη· και «η εκλογή το επέτυχε, ενώ οι υπόλοιποι πωρώθηκαν». Και «ο οποίος είναι σωτήρας όλων των ανθρώπων, μάλιστα δε των πιστών». Και θα ήταν αδύνατο να προσπαθήσει κανείς να απαριθμήσει όλα τα παρόμοια χωρία.

Όταν ήσουν νήπιο κατά σάρκα, θεομακάριστε πατέρα, ο Θεός μας, που έγινε νήπιο κατά σάρκα στη φάτνη, σε πήρε στην αγκαλιά Του μπροστά σε όλους, λέγοντας σε αυτούς να γίνουν όμοιοι με εσένα. Διότι σαφώς προέβλεπε τη θεία χάρη που υπήρχε μέσα σου. Επειδή εκείνους που ο ίδιος ο Θεός προόρισε, αυτούς οπωσδήποτε και κάλεσε και συνδόξασε μαζί Του. Ένας από αυτούς είσαι και εσύ, διότι, αφού εγκατέλειψες όλο τον κόσμο, ονομάστηκες θεοφόρος, πάνσοφε Ιγνάτιε.

Όλοι αυτοί, λοιπόν, είναι προορισμένοι και καταγεγραμμένοι και αριθμημένοι, οι οποίοι πρόκειται να προστεθούν και να ενωθούν στο σώμα του Χριστού· και τότε, αφότου γίνει κατά κάποιον τρόπο ολόκληρο, χωρίς να του λείπει κανένα μέλος, θα πληρωθεί, δηλαδή θα τελειωθεί, όπως είναι σύμφωνο με την αλήθεια και σύμφωνα με τον απόστολο Παύλο που λέει τα εξής: «Μέχρι να φτάσουμε όλοι στο επίπεδο του τέλειου άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. Διότι εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε· και εκείνους που προόρισε, αυτούς και κάλεσε· και εκείνους που κάλεσε, αυτούς και δικαίωσε· και εκείνους που δικαίωσε, αυτούς και δόξασε, ώστε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του». Είδες πώς όλοι οι άγιοι είναι προορισμένοι και προγνωσμένοι; Μάθε λοιπόν πώς λέει ότι είναι και καταγεγραμμένοι.

αʹ. Προτρεπτικός λόγος από τα προοίμια για μετάνοια· και στο ρητό του Αποστόλου: «Εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε» και στα επόμενα· και εναντίον εκείνων που διαστρεβλώνουν και αυτό και ολόκληρη τη θεία Γραφή. Έχω ακούσει πολλούς ανθρώπους να λένε: «Εφόσον λέει: εκείνους που προγνώρισε ο Θεός, αυτούς και προόρισε· κι εκείνους που προόρισε, αυτούς και κάλεσε· κι εκείνους που κάλεσε, αυτούς και δόξασε, ποιο είναι το όφελος για μένα αν υποβληθώ σε πολλούς κόπους, αν επιδείξω επιστροφή και μετάνοια, αλλά δεν είμαι προγνωσμένος από τον Θεό ούτε προορισμένος στο να σωθώ και να γίνω σύμμορφος με τη δόξα του Υιού Του και Θεού;» Προς αυτούς είναι εύλογο να αναφωνήσει κανείς και να πει: «Άνθρωποί μου, γιατί δεν συλλογίζεστε αυτά που σας σώζουν, αλλά αυτά που σας οδηγούν στην απώλεια, και διαλέγοντας τα δυσνόητα χωρία της θεόπνευστης Γραφής τα αποκόπτετε και τα διαστρεβλώνετε και τα ερμηνεύετε προς την ίδια σας την καταστροφή; Δεν ακούτε καθημερινά τον Σωτήρα που βροντοφωνάζει: «Ζω εγώ, και δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά το να επιστρέψει και να ζήσει»; Δεν Τον ακούτε που λέει: «Μετανοείτε· γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών», και πάλι: «Αλήθεια σας λέω, χαρά γίνεται στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί»; Μήπως είπε ή λέει σε κάποιους: «Μη μετανοείτε, διότι δεν θα σας δεχτώ», ενώ σε κάποιους άλλους, σαν να λέμε στους προορισμένους: «Εσείς όμως μετανοείτε, διότι σας έχω προγνωρίσει»;

Αν όμως κάποιος δεν θέλει, είτε να αγαπήσει τον Χριστό όπως η πόρνη, είτε να επιστρέψει σε αυτόν με θερμή μετάνοια όπως ο άσωτος υιός, ή έστω να τον πλησιάσει όπως η αιμορροούσα και η συγκύπτουσα, γιατί μιλάει βρίσκοντας προφάσεις για τις αμαρτίες του, λέγοντας: «Εκείνους που προγνώρισε, αυτούς –οπωσδήποτε– και κάλεσε»; Ίσως σε αυτόν που σκέφτεται έτσι θα μπορούσε κάποιος να πει εύλογα, ότι ο Θεός, όντας προαιώνιος και γνωρίζοντας τα πάντα πριν τα δημιουργήσει, προγνώρισε και εσένα, ότι όταν σε καλεί δεν θα τον υπακούσεις, ότι δεν θα πιστέψεις στις υποσχέσεις και στους λόγους του. Αλλά παρόλα αυτά, αν και τα γνώριζε αυτά, «κατέβηκε κλίνοντας τους ουρανούς» και αφού έγινε άνθρωπος για σένα, ήρθε εκεί όπου βρίσκεσαι πεσμένος. Και ενώ σε επισκέπτεται πολλές φορές κάθε μέρα, άλλοτε ο ίδιος και άλλοτε μέσω των δούλων του, σε παρακαλεί να σηκωθείς από την πτώση στην οποία κείτεσαι και να τον ακολουθήσεις καθώς ανεβαίνει στη βασιλεία των ουρανών, και να εισέλθεις μαζί του σε αυτήν. Και όμως δεν θέλεις. Ποιος λοιπόν, πες μου, είναι υπεύθυνος για την απώλειά σου και για την ανυπακοή σου; Εσύ που απειθείς και δεν θέλεις να ακολουθήσεις τον Δεσπότη σου, ή ο ίδιος ο Θεός που σε έπλασε, επειδή ως προγνώστης γνώριζε ότι δεν θα τον υπακούσεις, αλλά θα επιμείνεις στη σκληρότητά σου και στην αμετανόητη καρδιά σου; Νομίζω, οπωσδήποτε θα πεις ότι δεν φταίει εκείνος, αλλά εγώ ο ίδιος. Διότι η πρόγνωση του Θεού δεν είναι η αιτία της δικής μας σκληρότητας, αλλά η δική μας απείθεια.

Αυτό, λοιπόν, γνωρίζοντας και ο ίδιος ο Παύλος δικαιολογημένα είπε: «Εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε· και εκείνους που προόρισε, αυτούς και κάλεσε· και εκείνους που κάλεσε, αυτούς και δικαίωσε». Επομένως, το γεγονός ότι ο Θεός προγνωρίζει εκείνους που πρόκειται να νικήσουν από δική τους προαίρεση και προθυμία δεν είναι η αιτία της νίκης, όπως πάλι και το ότι προγνωρίζει εκείνους που πρόκειται να πέσουν και να ηττηθούν δεν είναι η αιτία της ήττας τους, αλλά η προθυμία, η πρόθεση και η ανδρεία του καθενός μας αποτελεί την αιτία της νίκης, ενώ η απιστία και η ραθυμία, η αμέλεια και η χαλαρότητα αποτελούν την αιτία της ήττας και της απώλειάς μας. Ας μην λέμε λοιπόν, ξαπλωμένοι σε κρεβάτι φιλοκοσμίας και φιληδονίας: «Εκείνους που προγνώρισε ο Θεός, αυτούς και προόρισε», χωρίς μάλιστα να καταλαβαίνουμε καν τι είναι αυτό που λέμε. Ναι, πράγματι σε προγνώρισε ως αμελή, απειθή και ράθυμο, όμως δεν πρόσταξε ούτε όρισε να μην έχεις την εξουσία να μετανοήσεις, να ανορθωθείς ή να πειστείς, αν το θελήσεις. Εσύ όμως λέγοντας αυτό αποκαλείς φανερά τον Θεό ψεύτη. Διότι, ενώ Εκείνος λέει: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια», εσύ, όντας ράθυμος και μη θέλοντας να επιστρέψεις και να μετανοήσεις για την κακία σου, ουσιαστικά Του αντιλέγεις και ισχυρίζεσαι ότι λέει ψέματα ο αψευδής, προβάλλοντας τέτοιου είδους δικαιολογίες.

β'. Ότι όλοι όσοι πίστεψαν στον Χριστό είναι προγνωσμένοι και προορισμένοι να γίνουν σύμμορφοι με τον Υιό του Θεού· και σχετικά με το ρητό του Μωυσή: «Όταν διεμέριζε τα έθνη ο Ύψιστος» και τα εξής. Είναι μεν λοιπόν εκ πρώτης όψεως και αυτά σαφή και βέβαια. Αλλά πρέπει να εξηγήσουμε και τον σκοπό των όσων ειπώθηκαν και το βάθος της γνώσης των αποστολικών λόγων και νοημάτων, για να μάθεις από αυτά ότι όλοι όσοι πίστεψαν στον Χριστό, μοναχοί και λαϊκοί, είναι προγνωσμένοι και προορισμένοι και γίνονται σύμμορφοι της εικόνας του Υιού του Θεού· και όχι μόνο αυτό, αλλά και όλοι αυτοί, ως προορισμένοι, είναι και καλεσμένοι· και ως καλεσμένοι, είναι δικαιωμένοι· και ως δικαιωμένοι, είναι δεδοξασμένοι. Διότι, όσοι μετά το βάπτισμά τους και την πίστη τους στον Χριστό τον Υιό του Θεού και αφού έγιναν σύμμορφοι της εικόνας του Υιού του Θεού, δεν διατηρούν τον εαυτό τους σε αυτή την κατάσταση, χάνονται· όσοι όμως παραμένουν, σώζονται όλοι.

Η πίστη στον Χριστό είναι ο νέος παράδεισος. Γι' αυτό και προγνώριζε προ καταβολής κόσμου όλους όσους πίστεψαν και όσους πρόκειται να πιστέψουν σε Αυτόν. Αυτούς κάλεσε, και μέχρι τη συντέλεια του κόσμου δεν θα παύσει να καλεί, και δόξασε και θα δοξάσει, και δικαίωσε και θα δικαιώσει, αναδεικνύοντάς τους δηλαδή σύμμορφους με τη δόξα της εικόνας του Υιού του διά του αγίου βαπτίσματος και της χάριτος του Πνεύματος, καθιστώντας όλους αυτούς μυστικά υιούς Θεού, αναπλάθοντάς τους σε καινούριους από παλαιούς και αποκαθιστώντας τους αθανάτους από θνητούς, δίνοντάς τους εντολές, όπως ακριβώς κάποτε στον Αδάμ. Όσοι λοιπόν τηρήσουν μέχρι θανάτου όλες τις εντολές Του, αυτοί και την αγάπη τους προς τον Θεό αποδεικνύουν και ανέρχονται σε μεγαλύτερη δόξα μέσω της πνευματικής προκοπής.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 42η: ΟΤΙ ΤΙΠΟΤΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΑΚΑΡΙΟ ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΕΤΗ· ΔΙΟΤΙ ΜΟΝΟ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ ΑΞΙΑ ΜΑΚΑΡΙΣΜΟΥ. Αδελφοί και πατέρες, από τους ανθρώπους άλλοι μεν μακαρίζουν τον πλούτο, άλλοι την εξουσία, άλλοι την τρυφή και άλλοι την ηδονή. Όμως, τίποτα από αυτά δεν είναι μακάριο, επειδή δεν παραμένει παντοτινά, αλλά φθείρεται μαζί με τον παρόντα αιώνα. Σε πολλούς, μάλιστα, δεν στάθηκε αρκετό ούτε καν εδώ, αλλά μόλις εμφανίστηκε έφυγε σαν όνειρο από τα χέρια εκείνων που το κατείχαν. Μόνο δε η αρετή είναι άξια μακαρισμού, καθώς αποτελεί κάτι το αθάνατο και αναδεικνύει μακάριους όσους μετέχουν σε αυτήν. Ας αναλογιστούμε, πράγματι, πόσοι άρχοντες και λάτρεις της τρυφής υπήρξαν ανά τους αιώνες, και κανενός η μνήμη δεν συνοδεύεται από εγκώμια. Αντιθέτως, των εναρέτων το κλέος είναι άσβεστο, και αυτό είναι ολοφάνερο από τα όσα πράττουμε εμείς οι ίδιοι. Χθες εγκωμιάσαμε τον μακάριο Χρυσόστομο, σήμερα τον αοίδιμο Εφραίμ, και την επόμενη ημέρα κάποιον άλλον από τους αγίους. Και με αυτόν τον τρόπο καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, σαν φωστήρες που ανατέλλουν, όταν εορτάζεται η μνήμη τους, ανοίγουν τα στόματά μας για να τους υμνήσουμε και φωτίζουν τα κατά Θεόν διαβήματά μας. Αληθινός, λοιπόν, είναι ο ιερός λόγος: «Διότι εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, για να είναι αυτός ο πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. Και αυτούς που προόρισε, τούτους και κάλεσε. Και αυτούς που κάλεσε, τούτους και δικαίωσε. Και αυτούς που δικαίωσε, τούτους και δόξασε. Τι λοιπόν θα πούμε εμείς γι' αυτά;»