Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 9:25

Ή νομίζεις, Ιουδαίε, ότι ο Ισαάκ προτιμήθηκε από τον Ισμαήλ και από τα παιδιά που γέννησε στον Αβραάμ η Χετούρα εξαιτίας της Σάρρας; Και τι θα έλεγες για τη Ρεβέκκα; Διότι εδώ έχουμε και μία μητέρα και μία σύλληψη, αφού τα παιδιά ήταν δίδυμα· αυτό σημαίνει το “από έναν κοίτη έχουσα”, ότι δηλαδή κατά τον ίδιο καιρό συνέλαβε και τους δύο. Κι όμως, ο ένας ήταν θεοφιλής, ενώ ο άλλος ανάξιος της θείας πρόνοιας. Και ο Θεός δεν περίμενε να δοκιμαστούν τα πράγματα στην πράξη, αλλά προανήγγειλε τη διαφορά τους ήδη από όσα κυοφορούνταν· και την προανήγγειλε, επειδή προγνώριζε την προαίρεση του καθενός. Διότι η εκλογή δεν είναι άδικη, αλλά ανταποκρίνεται στην προαίρεση των ανθρώπων, όπως έχει γραφεί: «Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ εμίσησα». Διότι αυτό που είπε ο Θεός στον Αβραάμ, ότι «στον Ισαάκ θα σου ονομαστεί σπέρμα», δείχνει πως ούτε όλο το γένος έλαβε μέρος στην ευλογία· γιατί ο Θεός δεν προσέχει στη φύση, αλλά ζητεί πίστη και αρετή, όπως λέγει και στον Ωσηέ: «Θα ονομάσω τον Μη λαό μου, Λαό μου· και τη Μη αγαπημένη, Αγαπημένη· και θα γίνει στον τόπο όπου τους ειπώθηκε· Εσείς δεν είστε λαός μου, εκεί θα ονομαστούν υιοί του ζώντος Θεού». Διότι τα έθνη, που δεν γνώριζαν δικαιοσύνη, κατέλαβαν δικαιοσύνη· και ως δικαιοσύνη εννοεί εκείνη που προέρχεται από την πίστη. Ο δε Ισραήλ, ενώ επιδίωκε νόμο δικής του δικαιοσύνης, δεν έφθασε στη δικαιοσύνη. Γιατί; Επειδή δεν την επιδίωξε από πίστη, αλλά από έργα νόμου· διότι νόμισαν πως τους αρκούσε η κατά νόμον ζωή για να αποκτήσουν δικαιοσύνη, και περιφρόνησαν την πίστη. Γι’ αυτό ακριβώς δεν μετείχαν ούτε στις δωρεές της πίστεως· «διότι προσέκοψαν στον λίθο του προσκόμματος, καθώς έχει γραφεί· Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου, και όποιος πιστεύει σ’ αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». Συνηθίζουν να προσκόπτουν εκείνοι που έχουν τη διάνοιά τους στραμμένη αλλού από τις προφητείες των Γραφών και δεν θέλουν να προχωρήσουν στην οδό· αυτό ακριβώς έπαθαν οι Ιουδαίοι. Επειδή δηλαδή ήταν απορροφημένοι στα περιττά του νόμου, δεν θέλησαν να δουν τον λίθο που είχε προαναγγελθεί από τους προφήτες· παρόλο που οι προφήτες είχαν σαφώς προθεσπίσει ότι όποιος πιστεύει σ’ αυτόν θα αξιωθεί τα μέγιστα αγαθά. «Διότι έχουν ζήλο Θεού, αλλά όχι σύμφωνα με επίγνωση· επειδή αγνοούν τη δικαιοσύνη του Θεού και ζητούν να στήσουν τη δική τους δικαιοσύνη, δεν υποτάσσονται στη δικαιοσύνη του Θεού». Διότι το τέλος του νόμου είναι ο Χριστός, προς δικαιοσύνη για κάθε πιστεύοντα· επειδή ο νόμος οδήγησε όλους εμάς, δηλαδή ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, προς τον Δεσπότη Χριστό. Στείλε το επόμενο.

Εκπληρώνει, λοιπόν, τον σκοπό του νόμου εκείνος που πιστεύει στον Σωτήρα Χριστό· διότι η Γραφή λέει: «Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο ακρογωνιαίο, εκλεκτό, πολύτιμο, και όποιος πιστεύει σ’ αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». «Σε εμάς, λοιπόν, ανήκει η τιμή, σε όσους πιστεύουμε· για τους απειθούντες όμως, ο λίθος που απέρριψαν οι οικοδομούντες, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας και λίθος προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου, εκείνοι που προσκόπτουν στον Λόγο με την απείθειά τους, για το οποίο και τέθηκαν». Εμείς όμως, που πιστεύσαμε και βαπτισθήκαμε, είμαστε «γένος εκλεκτό, βασίλειο ιεράτευμα, έθνος άγιο, λαός που ανήκει στον Θεό, για να διακηρύξουμε τις αρετές εκείνου που μας κάλεσε από το σκοτάδι στο θαυμαστό του φως· εμείς που κάποτε δεν ήμασταν λαός, τώρα όμως είμαστε λαός του Θεού· εμείς που δεν είχαμε ελεηθεί, τώρα όμως ελεηθήκαμε». — «Αυτούς κάλεσε και εμάς, όχι μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και από τα έθνη· όπως λέει και στον Ωσηέ: “Θα καλέσω εκείνον που δεν ήταν λαός μου, λαό μου· και εκείνη που δεν ήταν αγαπημένη, αγαπημένη· και θα γίνει στον τόπο όπου τους είχε λεχθεί: Δεν είστε εσείς λαός μου, εκεί θα ονομασθούν υιοί του ζώντος Θεού”». — «Όσοι, πράγματι, οδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού». — «Διότι τέλος του νόμου είναι ο Χριστός, προς δικαιοσύνη για κάθε έναν που πιστεύει». Γιατί ο Μωυσής γράφει για τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, ότι ο άνθρωπος που θα τα πράξει αυτά θα ζήσει μέσα σ’ αυτά· η δικαιοσύνη όμως που προέρχεται από την πίστη λέει έτσι: «Μη πεις μέσα στην καρδιά σου: Ποιος θα ανέβει στον ουρανό;» — δηλαδή, για να κατεβάσει τον Χριστό· «ή: Ποιος θα κατεβεί στην άβυσσο;» — δηλαδή, για να ανεβάσει τον Χριστό από τους νεκρούς. Αλλά τι λέει; «Κοντά σου είναι το ρήμα, στο στόμα σου και στην καρδιά σου», δηλαδή το ρήμα της πίστεως, το οποίο κηρύττουμε· ότι, αν ομολογήσεις με το στόμα σου τον Κύριο Ιησού Χριστό και πιστέψεις με την καρδιά σου ότι ο Θεός τον ανέστησε από τους νεκρούς, θα σωθείς· διότι με την καρδιά πιστεύει κανείς προς δικαιοσύνη, και με το στόμα ομολογεί προς σωτηρία. Γιατί η Γραφή λέει: «Όποιος πιστεύει σ’ αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». Διότι ο ίδιος είναι Κύριος όλων, πλούσιος προς όλους όσοι τον επικαλούνται· και «καθένας που θα επικαλεσθεί το όνομα του Κυρίου θα σωθεί». Πώς, λοιπόν, θα επικαλεσθούν εκείνον στον οποίο δεν πίστεψαν; Και πώς θα πιστεύσουν σ’ εκείνον για τον οποίο δεν άκουσαν; Και πώς θα ακούσουν χωρίς να υπάρχει κάποιος να κηρύττει; Και πώς θα κηρύξουν, αν δεν αποσταλούν; Όπως είναι γραμμένο: «Πόσο ωραίοι είναι οι πόδες εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά!» Και πράγματι, «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και ως τα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους».

Όσο για το «Ή μήπως ο οφθαλμός σου είναι πονηρός, επειδή εγώ είμαι αγαθός;» Δεν είπε ότι είναι πονηροί οι άγιοι, αλλά «μήπως είστε πονηροί, επειδή εγώ είμαι αγαθός;» Διότι είναι αληθινά αγαθός προερχόμενος από αγαθό Πατέρα· και ο μισθός δεν είναι ανάλογος με το έργο· διότι το έργο είναι μικρό, αλλά ο μισθός μεγάλος. Πότισες ένα ποτήρι νερό αυτόν που διψούσε, και απολαμβάνεις «εκείνα που μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε»· βλέπεις, λοιπόν, ότι είναι αγαθός. Όσο για το «αρχίζοντας από τους τελευταίους έως τους πρώτους», το λέει επειδή οι πρώτοι θα γίνουν τελευταίοι· και «Θα καλέσω τον λαό μου, λαό μου». Και πάλι, «Όταν εισέλθει το πλήρωμα των εθνών, τότε θα σωθεί και όλος ο Ισραήλ», εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αυτόν χρησιμοποίησε ο Θεός προς ένδειξη της ενυπάρχουσας δύναμής Του, ώστε να διαγγελθεί το όνομά Του σε όλη τη γη, και ώστε ο ίδιος, πάσχοντας, να φανεί ότι είναι άξιος να πάσχει· στον οποίο βέβαια άξιζε το να πάσχει εξαιτίας των πρώτων αμαρτιών, ακόμη κι αν δεν είχε σφάλλει με τις δεύτερες. Επομένως, ας καταλυθεί κάθε κατάκριση και φλυαρία κατά του Θεού· διότι, θέλοντας να δείξει την οργή Του και να κάνει γνωστή τη δύναμή Του, υπέμεινε με πολλή μακροθυμία τα σκεύη της οργής που ήταν καταρτισμένα για απώλεια, ώστε να ωφελήσει τα σκεύη του ελέους, δηλαδή αυτούς που ελεήθηκαν μέσω της πίστεως· διότι έχουμε κληθεί όχι μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και από τα έθνη. <Όπως λέει και στον Ωσηέ.> Αλλά και όσοι λάτρευαν τα είδωλα, μη γνωρίζοντας τον κατά φύση και αληθινό Θεό, δεν ήμασταν λαός Του· όμως ελεηθήκαμε μέσω της πίστεως και υποταχθήκαμε σε Αυτόν, και έχουμε κληθεί μέσω της χάριτος, έχουμε δικαιωθεί και έχουμε αγιαστεί μέσω του Χριστού. <Εάν ο αριθμός των υιών Ισραήλ είναι σαν την άμμο της θάλασσας.> Επομένως, ακόμη και αν οι Ισραηλίτες είναι πολλοί σαν την άμμο, το υπόλειμμα θα σωθεί· δηλαδή, αυτοί που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστεως στον Χριστό· και αυτό συνέβη επειδή ο Θεός τους ελέησε. <Διότι λόγο συντελεί και συντέμνει.> Μας έσωσε, λέει, συντελώντας και συντέμνοντας τον λόγο, δηλαδή καθιστώντας το ευαγγελικό κήρυγμα για εμάς έναν λόγο εύληπτο, σύντομο και, για να το πω έτσι, συνοπτικό.

Το να γνωρίζουν όμως κάποιοι περισσότερα ή λιγότερα ανάλογα με τη σύνεσή τους δεν έγκειται στο να αλλάζουν την ίδια την υπόθεση της πίστεως και να επινοούν άλλον Θεό πέρα από τον Δημιουργό, Ποιητή και Τροφό αυτού του σύμπαντος, σαν να μην αρκούνται σε αυτόν, ούτε άλλον Χριστό ή άλλον Μονογενή, αλλά στο να επεξεργάζονται πληρέστερα όσα έχουν ειπωθεί μέσα από παραβολές και να τα εναρμονίζουν με την υπόθεση της πίστεως. Έγκειται επίσης στο να εκδιηγούνται αναλυτικά την πραγματεία και την οικονομία του Θεού που έγινε για την ανθρωπότητα, και στο να αποσαφηνίζουν ότι ο Θεός μακροθύμησε τόσο για την αποστασία των παραβατών αγγέλων όσο και για την παρακοή των ανθρώπων· και στο να εξηγούν γιατί ένας και ο αυτός Θεός δημιούργησε άλλα μεν πράγματα πρόσκαιρα και άλλα αιώνια, και άλλα επουράνια και άλλα επίγεια· και στο να κατανοούν γιατί ο Θεός, όντας αόρατος, φανερώθηκε στους προφήτες όχι με μία μόνο μορφή, αλλά διαφορετικά στον καθένα· και στο να φανερώνουν γιατί δόθηκαν περισσότερες διαθήκες στην ανθρωπότητα, και να διδάσκουν ποιος είναι ο χαρακτήρας της κάθε διαθήκης· και στο να εξερευνούν γιατί ο Θεός συνέκλεισε τα πάντα στην απείθεια, ώστε να ελεήσει τους πάντες· και στο να ευχαριστούν για το ότι ο Λόγος του Θεού έγινε σάρκα και έπαθε· και στο να αναγγέλλουν γιατί η παρουσία του Υιού του Θεού συνέβη στους έσχατους καιρούς, δηλαδή (γιατί) στο τέλος φανερώθηκε η αρχή· και στο να ερμηνεύουν όσα αναφέρονται στις Γραφές για το τέλος και για τα μέλλοντα· και στο να μην αποσιωπούν γιατί ο Θεός κατέστησε τα απελπισμένα έθνη συγκληρονόμα, σύσσωμα και συμμέτοχα των αγίων· και στο να διακηρύσσουν πώς αυτό το θνητό σαρκίο θα ενδυθεί την αθανασία και το φθαρτό την αφθαρσία· και στο να κηρύσσουν πώς θα πει: «Ο μη λαός λαός και η μη αγαπημένη αγαπημένη», και πώς «είναι περισσότερα τα τέκνα της έρημης, παρά εκείνης που έχει τον άνδρα» — διότι για αυτά και για τα παρόμοιά τους αναφώνησε ο απόστολος: «Ω, βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσης του Θεού, πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά του και ανεξιχνίαστοι οι δρόμοι του». Δεν έγκειται (η σύνεση) στο να επινοούν πάνω από τον Κτίστη και Δημιουργό τη Μητέρα του, καθώς και την Ενθύμηση κάποιου πλανημένου Αιώνα, και να φτάνουν σε τέτοιο βαθμό βλασφημίας· ούτε στο να πλάθουν ψεύδη ότι πάνω από αυτήν υπάρχει πάλι το Πλήρωμα (που αποτελούνταν) άλλοτε μεν από τριάντα, ενώ τώρα από αναρίθμητο πλήθος Αιώνων, όπως λένε αυτοί οι δάσκαλοι που είναι πραγματικά στερημένοι από θεία σύνεση, ενώ ολόκληρη η Εκκλησία που υπάρχει διακρατεί μία και την αυτή πίστη σε όλο τον κόσμο, όπως προαναφέραμε. 32.

Το να γνωρίζουν όμως ορισμένοι περισσότερα ή λιγότερα σε ό,τι αφορά τη σύνεση δεν έγκειται στο να αλλάζουν την ίδια τη βάση της πίστεως και να επινοούν άλλον Θεό πέρα από τον Δημιουργό και Ποιητή και Τροφοδότη αυτού του σύμπαντος, σαν να μην αρκούνται σε αυτούς, ή άλλον Χριστό, ή άλλον Μονογενή, αλλά στο να επεξεργάζονται βαθύτερα όσα έχουν ειπωθεί με παραβολές και να τα εναρμονίζουν με το θεμέλιο της πίστεως, και στο να διηγούνται αναλυτικά το σχέδιο και την οικονομία του Θεού που τελέστηκε για την ανθρωπότητα, και στο να διασαφηνίζουν ότι ο Θεός μακροθύμησε και για την αποστασία των αγγέλων που παρέβησαν τις εντολές, και για την παρακοή των ανθρώπων, και στο να εξηγούν γιατί ο ένας και ο αυτός Θεός έκανε άλλα μεν πρόσκαιρα, άλλα δε αιώνια, και άλλα μεν επουράνια, άλλα δε επίγεια, και στο να κατανοούν γιατί, ενώ είναι αόρατος ο Θεός, φανερώθηκε στους προφήτες όχι με μία μορφή, αλλά διαφορετικά στον καθένα, και στο να φανερώνουν γιατί δόθηκαν περισσότερες διαθήκες στην ανθρωπότητα, και να διδάσκουν ποιος είναι ο χαρακτήρας της καθεμιάς από τις διαθήκες, και στο να ερευνούν γιατί ο Θεός τα συνέκλεισε όλα στην απείθεια για να τους ελεήσει όλους, και στο να ευχαριστούν για τον λόγο που ο Λόγος του Θεού έγινε σάρκα και έπαθε, και στο να αναγγέλλουν γιατί η παρουσία του Υιού του Θεού έλαβε χώρα στους έσχατους καιρούς, δηλαδή γιατί στο τέλος φανερώθηκε η αρχή, και στο να αναπτύσσουν όσα αναφέρονται στις Γραφές περί του τέλους και των μελλόντων, και να μη σιωπούν για το γεγονός ότι ο Θεός κατέστησε τα απελπισμένα έθνη συγκληρονόμα, σύσσωμα και συμμέτοχα με τους αγίους, και να διακηρύσσουν πώς αυτό το θνητό σαρκίο θα ντυθεί την αθανασία και το φθαρτό την αφθαρσία, και να κηρύσσουν πώς θα πει: «Ο μη λαός, λαός» και «η μη αγαπημένη, αγαπημένη», και πώς «περισσότερα είναι τα τέκνα της ερήμου παρά εκείνης που έχει τον άνδρα».

Διότι και ο Ωσηέ, αναφέρει, τα έγραφε αυτά από παλιά λέγοντας τα εξής: «Θα καλέσω λαό μου εκείνον που δεν ήταν λαός μου, και αγαπημένη εκείνην που δεν ήταν αγαπημένη». Διότι, για να μην πουν ότι «μας εξαπατάς λέγοντας αυτά», επικαλέστηκε ως μάρτυρα τον Ωσηέ, ο οποίος αναφωνεί και λέγει: «Θα καλέσω λαό μου εκείνον που δεν ήταν λαός μου». Ποιος, λοιπόν, ήταν αυτός που δεν ήταν λαός; Προφανώς τα έθνη. Και ποια ήταν η μη αγαπημένη;

Διότι, το ότι εμείς είμαστε λαός του, άκουσέ το σαφώς από τον Ωσηέ που το λέει και τον Παύλο που το ερμηνεύει: «Θα καλέσω λαό μου αυτόν που δεν είναι λαός μου». Και το ότι αυτό έχει ειπωθεί για εμάς είναι από εκεί φανερό: εμείς είμαστε εκείνοι που δεν ήμασταν λαός, εμείς γίναμε λαός. Άκου όμως και κάτι άλλο, σαφέστερο από αυτό: «Και θα συμβεί, στον τόπο όπου τους ειπώθηκε, "δεν είστε λαός μου", εκεί θα κληθείτε υιοί του ζώντος Θεού».

Εκείνος δε, αφού εισήλθε στο ιερό του Θεού, «έβγαλε έξω όλους αυτούς που πουλούσαν και αγόραζαν μέσα στο ιερό και αναποδογύρισε τα τραπέζια των αργυραμοιβών και τα καθίσματα εκείνων που πουλούσαν τα περιστέρια· και τους λέει: Είναι γραμμένο: Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής, εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών.» Μετά τον έπαινο των παιδιών, μετά την υμνωδία του πλήθους και το κάθισμα πάνω στον πώλο και τον θόρυβο των Ιεροσολυμιτών, προσέρχεται ο Ιησούς στον ναό. Και παρατήρησε, σε παρακαλώ, ολοφάνερα την κατάλυση των Ιουδαίων· διότι έβγαλε έξω όλους όσους πουλούσαν και αγόραζαν, δηλαδή εκείνους που καυχιόνταν για τον νόμο και έδιναν και έπαιρναν, και τις καθέδρες των δικών τους αργυραμοιβών ανέτρεψε νομίμως και τις καθέδρες της υψιπετούς τους έπαρσης γκρέμισε· και αφού κατήργησε όλα τα έθιμά τους εξαιτίας της ληστρικής τους συμπεριφοράς, λέει: «Ο οίκος μου είναι οίκος προσευχής, εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών», δηλαδή ακάθαρτων δαιμόνων, και ζητάτε να με σκοτώσετε· γι' αυτό από τώρα «θα καλέσω τον μη λαό μου, λαό μου, και την μη αγαπημένη, αγαπημένη.» Ο δε Ιησούς, αφού εισήλθε στο ιερό του Θεού, «έβγαλε έξω όλους αυτούς που πουλούσαν και αγόραζαν μέσα στο ιερό και αναποδογύρισε τα τραπέζια των αργυραμοιβών και τα καθίσματα εκείνων που πουλούσαν τα περιστέρια.»

«Και τους λέγει: Είναι γραμμένο: Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής, εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών.» Μετά τον θαυμάσιο εκείνο αίνο των παίδων, μετά την αληθινή υμνωδία του πλήθους, μετά το κάθισμα επί του πώλου, μετά την ταραχή των Ιεροσολυμιτών και τον άτοπο και άτακτο εκείνο θόρυβο, εισέρχεται στον ναό ο Σωτήρας. Εσύ όμως παρατήρησε καθαρά την πραγματική κατάλυση των ιουδαϊκών θεσμών· διότι εξέβαλε όλους εκείνους που πωλούσαν και αγόραζαν, δηλαδή όλους όσοι καυχώνταν για τον νόμο κάνοντας δοσοληψίες, και μάλιστα ανέτρεψε δικαίως τα καθίσματα των κολλυβιστών, δηλαδή κατέρριψε τα καθίσματα της υπερνέφελης έπαρσής τους και κατέλυσε όλα τα μισάνθρωπα έθιμά τους εξαιτίας της ληστρικής και θηριώδους ωμότητάς τους. «Ο οίκος μου», λέγει, «είναι οίκος προσευχής, εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών», δηλαδή πονηρών και ακάθαρτων δαιμόνων. «Ζητείτε δε και εμένα να σκοτώσετε» αδίκως, γι' αυτό και από τώρα και στο εξής «θα ονομάσω λαό μου αυτόν που δεν ήταν λαός μου, και αγαπημένη αυτήν που δεν ήταν αγαπημένη».

Επειδή όμως δεν θέλησε να χρησιμοποιήσει τη μακροθυμία του Θεού για μετάνοια, αλλά προετοίμασε τον εαυτό του για την οργή, ο Θεός τον χρησιμοποίησε για τη διόρθωση των άλλων, καθιστώντας μέσω της δικής του τιμωρίας τους άλλους πιο συνετούς και επιδεικνύοντας μέσω αυτού τη δύναμή Του. «Τα οποία προετοίμασε για δόξα· αυτούς τους οποίους και κάλεσε, δηλαδή εμάς, όχι μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και από τα έθνη». Επειδή τους χλεύαζαν για τούτο, ότι δηλαδή σώθηκαν κατά χάρη, και νόμιζαν ότι τους ντροπιάζουν, εκείνος με μεγάλη αφθονία επιχειρημάτων αναιρεί αυτή την υπόνοια. Διότι, εάν το γεγονός έφερε δόξα στον Θεό, πολύ περισσότερο έφερε δόξα σε εκείνους μέσω των οποίων δοξάστηκε και ο Θεός. «Όπως λέει και στον Ωσηέ: Θα καλέσω εκείνον που δεν είναι λαός μου, λαό μου, και την μη αγαπημένη, αγαπημένη· και θα συμβεί, στον τόπο όπου τους ειπώθηκε, εσείς δεν είστε λαός μου, εκεί θα ονομαστούν υιοί του ζωντανού Θεού. Ο Ησαΐας δε ανακράζει για τον Ισραήλ: Εάν ο αριθμός των υιών Ισραήλ είναι σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμα μόνο θα σωθεί». Και από άλλη πλευρά καθιστά τον λόγο του αξιόπιστο, επικαλούμενος προφήτες που λένε αυτά τα πράγματα. «Διότι ο Κύριος θα εκπληρώσει τον λόγο Του και θα τον συντομεύσει πάνω στη γη· και καθώς έχει προφητεύσει ο Ησαΐας, εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας είχε αφήσει σπέρμα». Δεν υπάρχει ανάγκη από μακρά διαδικασία και κόπο, αυτόν που προέρχεται από τα έργα του νόμου, λέει, αλλά η σωτηρία θα επιτευχθεί με μεγάλη συντομία.

«Εξαιτίας τριών πραγμάτων σείεται η γη, και το τέταρτο δεν μπορεί να το υποφέρει: Αν ένας δούλος γίνει βασιλιάς, και αν ένας άφρονας χορτάσει με φαγητό, και αν μια δούλη διώξει την κυρία της, και αν μια μισητή γυναίκα πάρει καλό άνδρα.» ΤΙΤΛΟΣ Δʹ. — Περί του Χριστιανισμού και της Εκκλησίας που προέρχεται από τα έθνη. «Θα ονομάσω λαό μου αυτόν που δεν ήταν λαός μου, και αγαπημένη αυτήν που δεν ήταν αγαπημένη.» «Ευφράνσου, έρημος διψασμένη· ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνος, και θα βγάλει άνθη· και θα χαρεί πλούσια.» «Έδωσα νερό στην έρημο, και ποταμούς, για να ποτίσω το εκλεκτό μου γένος, τον λαό μου, τον οποίο απέκτησα για δικό μου, για να διηγείται τις αρετές μου.» «Έγινα φανερός σε αυτούς που δεν με ρωτούσαν· βρέθηκα από αυτούς που δεν με ζητούσαν. Είπα, Ιδού είμαι εδώ, στο έθνος που δεν είχε επικαλεστεί το όνομά μου.» «Ευφράνσου, στείρα, εσύ που δεν γεννάς· ξέσπασε και φώναξε δυνατά, εσύ που δεν νιώθεις ωδίνες τοκετού, διότι πολλά είναι τα τέκνα της έρημης, περισσότερα από εκείνης που έχει τον άνδρα.» «Στους δούλους μου θα δοθεί ένα νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί πάνω στη γη. Θα ευλογήσουν τον αληθινό Θεό.» «Θα με ευλογήσει ο λαός μου, τον οποίο απέκτησα για να διηγείται τις αρετές μου.» «Εσείς είστε γένος εκλεκτό, βασίλειο ιεράτευμα, έθνος άγιο, λαός που αποκτήθηκε ως ιδιοκτησία, για να εξαγγείλετε τις αρετές Εκείνου που σας κάλεσε στο θαυμαστό του φως. Εσείς που κάποτε δεν ήσασταν λαός, τώρα όμως είστε λαός του Θεού· εσείς που δεν είχατε ελεηθεί, τώρα όμως ελεηθήκατε.» «

Σε συμφωνία με αυτά, ας ομιλήσει και ο Παύλος, ο μέτοχος της ίδιας χάριτος και δόξας και οικονόμος των μυστηρίων του Χριστού, λέγοντας: «Για να κάνει γνωστό τον πλούτο της δόξας του επάνω σε σκεύη ελέους, τα οποία προετοίμασε για τη δόξα του, που είμαστε εμείς, τους οποίους και κάλεσε, όχι μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και από τα έθνη». Όπως λέει και στον Ωσηέ: «Θα καλέσω λαό μου αυτόν που δεν ήταν λαός μου, και αγαπημένη αυτήν που δεν ήταν αγαπημένη. Και θα συμβεί στον τόπο όπου τους ειπώθηκε: 'Εσείς δεν είστε λαός μου', εκεί αυτοί θα ονομαστούν υιοί του ζώντος Θεού».

Ρωμ. 9,22-23 Το «Ει δε θέλων ο Θεός ενδείξασθαι» ή αναγγέλλει το προηγούμενο από αυτό επιχείρημα, αναπτύσσοντας και περιγράφοντάς το εκτενέστερα, ή ειδικότερα, επιπλέον των όσων έχουν λεχθεί, εισάγει ένα άλλο επιχείρημα που συντελεί στην ίδια υπόθεση. Έπρεπε, λέει, να γίνει γνωστή η τιμωρητική δύναμη του Θεού, έπρεπε η μακροθυμία, έπρεπε η φιλανθρωπία και το έλεος και η άφατη και πολλή δόξα του. Από πού, λοιπόν, αποδεικνύονται αυτά; Από όσα φαίνονται στους πολλούς παράλογα, από τον «Φαραώ», από το να «καλέσει λαό εκείνον που δεν ήταν λαός», από το να «σωθεί το υπόλειμμα» και από τα παρόμοια. Ώστε, από εκείνα για τα οποία οι άγνωμονες καταδικάζουν τον Θεό για αδικία, οι ευγνώμονες αποκομίζουν μεγάλο όφελος. Επομένως, δεν ενέχει το ανεξήγητο η φύση των πραγμάτων, αλλά η βλασφημία των αγνωμόνων. Ή μάλλον εξαρτάται από τα προηγούμενα: «Αν ο Θεός», λέει, «θέλοντας να δείξει, και για να γνωρίσει» και το «εκεί θα ονομαστούν υιοί του ζώντος Θεού» και το «να σωθεί το υπόλειμμα του Ισραήλ»· αν τα κάνει αυτά, «ποιος είσαι εσύ που ανταπαντάς στον Θεό;».

Ρωμ. 9,27-28 «Το υπόλειμμα θα σωθεί». Ως προς αυτές τις ανεξιχνίαστες κρίσεις Του, «ποιος είσαι εσύ που αντιλέγεις στον Θεό;» Διότι αυτό πρέπει να κατανοηθεί από κοινού. Ή έχει ληφθεί ελλειπτικά, όπως: «εάν ο Θεός, θέλοντας να δείξει», εάν έκανε το τάδε και το δείνα, και τα πάντα προς το συμφέρον και με σοφία, πώς εσύ τολμάς να ζητάς ευθύνες για τέτοια πάνσοφα και ακατάληπτα έργα; «Διότι τον λόγο Του θα τον συντελέσει και θα τον συντέμει εν δικαιοσύνη». Ο μεν Μωσαϊκός νόμος δόθηκε με τον Θεό να προτυπώνει και να προδιαγράφει τον νόμο της χάριτος, τον δε ευαγγελικό νόμο τον δίνει «συντελώντας και συντέμνοντας», δηλαδή ολοκληρώνοντας τα πάντα και οδηγώντας τα σε ένα άριστο τέλος, μη μπορώντας να δεχθούν καμία άλλη διόρθωση ή τελείωση. —Με άλλο τρόπο: Για ποιον λόγο υπενθύμισε το «λόγον γαρ συντελών και συντέμνων»; Διότι το επισύναψε παραθέτοντάς το σαν μια αιτία για τα προαναφερθέντα. Και λέμε ότι πολύ ταιριαστά και υπερφυώς το επισύναψε για πολλές αιτίες· πρώτον μεν, επειδή είπε: «θα καλέσω αυτόν που δεν είναι λαός μου, λαό μου» και τα εξής, ώστε να μην πει κάποιος: Και τι σημαίνει αυτό; Διότι όπως κάποιοι από λαός έγιναν μη λαός, έτσι και αν από μη λαός γίνουν λαός, τίποτα δεν εμποδίζει και αυτούς να ξαναγίνουν μη λαός.