Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 9:11

«Και δεν γράφτηκε μόνο γι’ αυτόν ότι του λογαριάστηκε για δικαιοσύνη, αλλά και για μας, στους οποίους μέλλει να λογαριαστεί, δηλαδή σ’ εκείνους που πιστεύουν σε Αυτόν που ανέστησε από τους νεκρούς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό». — «Διότι δεν είναι όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ σπέρμα του Αβραάμ, αλλά ζητεί τη συγγένεια της αρετής· ούτε, επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ, είναι όλοι τέκνα του Θεού· αλλά “στον Ισαάκ θα ονομαστεί για σένα σπέρμα”, δηλαδή, δεν είναι τα τέκνα της σάρκας αυτά τέκνα του Θεού, αλλά τα τέκνα της επαγγελίας λογαριάζονται ως σπέρμα». Τέκνα της Σάρρας ονομάζει όσα γεννήθηκαν σύμφωνα με τη φυσική ακολουθία· τέκνα δε της επαγγελίας, όσα δόθηκαν κατά χάριν εξαιτίας της πίστεως· διότι λόγος επαγγελίας είναι αυτός: «Κατά τον καιρό αυτόν θα έρθω, και η Σάρρα θα έχει υιό». Όταν η φύση είχε πια αρνηθεί, τότε, με θεία φιλοτιμία, αναδείχθηκε πατέρας. Γιατί λοιπόν υπερηφανεύεσαι, Ιουδαίε, σαν να ονομάζεσαι μόνο εσύ σπέρμα του Αβραάμ; Και ο Ισμαήλ ήταν υιός του Αβραάμ και πρωτότοκος. Αν όμως νομίζεις ότι εκείνος αποκλείστηκε από τη συγγένεια επειδή ήταν γιος δούλης, να ξέρεις ότι η Γραφή έχει ως συνήθεια να γενεαλογεί από τους πατέρες και όχι από τις μητέρες· και οι γεννημένοι από τη Χετούρα — διότι αυτή ήταν ελεύθερη — δεν ονομάζονται σπέρμα του Αβραάμ. Και οι δώδεκα υιοί του Ιακώβ γεννήθηκαν από διαφορετικές μητέρες, και οι τέσσερις από αυτές ήταν δούλες· όμως όλοι ονομάζονται Ισραήλ και δεν ζημιώθηκαν καθόλου από τη δουλεία των μητέρων τους. Και όχι μόνο αυτοί, αλλά και η Ρεβέκκα, ενώ είχε συλλάβει από έναν, τον Ισαάκ, τον πατέρα μας — διότι προτού ακόμη γεννηθούν και προτού πράξουν κάτι αγαθό ή κακό, για να μείνει σταθερή η κατ’ εκλογήν πρόθεση του Θεού, όχι από έργα αλλά από Αυτόν που καλεί —, ειπώθηκε σ’ αυτήν: «Ο μεγαλύτερος θα δουλεύσει στον μικρότερο».

Πολύ σοφά, σύμφωνα με τη θεία οικονομία, ο Θεός των όλων παρακάμπτει τα ενδιάμεσα γεγονότα και προσπερνά τη διήγησή τους, ανάγει όμως την απόδειξη της αγάπης του στην αρχή του γένους, εννοώ δηλαδή στον Ιακώβ, τον οποίο βεβαιώνει ότι αγάπησε, ενώ έκανε μισητό τον Ησαύ, καίτοι ο τελευταίος συνδεόταν βάσει των νόμων της φύσης αδελφικά με αυτόν που τιμήθηκε. Διότι, όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος, «Πριν ακόμη γεννηθούν και πριν πράξουν κάτι αγαθό ή φαύλο», έκανε εκλεκτό τον Ιακώβ, από τον οποίο βλάστησε το γένος των Ιουδαίων, και απέβαλε τον Ησαύ. Και βεβαίως δεν λέμε ότι αυτό έγινε από μεροληψία· διότι ο Θεός δεν είναι άδικος, ούτε διεξάγει άνιση ή ετεροβαρή κρίση για τον καθένα πάνω στη γη. Αλλά, έχοντας προγνωρίσει ως Θεός τα όσα επρόκειτο να συμβούν και από τους δύο και τον χαρακτήρα του καθενός, θεώρησε άξιο της αγάπης του τον καλύτερο και ιερότερο. Όπως ακριβώς εξάλλου αναφέρει και για τον μακάριο Ιερεμία ότι τον γνώριζε πριν τον διαπλάσει στην κοιλιά, και ότι τον αγίασε πριν εξέλθει από τη μήτρα. Διότι γνώριζε, γνώριζε καλά ότι θα γινόταν προφήτης και ότι ήταν κατάλληλος για την επερχόμενη αποστολή, το να πρέπει δηλαδή να προαγγείλει τα μελλοντικά γεγονότα. Έτσι και για εμάς τους ίδιους που έχουμε δικαιωθεί μέσω της πίστης, λέει ο θεσπέσιος Παύλος ότι έχουμε αγιαστεί: «Διότι αυτούς που προγνώρισε και προόρισε ο Θεός και Πατέρας, να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του», αυτούς λέγεται ότι κάλεσε και αγίασε.

Αν και εδώ, βέβαια, δεν μπορείς να προβάλεις ως αιτία τη δουλεία της μητέρας, όπως στην περίπτωση του Ισμαήλ, ούτε ότι ο ένας γεννήθηκε από τη μία μήτρα και ο άλλος από άλλη, όπως στην περίπτωση της Χεττούρας και της Σάρρας, εφόσον εδώ συμμετείχαν ακόμη και στην ίδια ώρα των ωδίνων. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Παύλος, προχωρώντας σε ένα πιο σαφές παράδειγμα, λέει: Δεν συνέβη αυτό μόνο στην περίπτωση του Ισαάκ, αλλά και στη Ρεβέκκα, η οποία συνέλαβε από έναν, από τον Ισαάκ τον πατέρα μας. Διότι, προτού ακόμη γεννηθούν τα παιδιά και προτού να πράξουν κάτι αγαθό ή κακό, προκειμένου να παραμείνει σταθερή η πρόθεση του Θεού που βασίζεται στην εκλογή, όχι εξαιτίας των έργων αλλά εξαιτίας Εκείνου που καλεί, της ειπώθηκε ότι «ο μεγαλύτερος θα υποδουλωθεί στον μικρότερο»· όπως ακριβώς είναι γραμμένο: «Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ μίσησα». Για ποιον λόγο, λοιπόν, ο ένας αγαπιόταν και ο άλλος μισιόταν; Γιατί ο ένας υπηρετούσε ως δούλος και ο άλλος δεχόταν τις υπηρεσίες του; Μήπως επειδή ο ένας ήταν πονηρός και ο άλλος αγαθός; Αν και δεν είχαν ακόμη γεννηθεί, ο ένας τιμώταν και ο άλλος καταδικαζόταν· διότι, προτού καν γεννηθούν, ο Θεός έλεγε ότι ο μεγαλύτερος θα υποδουλωθεί στον μικρότερο.

Διότι, εάν η εκλογή εξαρτιόταν μόνο από τον τρόπο της γεννήσεως, θα έπρεπε και ο Ησαύ να απολαύσει τα ίδια με τον Ιακώβ· διότι και αυτός προερχόταν από νεκρωμένη μήτρα, και η μητέρα του ήταν στείρα. Αλλά δεν ήταν μόνο αυτό το ζητούμενο, αλλά και ο χαρακτήρας, πράγμα το οποίο κάθε άλλο παρά τυχαία συμβάλλει στη διδασκαλία για τη δική μας ζωή. Και δεν λέει ότι «επειδή ο ένας ήταν αγαθός και ο άλλος πονηρός, γι’ αυτό προτιμήθηκε», ώστε να μην του φέρουν αμέσως ως αντίρρηση το εξής: «Τι λοιπόν; Είναι οι προερχόμενοι από τα έθνη περισσότερο αγαθοί από εκείνους που προέρχονται από την περιτομή;». Διότι, έστω κι αν έτσι είχε η αλήθεια του πράγματος, εντούτοις δεν το θέτει ακόμη κατ' αυτόν τον τρόπο· επειδή φαινόταν ότι ήταν κάπως βαρύ· αντίθετα, απέδωσε τα πάντα στη γνώση του Θεού, την οποία κανείς δεν θα τολμούσε να πολεμήσει, ακόμη κι αν βρισκόταν σε απόλυτη παραφροσύνη. Διότι, λέει, ενώ δεν είχαν ακόμη γεννηθεί ούτε είχαν πράξει κάτι αγαθό, της ειπώθηκε ότι «ο μεγαλύτερος θα δουλεύσει στον μικρότερο»· και έτσι αποδεικνύει ότι η κατά σάρκα ευγενής καταγωγή δεν ωφελεί σε τίποτα, αλλά πρέπει να αναζητά κανείς την αρετή της ψυχής, την οποία ο Θεός γνωρίζει ακόμη και πριν από τα έργα. Διότι, ενώ δεν είχαν ακόμη γεννηθεί, λέει, ούτε είχαν πράξει κάτι αγαθό ή κακό, για να παραμένει σταθερή η πρόθεση του Θεού η οποία ενεργεί κατ’ εκλογήν, της ειπώθηκε ότι «ο μεγαλύτερος θα δουλεύσει στον μικρότερο». Διότι αυτό είναι γνώρισμα της προγνώσεως, το να γίνεται η εκλογή ήδη μέσα από τις ίδιες τις ωδίνες του τοκετού· για να φανεί, λέει, ότι η εκλογή του Θεού έχει γίνει σύμφωνα με την πρόθεση και την πρόγνωσή Του· διότι από την πρώτη κιόλας ημέρα γνωρίζει και διακηρύσσει και τον αγαθό και εκείνον που δεν είναι τέτοιος.

Γι' αυτό και ο Μονογενής έλεγε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, κι αν ακόμη δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστέψετε στα έργα». Επειδή, δηλαδή, πολλοί που έχουν παχυλή και αναίσθητη αντίληψη ξεστομίζουν πολλά τέτοια λόγια, ότι τάχα «τον δείνα επέλεξε και τον δείνα αγάπησε, ενώ τον δείνα μίσησε, και γι' αυτό ο ένας έγινε πονηρός και ο άλλος φαύλος»· για τον λόγο αυτόν ο Θεός τούς πείθει μέσα από τα ίδια τα γεγονότα, διορθώνοντας την αντίληψη του καθενός από αυτούς και φέρνοντας στο προσκήνιο την απόδειξη που προκύπτει από τα έργα. Και αποφαίνεται μεν, ακόμη και πριν από τα γεγονότα, ότι ο δείνα είναι ενάρετος, προκειμένου να μάθουν την προγνωστική Του δύναμη· προσθέτει όμως και την επιβεβαίωση μέσα από τα ίδια τα γεγονότα, ώστε να μην πει κανένας από τους ανόητους ότι εξαιτίας της προφητείας έγινε ο δείνα τέτοιος. Δες, λοιπόν, πώς το δηλώνει αυτό και ο Παύλος, λέγοντας: «Διότι προτού ακόμη γεννηθούν και πριν πράξουν κάτι αγαθό ή κακό, για να παραμένει σταθερή η πρόθεση του Θεού που γίνεται κατ' εκλογήν, όχι εξαιτίας των έργων, αλλά εξαιτίας Εκείνου που καλεί, ειπώθηκε σε αυτήν ότι ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο». Διότι δεν έχει καμία απολύτως ανάγκη να περιμένει την έκβαση των έργων, αλλά και πριν από αυτά γνωρίζει ο Ίδιος ποιος πρόκειται να γίνει φαύλος και ποιος όχι. «Την πορεία μου και την ανάπαυσή μου Εσύ τα ερεύνησες, και προείδες όλους τους δρόμους μου».

Διότι αυτός είναι ο λόγος της επαγγελίας: «Κατά τον καιρό αυτόν θα έλθω προς εσένα, και η Σάρρα θα αποκτήσει υιό». Και εφόσον τα πράγματα εξελίχθηκαν έτσι, λέει, δεν αδυνατούμε να αποδείξουμε ότι η επαγγελία παραμένει σταθερή. Πώς, λοιπόν, παραμένει σταθερή η επαγγελία; Είπε ο Θεός: «Στο σπέρμα σου θα δώσω τη γη»· εννοώντας ως σπέρμα του Αβραάμ τα έθνη. Και από πού είναι αυτό φανερό; Από το ότι Εκείνος είπε: «Μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου». Δηλαδή, όπως ακριβώς ο Ισαάκ, ο οποίος γεννήθηκε διά της επαγγελίας, είναι γνήσιος υιός, έτσι και αυτός που προέρχεται διά της επαγγελίας θα μπορούσε να ονομαστεί γνήσιο σπέρμα του Αβραάμ. «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και η Ρεβέκκα, η οποία συνέλαβε από έναν, τον Ισαάκ τον πατέρα μας· διότι, πριν ακόμη γεννηθούν τα παιδιά και πριν πράξουν κάτι αγαθό ή φαύλο (για να παραμείνει σταθερή η κατ' εκλογήν πρόθεση του Θεού), όχι εξαιτίας των έργων αλλά εξαιτίας Εκείνου που καλεί, της ειπώθηκε ότι ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο, όπως ακριβώς είναι γραμμένο: Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ εμίσησα». Τι απορείς, λέει, εάν από τους Ιουδαίους άλλοι μεν σώθηκαν, άλλοι δε δεν σώθηκαν; Διότι αυτό θα μπορούσε κανείς να το δει να συμβαίνει ανέκαθεν στους πατριάρχες· και όχι μόνο στους πατριάρχες, αλλά και στους Ισραηλίτες.

«Τους φύτεψες και ρίζωσαν· απέκτησαν απογόνους και έδωσαν καρπό. Είσαι κοντά στο στόμα τους, αλλά μακριά από τα νεφρά τους.» «Μη ζηλέψεις τη δόξα των αμαρτωλών.» «Διότι με τα ίδια μέσα που τιμωρήθηκαν οι εχθροί τους, με αυτά ακριβώς ευεργετήθηκαν οι ίδιοι όταν βρέθηκαν σε ανάγκη.» «Και η Ρεβέκκα, έχοντας συλλάβει από έναν, τον Ισαάκ τον πατέρα μας, προτού ακόμη γεννηθούν τα παιδιά και προτού πράξουν κάτι καλό ή κακό, της λέχθηκε ότι ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο, καθώς είναι γραμμένο: Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ μίσησα. Τι θα πούμε, λοιπόν;»

Για ποιον λόγο, πριν γεννηθεί ο Ησαύ, η Γραφή λέει ότι μισήθηκε από τον Θεό, ενώ ο Ιακώβ αγαπήθηκε; Σύμφωνα με την κατά γράμμα ερμηνεία, είναι φανερό ότι ο Θεός, που γνωρίζει τα πάντα, γνώριζε πριν από τη γέννησή τους πώς επρόκειτο να είναι ο καθένας σύμφωνα με την ελεύθερη προαίρεσή του και, επειδή το γνώριζε, τον μεν έναν τον μισούσε ήδη, τον δε άλλον τον αγαπούσε. Εάν όμως εξετάσει κανείς το προκείμενο σύμφωνα με την πνευματική αναγωγή, είναι μισητός στον Θεό κάθε νους που, όπως του Ησαύ, είναι δασύς από την κοσμική ύλη και έχει τραχυνθεί από τους απαγορευμένους λογισμούς· αγαπητός δε είναι κάθε Ιακώβ, δηλαδή ο νους ο λείος, ο απέριττος, ο άυλος και ο μονότροπος. Επιπλέον, με άλλη έννοια, κάθε Ισαάκ έχει δύο υιούς, από τους οποίους, πριν καν γεννηθούν, ο μεν ένας μισείται, ο δε άλλος αγαπιέται· αυτοί δε είναι ο νόμος του πνεύματος και το φρόνημα της σαρκός, οι οποίοι, πριν ακόμη έλθουν σε ενέργεια, ο μεν ένας αγαπιέται, ο δε άλλος μισείται.

Ρωμ. 9,11-15 Λέγοντας: «πρόθεση του Θεού», φανέρωσε τη βουλή Του. Λέγοντας: «κατ' εκλογήν», έδειξε ότι διέφεραν μεταξύ τους· διότι κανείς δεν εκλέγει κάποιον αντί για κάποιον άλλον, αν δεν διαφέρει σε κάτι από αυτόν. Λέγοντας δε: «όχι από τα έργα», παρουσίασε το μέγεθος της κλήσεως και της χάριτός Του, ότι δηλαδή, ενώ δεν είχαν πράξει τίποτα, τους εκλέγει και τους προσκαλεί. Αλλά αν τους εκλέγει ενώ δεν έχουν πράξει τίποτα, πώς γίνεται η εκλογή; Διότι η εκλογή γίνεται ανάμεσα σε αυτούς που διαφέρουν σε κάτι, αυτοί όμως που δεν έπραξαν τίποτα σε τι διαφέρουν; Και βέβαια διαφέρουν· διότι στα ανθρώπινα μάτια, επειδή δεν έπραξαν τίποτα, δεν διαφέρουν σε τίποτα, όμως στη θεία πρόγνωση του μέλλοντος διαφέρουν πολύ· διότι ο ένας ήταν ευάρεστος στον Θεό, ενώ ο άλλος όχι. Ώστε η εκλογή έγινε όχι από τα έργα, αλλά από την κλήση και τη χάρη. Και ήταν δίκαιη, αλλά το δίκαιο διέφευγε της προσοχής των ανθρώπων, όπως και τώρα διαφεύγει το δίκαιο σχετικά με τη θανάτωση εκείνων που κατασκεύασαν τον μόσχο· διότι, ενώ όλοι συμμετείχαν στην κατασκευή του μόσχου, δεν θανατώθηκαν όλοι.