Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 8:31

Αγαλλιώμενος για τη βοήθεια του Θεού, αναφώνησε δύο φορές την ίδια φράση: Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας· σαν να καταπατά και να επιτίθεται στον εχθρό, εξαιτίας της τέλειας πεποίθησής του στον Σωτήρα των ψυχών μας, με τη βεβαιότητα ότι δεν θα υποστεί τίποτα από αυτόν. Διότι, εάν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας; Εκείνος που χάρισε τη νίκη στον Ιακώβ, και μετά την πάλη τον ανέδειξε ως Ισραήλ, Αυτός είναι ο προστάτης μας· Αυτός πολεμά υπέρ ημών. Εμείς ας ησυχάσουμε, διότι Αυτός είναι η ειρήνη μας, ο οποίος ένωσε τα δύο σε ένα, ώστε να αναπλάσει τους δύο σε έναν νέο άνθρωπο.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΑΜΦΙΛΟΧΙΟ ΠΟΥ ΥΠΕΒΑΛΕ ΕΡΩΤΗΜΑ Το γνωρίζω κι εγώ ο ίδιος, αφού το έχω ακούσει, και γνωρίζω την ανθρώπινη κατασκευή. Τι θα πούμε, λοιπόν, ως προς αυτά; Ότι καλός μεν είναι ο νους, και σε αυτόν έχουμε το κατ’ εικόνα του Δημιουργού, και καλή είναι η ενέργεια του νου, και ότι επειδή αυτός είναι αεικίνητος, πολλές φορές μεν φαντάζεται τα μη όντα σαν να υπάρχουν πραγματικά, πολλές φορές δε κατευθύνεται εύστοχα προς την αλήθεια. Αλλά επειδή με αυτόν συνυπάρχουν εκ φύσεως διττές δυνάμεις, σύμφωνα με τη δική μας αντίληψη όσων έχουμε πιστέψει στον Θεό —η μεν μία πονηρή, αυτή των δαιμόνων, η οποία μας παρασύρει στη δική τους αποστασία, η δε άλλη θειοτέρα και αγαθή, η οποία μας ανάγει προς την ομοίωση του Θεού— όταν μεν ο νους μένει από μόνος του, βλέπει μικρά πράγματα και όσα είναι σύμμετρα με αυτόν. Όταν δε παραδώσει τον εαυτό του σε αυτούς που τον εξαπατούν, έχοντας αφανίσει το δικό του κριτήριο, κυριεύεται από αλλόκοτες φαντασίες. Τότε νομίζει ότι το ξύλο δεν είναι ξύλο, αλλά Θεός, και τον χρυσό κρίνει πως δεν είναι χρήμα, αλλά σέβασμα λατρείας. Εάν όμως κλίνει προς τη θειοτέρα μερίδα και αποδεχθεί τις χάριτες του Πνεύματος, τότε γίνεται ικανός να κατανοήσει τα θειότερα, σε όποιον βαθμό είναι αυτό σύμμετρο με τη φύση του. Τρεις λοιπόν είναι, τρόπον τινά, οι καταστάσεις της ζωής, και ισάριθμες με αυτές είναι οι ενέργειες του νου μας.

Και βεβαίως, ενώ ο Θεός λέει μέσω ενός από τους προφήτες ότι θα κατοικήσει και θα περπατήσει ανάμεσά μας, ο Χριστός κατοικεί μέσα μας, και ενεργεί ως Θεός αυτά που έχουν θεσπιστεί από παλιά. «Διότι ο Μωυσής μεν ήταν πιστός σε όλο τον οίκο του ως υπηρέτης, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, εις μαρτύριον αυτών που επρόκειτο να ειπωθούν· ο δε Χριστός ως υιός πάνω στον οίκο του, του οποίου οίκος είμαστε εμείς.» Β. Δεν υπάρχει λοιπόν απολύτως τίποτα που να μας εμποδίζει να πιστεύουμε και να φρονούμε αληθινά ότι, εφόσον ο Υιός προήλθε από την ίδια την ουσία του Θεού και Πατρός, δεν θα μπορούσε να νοηθεί ως κάτι διαφορετικό από αυτόν, όσον αφορά τη φυσική ταυτότητα. Α. Πολύ σωστά, φίλε μου· διότι φαινόταν ότι ήταν ορθό να φρονεί έτσι και ο μακάριος Παύλος: «Εάν ο Θεός είναι υπέρ ημών, λέει, ποιος θα είναι εναντίον μας; Αυτός που δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν;». Εάν λοιπόν ο Υιός είναι αληθινά ίδιος του Θεού και Πατρός, άραγε θα μπορούσε να απομακρυνθεί προς κάποια φυσική αλλοτριότητα, και θα μπορούσε να επινοηθεί κάποιος άμεμπτος λόγος, ο οποίος να διαχωρίζει σε κάτι ξένο και να αποδεικνύει αλλότριο εκείνο που είναι ίδιον κάποιου, του οποίου και νοείται και λέγεται ότι είναι ίδιον; Β. Δεν το νομίζω. Α. Και τι λοιπόν; Δεν λέμε ότι είναι αναρίθμητοι εκείνοι που έχουν κληθεί στην κατά Θεόν υιοθεσία; Β. Βεβαιότατα. Διότι έχει γραφτεί: «Εγώ είπα: Είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου.» Α.

Εξάλλου θα βρούμε και τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό να λέει ξεκάθαρα: «Ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Ιδού, ήδη καλούσε τους πάντες κοντά του· και κανείς δεν θα στερηθεί τη χάρη τού να έχει κληθεί· διότι με το να πει «όλους», δεν διώχνει απολύτως κανέναν. <Τι θα πούμε λοιπόν ως προς αυτά; Αν ο Θεός είναι μαζί μας, ποιος θα είναι εναντίον μας; Εκείνος που δεν λυπήθηκε τον δικό του Υιό.> Σε αυτούς που έχουν επιλέξει να πράττουν το αγαθό τα πάντα συνεργούν, καθώς ο Θεός τους υπερασπίζεται· διότι εκείνος που δεν λυπήθηκε τον κατά φύση Υιό του, για να σώσει αυτούς που κινδύνευαν και να τους απαλλάξει από τους κινδύνους, πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν; <Ποιος θα εγείρει κατηγορία εναντίον των εκλεκτών του Θεού; Ο Θεός είναι που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που κατακρίνει;> Ίσως μάλιστα ο Παύλος, ενεργώντας σύμφωνα με τη θεία οικονομία, δεν αφήνει τον νου αυτών που έχουν κληθεί να περιπέσει σε αμηχανία, αλλά διδάσκει ότι θα ελευθερωθούν από τις παλαιές αμαρτίες, και θα δικαιωθούν, με τη συναίνεση του Θεού.

Αν ποτέ, λέει, με κυρίευε ο φόβος από την ταραχή αυτών που με πολεμούν, τον απέκρουα ελπίζοντας σε σένα· και αντί για επωδές και φυλακτά, έψαλλα ύμνους. Διότι υμνώντας τον λόγο σου λάμβανα βοήθεια, ώστε να μη στρέφω την προσοχή μου σε κανέναν από τους διώκτες. Έτσι, ελπίζοντας στον Θεό και έχοντας τους λόγους του στο στόμα μου, περιφρονούσα κάθε επιβουλή εκ μέρους των ανθρώπων, μη φοβούμενος τι θα μου κάνει η σάρκα. Διότι, τι θα μπορούσε να καταφέρει η σάρκα και το αίμα απέναντι στον Θεό που βοηθά; «Εάν ο Θεός είναι μαζί μας, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας;» λέει ο Απόστολος. Σάρκα ήταν και ο Σαούλ, καθώς είχε σαρκικό φρόνημα· πράγμα που επισημαίνει ο Απόστολος γράφοντας στους Κορινθίους: «Διότι, εφόσον υπάρχει μεταξύ σας ζηλοτυπία και έριδα, δεν είστε σαρκικοί και δεν συμπεριφέρεστε κατά τρόπο ανθρώπινο;». Έτσι λοιπόν και τον Σαούλ, που ήταν γεμάτος από ζήλια και έριδα, και για τον λόγο αυτόν καταδίωκε τον Δαβίδ, τον ονόμασε σάρκα, λέγοντας: «Δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει η σάρκα». Έπειτα λέει: «Όλη την ημέρα βδελύσσονταν τους λόγους μου, όλοι οι διαλογισμοί τους εναντίον μου απέβλεπαν στο κακό»· το οποίο βέβαια ερμήνευσε σαφέστερα ο Σύμμαχος, λέγοντας: «Καθ' όλη την ημέρα μηχανεύονταν λόγια για εμένα· κάθε διαλογισμός τους εναντίον μου ήταν για κακό». Διότι, σαν να μην είχαν τίποτε άλλο να κάνουν, ούτε να συζητήσουν για άλλα θέματα, αφιέρωναν όλο τον ελεύθερο χρόνο τους στα λόγια που αφορούσαν εμένα και στους λογισμούς εναντίον μου, χωρίς να σχεδιάζουν τίποτε το αγαθό για εμένα.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΥΙΔ ΞΓ´. «Εισάκουσε, Θεέ, την προσευχή μου όταν σε παρακαλώ, από τον φόβο του εχθρού γλίτωσε την ψυχή μου.» Και ο παρών ψαλμός μάς αναπέμπει στο τέλος· στο οποίο τα βραβεία της άνω κλήσεως και τους στεφάνους της δικαιοσύνης θα λάβουν από τον μεγάλο αγωνοθέτη όσοι αγωνίστηκαν τον καλόν αγώνα. Γι' αυτό, τα μεν πρώτα μέρη του ψαλμού εισάγουν εχθρούς και πονηρούς που εξεγείρονται κατά του δικαίου· στο δε τέλος όλου του λόγου, επισφραγίζει τις αγαθές ελπίδες λέγοντας: «Θα ευφρανθεί ο δίκαιος εν Κυρίω και θα ελπίσει σε Αυτόν· και θα επαινεθούν όλοι οι ευθείς στην καρδιά». Τέτοια διδάσκει ότι είναι τα τέλη εκείνων που αγωνίστηκαν υπέρ της ευσέβειας. Πράγματι, ο αθλητής της θεοσέβειας, έχοντας αμέτρητους εχθρούς και πολεμίους της ψυχής του, όχι μόνο ορατούς αλλά και αόρατους, προσφεύγει μόνο στον Θεό και ζητά τη δική Του βοήθεια, σαν να λέει σχεδόν: «Αν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος θα είναι εναντίον μας;» Γι' αυτό αφιερώνεται στις προσευχές, επικαλούμενος τον Θεό και λέγοντας: «Εισάκουσε, Θεέ, την προσευχή μου όταν σε παρακαλώ». Εκείνος όμως που δεν είναι τέτοιος, αλλά παρακούει τις εντολές του Θεού, δεν θα μπορούσε να επιδείξει τόση παρρησία· διότι με όποιο μέτρο μετράμε, με το ίδιο θα μετρηθούμε.

Ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά; Διττή είναι η κακία που αντιτίθεται στην αρετή· εξ αυτής η μεν είναι θεωρητική, η δε πρακτική. Το «ποιος» αναφέρεται στο σπάνιο· διότι είναι σπάνιο να βρει κανείς κάποιον καθαρό στην πράξη και στη θεωρία. Σημαίνει επίσης και το αδύνατο, όπως στο: «Εάν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος είναι καθ' ημών;». Σημαίνει και ερώτηση: «Ποιος είναι αυτός ο Βασιλεύς της δόξης;». Φανερώνει και το άτομο, όπως στο: «Κάποιος άνθρωπος ήταν ευγενής». —Στάθμιο μεγάλο και μικρό. [Cod. f. 85 b.] Διάθεση δόλια, που έχει μεν χρηστό λόγο, αλλά ακάθαρτη πράξη.

Αυτό μόνο ας αποτελεί τη φροντίδα μας, το πώς θα κατανικήσουμε τον διάβολο· ή μάλλον, το κατόρθωμα δεν εξαρτάται από τη δική μας προσπάθεια, αλλά τα πάντα είναι έργο της χάριτος του Θεού. Ένα ας είναι το μέλημά μας, πώς να επισύρουμε τη δική Του χάρη, πώς να ελκύσουμε προς τους εαυτούς μας την εύνοια εκείνη. «Εάν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας;», λέει. Ένα μόνο ας επιδιώκουμε, πώς να μην γίνει Αυτός εχθρός μας, πώς να μην μας αποστραφεί.

Διότι και ο Φαρισαίος, αν και έλεγε την αλήθεια, κατηγορούσε τον τελώνη, όμως τελικά τον κατέστησε δίκαιο αντί για τελώνη. Και γιατί πρέπει να τα αναφέρουμε όλα ένα προς ένα; Διότι μπορεί κανείς, μελετώντας τους άθλους του Ιώβ, να τα μάθει όλα αυτά με απόλυτη ακρίβεια. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Αν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος θα είναι εναντίον μας;». Όπως λοιπόν, όταν έχουμε πνευματικό ζήλο, αποκομίζουμε κέρδος ακόμη και από τις θλίψεις, έτσι και όταν ραθυμούμε, ούτε από τα ωφέλιμα δεν γινόμαστε καλύτεροι. Διότι, πες μου, τι ωφέλησε τον Ιούδα η συναναστροφή του με τον Χριστό; Ή τι ωφέλησε τους Ιουδαίους ο νόμος; Τι ωφέλησε τον Αδάμ ο παράδεισος; Τι ωφέλησε εκείνους που βρίσκονταν στην έρημο ο Μωυσής; Για τον λόγο αυτό, αφήνοντας όλα τα άλλα κατά μέρος, ένα μόνο πρέπει να σκοπεύουμε: πώς να ρυθμίσουμε σωστά τα του εαυτού μας. Και εάν το πράττουμε αυτό, ούτε ο ίδιος ο διάβολος δεν πρόκειται να μας νικήσει ποτέ, αλλά αντίθετα θα μας ωφελήσει ακόμη περισσότερο, προετοιμάζοντάς μας να βρισκόμαστε σε πνευματική νήψη. Έτσι, άλλωστε, αφύπνισε ο Παύλος και τους Εφεσίους, περιγράφοντάς τους την αγριότητα εκείνου.

Εκείνους δε που δικαίωσε, αυτούς και δόξασε. Τους δόξασε μέσω της χάριτος, μέσω της υιοθεσίας. Τι, λοιπόν, θα πούμε σε αυτά; Σαν να έλεγε: Μην μου μιλάς, επομένως, πια για τους κινδύνους και για την επιβουλή εκ μέρους όλων. Διότι, έστω κι αν κάποιοι δυσπιστούν για τα μελλοντικά, απέναντι όμως στα αγαθά που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί δεν θα είχαν τίποτα να αντιτάξουν· όπως, για παράδειγμα, την άνωθεν φιλία του Θεού προς εσένα, τη δικαίωση, τη δόξα. Διότι και αυτά σου τα χάρισε μέσα από όσα θεωρούνται λυπηρά· και εκείνα που νόμιζες ότι αποτελούν ντροπή, δηλαδή ο σταυρός, τα μαστιγώματα, τα δεσμά, αυτά ακριβώς είναι που ανόρθωσαν ολόκληρη την οικουμένη. Όπως, λοιπόν, τα όσα Εκείνος έπαθε, μολονότι φαίνονται θλιβερά, τα χρησιμοποίησε για την ελευθερία και τη σωτηρία όλης της ανθρώπινης φύσης· έτσι συνηθίζει να κάνει και με όσα εσύ υπομένεις, χρησιμοποιώντας τα δικά σου παθήματα για τη δόξα και την καταξίωσή σου. Αν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος θα είναι εναντίον μας; Διότι ποιος δεν είναι εναντίον μας; λέει. Αφού και η οικουμένη είναι εναντίον μας, και τύραννοι και όχλοι και συγγενείς και συμπολίτες· αλλά παρ' όλα αυτά, αυτοί που είναι εναντίον μας απέχουν τόσο πολύ από το να μας βλάψουν, ώστε και παρά τη θέλησή τους γίνονται αίτιοι στεφάνων για εμάς και πρόξενοι αναρίθμητων αγαθών, καθώς η σοφία του Θεού μετατρέπει τις επιβουλές προς σωτηρία και δόξα δική μας.

Είδες ύψος διανοίας; Είδες φρόνημα που υψώνεται τόσο πολύ πάνω από την ανθρώπινη αδυναμία, ώστε να περιφρονεί ολόκληρη τη φύση; Αυτά ας μην τα ψάλλουμε μόνο, αλλά ας τα αποδεικνύουμε και με τα έργα μας. Δεν είπε: «Δεν θα πάθω τίποτα», αλλά: «Δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος». Δηλαδή: «Ακόμη κι αν πάθω κάτι, δεν φοβάμαι»· πράγμα που λέει και ο Παύλος: «Αν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας;» Και βέβαια ήταν αμέτρητοι εκείνοι που ήταν εναντίον τους· αλλά κανένας δεν τους έβλαπτε. Διότι, πώς να μην αποτελεί δείγμα έσχατης μικροψυχίας, ενώ έχουμε ευμενή τον Δεσπότη, να φοβόμαστε τους συνδούλους μας; Αλλά αυτός δεν είναι τέτοιος, αλλά απολύτως ανώτερος και υψηλότερος από τέτοιου είδους φόβους. Αυτό λοιπόν ας κάνουμε κι εμείς, και ας μην αποστερούμε τον εαυτό μας από τη συμμαχία του Δεσπότη, φοβούμενοι τα ανθρώπινα πράγματα. Διότι αυτό χαρακτηρίζει εκείνους που προσβάλλουν τη βοήθεια του Θεού. Γι' αυτό λέγεται ότι και ο Εζεκίας έπαθε αυτά που έπαθε, επειδή, αν και ο ήλιος οπισθοχώρησε και ανέβηκε πάλι τις βαθμίδες που είχε κατέβει, και ενώ έγινε σημείο ικανό να καταπλήξει όλους όσους ήρθαν θέλοντας να μάθουν αυτά τα γεγονότα, αυτός δεν θέλησε να τους καταπλήξει με όσα συνέβησαν από τον Θεό, αλλά με τα ανθρώπινα, επειδή φοβήθηκε την επιδρομή τους· γι' αυτό και τους έδειχνε τους θησαυρούς, εναποθέτοντας στους θησαυρούς τις ελπίδες του. Γι' αυτό ακριβώς και ο Θεός, αφού παροργίστηκε, λέει: «Θα τα πάρουν όλα αυτά»· δηλαδή: Εκείνοι στους οποίους έλπισες και στους οποίους στηρίζεσαι.

Διότι αυτό σημαίνει το «Κατά Θεόν». «Γνωρίζουμε δε ότι σε αυτούς που αγαπούν τον Θεό, τα πάντα συνεργούν στο αγαθό». Και αυτά που φαίνεται να είναι λυπηρά, λέει, εάν τα υποστούμε για τον Θεό, θα καταλήξουν για εμάς σε αγαθό τέλος. Αυτό έκανε και στην περίπτωση της καμίνου της Βαβυλώνας, και στην περίπτωση των αποστόλων. «Σε εκείνους που είναι κλητοί σύμφωνα με την πρόθεση». Αναφέρει εδώ την «πρόθεση», για να μην αποδώσεις τα πάντα στην κλήση, επειδή τότε θα προέκυπτε η αντίρρηση: και γιατί δεν σώθηκαν όλοι; «Επειδή εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, ώστε να είναι αυτός πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. Και εκείνους που προόρισε, αυτούς και κάλεσε». Έδειξε την αξία τους, το πώς δηλαδή ο Θεός από την αρχή ήταν διατεθειμένος απέναντί τους. «Και αυτούς που κάλεσε, αυτούς και δικαίωσε». Μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας. «Και αυτούς που δικαίωσε, αυτούς και δόξασε». Μέσω των χαρισμάτων, μέσω της υιοθεσίας. «Τι λοιπόν θα πούμε για αυτά; Αν ο Θεός είναι μαζί μας, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας; Αυτός που δεν λυπήθηκε ούτε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για όλους εμάς, πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν;» Ακόμη και αν κάποιοι δυσπιστούν για τα μελλοντικά, λέει, εντούτοις απέναντι στα αγαθά που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί δεν θα είχαν να πουν απολύτως τίποτα.

Ρωμ 8,28 <Σε εκείνους που είναι κλητοί κατά την πρόθεσή Του,> δηλαδή σε εκείνους που κατά τη γνώμη ή την προαίρεσή τους αξιώθηκαν την κλήση. Ρωμ 8,30-33 <Τι θα πούμε λοιπόν σε αυτά;> Σε ποια; Στο ότι <προόρισε,> ότι <κάλεσε,> ότι <δικαίωσε,> ότι <δόξασε.> Απέναντι σε τόση αφθονία ευεργεσιών τι θα πούμε; Μήπως δεν υστερούμε, λέει, ακόμη και σε λόγια ευχαριστίας, πόσο μάλλον σε έργα ανταπόδοσης; Τόσο άφατη είναι η χάρη Του προς εμάς. Έπειτα, εξάγοντας από αυτό ένα συμπέρασμα, λέει: Αν ο <Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος θα είναι εναντίον μας;> Κανείς. Διότι, ακόμη κι αν κάποιοι επιχειρήσουν να μας βλάψουν, δεν θα βλάψουν αλλά θα ωφελήσουν. Από πού είναι φανερό ότι ο Θεός είναι υπέρ ημών; Και από τα προαναφερθέντα, και από το μέγιστο, το οποίο εκπλήσσει κάθε διάνοια: ότι για χάρη μας <δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό.> Αν λοιπόν ο Θεός είναι υπέρ ημών, προφανώς θα μεταστρέψει τα πάντα προς το συμφέρον μας, και όσα φαίνονται λυπηρά θα τα καταστήσει πρόξενα χαράς, όπως ακριβώς και στην περίπτωση των ίδιων των αποστόλων και των μαρτύρων, όπου έκανε τις θλίψεις, τους διωγμούς και τους θανάτους αιτία για στεφάνια και βραβεία, και πρόξενα της βασιλείας των ουρανών. Έτσι, λοιπόν, αρκεί μόνο να μην αποκάμουμε εμείς, και κανείς δεν θα ισχύσει εναντίον μας.

Έχει θέσει το «αυτός που δεν λυπήθηκε ούτε τον ίδιο του τον Υιό» και τα εξής, για να αναδείξει, όπως είπαμε, την άφατη πρόνοια του Θεού για εμάς, και συγχρόνως να μας προτρέψει μέσω του παραδείγματος, εάν υποφέρουμε κάτι δυσάρεστο από κάποιους, να κάνουμε υπομονή και να καρτερούμε· και όχι μόνο αυτό, αλλά και για να μας αναπτερώσει και να μας παρηγορήσει. Διότι εάν ο Υιός έπαθε τόσα πολλά για χάρη σου, τι πρέπει να πάθεις εσύ για Εκείνον; Και εάν Εκείνος, παρότι έπαθε τόσα, δεν δέχθηκε καμία απολύτως μείωση της πατρικής δόξας και θεότητας, ούτε εσύ να ολιγωρείς όταν τα πάσχεις αυτά· διότι θα αξιωθείς όλα όσα έχουν υποσχεθεί και μετά τα πάθη και μετά τον θάνατο. Όσο για το «πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν;», θέλοντας να παρουσιάσει το αναμφισβήτητο και αναπόδραστο της δωρεάς, λέει ότι μαζί με αυτόν θα μας τα χαρίσει όλα. Θα πεις, λέει, μήπως τυχόν μας ξεχάσει; Άρα θα ξεχάσει και τον Υιό· διότι «μαζί με αυτόν μας χαρίζει τα πάντα»· ώστε οπωσδήποτε και χωρίς καμία αμφιβολία θα επιτύχουμε αυτά που μας έχουν υποσχεθεί. Αφού δε μίλησε για τους πειρασμούς των θλίψεων και των βασάνων λέγοντας το «ποιος θα είναι εναντίον μας;», τώρα αναφέρει ένα άλλο είδος πειρασμών: τους ονειδισμούς, τις επικρίσεις, τις λοιδορίες, τις διαβολές που εκτόξευαν οι άπιστοι εναντίον των πιστών. Και αυτό το φανερώνει λέγοντας: «ποιος θα κατηγορήσει τους εκλεκτούς του Θεού;» Και αποδεικνύει και εδώ, όπως και στα προηγούμενα, ότι εφόσον ο Θεός δικαιώνει, μάταια φλυαρούν όσοι κατηγορούν και κατακρίνουν.

Προς την Ευδοκία την κανδιδάτισσα. Μου γνωστοποιήθηκε από τον αδελφό Σιλουανό για την τιμιότητά σου ότι βρίσκεται σε θλίψη επειδή δημιουργείται μέσα σου κάποιος φόβος και ταραχή στην ψυχή χωρίς καμία αιτία. Και ακούγοντάς το, εγώ ο ταπεινός δεν το αντιμετώπισα απαθώς, αλλά και λυπήθηκα και προσευχήθηκα, αν και ανάξιος να εισακουστώ από τον Θεό, να διαλυθεί εκείνος ο φόβος από εσένα. Αλλά και ακόμη, τόσο εγώ όσο και ο κύριος αρχιεπίσκοπος και οι αδελφοί συμπροσεύχονται να συντριβεί αυτό το πάθος από την ευσέβειά σου. Αυτό, κυρία μου, είναι πάθος αλλόκοτο και ευκαταφρόνητο και δεν οφείλεις να λογαριάζεις καθόλου ότι μπορεί σε κάτι να σε βλάψει, διότι, εφόσον είσαι ενδεδυμένη τον Χριστό, έχεις ως όπλο και τον σταυρό Του, με τον οποίο όταν σφραγίζεσαι, να πιστεύεις ότι αποδιώκεις αμέσως κάθε δαιμονική σκευωρία, είτε συμβαίνει να ταράζεσαι την ημέρα είτε τη νύχτα. Ψάλλε λοιπόν προς τον Κύριο: «Από τον φόβο του εχθρού ελευθέρωσε την ψυχή μου» και πάλι: «Δεν θα φοβηθώ από νυκτερινό φόβο, από βέλος που πετάει την ημέρα, από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι, από σύμπτωμα και μεσημβρινό δαιμόνιο» και: «Αν ο Θεός είναι υπέρ σου, ποιος θα είναι εναντίον σου», του Οποίου και το σώμα τρως και το αίμα πίνεις; Με αυτά καταπατούμε πάνω σε φίδια και σκορπιούς και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού.

Ναι, παρακαλώ την τιμιότητά σου, που τη θεωρώ ίση με μητέρα που με γέννησε, δηλαδή ως την πιο αγαπημένη μου αδελφή, ας αρθρώσουμε φωνή δοξολογίας, ας δείξουμε πρόσωπο χαρούμενο, ας διδάξουμε με τα έργα μας ότι φέρουμε τον σταυρό στους ώμους μας και ότι πεθάναμε κατά την προαίρεση και υποτασσόμαστε σε όλα στα θεία ζητήματα. Εάν πράξεις έτσι, πόσο καλό θα είναι, θα ευφράνεις τον Χριστό, τον αθάνατο νυμφίο σου. Διότι, εάν λυπάσαι, λυπείς και Εκείνον φυσικά, σαν να αγαπάς κάποιον άλλον περισσότερο από Αυτόν. Βλέπεις πού σε οδήγησε ο λόγος, ότι δηλαδή δεν είσαι ούτε ορφανή, ούτε δίχως προστασία, ούτε εγκαταλελειμμένη; Διότι αν ο Θεός είναι μαζί μας, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας; Αν Αυτός μας προστατεύει, ποιος μπορεί να μας αντισταθεί; Έτσι και τώρα παρακινήθηκα, αδελφή μου, να σε παρακαλέσω. Εσύ, λοιπόν, πράττοντας σωστά, ας πειστείς σε έναν άσοφο γέροντα, που όμως σε συμβουλεύει για το καλό σου και πράγματι συμπάσχει μαζί σου από καθήκον, θεωρώντας τα δικά σου ζητήματα ως δικά του.

Πρόσεχε, λοιπόν, πώς καθοδηγείς τους αδελφούς σου και τέκνα μου, αδελφέ και τέκνο μου Λουκιανέ, όπως σε πρόσταξα, όπως πρέπει και αρμόζει, όντας απαλλαγμένος από πάθη, κενοδοξία, εμπαθή προσκόλληση και κάθε πονηρή πράξη, ώστε, λαμβάνοντας από εσένα το πρότυπο, να διαμορφώσουν όμορφα τον βίο τους. Ομοίως και εσύ, τέκνο μου Δομετιανέ, να βρίσκεσαι στην ίδια κατάσταση, πράττοντας τα ίδια με τον αδελφό σου για την φροντίδα της αδελφότητας. Στους δύο ας αναγνωρίζεται μία ψυχή, ή μάλλον σε όλους. Κανείς ας μην έχει αντίθετο θέλημα, κανείς ας μην ιδιογνωμεί, κανείς ας μην αδρανεί, κανείς ας μη γογγύζει, κανείς ας μη νοθεύεται. Όλοι να είστε πρόθυμοι, όλοι ευχάριστοι, δραστήριοι, με κατάνυξη, πρόθυμοι στο κάλεσμα, ευπρόσιτοι, να χαίρεστε και να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, χωρίς φθόνο και χωρίς ζήλια, ώστε με αυτόν τον τρόπο να αναγνωρίζεται ότι ο Κύριος βρίσκεται ανάμεσά σας. Διότι, εάν «όπου είναι δύο ή τρεις συγκεντρωμένοι», σύμφωνα με την επιδιωκόμενη κατάσταση, εκεί βρίσκεται Εκείνος, πώς δεν θα είναι ανάμεσα σε εσάς που είστε περισσότεροι; Εάν βεβαίως και προσπαθείτε καθημερινά να τηρείτε τις εντολές του και ο Θεός είναι μέσα σας, τι είναι αυτό που σας λυπεί, ή σας στενοχωρεί, ή σας αποπνίγει; Τίποτα απολύτως, αλλά όλα είναι υποφερτά, έστω κι αν είναι επίπονα, είτε για την ψυχή είτε για το σώμα. Και «αν ο Θεός είναι μαζί μας, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας; Εκείνος, ο οποίος τον ίδιο τον Υιό του», λέει, «δεν λυπήθηκε, αλλά τον παρέδωσε για όλους μας». Και αν με αυτόν τον τρόπο φροντίσουμε να ζούμε ενάρετα, πώς δεν θα γίνουμε μαζί με Αυτόν κληρονόμοι της βασιλείας των ουρανών;

Λοιπόν, ως αρνία του Χριστού, ποιμαίνεσθε θεοπρεπώς, κατασκηνώνοντας στις ζωηφόρες εντολές, τρεφόμενοι «επί ύδατος αναπαύσεως», κατά τον προφητικό λόγο, και οδηγούμενοι σε τρίβους δικαιοσύνης, ψάλλοντας όλοι μαζί εκείνο: «διότι και εάν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου, δεν θα φοβηθώ κακά, διότι εσύ είσαι μαζί μου». Διότι είμαι πεπεισμένος ότι, εάν δεν λυγίσουμε και δεν εκπέσουμε από την πνευματική και πατρομίμητη κατάσταση που μας έχει ανατεθεί και εφαρμόζεται, κανένα από τα νοητώς ή ορατώς συμβαίνοντα δυσχερή γεγονότα δεν θα μας κυριεύσει ή θα μας καταβάλει· «διότι εάν ο Θεός είναι μαζί μας, ποιος θα είναι εναντίον μας; Και εάν αυτός είναι ο υπερασπιστής μας, από ποιον θα δειλιάσουμε;». Και πώς δεν θα επιδαψιλεύσει ολοένα και περισσότερο κάθε επάρκεια, και σωματική και πνευματική, χαριτώνοντας, ενδυναμώνοντας, ευφραίνοντας και καθιστώντας σας θαυμαστούς κατά τον παρόντα κόσμο με τις πολλές και ποικίλες του μεγαλοδωρεές;

Γι' αυτό τον λόγο πρέπει να ανανήψουμε και να φροντίσουμε για τη σωτηρία μας, γνωρίζοντας ότι ο διωγμός βρίσκεται μπροστά μας· διότι ιδού, εκτός από τους άλλους, συνελήφθη και ο οικονόμος του αδελφού Γρηγορίου. Και το τι πρόκειται να συμβεί δεν το γνωρίζουμε· και, όπως φαίνεται, οι πειρασμοί βρίσκονται κοντά μας· αλλά ας μη φοβηθούμε ούτε ας δειλιάσουμε από τους πειρασμούς που εγείρονται εναντίον μας· «Εάν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας;» Εάν στους προηγούμενους διωγμούς ήταν μαζί μας, πώς δεν θα είναι μαζί με εμάς τους ταπεινούς και σε αυτούς που έφτασαν τώρα, ενισχύοντας και ενδυναμώνοντάς μας σύμφωνα με την υπόσχεσή Του απέναντι σε όλα; Και τι άλλο μπορούν να κάνουν οι πολέμιοί μας; Θα μας διώξουν πάλι; Αλλά «του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της». Θα μας φυλακίσουν πάλι;

Όσο για το ότι ο ηγεμόνας επέστρεψε από την εκστρατεία, ίσως «ανεβαίνουν λογισμοί στις καρδιές σας» καθώς διερωτάστε τι και πώς θα αποβούν τα ζητήματα της Εκκλησίας, δηλαδή τα δικά μας; Αλλά είναι γραμμένο: «Εναπόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου, και αυτός θα ενεργήσει.» Και «Εάν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας;» Ο οποίος, όπως ακριβώς κατά τα προηγούμενα χρόνια ανέχθηκε με μακροθυμία τη ζωή μας, ελευθερώνοντάς μας από ποικίλους πειρασμούς και θλίψεις, έτσι είθε να μας προστατεύσει και στο εξής. Αρκεί μόνο εμείς να πολιτευόμαστε επάξια του ευαγγελίου, έχοντας το πολίτευμά μας στον ουρανό, ως ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη· διότι καμία μερίδα ούτε κλήρος δεν υπάρχει για εμάς εδώ. Ποιος άλλωστε από την αρχή του αιώνα, αφού εισήλθε στη ζωή, παρέμεινε μόνιμα, ώστε να κληρονομήσει και κάτι; Δεν εξήλθαν πάλι όλοι όσοι εισήλθαν, σαν από ξένη γη; Επομένως, εδώ έχουμε παροικία, ενώ η αληθινή κατοικία και ο κλήρος και η σχέση μας βρίσκονται στον μέλλοντα αιώνα, στον οποίο, όταν βρεθούμε, είθε να αξιωθούμε μαζί με όλους τους αγίους να κληρονομήσουμε τη βασιλεία των ουρανών, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 42η: ΟΤΙ ΤΙΠΟΤΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΑΚΑΡΙΟ ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΕΤΗ· ΔΙΟΤΙ ΜΟΝΟ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ ΑΞΙΑ ΜΑΚΑΡΙΣΜΟΥ. Αδελφοί και πατέρες, από τους ανθρώπους άλλοι μεν μακαρίζουν τον πλούτο, άλλοι την εξουσία, άλλοι την τρυφή και άλλοι την ηδονή. Όμως, τίποτα από αυτά δεν είναι μακάριο, επειδή δεν παραμένει παντοτινά, αλλά φθείρεται μαζί με τον παρόντα αιώνα. Σε πολλούς, μάλιστα, δεν στάθηκε αρκετό ούτε καν εδώ, αλλά μόλις εμφανίστηκε έφυγε σαν όνειρο από τα χέρια εκείνων που το κατείχαν. Μόνο δε η αρετή είναι άξια μακαρισμού, καθώς αποτελεί κάτι το αθάνατο και αναδεικνύει μακάριους όσους μετέχουν σε αυτήν. Ας αναλογιστούμε, πράγματι, πόσοι άρχοντες και λάτρεις της τρυφής υπήρξαν ανά τους αιώνες, και κανενός η μνήμη δεν συνοδεύεται από εγκώμια. Αντιθέτως, των εναρέτων το κλέος είναι άσβεστο, και αυτό είναι ολοφάνερο από τα όσα πράττουμε εμείς οι ίδιοι. Χθες εγκωμιάσαμε τον μακάριο Χρυσόστομο, σήμερα τον αοίδιμο Εφραίμ, και την επόμενη ημέρα κάποιον άλλον από τους αγίους. Και με αυτόν τον τρόπο καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, σαν φωστήρες που ανατέλλουν, όταν εορτάζεται η μνήμη τους, ανοίγουν τα στόματά μας για να τους υμνήσουμε και φωτίζουν τα κατά Θεόν διαβήματά μας. Αληθινός, λοιπόν, είναι ο ιερός λόγος: «Διότι εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, για να είναι αυτός ο πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. Και αυτούς που προόρισε, τούτους και κάλεσε. Και αυτούς που κάλεσε, τούτους και δικαίωσε. Και αυτούς που δικαίωσε, τούτους και δόξασε. Τι λοιπόν θα πούμε εμείς γι' αυτά;»

Τον τρόπο ζωής λοιπόν αυτών των μακαρίων ακολουθούμε και εμείς οι ταπεινοί. Και ότι τον μιμούμαστε με ζήλο, το μαρτυρά η μοναχική τελείωση, η άρνηση του κόσμου, η αποξένωση από την πατρίδα, τη συγγένεια, τους φίλους, τους οικείους, η υποταγή, η υπακοή, αυτή η προκείμενη ομολογία, για την οποία και έχουμε διωχθεί. Επομένως, ας χαιρόμαστε και ας συγχαίρουμε ο ένας τον άλλον, διότι μας χαρίστηκαν αυτά από τον Θεό, και διότι διανύουμε πνευματικό βίο, στον οποίο μπορούμε να εορτάζουμε, αν το επιθυμούμε, καθημερινά, και να χαιρόμαστε με χαρά ανείπωτη. Γι' αυτό, παρακαλώ, ας κρατάμε σταθερά την άσκησή μας και την ίδια την ομολογία, επειδή κυκλοφόρησε η φήμη ότι ο άρχοντας στρέφει την προσοχή του στα δικά μας ζητήματα, και ίσως μάλιστα κάποιος βασιλικός απεσταλμένος έρθει ξαφνικά. Αλλά ας μην ταραχτούμε από όσα λέγονται. «Αν ο Θεός είναι μαζί μας, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας;» Και αν στα προηγούμενα μας βοήθησε, πώς δεν θα μας βοηθήσει και στο εξής;

Μήπως έχει λάβει τέλος η πάλη των αοράτων εχθρών ενάντια στο αίμα και τη σάρκα; Μήπως έχει κλείσει το στάδιο των θεοδρόμων; Τότε θα κλείσει, όταν θα αναχωρήσουμε από τον παρόντα βίο· αλλά εφόσον βρισκόμαστε μέσα στη σάρκα, πάντοτε συμπαρίστανται και οι πειρασμοί και ο πόλεμος. Κανένας λοιπόν από τους αγίους δεν δυσφόρησε με την παράταση των πειρασμών, ούτε αλλοιώθηκε από την επιμονή των θλίψεων. Αλλά ο μεν Δαβίδ λέει: «Θλίψεις και ανάγκες με βρήκαν· οι εντολές σου είναι η μελέτη μου.» Ο δε Ιερεμίας: «Εγώ όμως δεν κουράστηκα να σε ακολουθώ, και δεν επιθύμησα ημέρα ανθρώπου.» Ο δε Απόστολος λέει: «Με μεγάλη μου χαρά θα καυχηθώ για τις ασθένειές μου, για να κατασκηνώσει πάνω μου η δύναμη του Χριστού. Γι' αυτό ευαρεστούμαι στις ασθένειες, στις ύβρεις, στις ανάγκες, στους διωγμούς, στις στενοχώριες υπέρ του Χριστού· διότι όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός.» Έτσι λοιπόν είναι αναγκαίο και για εμάς, αδελφοί, να έχουμε αυτή τη διάθεση και αυτά να λέμε, έχοντας τον Χριστό βοηθό και συναθλητή στα παλαίσματα· διότι λέει: «Δεν θα σε αφήσω, ούτε πρόκειται να σε εγκαταλείψω.» Και: «Αν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας;» Και αν αποτελεί χαρά για τους πολλούς να αγωνίζονται για έναν φθαρτό βασιλιά, πόσο μάλλον για εμάς να αθλούμαστε και να κοπιάζουμε στον στίβο υπέρ του Βασιλέως των πάντων. Ας επιμείνουμε λοιπόν σε αυτήν την προαίρεση, αδελφοί, είτε εμφανιστεί πειρασμός είτε δεν εμφανιστεί· αν και πάντοτε υπάρχει πειρασμός από τον εχθρό, έστω κι αν δεν γίνεται ορατά, αλλά αόρατα.

Και είναι πρέπον, όπως εγώ μεριμνώ για τα δικά σας, έτσι και εσείς για τα δικά μου· διότι εγώ βρίσκομαι μέσα σε εσάς, και εσείς σε εμένα, σύμφωνα με τον τρόπο της αγάπης· και έτσι έχει θεσπιστεί το σύστημα της αληθινής αδελφότητας. Διαφυλάξτε μου την καλή σας υποταγή ανόθευτη και ακαπήλευτη, μέσα στην οποία γεννηθήκατε και αυξηθήκατε και τελειωθήκατε και φτάσατε με τη χάρη του Θεού στο μέτρο της ομολογίας Του, τόσο στα παλαιότερα όσο και στα μεταγενέστερα. Δεν φοβηθήκατε βασιλιάδες, δεν πτοηθήκατε μπροστά σε άρχοντες, αποδυθήκατε σε αγώνες, σε χτυπήματα, σε εξορίες, σε φυλακίσεις, σε θανάτους· γίνατε ονομαστοί, πράγμα που είναι γνωστό σε όλους. Μην προδώσετε λοιπόν την αρετή σας, αδελφοί, ούτε να ντροπιάσετε το καύχημά σας, ούτε το καλό σας όνομα να αντικατασταθεί από μια κακή προσωνυμία· αλλά πάνω σε όσα προηγήθηκαν να εποικοδομήσετε τα επόμενα με αξιέπαινο τρόπο, προφυλασσόμενοι από παντού, φρουρούμενοι εσωτερικά και εξωτερικά από τις θείες εντολές, υπερβαίνοντας κάθε πειρασμό, ξεπερνώντας κάθε θλίψη, γνωρίζοντας και τούτο, ότι βρισκόμαστε ακόμη σε αγώνα και διωγμό, και δεν γνωρίζουμε τι θα φέρει η επόμενη ημέρα. Όμως, «Εάν ο Θεός είναι μαζί μας, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας; Αυτός που δεν λυπήθηκε τον δικό Του Υιό, αλλά Τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με Αυτόν;»

Σε εμάς όμως χαρίστηκε, σαν ένα πλούσιο τραπέζι, η διδασκαλία των αγίων· από τη μια μεριά κάποιου που νοστιμίζει τον λόγο σαν ένα είδος καρυκεύματος, από την άλλη κάποιου άλλου που επεξεργάζεται σαν χρυσάφι τα θεία ρήματα, και διαφόρων άλλων από εδώ και από εκεί που τον γλυκαίνουν με τις αποφθεγματικές ρήσεις τους. Είναι λοιπόν κατάλληλη η ευκαιρία να πούμε πλέον μαζί με τον Απόστολο: «Αν ο Θεός είναι μαζί μας, ποιος θα είναι εναντίον μας; Αυτός που δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν; Ποιος θα κατηγορήσει τους εκλεκτούς του Θεού; Ο Θεός είναι εκείνος που δικαιώνει· ποιος είναι εκείνος που θα κατακρίνει; Ο Χριστός είναι αυτός που πέθανε, μάλλον δε και αναστήθηκε από τους νεκρούς, ο οποίος και βρίσκεται στα δεξιά του Θεού, ο οποίος και μεσιτεύει για εμάς», προφανώς προς τον Θεό και Πατέρα, ο οποίος και θα μας χαρίσει την αιώνια βασιλεία του, διότι σε αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων.