Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 9:17

Έπειτα σε αυτά προσθέτει και εκείνα που μπορούν να στερεώσουν την άποψη αυτή και λέει: Διότι λέει η Γραφή στον Φαραώ ότι, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο σε ανέδειξα, για να φανερώσω σε σένα τη δύναμή μου. Και συνάπτει σε αυτά το σαν συμπέρασμα όλου του ζητήματος και λέει: Άρα, λοιπόν, όποιον θέλει ελεεί, και όποιον θέλει τον σκληρύνει. Θα μου πεις λοιπόν: Γιατί ακόμα κατηγορεί; Διότι στο θέλημά του ποιος μπορεί να αντισταθεί; Ποιος υπήρξε, λοιπόν, γι' αυτόν ο τρόπος της απολογίας; Πολύ ασαφής βέβαια, και φαίνεται ίσως ότι υπερασπίζεται τα ερωτήματά τους· ωστόσο είναι επαρκής για να μας βεβαιώσει ότι τίποτα δεν θα μπορούσε να γίνει από τον Θεό έξω από το πρέπον. Διότι διανέμει στον καθένα ό,τι του ταιριάζει, και σπλαχνίζεται και ελεεί αυτούς στους οποίους αρμόζει να ελεηθούν, ενώ υποβάλλει σε τιμωρίες τον ασεβή, χωρίς η οργή να ακολουθεί αμέσως και κατά πόδας τα παραπτώματα, αλλά αφού προηγηθεί μακρά ανεξικακία, έτσι ώστε να νομίζουν ίσως κάποιοι ότι ο Θεός έχει πλέον αδιαφορήσει για τα όσα συμβαίνουν στη γη. Αντιπαρατάσσεται, λοιπόν, ο Παύλος και αντιστέκεται σε εκείνους που λένε αυτά, αφήνοντας τη δύναμη του λόγου στα πρόσωπα που έχουν ήδη αναφερθεί, εννοώ δηλαδή του Ησαύ και φυσικά και του Φαραώ. Είπε, λοιπόν, σαν να απευθύνεται στον καθένα από όσους ονομάστηκαν: Ω άνθρωπε, αλήθεια, ποιος είσαι εσύ που ανταπαντάς στον Θεό; Μήπως θα πει το πλάσμα στον πλάστη του, γιατί με έφτιαξες έτσι;

Αλλά ίσως ως προς αυτό κάποιοι υποστηρίζουν το εξής: Αν ο Θεός, δίκην κεραμέως, πλάθει με όποιον τρόπο θέλει, ώστε να κατασκευάσει το ένα σκεύος για τιμή και το άλλο για ατιμία, πώς δεν θα πείσει απόλυτα η λογική τον καθένα να πιστεύει ότι το δημιούργημα έχει καθ' ολοκληρίαν και πάντοτε τον ίδιο χαρακτήρα σύμφωνα με τον οποίο έχει πλαστεί; Ώστε κάποιος μεν έχει δημιουργηθεί για ατιμία και έλαβε ως κλήρο τέτοια φύση, ενώ κάποιος άλλος έχει δημιουργηθεί, δηλαδή έχει αναδειχθεί, σκληρός, ώστε, όπως λέει ο Ίδιος, να διακηρυχθεί το όνομά Του σε ολόκληρη τη γη. Ποια είναι επομένως πλέον η κατηγορία για αυτούς που σφάλλουν; Διότι για αυτόν τον σκοπό έχουν δημιουργηθεί.

«Αλλά ο ίδιος», λέει, «σκλήρυνε την καρδιά του Φαραώ· και μάλιστα του έλεγε: 'Γι' αυτό ακριβώς σε ανέδειξα, για να φανερώσω σε σένα τη δύναμή μου'. Επομένως, αν σκληραίνει κάποιους και τους αναδεικνύει ενώ είναι σκεύη οργής, τα οποία λέγεται ότι είναι κατηρτισμένα για απώλεια, γιατί εξακολουθεί να κατακρίνει; Διότι ποιος έχει αντισταθεί στο θέλημά του; Και πώς θα μπορούσε να γίνει αγαθός εκείνος που σκληραίνεται από Αυτόν;»

Αυτόν χρησιμοποίησε ο Θεός προς ένδειξη της ενυπάρχουσας δύναμής Του, ώστε να διαγγελθεί το όνομά Του σε όλη τη γη, και ώστε ο ίδιος, πάσχοντας, να φανεί ότι είναι άξιος να πάσχει· στον οποίο βέβαια άξιζε το να πάσχει εξαιτίας των πρώτων αμαρτιών, ακόμη κι αν δεν είχε σφάλλει με τις δεύτερες. Επομένως, ας καταλυθεί κάθε κατάκριση και φλυαρία κατά του Θεού· διότι, θέλοντας να δείξει την οργή Του και να κάνει γνωστή τη δύναμή Του, υπέμεινε με πολλή μακροθυμία τα σκεύη της οργής που ήταν καταρτισμένα για απώλεια, ώστε να ωφελήσει τα σκεύη του ελέους, δηλαδή αυτούς που ελεήθηκαν μέσω της πίστεως· διότι έχουμε κληθεί όχι μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και από τα έθνη. <Όπως λέει και στον Ωσηέ.> Αλλά και όσοι λάτρευαν τα είδωλα, μη γνωρίζοντας τον κατά φύση και αληθινό Θεό, δεν ήμασταν λαός Του· όμως ελεηθήκαμε μέσω της πίστεως και υποταχθήκαμε σε Αυτόν, και έχουμε κληθεί μέσω της χάριτος, έχουμε δικαιωθεί και έχουμε αγιαστεί μέσω του Χριστού. <Εάν ο αριθμός των υιών Ισραήλ είναι σαν την άμμο της θάλασσας.> Επομένως, ακόμη και αν οι Ισραηλίτες είναι πολλοί σαν την άμμο, το υπόλειμμα θα σωθεί· δηλαδή, αυτοί που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστεως στον Χριστό· και αυτό συνέβη επειδή ο Θεός τους ελέησε. <Διότι λόγο συντελεί και συντέμνει.> Μας έσωσε, λέει, συντελώντας και συντέμνοντας τον λόγο, δηλαδή καθιστώντας το ευαγγελικό κήρυγμα για εμάς έναν λόγο εύληπτο, σύντομο και, για να το πω έτσι, συνοπτικό.

Αλλά, για να φανεί μεγαλουργός, ώστε να καταστεί εμφανής η δόξα του σε όσους βρίσκονταν σε όλη τη γη, χρησιμοποιήθηκε ως μέσο ο Φαραώ σαν κάποιο σκεύος, ώστε, προβάλλοντας αντίσταση στα λόγια του Μωυσή, να προκαλέσει τον Θεό στο να καταστεί πλέον αναγκαίο να φανερώσει σε όλους τη δόξα Του και να καταδείξει το μέγεθος της άμετρης δύναμής Του. Διότι έχει ειπωθεί προς αυτόν: «Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο σε ανέδειξα, για να δείξω μέσω εσού τη δύναμή μου, και για να διακηρυχθεί το όνομά μου σε όλη τη γη». Και αυτά βέβαια συνέβησαν στους ανθρώπους της παλαιάς εποχής, έγιναν όμως για τη δική μας νουθεσία, σε εμάς στους οποίους έχουν φτάσει τα τέλη των αιώνων.

Διότι δεν ανήκει σε σένα να γνωρίζεις, ω Μωυσή, ποιοι είναι άξιοι φιλανθρωπίας, αλλά παραχώρησέ το αυτό σε εμένα. Αν όμως δεν ανήκε στον Μωυσή να το γνωρίζει, πολύ περισσότερο δεν ανήκει σε εμάς. Γι' αυτόν τον λόγο δεν παρέθεσε απλώς τον λόγο, αλλά μνημόνευσε και προς ποιον τον είπε. Διότι απευθύνεται στον Μωυσή, λέει, ώστε με το αξίωμα του προσώπου να κάνει αυτόν που φέρνει αντιρρήσεις να ντραπεί. Αφού λοιπόν έδωσε τη λύση στις απορίες, διακόπτει ενδιάμεσα, εισάγοντας πάλι άλλη μια αντίρρηση, λέγοντας: «Επομένως, αυτό δεν εξαρτάται από εκείνον που θέλει ούτε από εκείνον που τρέχει, αλλά από τον Θεό που ελεεί». Διότι η Γραφή λέει στον Φαραώ: «Για αυτόν ακριβώς τον σκοπό σε ανέδειξα, για να δείξω σε σένα τη δύναμή μου και για να διακηρυχθεί το όνομά μου σε όλη τη γη». Διότι όπως ακριβώς εκεί, λέει, άλλοι μεν σώθηκαν, άλλοι δε τιμωρήθηκαν, έτσι και εδώ, αυτός για τον ίδιο ακριβώς σκοπό διατηρήθηκε. Έπειτα, πάλι προβάλλει αντίρρηση: «Επομένως, όποιον θέλει τον ελεεί και όποιον θέλει τον σκληραίνει».

Αν όμως δεν ήταν δυνατόν να το γνωρίζει ο Μωυσής, πολύ περισσότερο εμείς. «Άρα λοιπόν δεν εξαρτάται από εκείνον που τρέχει, ούτε από εκείνον που θέλει, αλλά από τον Θεό που ελεεί. Διότι λέει η Γραφή στον Φαραώ, ότι: Γι' αυτό ακριβώς σε ανέδειξα, για να δείξω σε σένα τη δύναμή μου, και για να διακηρυχθεί το όνομά μου σε ολόκληρη τη γη». Ενδιάμεσα πάλι εισάγει μία άλλη αντίθεση. «Άρα λοιπόν, όποιον θέλει τον ελεεί, και όποιον θέλει τον σκληραίνει».

Μήπως υπάρχει αδικία εκ μέρους του Θεού; Μη γένοιτο. Διότι λέγει στον Μωυσή: Θα ελεήσω εκείνον που ελεώ, και θα σπλαχνιστώ εκείνον που σπλαχνίζομαι. Επομένως, δεν εξαρτάται από αυτόν που θέλει, ούτε από αυτόν που τρέχει, αλλά από τον Θεό που ελεεί. Διότι λέγει η Γραφή στον Φαραώ: Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο σε ανέδειξα, για να φανερώσω σε σένα τη δύναμή μου. Άρα, λοιπόν, όποιον θέλει τον ελεεί, και όποιον θέλει τον σκληραίνει. Θα μου πεις λοιπόν: Γιατί τότε εξακολουθεί να μέμφεται; Διότι ποιος έχει αντισταθεί στο θέλημά του;

Αλλά, ακόμη και αν στους ανθρώπους έχει διαφύγει το δίκαιο που υπάρχει στην αναίρεσή τους, από τον Κριτή των πάντων έχει γνωσθεί με ακρίβεια και χωρίς σφάλμα, όπως ομοίως ισχύει και για μύρια άλλα πράγματα καθώς και για όσα συμβαίνουν καθημερινά. Διότι πολλά, τα οποία έχουν τις αιτίες τους άγνωστες σε εμάς και γι' αυτό φαίνονται παράλογα στους ασύνετους, κρίνεται από τον παντεπόπτη και παντεφόρο οφθαλμό της δικαιοσύνης ότι έχουν γίνει και έχουν διαπραχθεί δικαίως. Ο δε θείος Παύλος λέει ότι, ακόμη κι αν δεν υπήρχε κανένας απόρρητος λόγος στα όσα πράττονται, ούτε και τότε θα έπρεπε κάποιοι να δυσανασχετούν και να διαμαρτύρονται, γιατί ο ένας περνάει τη ζωή του έτσι και ο άλλος αλλιώς· διότι ο Πλάστης έχει την εξουσία να δημιουργεί όπως ο ίδιος βούλεται. Και αυτό το λέει εκ περισσού, επειδή αναφέρει και τον προαναφερθέντα τρόπο απολογίας στα σημεία όπου λέει ότι «η Γραφή λέει στον Φαραώ ότι γι' αυτό ακριβώς σε ανέδειξα» και τα εξής. Διότι εδώ τρόπον τινά λέει ότι θα φαινόταν παράλογο στους πολλούς το να υψωθεί ο Φαραώ και να βασιλεύσει, όντας τόσο μιαρός, ωμός και απάνθρωπος, αλλά η Γραφή, διδάσκοντας την αιτία, μετέτρεψε το παράλογο σε εύλογο. Καίτοι, λέει, και αυτό το ίδιο το εύλογο και η λύση, μπορεί και πάλι να γεννήσει απορία στους φιλόνεικους και στους αγνώμονες· διότι θα πουν ότι, αν για αυτόν τον λόγο ανέδειξε τον Φαραώ ως βασιλιά, για να δοξαστεί το Όνομά Του, τιμωρώντας τον με τιμωρία παράδοξη και θαυμαστή, τότε γιατί τον μέμφεται; Ή μάλλον· γιατί τον τιμώρησε;

Διότι για όσα αμάρτησε, αμάρτησε για τη δόξα Του. Επειδή αν δεν είχε αμαρτήσει, δεν θα είχε τιμωρηθεί· και αν δεν είχε τιμωρηθεί, δεν θα είχε δοξαστεί ο Θεός. Αλλά αυτό το θέλησε. «Διότι», λέει, «για να δείξω» και τα εξής. Αν όμως το θέλησε, ποιος μπορεί να αντισταθεί στο θέλημά Του; Βλέπεις πώς η λύση της απορίας και η απόδοση της αιτίας δεν έλυσε το ερώτημα για τους αγνώμονες, αλλά έγινε αφορμή και για άλλη απορία; Γι' αυτό είναι καλύτερο να μην αναζητούμε τέτοιες αιτίες, παρά αναζητώντας τες, να καθιστούμε τις λύσεις αιτίες μεγαλύτερων αποριών. Διότι αυτό είναι το γνώρισμα των ευγνωμόνων πλασμάτων και δούλων, να μην απαιτούν τις αιτίες από τον Δημιουργό και Δεσπότη, αλλά να Τον ευχαριστούν για όλα όσα συμβαίνουν, ακόμη κι αν δεν έχουν κατανοήσει τους λόγους για τους οποίους γίνονται. Μάλλον δε σε τέτοιες περιπτώσεις οφείλουμε να ευχαριστούμε περισσότερο. Διότι είναι φανερό ότι για όσα δεν έχουμε κατανοήσει, οι λόγοι είναι σπουδαιότεροι και θαυμαστότεροι και υπερβαίνουν τη δική μας αντίληψη, ώστε πρέπει να προσφέρονται και μεγαλύτερες ευχαριστίες. Ο ίδιος δε, προχωρώντας, παραθέτει τη λύση και της δεύτερης απορίας.

Ρωμ. 9, 16-21: «Δεν εξαρτάται από αυτόν που θέλει» μόνο, ούτε μόνο «από αυτόν που τρέχει», αλλά απαιτείται το θεϊκό έλεος και η άνωθεν συμμαχία. Ή και με αυτόν τον τρόπο: το «άρα λοιπόν δεν εξαρτάται από αυτόν που θέλει» και τα εξής δεν αποτελούν παραδοχή του Παύλου, αλλά μάλλον προβάλλονται από εκείνους που θέτουν το πρόβλημα. Διότι, λέει, αν ισχύει το «όποιον θέλει ελεεί» και τα λοιπά, αν δηλαδή συμβαίνει αυτό, τότε μάταια θέλουμε και μάταια τρέχουμε, και η φράση αυτή χρησιμεύει για την επιβεβαίωση της απορίας, και όχι για την επίλυση κάποιας άλλης. Έπειτα πάλι επαναλαμβάνεται η απορία: «Άρα λοιπόν όποιον θέλει ελεεί, και όποιον θέλει τον σκληραίνει». Ύστερα, σαν να μην αρκούσε η απορία για να καταδείξει το μέγεθος του παραλόγου, μεταβαίνει σε αυτό που ανακύπτει από αυτήν, το οποίο είναι ακόμη πιο παράλογο και δυσέπιλυτο: διότι λέει «γιατί εξακολουθεί να μέμφεται;». Γιατί πλέον τιμωρεί; Διότι ποιος μπορεί να αντισταθεί στο θέλημά του; Αφού αύξησε και όξυνε με αυτόν τον τρόπο την απορία, εισάγει τη λύση μέσω της επιτίμησης, λέγοντας με τρόπο πολύ δριμύ και εύστοχο: «Εσύ ποιος είσαι που ανταποκρίνεσαι στον Θεό;». Δηλαδή: εσύ τι κάνεις τώρα που ανταποκρίνεσαι και αντιλέγεις στον Θεό; Αντιστέκεσαι και πολεμάς το θέλημά του και την πράξη του, ή όχι; Διότι, αν όχι, γιατί αντιλέγεις; Γιατί ανταποκρίνεσαι στον Θεό;