Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 9:10

Εφόσον λοιπόν, σύμφωνα με το ρητό «μέσω του Ισαάκ θα αναγνωριστεί το σπέρμα του Αβραάμ», δηλαδή σύμφωνα με την υπόσχεση, διότι ο λόγος της επαγγελίας είναι ο εξής: «Κατά τον καιρό αυτό θα έρθω και η Σάρρα θα αποκτήσει υιό», θα ήταν βέβαια προφανές ότι τα τέκνα της σάρκας δεν λογίζονται με κανέναν τρόπο και απολύτως ως τέκνα του Θεού, αλλά μάλλον θα είχαν αυτή τη δόξα τα τέκνα της επαγγελίας, δηλαδή εκείνα που προέρχονται μέσω της πίστεως. <Και όχι μόνο αυτό, αλλά και η Ρεβέκκα, η οποία συνέλαβε από έναν, τον Ισαάκ τον πατέρα μας.> Πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο σκοπός του λόγου σε καμία περίπτωση δεν έχει ολοκληρωθεί, αλλά μάλλον εκκρεμεί, και χρειάζεται κάποια σύντομη προσθήκη, δηλαδή κάποιες λέξεις που εξυπακούονται, για να μη φαίνεται ελλιπής.

Αυτό που λέω είναι το εξής: διότι απέδειξε εκ των προτέρων, από το γεγονός ότι δόθηκε στον Αβραάμ ο Ισαάκ μέσω επαγγελίας, ότι δεν είναι οπωσδήποτε τα τέκνα της σαρκός αυτά που θα του λογίζονταν ως σπέρμα, αλλά θα ταίριαζε να ονομάζεται πατέρας αυτών που προέρχονται από την πίστη και την επαγγελία. Έπειτα, παραλαμβάνει τη Ρεβέκκα και τα όσα συνέβησαν σε αυτήν, και λέει: «Όχι μόνο δε», δηλαδή ο λόγος μου δεν θα σταματήσει μόνο στη γέννηση του Ισαάκ, «αλλά και η Ρεβέκκα που συνέλαβε από έναν, τον Ισαάκ τον πατέρα μας». Και ήταν αναγκαίο να προσθέσει ότι θα συμπεριληφθεί ενδεχομένως προς απόδειξη και διαβεβαίωση, δηλαδή θα χρησιμεύσει για την υποτύπωση και την απεικόνιση της κλήσης και της χάριτος σύμφωνα με την εκλογή και την πρόγνωση. Διότι, αν είχε προστεθεί κάτι τέτοιο, θα φαινόταν ότι ο λόγος του είχε πλέον διατυπωθεί άρτια. Αλλά, δεν ξέρω πώς, παραλείποντας αυτό, προχώρησε αμέσως σε όσα ειπώθηκαν και έγιναν κατά τη γέννηση των τέκνων του Ισαάκ. <Τι θα πούμε λοιπόν; Μήπως υπάρχει αδικία στον Θεό; Μη γένοιτο κ.τ.λ.>

Διότι αυτά που επινοήθηκαν προς βλάβη δεν μας ωφελούν· εμείς πρέπει να σκεπτόμαστε πιο σεμνά, για να μην αποκτήσουμε υπεροψία, διχόνοια ή φλυαρία. Διότι για κάθε αργό λόγο θα δώσουμε λόγο, σύμφωνα με τα γεγραμμένα· γι' αυτό ας μεριμνήσουμε για τους εαυτούς μας, ας εξετάσουμε τα δικά μας, ας μην επιρρίπτουμε τα δικά μας στους αγίους και ας μην κρίνουμε τα των αγίων με βάση τον εαυτό μας. 22. Διότι οπωσδήποτε, μερικοί που παρασύρονται και ρέπουν προς το λαγνότερο, έχοντας μέσα τους φθοροποιές υποψίες, επιθυμούν να μολύνουν ακόμη και τους αγίους, ως εύλογη δικαιολογία της δικής τους κακής και ασθενούς νοοτροπίας· προς αυτούς λέγει ο Απόστολος: «Θα ήθελα όλοι να είναι όπως και εγώ». Αλλά το «όπως εγώ» πώς άραγε το λέγει, παρά ως προς την αγνεία; «Εξαιτίας όμως των πορνειών, ο καθένας ας έχει τη δική του γυναίκα». Παραλείφθηκε όμως η αντωνυμία. Διότι μίλησε ελεγκτικά και με σκοπό τη διόρθωση. Επειδή θα μπορούσε να πει: εξαιτίας των πορνειών σας. Αφαίρεσε λοιπόν το «σας», για να μη φανεί ότι το είπε αυτό προς προσβολή ορισμένων. Λέχθηκε δε για την κατάκριση κάποιων που δεν ήθελαν να αφοσιωθούν στον Θεό, αφού ζήσουν σύμφωνα με τον νόμο και γνωρίσουν εύλογα το σκεύος τους προς τεκνοποιία, όπως ακριβώς και οι παλαιοί πατέρες μας μεταχειρίστηκαν αυτόν τον τρόπο· όπως και κάπου βρήκαμε να λέει η Γραφή: «Και η Ρεβέκκα, έχοντας κοίτη από έναν».

Βλέπεις ότι τα τέκνα της σάρκας δεν είναι τέκνα του Θεού, αλλά ότι και στην ίδια τη φύση προδιαγράφεται η άνωθεν γέννηση διά του βαπτίσματος; Και αν μου αναφέρεις τη μήτρα, έχω και εγώ το νερό να επικαλεστώ. Αλλά όπως ακριβώς εδώ τα πάντα οφείλονται στο Πνεύμα, έτσι και εκεί τα πάντα οφείλονται στην επαγγελία· διότι η μήτρα ήταν πιο ψυχρή από το νερό εξαιτίας της στειρότητας και του γήρατος. Ας κατανοήσουμε, λοιπόν, με κάθε ακρίβεια την ευγένεια της καταγωγής μας, και ας επιδείξουμε πολιτεία άξιά της· διότι αυτή δεν έχει τίποτα το σαρκικό ούτε το γήινο. Ας μην έχουμε, λοιπόν, ούτε και εμείς. Διότι ούτε ο ύπνος, ούτε το θέλημα της σάρκας και οι περιπτύξεις, ούτε η ορμή της επιθυμίας, αλλά η φιλανθρωπία του Θεού τα έκανε όλα. Και όπως ακριβώς εκεί, ενώ είχε χαθεί κάθε ελπίδα λόγω της ηλικίας, έτσι και εδώ, όταν επήλθε το γήρας των αμαρτημάτων, ξαφνικά ο άνθρωπος αναδύθηκε νέος, και όλοι γίναμε παιδιά του Θεού και σπέρμα του Αβραάμ. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και η Ρεβέκκα, η οποία συνέλαβε από έναν, τον Ισαάκ τον πατέρα μας. Μεγάλο ήταν το εξεταζόμενο ζήτημα· γι' αυτό και επιστρατεύει πολλούς συλλογισμούς και προσπαθεί από παντού να λύσει την απορία. Διότι, αν είναι παράδοξο και καινοφανές το ότι εκείνοι εξέπεσαν έπειτα από τόσες επαγγελίες, είναι πολύ πιο παράδοξο το ότι εμείς, που δεν προσδοκούσαμε τίποτα τέτοιο, εισήλθαμε στα δικά τους αγαθά.

Πλην όμως, καθόλου δεν φιλονικώ· ας εκδιωχθεί αυτός εξαιτίας της μητέρας του. Τι θα μπορούσαμε να πούμε για εκείνους από τη Χεττούρα; Δεν ήταν ελεύθεροι, και από ελεύθερη μητέρα; Γιατί δεν τιμήθηκαν με τα ίδια πρωτεία με τον Ισαάκ; Και γιατί αναφέρω αυτούς; Διότι η Ρεβέκκα υπήρξε η μοναδική γυναίκα του Ισαάκ, και, γεννώντας δύο παιδιά, τα γέννησε και τα δύο από τον Ισαάκ· αλλά παρόλα αυτά οι γεννηθέντες, αν και ήταν από τον ίδιο πατέρα και την ίδια μητέρα, προερχόμενοι από τις ίδιες ωδίνες, και όντας ομοπάτριοι και ομομήτριοι, και επιπλέον δίδυμοι, δεν απόλαυσαν τα ίδια προνόμια.

Αν και εδώ, βέβαια, δεν μπορείς να προβάλεις ως αιτία τη δουλεία της μητέρας, όπως στην περίπτωση του Ισμαήλ, ούτε ότι ο ένας γεννήθηκε από τη μία μήτρα και ο άλλος από άλλη, όπως στην περίπτωση της Χεττούρας και της Σάρρας, εφόσον εδώ συμμετείχαν ακόμη και στην ίδια ώρα των ωδίνων. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Παύλος, προχωρώντας σε ένα πιο σαφές παράδειγμα, λέει: Δεν συνέβη αυτό μόνο στην περίπτωση του Ισαάκ, αλλά και στη Ρεβέκκα, η οποία συνέλαβε από έναν, από τον Ισαάκ τον πατέρα μας. Διότι, προτού ακόμη γεννηθούν τα παιδιά και προτού να πράξουν κάτι αγαθό ή κακό, προκειμένου να παραμείνει σταθερή η πρόθεση του Θεού που βασίζεται στην εκλογή, όχι εξαιτίας των έργων αλλά εξαιτίας Εκείνου που καλεί, της ειπώθηκε ότι «ο μεγαλύτερος θα υποδουλωθεί στον μικρότερο»· όπως ακριβώς είναι γραμμένο: «Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ μίσησα». Για ποιον λόγο, λοιπόν, ο ένας αγαπιόταν και ο άλλος μισιόταν; Γιατί ο ένας υπηρετούσε ως δούλος και ο άλλος δεχόταν τις υπηρεσίες του; Μήπως επειδή ο ένας ήταν πονηρός και ο άλλος αγαθός; Αν και δεν είχαν ακόμη γεννηθεί, ο ένας τιμώταν και ο άλλος καταδικαζόταν· διότι, προτού καν γεννηθούν, ο Θεός έλεγε ότι ο μεγαλύτερος θα υποδουλωθεί στον μικρότερο.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τιμώρησε πολλούς που θεωρούνταν από τους ανθρώπους αγαθοί, αφού τους ήλεγξε, και στεφάνωσε άλλους που θεωρούνταν πονηροί, αποδεικνύοντας ότι δεν ήταν τέτοιοι· εκφέροντας την απόφασή του όχι με βάση τη γνώμη των δούλων, αλλά με βάση τη δική του ακριβή και αδέκαστη κρίση, και χωρίς να περιμένει να διαπιστώσει από την έκβαση των πράξεων ποιος είναι ο φαύλος και ποιος όχι. Όμως, για να μην κάνουμε πάλι τον λόγο μας πιο ασαφή, ας προχωρήσουμε στα ίδια τα αποστολικά λόγια: «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και η Ρεβέκκα, η οποία συνέλαβε από έναν». Διότι, λέει, θα μπορούσα να αναφέρω και τα τέκνα από τη Χεττούρα, αλλά δεν το κάνω· αντιθέτως, για να καταγάγω ολοκληρωτική τη νίκη, φέρνω στο μέσον ως παράδειγμα αυτούς που γεννήθηκαν από έναν πατέρα και μία μητέρα. Διότι και οι δύο προέρχονταν από τη Ρεβέκκα και από τον Ισαάκ, το γνήσιο τέκνο, τον δοκιμασμένο, αυτόν που προτιμήθηκε από όλους, για τον οποίο ελέχθη: «Μέσω του Ισαάκ θα ονομαστούν οι απόγονοί σου», ο οποίος έχει γίνει πατέρας όλων μας. Εάν λοιπόν εκείνος είναι πατέρας μας, θα έπρεπε και εκείνοι που προέρχονται από αυτόν να είναι πατέρες· αλλά δεν έγιναν. Βλέπεις πώς αυτό δεν συμβαίνει μόνο στην περίπτωση του Αβραάμ, αλλά και στην περίπτωση του ίδιου του παιδιού του, και πώς παντού η πίστη και η αρετή είναι αυτές που λάμπουν και αυτές που καθορίζουν την πραγματική συγγένεια;

Διότι αυτός είναι ο λόγος της επαγγελίας: «Κατά τον καιρό αυτόν θα έλθω προς εσένα, και η Σάρρα θα αποκτήσει υιό». Και εφόσον τα πράγματα εξελίχθηκαν έτσι, λέει, δεν αδυνατούμε να αποδείξουμε ότι η επαγγελία παραμένει σταθερή. Πώς, λοιπόν, παραμένει σταθερή η επαγγελία; Είπε ο Θεός: «Στο σπέρμα σου θα δώσω τη γη»· εννοώντας ως σπέρμα του Αβραάμ τα έθνη. Και από πού είναι αυτό φανερό; Από το ότι Εκείνος είπε: «Μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου». Δηλαδή, όπως ακριβώς ο Ισαάκ, ο οποίος γεννήθηκε διά της επαγγελίας, είναι γνήσιος υιός, έτσι και αυτός που προέρχεται διά της επαγγελίας θα μπορούσε να ονομαστεί γνήσιο σπέρμα του Αβραάμ. «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και η Ρεβέκκα, η οποία συνέλαβε από έναν, τον Ισαάκ τον πατέρα μας· διότι, πριν ακόμη γεννηθούν τα παιδιά και πριν πράξουν κάτι αγαθό ή φαύλο (για να παραμείνει σταθερή η κατ' εκλογήν πρόθεση του Θεού), όχι εξαιτίας των έργων αλλά εξαιτίας Εκείνου που καλεί, της ειπώθηκε ότι ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο, όπως ακριβώς είναι γραμμένο: Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ εμίσησα». Τι απορείς, λέει, εάν από τους Ιουδαίους άλλοι μεν σώθηκαν, άλλοι δε δεν σώθηκαν; Διότι αυτό θα μπορούσε κανείς να το δει να συμβαίνει ανέκαθεν στους πατριάρχες· και όχι μόνο στους πατριάρχες, αλλά και στους Ισραηλίτες.

«Τους φύτεψες και ρίζωσαν· απέκτησαν απογόνους και έδωσαν καρπό. Είσαι κοντά στο στόμα τους, αλλά μακριά από τα νεφρά τους.» «Μη ζηλέψεις τη δόξα των αμαρτωλών.» «Διότι με τα ίδια μέσα που τιμωρήθηκαν οι εχθροί τους, με αυτά ακριβώς ευεργετήθηκαν οι ίδιοι όταν βρέθηκαν σε ανάγκη.» «Και η Ρεβέκκα, έχοντας συλλάβει από έναν, τον Ισαάκ τον πατέρα μας, προτού ακόμη γεννηθούν τα παιδιά και προτού πράξουν κάτι καλό ή κακό, της λέχθηκε ότι ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο, καθώς είναι γραμμένο: Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ μίσησα. Τι θα πούμε, λοιπόν;»