Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 9:22

Έτσι και ο Φαραώ καταποντίσθηκε πανστρατιά. Έτσι εξολοθρεύθηκαν αυτοί που κατοικούσαν πρωτύτερα στην Παλαιστίνη. Ώστε, ακόμη κι αν λέει κάπου ο Απόστολος, «Σκεύη οργής καταρτισμένα για απώλεια», ας μη νομίσουμε ότι ο Φαραώ αποτέλεσε κάποιο πονηρό κατασκεύασμα (διότι έτσι η ευθύνη θα μετατεθεί πιο δίκαια σε εκείνον που τον κατασκεύασε)· αλλά, όταν ακούς τη λέξη σκεύη, να κατανοείς ότι ο καθένας από εμάς έχει δημιουργηθεί για κάποιο χρήσιμο σκοπό.

Επειδή λοιπόν και αυτοί κατέβηκαν στην Αίγυπτο, έπειτα διέτριψαν σε αυτήν για πολλά χρόνια, διολίσθησαν στην πλάνη και λάτρεψαν τους εγχώριους θεούς. Αλλά ο Θεός θυμήθηκε τις υποσχέσεις που είχε δώσει στους πατέρες τους. Και προχειρίστηκε σε αποστολή ο Μωυσής, για να απαλλάξει τον Ισραήλ από τη δουλεία. Ήταν όμως αναγκαίο, τόσο για εκείνους που καλούνταν στη λατρεία Του όσο και για όλους τους ανθρώπους πάνω στη γη, όχι μόνο να πληροφορηθούν ότι φανερώθηκε μετά από πολλά χρόνια ο Θεός των Εβραίων, αλλά και να στερεωθούν μέσω των μεγάλων θαυμάτων στην πίστη και στη δόξα Του, ότι δεν είναι άφωνος και αδύναμος όπως οι άλλοι θεοί. Απεναντίας, Εκείνος κυβερνά τα πάντα, και οργή ξεσπά σε όσους εναντιώνονται στα προστάγματά Του. Έπρεπε όμως πάλι ο Θεός, εφόσον ήθελε να θαυματουργήσει, να φανεί ότι προχωρά σε αυτό έχοντας εύλογη αφορμή. Επομένως, κατ' οικονομίαν εξεγέρθηκε ο Φαραώ σε αντίσταση, και σκληρυνόταν από τη θεία δύναμη. Γι' αυτόν τον λόγο δεν τιμωρήθηκε άδικα. Διότι ήταν ανόσιος και ειδωλολάτρης, και βασάνιζε τον Ισραήλ με τον πηλό και την πλινθοποιία, και τους επέβαλε τον κόπο ως αμοιβή. Γι' αυτό και αναγκαίως κατέστη σκεύος οργής, και είχε προετοιμαστεί για την απώλεια, δηλαδή έφτασε σε τέτοιο βαθμό φαυλότητας στους τρόπους του, ώστε να είναι πλέον σκεύος οργής και απώλειας.

Αυτόν χρησιμοποίησε ο Θεός προς ένδειξη της ενυπάρχουσας δύναμής Του, ώστε να διαγγελθεί το όνομά Του σε όλη τη γη, και ώστε ο ίδιος, πάσχοντας, να φανεί ότι είναι άξιος να πάσχει· στον οποίο βέβαια άξιζε το να πάσχει εξαιτίας των πρώτων αμαρτιών, ακόμη κι αν δεν είχε σφάλλει με τις δεύτερες. Επομένως, ας καταλυθεί κάθε κατάκριση και φλυαρία κατά του Θεού· διότι, θέλοντας να δείξει την οργή Του και να κάνει γνωστή τη δύναμή Του, υπέμεινε με πολλή μακροθυμία τα σκεύη της οργής που ήταν καταρτισμένα για απώλεια, ώστε να ωφελήσει τα σκεύη του ελέους, δηλαδή αυτούς που ελεήθηκαν μέσω της πίστεως· διότι έχουμε κληθεί όχι μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και από τα έθνη. <Όπως λέει και στον Ωσηέ.> Αλλά και όσοι λάτρευαν τα είδωλα, μη γνωρίζοντας τον κατά φύση και αληθινό Θεό, δεν ήμασταν λαός Του· όμως ελεηθήκαμε μέσω της πίστεως και υποταχθήκαμε σε Αυτόν, και έχουμε κληθεί μέσω της χάριτος, έχουμε δικαιωθεί και έχουμε αγιαστεί μέσω του Χριστού. <Εάν ο αριθμός των υιών Ισραήλ είναι σαν την άμμο της θάλασσας.> Επομένως, ακόμη και αν οι Ισραηλίτες είναι πολλοί σαν την άμμο, το υπόλειμμα θα σωθεί· δηλαδή, αυτοί που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστεως στον Χριστό· και αυτό συνέβη επειδή ο Θεός τους ελέησε. <Διότι λόγο συντελεί και συντέμνει.> Μας έσωσε, λέει, συντελώντας και συντέμνοντας τον λόγο, δηλαδή καθιστώντας το ευαγγελικό κήρυγμα για εμάς έναν λόγο εύληπτο, σύντομο και, για να το πω έτσι, συνοπτικό.

Όταν συμπληρώθηκε το εικοστό έτος, βλέποντας ο κακούργος και δόλιος Όφις ότι εκείνη είχε πτερωθεί με τις αρετές του μοναχικού βίου και μελετούσε τα ουράνια, φλεγόταν και έλιωνε από σφοδρότατο πυρ, και παραμόνευε για να την παγιδεύσει, ώστε έστω κι έτσι να μπορέσει να ρίξει σε λύπη και μέριμνα τον μακάριο, και με την αγωνία γι' αυτήν να αποσπάσει τον νου του από τον Θεό. Και όπως ακριβώς συνέβη με τους πρωτόπλαστους, φλεγόμενος από φθόνο το εφευρετικό στην κακία Θηρίο βρήκε το φίδι ως όργανο εξαπάτησης, και μηχανεύτηκε ώστε εκείνοι που ζούσαν στη μακαριότητα να κατοικήσουν σε γη γεμάτη αγκάθια και πολύμοχθη, έτσι και τότε, αφού αναζήτησε, βρήκε ένα έτοιμο σκεύος για απώλεια. Υπήρχε δηλαδή κάποιος που έφερε το όνομα του μοναχού, ο οποίος πήγαινε προς τον μακάριο με την πρόφαση της συνάντησης με περισσή προθυμία. Έβλεπε δε τη μακαρία μέσα από τη θυρίδα, και έχοντας σκοτιστεί στον νου ο άθλιος, ήθελε να τη συναντήσει· και παραμόνευε για αρκετό χρόνο, σχεδόν ένα έτος, μέχρι που, βρίσκοντας την ευκαιρία, την αποξένωσε από τη μακάρια ζωή του όντως αληθινού παραδείσου· διότι, έχοντας απατηθεί από τον Όφι, άνοιξε τη θύρα του κελιού και βγήκε έξω· και με την απάτη του πονηρού Δράκοντα εξέπεσε από το μεγαλείο της θεοφιλούς και καθαρής παρθενίας.

Δεν υπάρχει καμία απολογία για τη δική μου αμέλεια. Φοβάμαι μήπως βρεθώ κι εγώ μεταξύ εκείνων για τους οποίους ο Παύλος είπε ότι είναι σκεύη οργής, τους οποίους ο Διάβολος έχει κάνει ομοίους του και ανήκουν στη δική του μερίδα· τους οποίους ο Θεός, εξαιτίας της καταφρόνησής τους, παρέδωσε σε πάθη ατιμίας. Με κατέχει, λοιπόν, δέος μήπως εκδώσει μια τέτοια απόφαση και για εμένα.

Εκείνος υπέβαλε τον πειρασμό, το πιστεύω· αλλά η Εύα δεν απέφυγε την καταδικαστική απόφαση. Ως προς την καταδίκη, και ο Ησαύ κατέστη αναπολόγητος· για να μάθουμε ότι ο Διάβολος έχει τους ομοίους του. Όσοι, όπως είπε ο Παύλος, είναι σκεύη οργής, ανήκουν στη δική του μερίδα. Φοβάμαι μήπως και εμένα ο Θεός με έταξε να είμαι ένας από αυτούς. Εκείνους, εξαιτίας της περιφρόνησής τους, τους παρέδωσε σε πάθη ατιμίας· υπάρχει, λοιπόν, φόβος μήπως εκδώσει και για εμένα τέτοια απόφαση. Ακόμη και τώρα είμαι βυθισμένος σε ρυπαρούς λογισμούς, σε φθόνο, σε κακοβουλία, σε παροξυσμούς, σε φιλαυτία, σε γαστριμαργία, σε κακία, σε μίσος για τους φτωχούς, σε χλευασμούς των πενήτων. Ενώ δεν είμαι τίποτα, θεωρώ τον εαυτό μου πως είναι κάτι σπουδαίο· αν και εξετάζομαι σε αυτά, προσελκύω τη δόξα της αγιότητας· ενώ ζω μέσα σε αμαρτίες, θέλω να νομίζομαι δίκαιος· ενώ ψεύδομαι, αγανακτώ εναντίον των ψευτών· ενώ είμαι ρυπαρός στον νου, καταδικάζω τους πόρνους· ενώ κρίνω τους κλέφτες, αδικώ τους φτωχούς.

Έχει και εκείνος, σύμφωνα με τον λόγο του αποστόλου, αρχές και εξουσίες και δυνάμεις, οι οποίες καταργούνται όταν το κακό πρόκειται να εξαφανιστεί στην ανυπαρξία («Διότι όταν», λέει, «καταργήσει κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη»). Ο προφήτης βλέπει τον Βασιλέα της δόξης να κάθεται σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο. Και εκείνος υπόσχεται ότι θα τοποθετήσει τον δικό του θρόνο πάνω από τα άστρα, ώστε να γίνει όμοιος με τον Ύψιστο. Ο Δεσπότης των πάντων έχει σκεύη εκλογής στον μεγάλο Του οίκο. Έχει και εκείνος σκεύη οργής, τα οποία είναι καταρτισμένα για την απώλεια. Πάλι, ο Κύριος των αγγέλων χορηγεί, μέσω αγγέλων, ζωή και ειρήνη στους άξιους. Και εκείνος αποστέλλει θυμό και οργή και θλίψη μέσω των πονηρών αγγέλων. Και τι χρειάζεται να αναφέρουμε το καθένα ξεχωριστά, με τα οποία ο αντικείμενος εγείρεται αντίθετα προς τη φύση του Αγαθού; Επειδή, λοιπόν, ως προς τα αισθητά το όρος Λίβανος αποτελεί ένα περιφανές θέαμα, όντας από παντού σκεπασμένο και βαθύσκιωτο από τους ψηλούς κέδρους, για τον λόγο αυτό το όρος μερίζεται από τη Γραφή προς τις αντίθετες έννοιες μέσω των φαινομενικών υποδειγμάτων, λαμβανόμενο με τον κατάλληλο τρόπο για καθεμία από τις δύο περιπτώσεις.

Ίσως, επειδή η θεία δύναμη καθίσταται γνωστή μέσα από τα πάντα και έχει επαρκώς τη δυνατότητα να ευεργετεί τους αξίους, ενώ δεν ατονεί στην τιμωρία της κακίας, και επειδή οπωσδήποτε έπρεπε να μετοικήσει ο λαός εκείνος από την Αίγυπτο ώστε να μην υπάρξει σε αυτούς καμία κοινωνία με τα κακά των Αιγυπτίων εξαιτίας της πλάνης του βίου τους, για τον λόγο αυτόν εκείνος ο θεομάχος, ο ονομαστός για κάθε είδους κακία Φαραώ, συνυπήρξε και συνάκμασε με τον βίο των ευεργετουμένων, ώστε, καθώς η διπλή ενέργεια του Θεού επιμεριζόταν στην καθεμία από τις δύο πλευρές, ο Ισραήλ να λάβει επαξίως τη γνώση και των δύο, διδασκόμενος αφενός το ανώτερο από όσα συνέβαιναν στον ίδιο, και βλέποντας αφετέρου το πιο ζοφερό σε εκείνους που μαστιγώνονταν εξαιτίας της κακίας, εφόσον ο Θεός, χάρη στην υπερβάλλουσα σοφία Του, γνωρίζει να μεταχειρίζεται και το κακό προς συνέργεια του αγαθού. Διότι έχει ανάγκη ο τεχνίτης (αν πρέπει να επιβεβαιωθεί ο αποστολικός λόγος και μέσα από τα δικά μας λόγια), έχει ανάγκη, λοιπόν, αυτός που μέσω της τέχνης του μορφοποιεί τον σίδηρο σε κάποιο βιωφελές εργαλείο, όχι μόνο εκείνον τον σίδηρο που υποχωρεί εύκολα στην τέχνη εξαιτίας μιας φυσικής του απαλότητας· αλλά ακόμη κι αν ο σίδηρος είναι εξαιρετικά σκληρός, και δεν μαλακώνει εύκολα με το πυρ, ούτε δύναται να πλαστεί σε αναγκαίο για τον βίο σκεύος λόγω του ανυποχώρητου και στερεού χαρακτήρα του, η τέχνη επιζητεί τη συνεργία και αυτού· διότι θα τον χρησιμοποιήσει ως αμόνι, ώστε με τα πλήγματα επάνω σε αυτόν να μορφοποιηθεί ο εύπλαστος και απαλός σίδηρος σε κάποιο χρήσιμο αντικείμενο.

Διότι τα παραδείγματα πρέπει να είναι μεγαλύτερα από τα προκείμενα ζητήματα και από εκείνα για τα οποία προβάλλονται, ώστε να επιδρούν περισσότερο στον ακροατή· επειδή, αν το παράδειγμα δεν ήταν μεγαλύτερο και δεν είχε μεγαλύτερη υπερβολή, δεν θα μπορούσε να τον αγγίξει όπως πρέπει και να φέρει σε αμηχανία εκείνον που αντιλέγει. Έτσι λοιπόν, αποστόμωσε την άκαιρη φιλονικία τους με την αρμόζουσα υπερβολή· στη συνέχεια όμως εισάγει και τη λύση. Ποια είναι, λοιπόν, η λύση; «Αν όμως ο Θεός, θέλοντας να δείξει την οργή Του και να κάνει γνωστή τη δύναμή Του, ανέχθηκε με πολλή μακροθυμία σκεύη οργής που ήταν κατηρτισμένα για απώλεια· και τούτο, για να κάνει γνωστό τον πλούτο της δόξας Του σε σκεύη ελέους, τα οποία προετοίμασε για δόξα· δηλαδή εμάς, τους οποίους και κάλεσε, όχι μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και από τα έθνη». Αυτό που λέει, λοιπόν, είναι το εξής: Σκεύος οργής ήταν ο Φαραώ· δηλαδή, ο άνθρωπος που ανάβει την οργή του Θεού εξαιτίας της δικής του σκληρότητας· διότι, αν και απόλαυσε πολλή μακροθυμία, δεν έγινε καλύτερος, αλλά παρέμεινε αδιόρθωτος. Γι' αυτό δεν τον ονόμασε μόνο σκεύος οργής, αλλά και κατηρτισμένο για απώλεια· δηλαδή, ολοκληρωτικά προετοιμασμένο, βεβαίως όμως από δική του υπαιτιότητα και από τον ίδιο του τον εαυτό. Διότι ούτε ο Θεός παρέλειψε κάτι από όσα συντελούσαν στη διόρθωσή του, ούτε ο ίδιος παρέλειψε κάτι από όσα τον οδηγούσαν στην απώλεια και του στερούσαν κάθε συγγνώμη.

Διότι, εάν το γεγονός αυτό έφερε δόξα στον Θεό, πολύ περισσότερο έφερε σε εκείνους μέσω των οποίων δοξάστηκε ο Θεός. Παρατήρησε δε την ευγνωμοσύνη και την άφατη σοφία του. Διότι, ενώ μπορούσε να μη φέρει τον Φαραώ ως παράδειγμα στον λόγο περί αυτών που τιμωρούνται, αλλά όσους Ιουδαίους είχαν αμαρτήσει, και να κάνει το επιχείρημα ακόμη πιο σαφές, αποδεικνύοντας ότι εκεί όπου υπάρχουν οι ίδιοι πατέρες και τα ίδια αμαρτήματα, άλλοι μεν χάθηκαν, άλλοι δε ελεήθηκαν, και να τους πείσει να μην απορούν πλέον εάν κάποιοι από τα έθνη σώθηκαν ενώ οι Ιουδαίοι χάνονταν· για να μην κάνει τον λόγο του φορτικό, αντλεί την απόδειξη της τιμωρίας από τον βάρβαρο, ώστε να μην αναγκαστεί να τους αποκαλέσει «σκεύη οργής»· ενώ αυτούς που ελεούνται τους αντλεί από τον λαό των Ιουδαίων. Καίτοι βεβαίως υπερασπίζεται επαρκώς τον Θεό, τονίζοντας ότι, αν και γνώριζε πολύ καλά πως εκείνος καθιστούσε τον εαυτό του σκεύος απωλείας, εντούτοις ο Θεός εισέφερε τα δικά Του, την ανοχή, τη μακροθυμία, και όχι απλώς μακροθυμία, αλλά πολλή μακροθυμία. Παρ' όλα αυτά, δεν θέλησε να εφαρμόσει το παράδειγμα αυτό στους Ιουδαίους. Από πού λοιπόν άλλοι είναι σκεύη οργής και άλλοι σκεύη ελέους; Από τη δική τους προαίρεση. Ο Θεός όμως, όντας υπερβολικά αγαθός, επιδεικνύει την ίδια χρηστότητα και στους δύο. Διότι δεν ελέησε μόνο όσους σώζονται, αλλά και τον Φαραώ, σε ό,τι αφορούσε το δικό Του μέρος· αφού την ίδια μακροθυμία απόλαυσαν και εκείνοι και αυτός.

«Θα μου πεις λοιπόν: Γιατί τότε εξακολουθεί να μέμφεται; Διότι ποιος μπόρεσε να αντισταθεί στο θέλημά του; Αλλά βέβαια, ω άνθρωπε, εσύ ποιος είσαι που ανταποκρίνεσαι στον Θεό; Μήπως θα πει το πλάσμα στον πλάστη του: Γιατί με έφτιαξες έτσι; Ή μήπως δεν έχει εξουσία ο κεραμέας πάνω στον πηλό, να κατασκευάσει από το ίδιο φύραμα το ένα σκεύος για τιμητική χρήση και το άλλο για ατιμωτική;» Πάλι εισάγει μια άλλη αντίθεση, οδηγώντας τον ακροατή σε πλήθος αποριών. Και δεν τη λύνει αμέσως, αλλά τον αποστομώνει λέγοντας: «Ποιος είσαι εσύ, άνθρωπε, που ανταποκρίνεσαι στον Θεό;» αντί του «που αντιλέγεις». «Και αν ο Θεός, θέλοντας να επιδείξει την οργή του και να κάνει γνωστή τη δύναμή του, ανέχθηκε με πολλή μακροθυμία σκεύη οργής προετοιμασμένα για την απώλεια· και το έκανε για να γνωρίσει τον πλούτο της δόξας του πάνω σε σκεύη ελέους;» Αυτό που λέει είναι το εξής: Σκεύος οργής ήταν ο Φαραώ, δηλαδή άνθρωπος που εξήπτε την οργή του Θεού εξαιτίας της δικής του σκληρότητας. Διότι, αν και απόλαυσε πολλή μακροθυμία, δεν έγινε καλύτερος, αλλά παρέμεινε αδιόρθωτος. Γι' αυτό δεν τον ονόμασε μόνο σκεύος οργής, αλλά και προετοιμασμένο για την απώλεια· δηλαδή ολοκληρωμένο, από μόνος του βέβαια και από δική του ευθύνη. Διότι ούτε ο Θεός παρέλειψε κάτι από όσα συντελούσαν στη διόρθωσή του, ούτε και ο ίδιος παρέλειψε κάτι από εκείνα που τον οδηγούσαν στην απώλεια και τον στερούσαν από κάθε συγγνώμη. Όμως, παρόλο που τα γνώριζε αυτά ο Θεός, τον ανέχθηκε με πολλή μακροθυμία, θέλοντας να τον οδηγήσει σε μετάνοια.

Αλλά, φιλοχριστότατε βασιλιά, που ανάμεσα σε όσους άσκησαν ποτέ την εξουσία είσαι, μαζί με την ισχύ σου, ο πιο φιλοκίνδυνος και γενναίος, επειδή με αχαλίνωτη ορμή εξορμάς εναντίον των βαρβάρων για να τους ανταποδώσεις τα έργα τους στο πολλαπλάσιο, και δεν σε αποτρέπουν από αυτήν την υπέρ ημών πρόθεσή σου ούτε οι κόποι και οι αμφίρροποι αγώνες, ούτε η ανατολή του Κυνός, ούτε η φλόγωση του Σειρίου, ούτε τα ύψη των απότομων και δυσπρόσιτων βουνών, ούτε η στενή και ανηφορική οδοιπορία, ούτε τίποτε άλλο από όλα αυτά, γι' αυτό εμείς, οι υπήκοοί σου, σου απευθύνουμε αυτές τις κατευόδιες φωνές: Είθε να σου αποστείλει ο Κύριος βοήθεια από το Άγιό Του, εξομαλύνοντας τα όρη, καθιστώντας τα δυσκολοδιάβατα εύκολα, συντρίβοντας χάλκινες πύλες και σπάζοντας σιδερένιους μοχλούς· την ημέρα ο ήλιος να μην σε κάψει, ούτε η σελήνη τη νύχτα· ας βρει η χείρα σου όλους τους εχθρούς σου, η δεξιά σου ας βρει όλους όσοι σε μισούν, ας γίνουν σαν το χνούδι μπροστά στον άνεμο, και ο άγγελος του Κυρίου ας τους καταδιώκει και ας τους συνθλίβει· ας επιπέσει πάνω τους φόβος και τρόμος. Διότι είναι έθνος που έχει χάσει τη σύνεση, που διέφθειρε τον εαυτό του με τα έργα του, έχει αποστατήσει από τον Θεό και Σωτήρα με την παραβίαση των όρκων και έχει πολλές φορές εξαπατήσει τον ισόθεο βασιλιά, και γενικώς αποτελούν σκεύη οργής, προετοιμασμένα για την απώλεια.

Ρωμ. 9,22-23 Το «Ει δε θέλων ο Θεός ενδείξασθαι» ή αναγγέλλει το προηγούμενο από αυτό επιχείρημα, αναπτύσσοντας και περιγράφοντάς το εκτενέστερα, ή ειδικότερα, επιπλέον των όσων έχουν λεχθεί, εισάγει ένα άλλο επιχείρημα που συντελεί στην ίδια υπόθεση. Έπρεπε, λέει, να γίνει γνωστή η τιμωρητική δύναμη του Θεού, έπρεπε η μακροθυμία, έπρεπε η φιλανθρωπία και το έλεος και η άφατη και πολλή δόξα του. Από πού, λοιπόν, αποδεικνύονται αυτά; Από όσα φαίνονται στους πολλούς παράλογα, από τον «Φαραώ», από το να «καλέσει λαό εκείνον που δεν ήταν λαός», από το να «σωθεί το υπόλειμμα» και από τα παρόμοια. Ώστε, από εκείνα για τα οποία οι άγνωμονες καταδικάζουν τον Θεό για αδικία, οι ευγνώμονες αποκομίζουν μεγάλο όφελος. Επομένως, δεν ενέχει το ανεξήγητο η φύση των πραγμάτων, αλλά η βλασφημία των αγνωμόνων. Ή μάλλον εξαρτάται από τα προηγούμενα: «Αν ο Θεός», λέει, «θέλοντας να δείξει, και για να γνωρίσει» και το «εκεί θα ονομαστούν υιοί του ζώντος Θεού» και το «να σωθεί το υπόλειμμα του Ισραήλ»· αν τα κάνει αυτά, «ποιος είσαι εσύ που ανταπαντάς στον Θεό;».

«Υπέφερε με πολλή μακροθυμία», δηλαδή έδειξε πάρα πολλή μακροθυμία οδηγώντας σε μετάνοια τον Φαραώ. Επειδή όμως εκείνος δεν συνετίστηκε, τον τιμώρησε. «Κατηρτισμένα προς απώλεια». Με τη λέξη «απώλεια» εννοεί εδώ τη διαφθορά. «Υπέφερε» δε, λέει, ο Θεός «προς απώλεια», όχι τυχαία, αλλά εκείνους που κατέστησαν τους εαυτούς τους «σκεύη οργής», εντούτοις, ακόμη και σε αυτούς, παρόλο που τέτοιοι κατέστησαν τους εαυτούς τους, έχοντας πρώτα δείξει πολλή μακροθυμία. Έτσι επέβαλε τη δίκαιη τιμωρία. Ή μάλλον, θα το κατανοήσεις έτσι: «υπέφερε με πολλή μακροθυμία σκεύη οργής κατηρτισμένα προς απώλεια». Υπέμεινε, λέει, ανέχθηκε και με πολλή μακροθυμία. Πώς όμως «με πολλή μακροθυμία»; Διότι, αν και ήταν έτοιμα και ολοκληρωμένα για την απώλεια, και σχεδόν εξαιτίας της υπερβολικής τους κακίας ήταν γεμάτα από δίκαιη οργή, ωστόσο ακόμη τα ανεχόταν και τα βάσταζε, περιμένοντας την επιστροφή τους. Γιατί λοιπόν δεν καταστρέφονται αυτά; Είναι προφανές σε όλους: διότι τα ίδια προετοίμασαν τον εαυτό τους για την απώλεια, και καταστρέφονται αφού ολοκλήρωσαν τον εαυτό τους στην κακία, αφού έφτασαν στο έσχατο σημείο της κακίας, αφού δεν ωφελήθηκαν καθόλου από τη μακροθυμία. Και αποδεικνύεται μέσα από τη δίκαιη τιμωρία του Θεού προς αυτούς και «η δύναμή του», δηλαδή η τιμωρητική δύναμη και η φανέρωση της οργής την οποία είναι άξιοι να υποστούν οι τέτοιοι άνθρωποι.

Διότι σε εκείνους που καταφρονούν και περιφρονούν τη δύναμη του Θεού, ήταν αναγκαίο και ωφέλιμο να τους γνωρίσει μέσω της τιμωρίας το δυνατό, το πανσθενές και το πανεπίσκοπο αυτού. 〈Και για να κάνει γνωστό τον πλούτο της δόξας του.〉 Με δύο τρόπους σχηματίζεται αυτό το ρητό, από κοινού και ελλειπτικώς: διότι από κοινού πρέπει να εκλάβουμε το 〈υπέμεινε〉 —υπέμεινε σκεύη οργής και υπέμεινε σκεύη ελέους—· και ελλειπτικώς, επειδή δεν είπε για ποιον σκοπό υπέμεινε τα σκεύη του ελέους, όπως εκεί είπε ότι 〈τα σκεύη της οργής για απώλεια.〉 Πρέπει λοιπόν να εννοηθεί εδώ το «για σωτηρία». 〈Τα οποία προετοίμασε για δόξα.〉 Τα προετοίμασε ως προγνώστης, γνωρίζοντας ότι θα είναι ενάρετοι. Προετοίμασε λοιπόν αυτά τα άξια ελέους σκεύη 〈για δόξα〉, δηλαδή για να δοξαστούν· διότι και ο 〈πλούτος της δόξας του〉 έγινε γνωστός σε εμάς, επειδή, ενώ ήμασταν προσκολλημένοι στα είδωλα και ήμασταν δούλοι των παθών και της αμαρτίας, όχι μόνο μας ελευθέρωσε από αυτά, αλλά και μέσω της υιοθεσίας μας δόξασε.

Ρωμ. 9,27-28 «Το υπόλειμμα θα σωθεί». Ως προς αυτές τις ανεξιχνίαστες κρίσεις Του, «ποιος είσαι εσύ που αντιλέγεις στον Θεό;» Διότι αυτό πρέπει να κατανοηθεί από κοινού. Ή έχει ληφθεί ελλειπτικά, όπως: «εάν ο Θεός, θέλοντας να δείξει», εάν έκανε το τάδε και το δείνα, και τα πάντα προς το συμφέρον και με σοφία, πώς εσύ τολμάς να ζητάς ευθύνες για τέτοια πάνσοφα και ακατάληπτα έργα; «Διότι τον λόγο Του θα τον συντελέσει και θα τον συντέμει εν δικαιοσύνη». Ο μεν Μωσαϊκός νόμος δόθηκε με τον Θεό να προτυπώνει και να προδιαγράφει τον νόμο της χάριτος, τον δε ευαγγελικό νόμο τον δίνει «συντελώντας και συντέμνοντας», δηλαδή ολοκληρώνοντας τα πάντα και οδηγώντας τα σε ένα άριστο τέλος, μη μπορώντας να δεχθούν καμία άλλη διόρθωση ή τελείωση. —Με άλλο τρόπο: Για ποιον λόγο υπενθύμισε το «λόγον γαρ συντελών και συντέμνων»; Διότι το επισύναψε παραθέτοντάς το σαν μια αιτία για τα προαναφερθέντα. Και λέμε ότι πολύ ταιριαστά και υπερφυώς το επισύναψε για πολλές αιτίες· πρώτον μεν, επειδή είπε: «θα καλέσω αυτόν που δεν είναι λαός μου, λαό μου» και τα εξής, ώστε να μην πει κάποιος: Και τι σημαίνει αυτό; Διότι όπως κάποιοι από λαός έγιναν μη λαός, έτσι και αν από μη λαός γίνουν λαός, τίποτα δεν εμποδίζει και αυτούς να ξαναγίνουν μη λαός.

Ως προς αυτά που ο ίδιος επεσήμανες, τι να πω και τι να μιλήσω, παρά ότι, ανάλογα με τη σκληρότητα της αιρέσεως, ακολουθεί και ο πικρός διωγμός; Διότι τι περιμένεις να δεις, όταν ο Χριστός υφίσταται άρνηση μέσω της ύβρεως της αγίας του εικόνας; Όχι αίματα που χύνονται και σάρκες που κατατέμνονται, όχι θλίψεις και στενοχώριες, όχι δεσμά και φυλακές και κάθε είδους άλλη κάκωση, όχι σκεύη οργής καταρτισμένα για απώλεια, ένας εκ των οποίων είναι αυτός που ανέφερες; Και θα δεις ακόμη πιο φοβερά πράγματα, αδελφέ, εφόσον η αίρεση μακροχρονεί. Αλλά μακάριοι είναι αυτοί που υπομένουν, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών. Ήδη οι χοροί των ομολογητών και των μαρτύρων αγάλλονται και ευφραίνονται, υποδεχόμενοι άλλους μεν μέσω αίσιου θανάτου, ενώ άλλους ενισχύοντας αοράτως με τις επισκέψεις τους. Και τι λέω για τους μάρτυρες; Ο ίδιος ο Χριστός, για τον οποίο γίνεται η μαρτυρία, χαίρεται και συναθλεί με τον καθένα από εκείνους που ομολογούν. Διότι, εάν δεν συνέβαινε αυτό, δεν θα υπέμεναν γενναία τα παρόντα δεινά εκείνοι που τα υπομένουν, δεν θα ανδρίζονταν και οι γυναίκες όπως οι παλαιές άγιες, δεν θα αποδύονταν στους αγώνες και λαϊκοί και συγκλητικές, δεν θα περιφρονούσαν και οι παρθένες την όψη των ασεβών ανδρών, δεν θα επιδεικνύονταν παντού δημόσιες φυλακές και δεν θα γέμιζαν οι έρημοι, τα όρη, οι φάραγγες και τα σπήλαια από εκείνους που έχουν φυγαδευτεί για τον Κύριο, δεν θα συγκλονιζόταν, για να το πω τελικά, η υπ' ουρανόν.