Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 9:13

Ή νομίζεις, Ιουδαίε, ότι ο Ισαάκ προτιμήθηκε από τον Ισμαήλ και από τα παιδιά που γέννησε στον Αβραάμ η Χετούρα εξαιτίας της Σάρρας; Και τι θα έλεγες για τη Ρεβέκκα; Διότι εδώ έχουμε και μία μητέρα και μία σύλληψη, αφού τα παιδιά ήταν δίδυμα· αυτό σημαίνει το “από έναν κοίτη έχουσα”, ότι δηλαδή κατά τον ίδιο καιρό συνέλαβε και τους δύο. Κι όμως, ο ένας ήταν θεοφιλής, ενώ ο άλλος ανάξιος της θείας πρόνοιας. Και ο Θεός δεν περίμενε να δοκιμαστούν τα πράγματα στην πράξη, αλλά προανήγγειλε τη διαφορά τους ήδη από όσα κυοφορούνταν· και την προανήγγειλε, επειδή προγνώριζε την προαίρεση του καθενός. Διότι η εκλογή δεν είναι άδικη, αλλά ανταποκρίνεται στην προαίρεση των ανθρώπων, όπως έχει γραφεί: «Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ εμίσησα». Διότι αυτό που είπε ο Θεός στον Αβραάμ, ότι «στον Ισαάκ θα σου ονομαστεί σπέρμα», δείχνει πως ούτε όλο το γένος έλαβε μέρος στην ευλογία· γιατί ο Θεός δεν προσέχει στη φύση, αλλά ζητεί πίστη και αρετή, όπως λέγει και στον Ωσηέ: «Θα ονομάσω τον Μη λαό μου, Λαό μου· και τη Μη αγαπημένη, Αγαπημένη· και θα γίνει στον τόπο όπου τους ειπώθηκε· Εσείς δεν είστε λαός μου, εκεί θα ονομαστούν υιοί του ζώντος Θεού». Διότι τα έθνη, που δεν γνώριζαν δικαιοσύνη, κατέλαβαν δικαιοσύνη· και ως δικαιοσύνη εννοεί εκείνη που προέρχεται από την πίστη. Ο δε Ισραήλ, ενώ επιδίωκε νόμο δικής του δικαιοσύνης, δεν έφθασε στη δικαιοσύνη. Γιατί; Επειδή δεν την επιδίωξε από πίστη, αλλά από έργα νόμου· διότι νόμισαν πως τους αρκούσε η κατά νόμον ζωή για να αποκτήσουν δικαιοσύνη, και περιφρόνησαν την πίστη. Γι’ αυτό ακριβώς δεν μετείχαν ούτε στις δωρεές της πίστεως· «διότι προσέκοψαν στον λίθο του προσκόμματος, καθώς έχει γραφεί· Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου, και όποιος πιστεύει σ’ αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». Συνηθίζουν να προσκόπτουν εκείνοι που έχουν τη διάνοιά τους στραμμένη αλλού από τις προφητείες των Γραφών και δεν θέλουν να προχωρήσουν στην οδό· αυτό ακριβώς έπαθαν οι Ιουδαίοι. Επειδή δηλαδή ήταν απορροφημένοι στα περιττά του νόμου, δεν θέλησαν να δουν τον λίθο που είχε προαναγγελθεί από τους προφήτες· παρόλο που οι προφήτες είχαν σαφώς προθεσπίσει ότι όποιος πιστεύει σ’ αυτόν θα αξιωθεί τα μέγιστα αγαθά. «Διότι έχουν ζήλο Θεού, αλλά όχι σύμφωνα με επίγνωση· επειδή αγνοούν τη δικαιοσύνη του Θεού και ζητούν να στήσουν τη δική τους δικαιοσύνη, δεν υποτάσσονται στη δικαιοσύνη του Θεού». Διότι το τέλος του νόμου είναι ο Χριστός, προς δικαιοσύνη για κάθε πιστεύοντα· επειδή ο νόμος οδήγησε όλους εμάς, δηλαδή ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, προς τον Δεσπότη Χριστό. Στείλε το επόμενο.

Και ο Χριστός με ξύλο και νερό, με τον Σταυρό και με το βάπτισμα, πλήθυνε για τον εαυτό του τα λογικά ποίμνια πάνω στη γη. Ο δε Ιακώβ, και όταν προσκυνούσε προς το άκρο της ράβδου του και όταν ευλογούσε τα εγγόνια του, θέτοντας σταυρωτά τα χέρια του, φανέρωσε τον τύπο του Σταυρού ακόμη πιο καθαρά. Επίσης, επειδή ήταν υπάκουος στους πατέρες του από την αρχή μέχρι το τέλος και γι' αυτό αγαπητός και ευλογημένος, αλλά εξαιτίας αυτών και μισητός στον Ησαύ, υπομένοντας έτσι γενναία κάθε πειρασμό, είχε σε όλη του τη ζωή ενεργό το μυστήριο του σταυρού. Γι' αυτό και ο Θεός έλεγε, «τον Ιακώβ τον αγάπησα, ενώ τον Ησαύ τον μίσησα». Κάτι τέτοιο συμβαίνει και με εμάς, αδελφοί.

Παρατήρησε μαζί μου και μία άλλη περίπτωση φιλανθρωπίας. Τι είναι πιο αναιδές από εκείνη την κακία; Δεν ήταν πόρνος και βέβηλος, όπως λέει ο Απόστολος; Δεν ήταν μητροκτόνος και πατροκτόνος; Δεν ήταν φονιάς του αδελφού του, τουλάχιστον ως προς την πρόθεση; Δεν ήταν μισητός από τον Θεό; Η Γραφή το μαρτυρεί λέγοντας: «Τον Ιακώβ αγάπησα, τον δε Ησαύ εμίσησα». Εάν, λοιπόν, είναι πόρνος και αδελφοκτόνος και βέβηλος και μισητός, γιατί δεν αφανίζεται; Γιατί δεν αποκόπτεται; Γιατί δεν δέχεται αμέσως την αρμόζουσα τιμωρία;

Αν και εδώ, βέβαια, δεν μπορείς να προβάλεις ως αιτία τη δουλεία της μητέρας, όπως στην περίπτωση του Ισμαήλ, ούτε ότι ο ένας γεννήθηκε από τη μία μήτρα και ο άλλος από άλλη, όπως στην περίπτωση της Χεττούρας και της Σάρρας, εφόσον εδώ συμμετείχαν ακόμη και στην ίδια ώρα των ωδίνων. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Παύλος, προχωρώντας σε ένα πιο σαφές παράδειγμα, λέει: Δεν συνέβη αυτό μόνο στην περίπτωση του Ισαάκ, αλλά και στη Ρεβέκκα, η οποία συνέλαβε από έναν, από τον Ισαάκ τον πατέρα μας. Διότι, προτού ακόμη γεννηθούν τα παιδιά και προτού να πράξουν κάτι αγαθό ή κακό, προκειμένου να παραμείνει σταθερή η πρόθεση του Θεού που βασίζεται στην εκλογή, όχι εξαιτίας των έργων αλλά εξαιτίας Εκείνου που καλεί, της ειπώθηκε ότι «ο μεγαλύτερος θα υποδουλωθεί στον μικρότερο»· όπως ακριβώς είναι γραμμένο: «Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ μίσησα». Για ποιον λόγο, λοιπόν, ο ένας αγαπιόταν και ο άλλος μισιόταν; Γιατί ο ένας υπηρετούσε ως δούλος και ο άλλος δεχόταν τις υπηρεσίες του; Μήπως επειδή ο ένας ήταν πονηρός και ο άλλος αγαθός; Αν και δεν είχαν ακόμη γεννηθεί, ο ένας τιμώταν και ο άλλος καταδικαζόταν· διότι, προτού καν γεννηθούν, ο Θεός έλεγε ότι ο μεγαλύτερος θα υποδουλωθεί στον μικρότερο.

Περιφρόνησε τον αδελφό του ο Κάιν, περιφρόνησε αμέσως και τον Θεό. Πώς περιφρόνησε; Δες πώς απαντά υβριστικά στον Θεό: Μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου; Περιφρόνησε πάλι τον αδελφό του ο Ησαύ, και περιφρόνησε τον Θεό. Γι' αυτό έλεγε ο Θεός ότι, τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ τον μίσησα. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: Ας μην είναι κανείς πόρνος ή βέβηλος, όπως ο Ησαύ. Περιφρόνησαν τον Ιωσήφ οι αδελφοί του, περιφρόνησαν και τον Θεό. Οι Ισραηλίτες περιφρόνησαν τον Μωυσή· γι' αυτό περιφρόνησαν και τον Θεό. Έτσι και οι υιοί του Ηλεί περιφρονούσαν τον λαό, περιφρονούσαν και τον Θεό.

Ο Θεός είναι διπλά ελεήμων προς σωτηρίαν, εξασφαλίζοντας για αυτούς τη σωτηρία μέσω της μετάνοιας, και για τους απογόνους τους που πρόκειται να επιδοθούν στην αρετή, φυλάσσοντας την ευεργεσία Του. Και για να επαναλάβω τον συλλογισμό, ο Θεός μακροθυμεί, ώστε και ο αμαρτωλός να μετανοήσει, και να μην αποκλείσει τη σωτηρία για όσους γεννηθούν από αυτόν. Διότι, ακόμη και αν ο ίδιος ο αμαρτωλός σφάλλει αμετανόητα, πολλές φορές σπλαχνίζεται τη ρίζα, για να προφυλάξει τους καρπούς· πολλές φορές, λοιπόν, αναμένοντας και τη δική τους σωτηρία. Και άκου πώς γίνεται αυτό. Ο Θάρρα, ο πατέρας του Αβραάμ, ήταν και προσκυνητής και κατασκευαστής ειδώλων· αλλά δεν εξέτισε εδώ την ποινή της ασέβειάς του, και δικαιολογημένα. Διότι, αν ο Θεός είχε προλάβει να αποκόψει τη ρίζα, από πού θα είχε αναβλαστήσει αυτός ο τόσο μεγάλος καρπός της πίστεως; Τι ήταν πιο μοχθηρό από τον Ησαύ; Τι πιο αναίσχυντο από εκείνη την κακία; Δεν ήταν πόρνος και βέβηλος, όπως λέει ο Παύλος; Δεν ήταν μητραλοίας και πατραλοίας; Δεν ήταν φονιάς του αδελφού του, τουλάχιστον ως προς την πρόθεσή του; Δεν ήταν μισητός από τον Θεό, όπως μαρτυρεί η Γραφή λέγοντας: «Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ εμίσησα»; Εάν λοιπόν ήταν πόρνος και αδελφοκτόνος και βέβηλος και μισητός, γιατί δεν αφανίζεται; Γιατί δεν αποκόπτεται; Γιατί δεν δέχεται αμέσως την αρμόζουσα τιμωρία; Γιατί; Είναι πραγματικά καλό, αδελφοί, να αναφέρουμε την αιτία. Εάν είχε αποκοπεί, ο κόσμος θα έχανε έναν μέγιστο καρπό δικαιοσύνης· και άκου ποιος είναι αυτός.

Διότι αυτός είναι ο λόγος της επαγγελίας: «Κατά τον καιρό αυτόν θα έλθω προς εσένα, και η Σάρρα θα αποκτήσει υιό». Και εφόσον τα πράγματα εξελίχθηκαν έτσι, λέει, δεν αδυνατούμε να αποδείξουμε ότι η επαγγελία παραμένει σταθερή. Πώς, λοιπόν, παραμένει σταθερή η επαγγελία; Είπε ο Θεός: «Στο σπέρμα σου θα δώσω τη γη»· εννοώντας ως σπέρμα του Αβραάμ τα έθνη. Και από πού είναι αυτό φανερό; Από το ότι Εκείνος είπε: «Μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου». Δηλαδή, όπως ακριβώς ο Ισαάκ, ο οποίος γεννήθηκε διά της επαγγελίας, είναι γνήσιος υιός, έτσι και αυτός που προέρχεται διά της επαγγελίας θα μπορούσε να ονομαστεί γνήσιο σπέρμα του Αβραάμ. «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και η Ρεβέκκα, η οποία συνέλαβε από έναν, τον Ισαάκ τον πατέρα μας· διότι, πριν ακόμη γεννηθούν τα παιδιά και πριν πράξουν κάτι αγαθό ή φαύλο (για να παραμείνει σταθερή η κατ' εκλογήν πρόθεση του Θεού), όχι εξαιτίας των έργων αλλά εξαιτίας Εκείνου που καλεί, της ειπώθηκε ότι ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο, όπως ακριβώς είναι γραμμένο: Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ εμίσησα». Τι απορείς, λέει, εάν από τους Ιουδαίους άλλοι μεν σώθηκαν, άλλοι δε δεν σώθηκαν; Διότι αυτό θα μπορούσε κανείς να το δει να συμβαίνει ανέκαθεν στους πατριάρχες· και όχι μόνο στους πατριάρχες, αλλά και στους Ισραηλίτες.

«Τους φύτεψες και ρίζωσαν· απέκτησαν απογόνους και έδωσαν καρπό. Είσαι κοντά στο στόμα τους, αλλά μακριά από τα νεφρά τους.» «Μη ζηλέψεις τη δόξα των αμαρτωλών.» «Διότι με τα ίδια μέσα που τιμωρήθηκαν οι εχθροί τους, με αυτά ακριβώς ευεργετήθηκαν οι ίδιοι όταν βρέθηκαν σε ανάγκη.» «Και η Ρεβέκκα, έχοντας συλλάβει από έναν, τον Ισαάκ τον πατέρα μας, προτού ακόμη γεννηθούν τα παιδιά και προτού πράξουν κάτι καλό ή κακό, της λέχθηκε ότι ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο, καθώς είναι γραμμένο: Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ μίσησα. Τι θα πούμε, λοιπόν;»

Για ποιον λόγο, πριν γεννηθεί ο Ησαύ, η Γραφή λέει ότι μισήθηκε από τον Θεό, ενώ ο Ιακώβ αγαπήθηκε; Σύμφωνα με την κατά γράμμα ερμηνεία, είναι φανερό ότι ο Θεός, που γνωρίζει τα πάντα, γνώριζε πριν από τη γέννησή τους πώς επρόκειτο να είναι ο καθένας σύμφωνα με την ελεύθερη προαίρεσή του και, επειδή το γνώριζε, τον μεν έναν τον μισούσε ήδη, τον δε άλλον τον αγαπούσε. Εάν όμως εξετάσει κανείς το προκείμενο σύμφωνα με την πνευματική αναγωγή, είναι μισητός στον Θεό κάθε νους που, όπως του Ησαύ, είναι δασύς από την κοσμική ύλη και έχει τραχυνθεί από τους απαγορευμένους λογισμούς· αγαπητός δε είναι κάθε Ιακώβ, δηλαδή ο νους ο λείος, ο απέριττος, ο άυλος και ο μονότροπος. Επιπλέον, με άλλη έννοια, κάθε Ισαάκ έχει δύο υιούς, από τους οποίους, πριν καν γεννηθούν, ο μεν ένας μισείται, ο δε άλλος αγαπιέται· αυτοί δε είναι ο νόμος του πνεύματος και το φρόνημα της σαρκός, οι οποίοι, πριν ακόμη έλθουν σε ενέργεια, ο μεν ένας αγαπιέται, ο δε άλλος μισείται.

Ρωμ. 9,11-15 Λέγοντας: «πρόθεση του Θεού», φανέρωσε τη βουλή Του. Λέγοντας: «κατ' εκλογήν», έδειξε ότι διέφεραν μεταξύ τους· διότι κανείς δεν εκλέγει κάποιον αντί για κάποιον άλλον, αν δεν διαφέρει σε κάτι από αυτόν. Λέγοντας δε: «όχι από τα έργα», παρουσίασε το μέγεθος της κλήσεως και της χάριτός Του, ότι δηλαδή, ενώ δεν είχαν πράξει τίποτα, τους εκλέγει και τους προσκαλεί. Αλλά αν τους εκλέγει ενώ δεν έχουν πράξει τίποτα, πώς γίνεται η εκλογή; Διότι η εκλογή γίνεται ανάμεσα σε αυτούς που διαφέρουν σε κάτι, αυτοί όμως που δεν έπραξαν τίποτα σε τι διαφέρουν; Και βέβαια διαφέρουν· διότι στα ανθρώπινα μάτια, επειδή δεν έπραξαν τίποτα, δεν διαφέρουν σε τίποτα, όμως στη θεία πρόγνωση του μέλλοντος διαφέρουν πολύ· διότι ο ένας ήταν ευάρεστος στον Θεό, ενώ ο άλλος όχι. Ώστε η εκλογή έγινε όχι από τα έργα, αλλά από την κλήση και τη χάρη. Και ήταν δίκαιη, αλλά το δίκαιο διέφευγε της προσοχής των ανθρώπων, όπως και τώρα διαφεύγει το δίκαιο σχετικά με τη θανάτωση εκείνων που κατασκεύασαν τον μόσχο· διότι, ενώ όλοι συμμετείχαν στην κατασκευή του μόσχου, δεν θανατώθηκαν όλοι.

Καρπός στείρας είχε γίνει και ο σοφότατος Ιωσήφ· και πριν από αυτόν, ο μακάριος Ιακώβ, που τον γέννησε από τη στείρα Ραχήλ· και ο Ιωσήφ μεν ήταν σώφρων (διότι έστησε εναντίον της Αιγυπτίας το αξιοθαύμαστο τρόπαιο της σωφροσύνης), αλλά δεν έγινε στρατηγός της παρθενίας, όπως ο Ιωάννης. Το πόσο μεγάλη είναι η διαφορά μεταξύ παρθενίας και σωφροσύνης, το διαλαλούν τα ίδια τα αξιώματα των αρετών· καθώς και η θέση η ανώτερη από γιους και θυγατέρες, η οποία δίνεται εκεί μόνο σε όσους τίμησαν ταυτόχρονα την εν Χριστώ παρθενία της ψυχής και της σάρκας, και έγιναν μιμητές της αχράντου Παρθένου που Τον γέννησε. Αυτό, εξάλλου, το φανέρωσε ολοκάθαρα σε όλους και ο ίδιος ο Σωτήρας, λέγοντας ότι δεν είναι όλοι ικανοί να χωρέσουν αυτό, το χάρισμα της παρθενίας εννοώ, παρά ο Ιησούς το έχει ετοιμάσει, σύμφωνα με τη θεία πρόγνωση, μόνο για εκείνους που είναι άξιοι. Αγαπήθηκε από τον Θεό και ο Ιακώβ, ενώ βρισκόταν ακόμη στη μητρική κοιλιά· διότι ειπώθηκε με θεία φωνή προς εκείνην που τον κυοφορούσε: «Τον Ιακώβ αγάπησα, και τον Ησαύ μίσησα». Όμως, κατά την κυοφορία του δεν έγινε πλήρης Αγίου Πνεύματος· και μπόρεσε να παλέψει με τον Θεό ολονύχτια· διότι νύχτα άγνοιας για τον Θεό είχε τότε απλωθεί σε όλους· όμως δεν μπόρεσε να προτρέξει του Θεού και να βαπτίσει τον Θεό, κάτι που μόνος ανάμεσα στους ανθρώπους τόλμησε να πράξει ο Ιωάννης.