Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 9:23

Διότι τα παραδείγματα πρέπει να είναι μεγαλύτερα από τα προκείμενα ζητήματα και από εκείνα για τα οποία προβάλλονται, ώστε να επιδρούν περισσότερο στον ακροατή· επειδή, αν το παράδειγμα δεν ήταν μεγαλύτερο και δεν είχε μεγαλύτερη υπερβολή, δεν θα μπορούσε να τον αγγίξει όπως πρέπει και να φέρει σε αμηχανία εκείνον που αντιλέγει. Έτσι λοιπόν, αποστόμωσε την άκαιρη φιλονικία τους με την αρμόζουσα υπερβολή· στη συνέχεια όμως εισάγει και τη λύση. Ποια είναι, λοιπόν, η λύση; «Αν όμως ο Θεός, θέλοντας να δείξει την οργή Του και να κάνει γνωστή τη δύναμή Του, ανέχθηκε με πολλή μακροθυμία σκεύη οργής που ήταν κατηρτισμένα για απώλεια· και τούτο, για να κάνει γνωστό τον πλούτο της δόξας Του σε σκεύη ελέους, τα οποία προετοίμασε για δόξα· δηλαδή εμάς, τους οποίους και κάλεσε, όχι μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και από τα έθνη». Αυτό που λέει, λοιπόν, είναι το εξής: Σκεύος οργής ήταν ο Φαραώ· δηλαδή, ο άνθρωπος που ανάβει την οργή του Θεού εξαιτίας της δικής του σκληρότητας· διότι, αν και απόλαυσε πολλή μακροθυμία, δεν έγινε καλύτερος, αλλά παρέμεινε αδιόρθωτος. Γι' αυτό δεν τον ονόμασε μόνο σκεύος οργής, αλλά και κατηρτισμένο για απώλεια· δηλαδή, ολοκληρωτικά προετοιμασμένο, βεβαίως όμως από δική του υπαιτιότητα και από τον ίδιο του τον εαυτό. Διότι ούτε ο Θεός παρέλειψε κάτι από όσα συντελούσαν στη διόρθωσή του, ούτε ο ίδιος παρέλειψε κάτι από όσα τον οδηγούσαν στην απώλεια και του στερούσαν κάθε συγγνώμη.

Θ΄. Αλλά δεν μίλησε για τη φιλανθρωπία, παρά για τη δόξα, δείχνοντας ότι αυτό κυρίως είναι η δόξα του Θεού, και αυτό φρόντισε πριν από όλα τα άλλα. Όταν δε λέει: «Τα οποία προετοίμασε για δόξα», δεν λέει ότι τα πάντα εξαρτώνται από τον Θεό· διότι αν συνέβαινε αυτό, τίποτε δεν θα εμπόδιζε να σωθούν οι πάντες· αλλά και πάλι φανερώνει την πρόγνωσή Του, και καταργεί τη διάκριση μεταξύ Ιουδαίων και εθνικών.

Και από αυτό το σημείο, επίσης, ετοιμάζει όχι μικρή υπεράσπιση για τα λεγόμενά του. Διότι όχι μόνο μεταξύ των Ιουδαίων άλλοι χάθηκαν και άλλοι σώθηκαν, αλλά και μεταξύ των εθνικών συνέβη το ίδιο· γι' αυτό και δεν λέει «όλα τα έθνη», αλλά «από τα έθνη»· ούτε «όλους τους Ιουδαίους», αλλά «εκείνους που προέρχονται από τους Ιουδαίους». Όπως, λοιπόν, ο Φαραώ έγινε σκεύος οργής εξαιτίας της δικής του παρανομίας, έτσι και αυτοί έγιναν σκεύη ελέους εξαιτίας της δικής τους αγαθής διαθέσεως. Διότι, αν και το μεγαλύτερο έργο ανήκει στον Θεό, ωστόσο και εμείς οι ίδιοι εισφέραμε κάτι μικρό. Γι' αυτό δεν είπε «σκεύη κατορθωμάτων», ούτε «σκεύη παρρησίας», αλλά «σκεύη ελέους», δείχνοντας ότι το παν ανήκει στον Θεό. Επειδή και η φράση «δεν εξαρτάται από εκείνον που θέλει ούτε από εκείνον που τρέχει», έστω και αν έχει ειπωθεί υπό μορφή αντίθεσης, ωστόσο, εφόσον λέγεται από τον Παύλο, δεν δημιουργεί καμία απορία. Διότι, όταν λέει «δεν εξαρτάται από εκείνον που θέλει ούτε από εκείνον που τρέχει», δεν αναιρεί το αυτεξούσιο, αλλά δείχνει ότι το παν δεν εξαρτάται από τον άνθρωπο, αλλά έχει ανάγκη την άνωθεν χάρη. Πρέπει δηλαδή και να θέλει κανείς και να τρέχει, αλλά να μην στηρίζεται στους δικούς του κόπους, παρά στη φιλανθρωπία του Θεού· πράγμα το οποίο έλεγε και αλλού: «Όχι όμως εγώ, αλλά η χάρις του Θεού που είναι μαζί μου». Και ορθά είπε: «Τα οποία προετοίμασε για δόξα». Επειδή ακριβώς τους κατέκριναν για αυτό, ότι δηλαδή σώθηκαν κατά χάριν, και νόμιζαν ότι τους ντροπιάζουν, με μεγάλη υπερεπάρκεια αναιρεί αυτή την υπόνοια.

Διότι, εάν το γεγονός αυτό έφερε δόξα στον Θεό, πολύ περισσότερο έφερε σε εκείνους μέσω των οποίων δοξάστηκε ο Θεός. Παρατήρησε δε την ευγνωμοσύνη και την άφατη σοφία του. Διότι, ενώ μπορούσε να μη φέρει τον Φαραώ ως παράδειγμα στον λόγο περί αυτών που τιμωρούνται, αλλά όσους Ιουδαίους είχαν αμαρτήσει, και να κάνει το επιχείρημα ακόμη πιο σαφές, αποδεικνύοντας ότι εκεί όπου υπάρχουν οι ίδιοι πατέρες και τα ίδια αμαρτήματα, άλλοι μεν χάθηκαν, άλλοι δε ελεήθηκαν, και να τους πείσει να μην απορούν πλέον εάν κάποιοι από τα έθνη σώθηκαν ενώ οι Ιουδαίοι χάνονταν· για να μην κάνει τον λόγο του φορτικό, αντλεί την απόδειξη της τιμωρίας από τον βάρβαρο, ώστε να μην αναγκαστεί να τους αποκαλέσει «σκεύη οργής»· ενώ αυτούς που ελεούνται τους αντλεί από τον λαό των Ιουδαίων. Καίτοι βεβαίως υπερασπίζεται επαρκώς τον Θεό, τονίζοντας ότι, αν και γνώριζε πολύ καλά πως εκείνος καθιστούσε τον εαυτό του σκεύος απωλείας, εντούτοις ο Θεός εισέφερε τα δικά Του, την ανοχή, τη μακροθυμία, και όχι απλώς μακροθυμία, αλλά πολλή μακροθυμία. Παρ' όλα αυτά, δεν θέλησε να εφαρμόσει το παράδειγμα αυτό στους Ιουδαίους. Από πού λοιπόν άλλοι είναι σκεύη οργής και άλλοι σκεύη ελέους; Από τη δική τους προαίρεση. Ο Θεός όμως, όντας υπερβολικά αγαθός, επιδεικνύει την ίδια χρηστότητα και στους δύο. Διότι δεν ελέησε μόνο όσους σώζονται, αλλά και τον Φαραώ, σε ό,τι αφορούσε το δικό Του μέρος· αφού την ίδια μακροθυμία απόλαυσαν και εκείνοι και αυτός.

«Θα μου πεις λοιπόν: Γιατί τότε εξακολουθεί να μέμφεται; Διότι ποιος μπόρεσε να αντισταθεί στο θέλημά του; Αλλά βέβαια, ω άνθρωπε, εσύ ποιος είσαι που ανταποκρίνεσαι στον Θεό; Μήπως θα πει το πλάσμα στον πλάστη του: Γιατί με έφτιαξες έτσι; Ή μήπως δεν έχει εξουσία ο κεραμέας πάνω στον πηλό, να κατασκευάσει από το ίδιο φύραμα το ένα σκεύος για τιμητική χρήση και το άλλο για ατιμωτική;» Πάλι εισάγει μια άλλη αντίθεση, οδηγώντας τον ακροατή σε πλήθος αποριών. Και δεν τη λύνει αμέσως, αλλά τον αποστομώνει λέγοντας: «Ποιος είσαι εσύ, άνθρωπε, που ανταποκρίνεσαι στον Θεό;» αντί του «που αντιλέγεις». «Και αν ο Θεός, θέλοντας να επιδείξει την οργή του και να κάνει γνωστή τη δύναμή του, ανέχθηκε με πολλή μακροθυμία σκεύη οργής προετοιμασμένα για την απώλεια· και το έκανε για να γνωρίσει τον πλούτο της δόξας του πάνω σε σκεύη ελέους;» Αυτό που λέει είναι το εξής: Σκεύος οργής ήταν ο Φαραώ, δηλαδή άνθρωπος που εξήπτε την οργή του Θεού εξαιτίας της δικής του σκληρότητας. Διότι, αν και απόλαυσε πολλή μακροθυμία, δεν έγινε καλύτερος, αλλά παρέμεινε αδιόρθωτος. Γι' αυτό δεν τον ονόμασε μόνο σκεύος οργής, αλλά και προετοιμασμένο για την απώλεια· δηλαδή ολοκληρωμένο, από μόνος του βέβαια και από δική του ευθύνη. Διότι ούτε ο Θεός παρέλειψε κάτι από όσα συντελούσαν στη διόρθωσή του, ούτε και ο ίδιος παρέλειψε κάτι από εκείνα που τον οδηγούσαν στην απώλεια και τον στερούσαν από κάθε συγγνώμη. Όμως, παρόλο που τα γνώριζε αυτά ο Θεός, τον ανέχθηκε με πολλή μακροθυμία, θέλοντας να τον οδηγήσει σε μετάνοια.

Επειδή όμως δεν θέλησε να χρησιμοποιήσει τη μακροθυμία του Θεού για μετάνοια, αλλά προετοίμασε τον εαυτό του για την οργή, ο Θεός τον χρησιμοποίησε για τη διόρθωση των άλλων, καθιστώντας μέσω της δικής του τιμωρίας τους άλλους πιο συνετούς και επιδεικνύοντας μέσω αυτού τη δύναμή Του. «Τα οποία προετοίμασε για δόξα· αυτούς τους οποίους και κάλεσε, δηλαδή εμάς, όχι μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και από τα έθνη». Επειδή τους χλεύαζαν για τούτο, ότι δηλαδή σώθηκαν κατά χάρη, και νόμιζαν ότι τους ντροπιάζουν, εκείνος με μεγάλη αφθονία επιχειρημάτων αναιρεί αυτή την υπόνοια. Διότι, εάν το γεγονός έφερε δόξα στον Θεό, πολύ περισσότερο έφερε δόξα σε εκείνους μέσω των οποίων δοξάστηκε και ο Θεός. «Όπως λέει και στον Ωσηέ: Θα καλέσω εκείνον που δεν είναι λαός μου, λαό μου, και την μη αγαπημένη, αγαπημένη· και θα συμβεί, στον τόπο όπου τους ειπώθηκε, εσείς δεν είστε λαός μου, εκεί θα ονομαστούν υιοί του ζωντανού Θεού. Ο Ησαΐας δε ανακράζει για τον Ισραήλ: Εάν ο αριθμός των υιών Ισραήλ είναι σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμα μόνο θα σωθεί». Και από άλλη πλευρά καθιστά τον λόγο του αξιόπιστο, επικαλούμενος προφήτες που λένε αυτά τα πράγματα. «Διότι ο Κύριος θα εκπληρώσει τον λόγο Του και θα τον συντομεύσει πάνω στη γη· και καθώς έχει προφητεύσει ο Ησαΐας, εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας είχε αφήσει σπέρμα». Δεν υπάρχει ανάγκη από μακρά διαδικασία και κόπο, αυτόν που προέρχεται από τα έργα του νόμου, λέει, αλλά η σωτηρία θα επιτευχθεί με μεγάλη συντομία.

Σε συμφωνία με αυτά, ας ομιλήσει και ο Παύλος, ο μέτοχος της ίδιας χάριτος και δόξας και οικονόμος των μυστηρίων του Χριστού, λέγοντας: «Για να κάνει γνωστό τον πλούτο της δόξας του επάνω σε σκεύη ελέους, τα οποία προετοίμασε για τη δόξα του, που είμαστε εμείς, τους οποίους και κάλεσε, όχι μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και από τα έθνη». Όπως λέει και στον Ωσηέ: «Θα καλέσω λαό μου αυτόν που δεν ήταν λαός μου, και αγαπημένη αυτήν που δεν ήταν αγαπημένη. Και θα συμβεί στον τόπο όπου τους ειπώθηκε: 'Εσείς δεν είστε λαός μου', εκεί αυτοί θα ονομαστούν υιοί του ζώντος Θεού».

Ρωμ. 9,22-23 Το «Ει δε θέλων ο Θεός ενδείξασθαι» ή αναγγέλλει το προηγούμενο από αυτό επιχείρημα, αναπτύσσοντας και περιγράφοντάς το εκτενέστερα, ή ειδικότερα, επιπλέον των όσων έχουν λεχθεί, εισάγει ένα άλλο επιχείρημα που συντελεί στην ίδια υπόθεση. Έπρεπε, λέει, να γίνει γνωστή η τιμωρητική δύναμη του Θεού, έπρεπε η μακροθυμία, έπρεπε η φιλανθρωπία και το έλεος και η άφατη και πολλή δόξα του. Από πού, λοιπόν, αποδεικνύονται αυτά; Από όσα φαίνονται στους πολλούς παράλογα, από τον «Φαραώ», από το να «καλέσει λαό εκείνον που δεν ήταν λαός», από το να «σωθεί το υπόλειμμα» και από τα παρόμοια. Ώστε, από εκείνα για τα οποία οι άγνωμονες καταδικάζουν τον Θεό για αδικία, οι ευγνώμονες αποκομίζουν μεγάλο όφελος. Επομένως, δεν ενέχει το ανεξήγητο η φύση των πραγμάτων, αλλά η βλασφημία των αγνωμόνων. Ή μάλλον εξαρτάται από τα προηγούμενα: «Αν ο Θεός», λέει, «θέλοντας να δείξει, και για να γνωρίσει» και το «εκεί θα ονομαστούν υιοί του ζώντος Θεού» και το «να σωθεί το υπόλειμμα του Ισραήλ»· αν τα κάνει αυτά, «ποιος είσαι εσύ που ανταπαντάς στον Θεό;».

Διότι σε εκείνους που καταφρονούν και περιφρονούν τη δύναμη του Θεού, ήταν αναγκαίο και ωφέλιμο να τους γνωρίσει μέσω της τιμωρίας το δυνατό, το πανσθενές και το πανεπίσκοπο αυτού. 〈Και για να κάνει γνωστό τον πλούτο της δόξας του.〉 Με δύο τρόπους σχηματίζεται αυτό το ρητό, από κοινού και ελλειπτικώς: διότι από κοινού πρέπει να εκλάβουμε το 〈υπέμεινε〉 —υπέμεινε σκεύη οργής και υπέμεινε σκεύη ελέους—· και ελλειπτικώς, επειδή δεν είπε για ποιον σκοπό υπέμεινε τα σκεύη του ελέους, όπως εκεί είπε ότι 〈τα σκεύη της οργής για απώλεια.〉 Πρέπει λοιπόν να εννοηθεί εδώ το «για σωτηρία». 〈Τα οποία προετοίμασε για δόξα.〉 Τα προετοίμασε ως προγνώστης, γνωρίζοντας ότι θα είναι ενάρετοι. Προετοίμασε λοιπόν αυτά τα άξια ελέους σκεύη 〈για δόξα〉, δηλαδή για να δοξαστούν· διότι και ο 〈πλούτος της δόξας του〉 έγινε γνωστός σε εμάς, επειδή, ενώ ήμασταν προσκολλημένοι στα είδωλα και ήμασταν δούλοι των παθών και της αμαρτίας, όχι μόνο μας ελευθέρωσε από αυτά, αλλά και μέσω της υιοθεσίας μας δόξασε.