Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 9:19

Γιατί εξετάζεις ενδελεχώς την ευδοκία Του; Γιατί εξιχνιάζεις τη βούλησή Του; Άκου τον Παύλο, ή μάλλον δέξου τον έλεγχό του: «Διότι ποιος έχει αντισταθεί στο θέλημά Του;» Αλήθεια, ω άνθρωπε, ποιος είσαι εσύ που ερευνάς και εξιχνιάζεις τη γέννησή Του, όταν ο προφήτης λέει: «Τη γενεά Του ποιος θα τη διηγηθεί;» Ο προφήτης αποφεύγει να διηγηθεί τη γενεά Του, και εσύ περιεργάζεσαι και ερευνάς αδιάκριτα τη φύση Του; Ο δε ευαγγελιστής Λουκάς, διηγούμενος την επίγεια γέννησή Του, λέει τα εξής: «Υπήρχαν ποιμένες στην ίδια εκείνη περιοχή που διανυκτέρευαν στο ύπαιθρο και φύλαγαν σκοπιές στο ποίμνιό τους· και ιδού, άγγελος Κυρίου στάθηκε μπροστά τους, και δόξα Κυρίου τους περιέλαμψε, και κυριεύτηκαν από φόβο μεγάλο. Και ο άγγελος τους είπε: Μη φοβάστε· διότι ιδού, σας φέρνω χαρμόσυνο άγγελμα μεγάλης χαράς, η οποία θα είναι για όλο τον λαό· επειδή γεννήθηκε σήμερα για εσάς Σωτήρας, ο οποίος είναι Χριστός Κύριος στην πόλη του Δαβίδ». Ο άγγελος, ευαγγελιζόμενος τους ποιμένες, ονομάζει Χριστό και Κύριο Αυτόν που γεννήθηκε από την Παρθένο. Εάν λοιπόν Αυτός που γεννήθηκε είναι Κύριος, πώς η Παρθένος δεν είναι Κυριοτόκος; Εγώ δε αποκαλώ την αγία Παρθένο και Χριστοτόκο, και Κυριοτόκο, και Σωτηριοτόκο, και Θεοτόκο, σύμφωνα με τη φωνή του αγγέλου που έφερε το χαρμόσυνο μήνυμα στους ποιμένες και στην Παρθένο. Εάν οι άγγελοι κηρύττουν Σωτήρα, και Χριστό, και Κύριο, και Θεό, εμείς γιατί αποκρούουμε τη μαρτυρία τους;

Διότι δεν κοπιάζει ο Θεός όταν προστάζει· ούτε αδυνατεί ως προς τη δημιουργία των πάντων, ώστε τον μεν Υιό να τον κτίσει μόνος Του, για δε τη δημιουργία των υπολοίπων να έχει ανάγκη τον Υιό ως υπηρέτη και βοηθό. Διότι ούτε υπάρχει καμία αναβολή σε ό,τι Εκείνος θελήσει να γίνει· αλλά αρκεί μόνο να το θελήσει, και τα πάντα λαμβάνουν υπόσταση, και στο θέλημά Του κανείς δεν αντιστέκεται. Για ποιον λόγο, λοιπόν, δεν έγιναν τα πάντα μόνο από το πρόσταγμα του Θεού, με το οποίο έγινε και ο Υιός; Ή ας μας πουν, γιατί τα πάντα έγιναν μέσω αυτού, παρόλο που και αυτός τυγχάνει να είναι γεννητός.

Άλλωστε, για ποιο λόγο άραγε, θέλοντας να μας δημιουργήσει, αναζητά τον μεσίτη, ωσάν να μην επαρκούσε το θέλημά του για να δώσει υπόσταση σε όσα ο ίδιος εγκρίνει; Και όμως, οι Γραφές αναφέρουν: «Όλα όσα θέλησε τα εποίησε»· και: «Διότι ποιος αντιστάθηκε στο θέλημά του;»

Διότι δεν κουράζεται ο Θεός όταν προστάζει, ούτε αδυνατεί ως προς τη δημιουργία των πάντων, ώστε τον μεν Υιό να τον κτίσει μόνος Του και μόνο αυτόν, ενώ για τη δημιουργία των υπολοίπων να έχει ανάγκη τον Υιό ως υπηρέτη και βοηθό. Διότι δεν υπάρχει καμία αναβολή σε αυτό που θα θελήσει να γίνει, αλλά μόνο το θέλησε, και τα πάντα έλαβαν υπόσταση, και «στο θέλημά Του κανείς δεν αντιστάθηκε». Για ποιον λόγο, λοιπόν, δεν έγιναν τα πάντα μόνο από τον Θεό με το πρόσταγμα με το οποίο έγινε και ο Υιός, ή γιατί τα πάντα έγιναν μέσω αυτού, καίτοι και αυτός τυγχάνει γενητός, ας μας πουν. Υπάρχει βέβαια πλήρης παραλογισμός σε αυτούς· λένε όμως σχετικά με αυτό, ότι τάχα «θέλοντας ο Θεός των όλων να κτίσει τη γενητή φύση, επειδή έβλεπε ότι αυτή δεν μπορούσε να μετέχει στην άκρατη χείρα του Θεού και στη δημιουργία απευθείας από Αυτόν, ποιεί και κτίζει πρώτα μόνος Του έναν μόνο και τον ονομάζει Υιό και Λόγο, ώστε, αφού αυτός μεσολαβήσει, να μπορέσουν έτσι πλέον και τα πάντα να γίνουν μέσω αυτού». Αυτά δεν τα είπαν μόνο, αλλά τόλμησαν και να τα γράψουν, και ο Ευσέβιος και ο Άρειος και ο Αστέριος που προσέφερε θυσία στα είδωλα.

Διότι, εάν η δημιουργική ικανότητα αποκτάται από κάποιον μέσω διδασκαλίας, οι άφρονες αποδίδουν φθόνο ή και αδυναμία στον Θεό· φθόνο μεν, διότι δεν δίδαξε πολλούς δημιουργούς, ώστε, όπως ακριβώς υπάρχουν πολλοί αρχάγγελοι και άγγελοι, έτσι να υπάρχουν και πολλοί δημιουργοί γύρω Του· αδυναμία δε, διότι δεν μπόρεσε να δημιουργήσει μόνος Του, αλλά είχε ανάγκη από συνεργάτη ή υπηρέτη. Καίτοι έχει αποδειχθεί ότι και η κτιστή φύση έχει τη δυνατότητα να δημιουργηθεί μόνο από τον Θεό, εάν βέβαια, σύμφωνα με αυτούς, ο Υιός, όντας κτιστός, μπόρεσε να δημιουργηθεί μόνο από τον Θεό. Αλλά ο Θεός δεν έχει ανάγκη από τίποτα. Μη γένοιτο! Ο Ίδιος είπε: «Είμαι πλήρης». Ούτε ο Λόγος έγινε δημιουργός μέσω διδασκαλίας· αλλά, επειδή είναι εικόνα και σοφία του Πατρός, επιτελεί τα έργα του Πατρός. Ούτε ποίησε τον Υιό χάριν της δημιουργίας των κτιστών όντων· διότι, ιδού, αν και υπάρχει ο Υιός, φαίνεται ότι πάλι εργάζεται ο Πατέρας, όπως λέει ο ίδιος ο Κύριος: «Ο Πατέρας μου εργάζεται έως τώρα, και εγώ εργάζομαι». Εάν όμως, σύμφωνα με εσάς, ο Υιός έγινε γι' αυτόν τον λόγο, για να δημιουργήσει τα όντα που τον ακολουθούν, αλλά ο Πατέρας φαίνεται να εργάζεται και μετά τον Υιό, τότε, σύμφωνα με εσάς και ως προς αυτό το σημείο, η ποίηση ενός τέτοιου Υιού είναι περιττή. Άλλωστε, γιατί γενικώς, ενώ θέλει να μας κτίσει, αναζητά τον μεσίτη, σαν να μην αρκούσε το θέλημά Του για να συγκροτήσει όσα Εκείνος κρίνει καλό; Και όμως, οι Γραφές λέγουν: «Όλα όσα θέλησε τα εποίησε» και «Στο θέλημά Του ποιος αντιστάθηκε;».

Αλλά δεν στερούνται πρόνοιας τα ζητήματά μας, όπως έχουμε διδαχθεί στο Ευαγγέλιο, ότι ούτε ένα στρουθίο δεν πέφτει χωρίς το θέλημα του Πατέρα μας, ώστε, αν κάτι συνέβη, συνέβη με το θέλημα Εκείνου που μας δημιούργησε. Και στο βούλημα του Θεού ποιος έχει αντισταθεί; Ας αποδεχθούμε αυτό που συνέβη· διότι, δυσανασχετώντας, ούτε αυτό που έγινε διορθώνουμε και επιπλέον καταστρέφουμε τους εαυτούς μας.

Ω, συνάντηση με τον πονηρό δαίμονα, πόσο κακό κατάφερε να απεργαστεί! Ω, γη, που αναγκάστηκες να υποδεχθείς τέτοια συμφορά! Ίσως έφριξε και ο ήλιος, εάν έχει κάποια αίσθηση, μπροστά σε εκείνο το σκυθρωπό θέαμα. Και τι θα μπορούσε κανείς να πει, που να ισοδυναμεί με όσα υπαγορεύει η αμηχανία της ψυχής; Αλλά τα δικά μας ζητήματα δεν στερούνται θείας πρόνοιας, όπως έχουμε διδαχθεί στο Ευαγγέλιο, ότι ούτε ένα στρουθίο δεν πέφτει χωρίς το θέλημα του Πατρός ημών. Ώστε, ό,τι και αν συνέβη, συνέβη με το θέλημα Εκείνου που μας δημιούργησε. Και στο βούλημα του Θεού ποιος αντιστάθηκε; Ας αποδεχθούμε το συμβάν· διότι, εάν δυσανασχετούμε, ούτε αυτό που έγινε διορθώνουμε, και επιπλέον καταστρέφουμε τον εαυτό μας. Ας μην κατακρίνουμε τη δίκαιη κρίση του Θεού. Είμαστε πολύ αμαθείς για να εξετάζουμε τα άρρητα κρίματά Του. Τώρα ο Κύριος δοκιμάζει την αγάπη σου προς Αυτόν· τώρα σου δίνεται η ευκαιρία, μέσω της υπομονής, να λάβεις τη μερίδα των μαρτύρων. Η μητέρα των Μακκαβαίων είδε τον θάνατο επτά παιδιών της, και δεν αναστέναξε ούτε έχυσε κανένα δειλό δάκρυ· αλλά, ευχαριστώντας τον Θεό που τους έβλεπε, μέσα από τη φωτιά, τον σίδηρο και τα πιο σκληρά βασανιστήρια, να λυτρώνονται από τα δεσμά της σάρκας, αναδείχθηκε ευάρεστη ενώπιον του Θεού και δοξασμένη ανάμεσα στους ανθρώπους. Μεγάλη η συμφορά, το ομολογώ κι εγώ· αλλά μεγάλες είναι και οι ανταμοιβές του Κυρίου που επιφυλάσσονται σε όσους υπομένουν. Όταν έγινες μητέρα, και είδες το παιδί σου, και ευχαρίστησες τον Θεό, γνώριζες βεβαίως ότι, όντας θνητή, θνητό γέννησες.

Έπειτα σε αυτά προσθέτει και εκείνα που μπορούν να στερεώσουν την άποψη αυτή και λέει: Διότι λέει η Γραφή στον Φαραώ ότι, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο σε ανέδειξα, για να φανερώσω σε σένα τη δύναμή μου. Και συνάπτει σε αυτά το σαν συμπέρασμα όλου του ζητήματος και λέει: Άρα, λοιπόν, όποιον θέλει ελεεί, και όποιον θέλει τον σκληρύνει. Θα μου πεις λοιπόν: Γιατί ακόμα κατηγορεί; Διότι στο θέλημά του ποιος μπορεί να αντισταθεί; Ποιος υπήρξε, λοιπόν, γι' αυτόν ο τρόπος της απολογίας; Πολύ ασαφής βέβαια, και φαίνεται ίσως ότι υπερασπίζεται τα ερωτήματά τους· ωστόσο είναι επαρκής για να μας βεβαιώσει ότι τίποτα δεν θα μπορούσε να γίνει από τον Θεό έξω από το πρέπον. Διότι διανέμει στον καθένα ό,τι του ταιριάζει, και σπλαχνίζεται και ελεεί αυτούς στους οποίους αρμόζει να ελεηθούν, ενώ υποβάλλει σε τιμωρίες τον ασεβή, χωρίς η οργή να ακολουθεί αμέσως και κατά πόδας τα παραπτώματα, αλλά αφού προηγηθεί μακρά ανεξικακία, έτσι ώστε να νομίζουν ίσως κάποιοι ότι ο Θεός έχει πλέον αδιαφορήσει για τα όσα συμβαίνουν στη γη. Αντιπαρατάσσεται, λοιπόν, ο Παύλος και αντιστέκεται σε εκείνους που λένε αυτά, αφήνοντας τη δύναμη του λόγου στα πρόσωπα που έχουν ήδη αναφερθεί, εννοώ δηλαδή του Ησαύ και φυσικά και του Φαραώ. Είπε, λοιπόν, σαν να απευθύνεται στον καθένα από όσους ονομάστηκαν: Ω άνθρωπε, αλήθεια, ποιος είσαι εσύ που ανταπαντάς στον Θεό; Μήπως θα πει το πλάσμα στον πλάστη του, γιατί με έφτιαξες έτσι;

«Αλλά ο ίδιος», λέει, «σκλήρυνε την καρδιά του Φαραώ· και μάλιστα του έλεγε: 'Γι' αυτό ακριβώς σε ανέδειξα, για να φανερώσω σε σένα τη δύναμή μου'. Επομένως, αν σκληραίνει κάποιους και τους αναδεικνύει ενώ είναι σκεύη οργής, τα οποία λέγεται ότι είναι κατηρτισμένα για απώλεια, γιατί εξακολουθεί να κατακρίνει; Διότι ποιος έχει αντισταθεί στο θέλημά του; Και πώς θα μπορούσε να γίνει αγαθός εκείνος που σκληραίνεται από Αυτόν;»

Δεν προκαταλαμβάνει τις δικές μας θελήσεις, για να μη βλάψει το αυτεξούσιό μας· όταν όμως εμείς επιλέξουμε, τότε μας παρέχει πολλή βοήθεια. Πώς, λοιπόν, αν και εξαρτάται από εμάς, ο Παύλος λέει: «Δεν εξαρτάται από εκείνον που θέλει, ούτε από εκείνον που τρέχει, αλλά από τον Θεό που ελεεί»; Πρώτον μεν, δεν το εισήγαγε αυτό ως δική του άποψη, αλλά το συνήγαγε από τα προκείμενα και από όσα είχαν προβληθεί. Διότι, αφού είπε: «Είναι γραμμένο: Θα ελεήσω όποιον ελεήσω, και θα σπλαχνιστώ όποιον σπλαχνιστώ», πρόσθεσε: «Άρα, λοιπόν, δεν εξαρτάται από εκείνον που θέλει, ούτε από εκείνον που τρέχει, αλλά από τον Θεό που ελεεί». Θα μου πεις, λοιπόν: «Γιατί τότε ακόμη μέμφεται;» Δεύτερον δε, μπορεί να ειπωθεί τούτο, ότι σε όποιον ανήκει το μεγαλύτερο μέρος, σε αυτόν αποδίδει το παν. Διότι δικό μας έργο είναι η προαίρεση και η θέληση, ενώ του Θεού είναι η πραγματοποίηση και η ολοκλήρωση.

Θα μου πεις λοιπόν: «Γιατί εξακολουθεί να μέμφεται; Διότι ποιος έχει αντισταθεί στο θέλημά του;» Βλέπεις πώς προσπάθησε να καταστήσει το ζήτημα από κάθε άποψη δυσεπίλυτο; Και δεν επιφέρει αμέσως τη λύση, πράττοντας και τούτο προς το συμφέρον μας, αλλά αποστομώνει πρώτα εκείνον που ρωτά, λέγοντας τα εξής: «Αλήθεια, άνθρωπέ μου, εσύ ποιος είσαι που ανταπαντάς στον Θεό;» Και το κάνει αυτό, αναστέλλοντας την άκαιρη περιέργειά του και τη μεγάλη του πολυπραγμοσύνη, βάζοντάς του χαλινάρι, και διδάσκοντάς τον να γνωρίζει τι μεν είναι ο Θεός και τι δε ο άνθρωπος, και πώς είναι ακατάληπτη η πρόνοιά Του, και πώς υπερβαίνει τον δικό μας λογισμό, και πώς τα πάντα οφείλουν να υποτάσσονται σε Αυτόν. Ώστε, όταν τα εμπεδώσει αυτά στον ακροατή, και καταστείλει και εξομαλύνει το φρόνημά του, τότε, επιφέροντας με πολλή ευκολία τη λύση, να καταστήσει σε αυτόν ευπαράδεκτο ό,τι λέγεται. Και δεν λέει ότι είναι αδύνατο να λυθούν τέτοια ζητήματα, αλλά τι; Ότι είναι αθέμιτο να τα ερευνά κανείς· διότι πρέπει να υπακούμε σε όσα λέγονται από τον Θεό και να μην τα περιεργαζόμαστε, έστω κι αν αγνοούμε την αιτία τους. Γι' αυτό λέει: «Εσύ ποιος είσαι που ανταπαντάς στον Θεό;» Είδες πώς τον εξευτέλισε, πώς κατέρριψε την έπαρσή του; Εσύ ποιος είσαι; Μήπως είσαι μέτοχος της εξουσίας Του; Ή μήπως κάθισες ως δικαστής του Θεού; Διότι, συγκρινόμενος με Εκείνον, δεν μπορείς καν να είσαι κάτι, όχι απλώς να είσαι τούτο ή εκείνο, αλλά ούτε καν να θεωρηθείς πως είσαι κάτι. Διότι από το να πει «δεν είσαι τίποτα», το να πει «ποιος είσαι εσύ;» εκφράζει πολύ μεγαλύτερη μηδαμινότητα. Και εξάλλου, με την ερώτηση αυτή, φανερώνει μεγαλύτερη αγανάκτηση.

Διότι δεν τα είπε αυτά ο Παύλος για να μας αφαιρέσει την ελευθερία, μη γένοιτο, ούτε για να βλάψει το αυτεξούσιο, αλλά για να αποστομώσει με μεγάλη υπεροχή επιχειρημάτων την αυθάδειά μας. Αν όμως νομίζετε καλό, ας εξετάσουμε και τούτο. Τι άραγε ήθελαν εκείνοι να μάθουν, και τους αποστόμωσε με τόση σφοδρότητα; Μήπως περιεργάζονταν την ουσία του Θεού; Σε καμία περίπτωση· διότι κανείς ποτέ δεν το τόλμησε αυτό, αλλά αναζητούσαν κάτι πολύ υποδεέστερο, ερευνούσαν την οικονομία του Θεού: για ποιον λόγο ο τάδε τιμωρείται και για ποιον λόγο ο δείνα ελεείται· γιατί ο τάδε απαλλάσσεται από την τιμωρία, ενώ ο άλλος δοκιμάζεται από δεινά· και γιατί ο μεν έτυχε συγγνώμης, ενώ ο άλλος δεν έτυχε. Αυτά δηλαδή και τα παρόμοια ερευνούσαν. Από πού γίνεται αυτό φανερό; Από τα προηγούμενα λόγια του· διότι, αφού είπε: «Άρα λοιπόν όποιον θέλει τον ελεεί, και όποιον θέλει τον σκληρύνει». Θα μου πεις, λοιπόν: «Γιατί τότε εξακολουθεί να κατακρίνει; Διότι ποιος μπορεί να αντισταθεί στο θέλημά του;»

«Θα μου πεις λοιπόν: Γιατί τότε εξακολουθεί να μέμφεται; Διότι ποιος μπόρεσε να αντισταθεί στο θέλημά του; Αλλά βέβαια, ω άνθρωπε, εσύ ποιος είσαι που ανταποκρίνεσαι στον Θεό; Μήπως θα πει το πλάσμα στον πλάστη του: Γιατί με έφτιαξες έτσι; Ή μήπως δεν έχει εξουσία ο κεραμέας πάνω στον πηλό, να κατασκευάσει από το ίδιο φύραμα το ένα σκεύος για τιμητική χρήση και το άλλο για ατιμωτική;» Πάλι εισάγει μια άλλη αντίθεση, οδηγώντας τον ακροατή σε πλήθος αποριών. Και δεν τη λύνει αμέσως, αλλά τον αποστομώνει λέγοντας: «Ποιος είσαι εσύ, άνθρωπε, που ανταποκρίνεσαι στον Θεό;» αντί του «που αντιλέγεις». «Και αν ο Θεός, θέλοντας να επιδείξει την οργή του και να κάνει γνωστή τη δύναμή του, ανέχθηκε με πολλή μακροθυμία σκεύη οργής προετοιμασμένα για την απώλεια· και το έκανε για να γνωρίσει τον πλούτο της δόξας του πάνω σε σκεύη ελέους;» Αυτό που λέει είναι το εξής: Σκεύος οργής ήταν ο Φαραώ, δηλαδή άνθρωπος που εξήπτε την οργή του Θεού εξαιτίας της δικής του σκληρότητας. Διότι, αν και απόλαυσε πολλή μακροθυμία, δεν έγινε καλύτερος, αλλά παρέμεινε αδιόρθωτος. Γι' αυτό δεν τον ονόμασε μόνο σκεύος οργής, αλλά και προετοιμασμένο για την απώλεια· δηλαδή ολοκληρωμένο, από μόνος του βέβαια και από δική του ευθύνη. Διότι ούτε ο Θεός παρέλειψε κάτι από όσα συντελούσαν στη διόρθωσή του, ούτε και ο ίδιος παρέλειψε κάτι από εκείνα που τον οδηγούσαν στην απώλεια και τον στερούσαν από κάθε συγγνώμη. Όμως, παρόλο που τα γνώριζε αυτά ο Θεός, τον ανέχθηκε με πολλή μακροθυμία, θέλοντας να τον οδηγήσει σε μετάνοια.

Μήπως υπάρχει αδικία εκ μέρους του Θεού; Μη γένοιτο. Διότι λέγει στον Μωυσή: Θα ελεήσω εκείνον που ελεώ, και θα σπλαχνιστώ εκείνον που σπλαχνίζομαι. Επομένως, δεν εξαρτάται από αυτόν που θέλει, ούτε από αυτόν που τρέχει, αλλά από τον Θεό που ελεεί. Διότι λέγει η Γραφή στον Φαραώ: Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο σε ανέδειξα, για να φανερώσω σε σένα τη δύναμή μου. Άρα, λοιπόν, όποιον θέλει τον ελεεί, και όποιον θέλει τον σκληραίνει. Θα μου πεις λοιπόν: Γιατί τότε εξακολουθεί να μέμφεται; Διότι ποιος έχει αντισταθεί στο θέλημά του;

Επειδή όμως κάποιοι ισχυρίζονται ότι ο Θεός, εφόσον προγνώριζε αυτούς που θα αμάρταναν και δεν θα μετανοούσαν και θα κατακρίνονταν, έπρεπε να μην τους φέρει από την ανυπαρξία στην ύπαρξη —διότι δεν είναι γνώρισμα του αγαθού το να δημιουργεί και να τιμωρεί— λέμε προς αυτούς πρώτον μεν τον λόγο του αποστόλου: «Αλήθεια, ω άνθρωπε, ποιος είσαι εσύ που αντιμιλάς στον Θεό; Διότι ποιος εναντιώθηκε στο θέλημά του;» Επειδή ό,τι Εκείνος θέλει, αυτό είναι αγαθό: «Και εξουσία έχει ο κεραμέας να κατασκευάσει το μεν ένα σκεύος για τιμητική χρήση, το δε άλλο για ατιμωτική.» Διότι Εκείνος είναι που δημιουργεί και τους δικαίους και τους αμαρτωλούς —αλλά δεν τους καθιστά Εκείνος δικαίους ή αμαρτωλούς— είτε τίμιους είτε άτιμους. Γιατί λέει ο ίδιος ο απόστολος στην προς Τιμόθεον επιστολή, αφού απαρίθμησε προηγουμένως τις κακίες, προσθέτει λέγοντας: «Όποιος λοιπόν καθαρίσει τον εαυτό του από αυτά, έχει γίνει σκεύος εκλογής.» Επειδή λοιπόν πλαστήκαμε αυτεξούσιοι, έχουμε την εξουσία να καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από τα πιο αισχρά πάθη, αλλά και να τους μολύνουμε. Όμως ο Θεός έπλασε όλους αγαθούς. Εκείνος, λοιπόν, παρέχει σε όλους και το «είναι» και το «ευ είναι», όπως ακριβώς ο ήλιος που απλώνει τις ακτίνες της αγαθότητάς του πάνω σε όλα τα έργα του. Και το μεν να λάβουμε το «είναι» δεν εξαρτάται από εμάς, ενώ το «ευ είναι» εξαρτάται από εμάς. Εάν, λοιπόν, θελήσουμε και Τον ποθήσουμε, μετέχουμε στην αγαθότητά Του και θα βρισκόμαστε μέσα στο φως στους αιώνες. Εάν όμως αδιαφορήσουμε, τυφλώσουμε τους εαυτούς μας και δεν Τον ποθήσουμε, θα μείνουμε αμέτοχοί Του.

Διότι για όσα αμάρτησε, αμάρτησε για τη δόξα Του. Επειδή αν δεν είχε αμαρτήσει, δεν θα είχε τιμωρηθεί· και αν δεν είχε τιμωρηθεί, δεν θα είχε δοξαστεί ο Θεός. Αλλά αυτό το θέλησε. «Διότι», λέει, «για να δείξω» και τα εξής. Αν όμως το θέλησε, ποιος μπορεί να αντισταθεί στο θέλημά Του; Βλέπεις πώς η λύση της απορίας και η απόδοση της αιτίας δεν έλυσε το ερώτημα για τους αγνώμονες, αλλά έγινε αφορμή και για άλλη απορία; Γι' αυτό είναι καλύτερο να μην αναζητούμε τέτοιες αιτίες, παρά αναζητώντας τες, να καθιστούμε τις λύσεις αιτίες μεγαλύτερων αποριών. Διότι αυτό είναι το γνώρισμα των ευγνωμόνων πλασμάτων και δούλων, να μην απαιτούν τις αιτίες από τον Δημιουργό και Δεσπότη, αλλά να Τον ευχαριστούν για όλα όσα συμβαίνουν, ακόμη κι αν δεν έχουν κατανοήσει τους λόγους για τους οποίους γίνονται. Μάλλον δε σε τέτοιες περιπτώσεις οφείλουμε να ευχαριστούμε περισσότερο. Διότι είναι φανερό ότι για όσα δεν έχουμε κατανοήσει, οι λόγοι είναι σπουδαιότεροι και θαυμαστότεροι και υπερβαίνουν τη δική μας αντίληψη, ώστε πρέπει να προσφέρονται και μεγαλύτερες ευχαριστίες. Ο ίδιος δε, προχωρώντας, παραθέτει τη λύση και της δεύτερης απορίας.

Ρωμ. 9, 16-21: «Δεν εξαρτάται από αυτόν που θέλει» μόνο, ούτε μόνο «από αυτόν που τρέχει», αλλά απαιτείται το θεϊκό έλεος και η άνωθεν συμμαχία. Ή και με αυτόν τον τρόπο: το «άρα λοιπόν δεν εξαρτάται από αυτόν που θέλει» και τα εξής δεν αποτελούν παραδοχή του Παύλου, αλλά μάλλον προβάλλονται από εκείνους που θέτουν το πρόβλημα. Διότι, λέει, αν ισχύει το «όποιον θέλει ελεεί» και τα λοιπά, αν δηλαδή συμβαίνει αυτό, τότε μάταια θέλουμε και μάταια τρέχουμε, και η φράση αυτή χρησιμεύει για την επιβεβαίωση της απορίας, και όχι για την επίλυση κάποιας άλλης. Έπειτα πάλι επαναλαμβάνεται η απορία: «Άρα λοιπόν όποιον θέλει ελεεί, και όποιον θέλει τον σκληραίνει». Ύστερα, σαν να μην αρκούσε η απορία για να καταδείξει το μέγεθος του παραλόγου, μεταβαίνει σε αυτό που ανακύπτει από αυτήν, το οποίο είναι ακόμη πιο παράλογο και δυσέπιλυτο: διότι λέει «γιατί εξακολουθεί να μέμφεται;». Γιατί πλέον τιμωρεί; Διότι ποιος μπορεί να αντισταθεί στο θέλημά του; Αφού αύξησε και όξυνε με αυτόν τον τρόπο την απορία, εισάγει τη λύση μέσω της επιτίμησης, λέγοντας με τρόπο πολύ δριμύ και εύστοχο: «Εσύ ποιος είσαι που ανταποκρίνεσαι στον Θεό;». Δηλαδή: εσύ τι κάνεις τώρα που ανταποκρίνεσαι και αντιλέγεις στον Θεό; Αντιστέκεσαι και πολεμάς το θέλημά του και την πράξη του, ή όχι; Διότι, αν όχι, γιατί αντιλέγεις; Γιατί ανταποκρίνεσαι στον Θεό;

Εάν όμως ανθίστασαι και αντιλέγεις και ανταπαντάς, πώς λες ότι «ποιος έχει αντισταθεί στο θέλημά του;»; Ώστε, αν μεν ανθίστασαι, μάταια και εναντίον του εαυτού σου θα πεις: «γιατί τότε μέμφεται;». Εάν όμως δεν ανθίστασαι, δεν θα πεις πλέον καθόλου το «γιατί τότε μέμφεται;», ούτε το «άρα όποιον θέλει ελεεί, και όποιον θέλει σκληρύνει», ούτε επομένως θα παρασυρθείς καθόλου σε τέτοιους λογισμούς, ώστε να ζητάς τον λόγο από τον Δημιουργό για όσα πράττει και για τον τρόπο που διοικεί τον κόσμο, ούτε να του αντιλέγεις και να του ανθίστασαι. Έτσι λοιπόν, αφού εξέφρασε εν σπέρματι την ανατροπή της απορίας, εισάγει και μια άλλη λύση, παρμένη από τη φύση και την ιδιότητα των δικών μας δημιουργημάτων, η οποία αφενός περιέχει παραινετική συμβουλή και διδασκαλία, και αφετέρου αντιρρητικό έλεγχο. Και η μεν παραινετική συμβουλή και διδασκαλία είναι η εξής: γιατί αντιλέγεις; γιατί ανταπαντάς στον Πλάστη και Δημιουργό; Μιμήσου τα άλλα πλάσματα, εσύ ο λογικός τα άλογα, εσύ ο έμψυχος τα άψυχα, εσύ που οφείλεις να εξυμνείς τον Πλάστη περισσότερο από ό,τι εκείνα τους δικούς τους κατασκευαστές. Εκείνα δεν αντιλέγουν ούτε ανθίστανται σε αυτόν που τα δημιουργεί, καίτοι εκ φύσεως είναι υποδουλωμένα, αλλά παρ' όλα αυτά μετασχηματίζονται σύμφωνα με το δικό του θέλημα, παραχωρώντας τα πάντα στον τεχνίτη.

Μην έχεις τέτοια στάση, λειτουργέ του δυνατού Θεού, εσύ που οφείλεις να έχεις δύναμη για τα πάντα εν Χριστώ που σε ενδυναμώνει, και να είσαι δυνατός ώστε να στηρίζεις τους αδυνάτους σύμφωνα με τον δάσκαλό σου, τον Παύλο. Θα ήταν βέβαια καλό να μην είχε συμβεί αυτό που συνέβη. Ποιος θα φέρει αντίρρηση; Εφόσον όμως έτσι έκρινε ο Θεός, ποιος αντιστάθηκε στο θέλημά Του; Ίσως μάλιστα το γεγονός αυτό να είναι και το καλύτερο.