Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 9:27

Και ότι τον ανέστησε από τους νεκρούς, ώστε πλέον να μη μέλλει να επιστρέψει στη φθορά, το έχει δηλώσει έτσι: «Θα σας δώσω τα όσια του Δαβίδ, τα πιστά»· γι’ αυτό και σε άλλο σημείο λέγει: «Δεν θα αφήσεις τον Όσιό σου να δει φθορά.» Διότι ο Δαβίδ, αφού υπηρέτησε στη γενιά του το θέλημα του Θεού, κοιμήθηκε και προσετέθη στους πατέρες του, και είδε φθορά· εκείνος όμως που ο Θεός ανέστησε, δεν είδε φθορά. Ας είναι λοιπόν γνωστό σε σας, άνδρες αδελφοί, ότι δι’ αυτού σας κηρύσσεται άφεση αμαρτιών· και από όλα εκείνα, από τα οποία δεν μπορέσατε να δικαιωθείτε με τον νόμο του Μωυσέως, με αυτόν δικαιώνεται κάθε ένας που πιστεύει. Προσέχετε, λοιπόν, μήπως έρθει επάνω σας εκείνο που έχει ειπωθεί στους προφήτες: «Δείτε, εσείς οι καταφρονητές, και θαυμάστε και αφανισθείτε· διότι εγώ εργάζομαι έργο στις ημέρες σας, έργο που δεν θα το πιστέψετε, ακόμη κι αν κάποιος σας το διηγηθεί λεπτομερώς.» Και ο Ησαΐας κράζει για τον Ισραήλ, λέγοντας: «Και αν ακόμη ο αριθμός των υιών του Ισραήλ είναι σαν την άμμο της θαλάσσης, το υπόλοιπο θα σωθεί· διότι ο Κύριος θα συντελέσει πάνω στη γη λόγο σύντομο και κομμένο.» Αυτά τα είχε προϊδεί από πριν ο Θεός των όλων, και εκείνους που θα προσέρχονταν με πίστη, και εκείνους που είχαν αρρωστήσει από την απιστία. Επειδή λοιπόν λέγουν ότι λίγοι από αυτούς δέχθηκαν το κήρυγμα, ενώ όλοι οι υπόλοιποι, παρασυρμένοι από πλάνη, το απέφυγαν, έδειξε ότι αυτά είχαν προλεχθεί από πριν· ότι, και αν ακόμη ξεπερνούν σε πλήθος αριθμών και μιμούνται στην αφθονία την άμμο της θαλάσσης, δεν θα πετύχουν όλοι τη σωτηρία, αλλά όσοι κοσμούνται με την πίστη. Διότι τον «σύντομο λόγο» που θα επιτελέσει ο Κύριος, τον ονόμασε πίστη· και εκείνοι που προσήλθαν με την πίστη, αυτοί είναι εκείνοι που ο προφήτης ονομάζει «υπόλοιπο», οι οποίοι θα σωθούν διά της πίστεως.

Και εάν ο λαός του Ισραήλ γίνει σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμά τους θα σωθεί. Διότι ο Κύριος θα εκπληρώσει και θα συντομεύσει τον λόγο Του με δικαιοσύνη, επειδή συνοπτικό λόγο θα εφαρμόσει ο Κύριος σε ολόκληρη την οικουμένη. Αλλάζοντας λίγες λέξεις, ο Απόστολος χρησιμοποίησε αυτό το ρητό στην προς Ρωμαίους Επιστολή. Εάν δε κάποιος αναζητεί την αιτία για την οποία άλλα μεν παρέλειψε, άλλα δε άλλαξε ο Απόστολος, ας γνωρίζει τούτο: ότι, όντας Εβραίος, δεν δεσμεύθηκε από τις εκδόσεις που χρησιμοποιούμε εμείς· αλλά, ερμηνεύοντας το ρητό όπως το αντιλήφθηκε, έτσι ακριβώς το απέδωσε. Διότι φαίνεται πως και οι άλλοι μεταφραστές μάλλον συμπίπτουν με την αποστολική διατύπωση. Το νόημα, πάντως, του ρητού είναι το εξής: Πιο πάνω ειπώθηκε ότι ακόμη και ένα μικρό παιδί θα μπορέσει να καταγράψει αυτούς που διασώζονται από την αμαρτία. Εδώ, ας μην παραξενεύεται κανείς (λέγει) εάν σε λίγους πρόκειται να περιοριστεί ο τόσο μεγάλος αριθμός του Ισραήλ. Μην προσέχεις το πλήθος αυτών που ονομάζονται θεοσεβείς· επειδή σε πολλούς υπάρχει μεν το όνομα του Χριστού, αλλά σε λίγους η μαρτυρία των έργων επιβεβαιώνει την ονομασία αυτή. Εάν ο λαός του Ισραήλ γίνει σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμά τους θα σωθεί.

Αυτόν χρησιμοποίησε ο Θεός προς ένδειξη της ενυπάρχουσας δύναμής Του, ώστε να διαγγελθεί το όνομά Του σε όλη τη γη, και ώστε ο ίδιος, πάσχοντας, να φανεί ότι είναι άξιος να πάσχει· στον οποίο βέβαια άξιζε το να πάσχει εξαιτίας των πρώτων αμαρτιών, ακόμη κι αν δεν είχε σφάλλει με τις δεύτερες. Επομένως, ας καταλυθεί κάθε κατάκριση και φλυαρία κατά του Θεού· διότι, θέλοντας να δείξει την οργή Του και να κάνει γνωστή τη δύναμή Του, υπέμεινε με πολλή μακροθυμία τα σκεύη της οργής που ήταν καταρτισμένα για απώλεια, ώστε να ωφελήσει τα σκεύη του ελέους, δηλαδή αυτούς που ελεήθηκαν μέσω της πίστεως· διότι έχουμε κληθεί όχι μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και από τα έθνη. <Όπως λέει και στον Ωσηέ.> Αλλά και όσοι λάτρευαν τα είδωλα, μη γνωρίζοντας τον κατά φύση και αληθινό Θεό, δεν ήμασταν λαός Του· όμως ελεηθήκαμε μέσω της πίστεως και υποταχθήκαμε σε Αυτόν, και έχουμε κληθεί μέσω της χάριτος, έχουμε δικαιωθεί και έχουμε αγιαστεί μέσω του Χριστού. <Εάν ο αριθμός των υιών Ισραήλ είναι σαν την άμμο της θάλασσας.> Επομένως, ακόμη και αν οι Ισραηλίτες είναι πολλοί σαν την άμμο, το υπόλειμμα θα σωθεί· δηλαδή, αυτοί που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστεως στον Χριστό· και αυτό συνέβη επειδή ο Θεός τους ελέησε. <Διότι λόγο συντελεί και συντέμνει.> Μας έσωσε, λέει, συντελώντας και συντέμνοντας τον λόγο, δηλαδή καθιστώντας το ευαγγελικό κήρυγμα για εμάς έναν λόγο εύληπτο, σύντομο και, για να το πω έτσι, συνοπτικό.

Όταν λοιπόν ο «λαός του Ισραήλ», λέει, αυξηθεί σε αναρίθμητο πλήθος, αλλά καταστεί άχρηστος ως προς την κατά Θεόν καρποφορία, τότε το μεν πλήθος τους θα χαθεί, και μόνο «το υπόλειμμά τους θα σωθεί», καθώς ο λόγος υποδηλώνει το άχρηστο πλήθος του έθνους, εκείνων δηλαδή που, μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα, κατοίκησαν τη χώρα μέχρι τους ρωμαϊκούς χρόνους· διότι αυτοί ήταν «ως η άμμος της θάλασσας», από τους οποίους μόνο «διασώθηκε το υπόλειμμα», δηλαδή εκείνοι από αυτούς που πίστεψαν στον Χριστό του Θεού, οι μαθητές του, οι απόστολοι και οι ευαγγελιστές. Και αυτό θα συμβεί, λέει, όταν «ο Κύριος θα εφαρμόσει συντετμημένο λόγο σε ολόκληρη την οικουμένη», με τα οποία λόγια σαφώς υπονόησε «το Ευαγγέλιο» της Καινής Διαθήκης που κηρύχθηκε «σε ολόκληρη την οικουμένη». «Συντετμημένος» δε ήταν ο ευαγγελικός «λόγος», επειδή δεν περιείχε τα παραγγέλματα του Μωυσή. Αυτά τα προαναφερθέντα λόγια τα μνημονεύει και ο Απόστολος λέγοντας με αυτόν τον τρόπο: «Ο Ησαΐας δε αναφωνεί υπέρ του Ισραήλ: Εάν ο αριθμός των υιών Ισραήλ είναι ως η άμμος της θάλασσας, το υπόλειμμα θα σωθεί· διότι ο Κύριος θα εφαρμόσει πάνω στη γη λόγο συντελεσμένο και συντετμημένο. Και καθώς έχει προείπει ο Ησαΐας: Εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας άφηνε σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα και θα είχαμε ομοιωθεί με τα Γόμορρα». Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι μέχρι αυτό το σημείο έφτασε ο δωδέκατος τόμος των εξηγητικών υπομνημάτων του Ωριγένη στον προφήτη.

Έχει γεμίσει λοιπόν ολόκληρη η οικουμένη των ανθρώπων από την εύρυθμη και αμοιβαία χορεία τους· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Δεν υπάρχουν λαλιές ούτε λόγια, των οποίων δεν ακούγονται οι φωνές τους. Σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα ρήματά τους»· προφανώς, (εννοεί τον φθόγγο) των ημερών και των νυχτών, καθώς και των ουρανών που διηγούνται τη δόξα του Θεού, και του στερεώματος που αναγγέλλει το έργο των χεριών Του. Φθάνοντας δε σε αυτό το σημείο, μου προκαλεί θαυμασμό πώς ο ιερός απόστολος ανέγαγε το χωρίο: «Σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα ρήματά τους», στους μαθητές, τους ευαγγελιστές και τους αποστόλους του Σωτήρα μας, στην προς Ρωμαίους Επιστολή. Στρέφοντας δε την προσοχή του νου στην αποστολική διατύπωση, διαπίστωσα με πολύ μεγάλη ακρίβεια ότι εκείνος είχε κάνει την παράθεση αυτή επίκαιρα και με τρόπο καταχρηστικό· διότι δεν έπραξε όπως όταν άλλοτε έλεγε: «Ο δε Ησαΐας κράζει υπέρ του Ισραήλ», και άλλοτε: «καθώς προείπε ο Ησαΐας»· και πάλι: «Καθώς έχει γραφτεί»· και ξανά: «Διότι λέει η Γραφή»· δεν ενέργησε έτσι και στην περίπτωση του: «Σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους», ούτε το εξέφρασε με κάποια προσθήκη όμοια με τις προαναφερθείσες.

Και τι χρειάζεται να μακρηγορώ, αφού είναι δυνατόν από τις ίδιες τις προφητικές ρήσεις, τόσο από αυτές που έχω παραθέσει όσο και από αυτές που θα μνημονεύσω όταν υπάρξει χρόνος, οι οποίες περιέχονται στις θείες Γραφές, για όποιον επιθυμεί να μελετήσει τις προφητικές φωνές, να αποστομώσουμε ευθύς αμέσως όσους προέρχονται από την περιτομή, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι οι επαγγελίες του Θεού έχουν δωρηθεί μόνο σε αυτούς, και ότι εμείς που προερχόμαστε από τα έθνη είμαστε περιττοί και ξένοι προς τις θείες υποσχέσεις; Διότι έχει αποδειχθεί το αντίθετο, ότι είχε προφητευθεί πως όλα τα έθνη θα απολαύσουν την παρουσία του Χριστού, ενώ τα πλήθη των Ιουδαίων θα εκπέσουν από την επαγγελία που δόθηκε στους προγόνους τους εξαιτίας της απιστίας τους προς τον Χριστό, καθώς ελάχιστοι από αυτούς θα πιστέψουν στον Σωτήρα και Κύριό μας και, για τον λόγο αυτό, θα επιτύχουν μέσω Αυτού την υποσχεθείσα πνευματική απολύτρωση. Περί αυτών διδάσκει κάπου και ο θαυμάσιος απόστολος λέγοντας: «Ο δε Ησαΐας κράζει υπέρ του Ισραήλ: Εάν ο αριθμός των υιών Ισραήλ είναι σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμα θα σωθεί· διότι θα συντελέσει και θα συντομεύσει τον λόγο Του, επειδή ο Κύριος θα εκτελέσει με συντομία τον λόγο Του πάνω στη γη. Και καθώς έχει προείπει ο Ησαΐας: Αν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας είχε αφήσει σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα και θα είχαμε ομοιωθεί με τα Γόμορρα». Στα οποία, μετά από άλλα, προσθέτει λέγοντας: «Μήπως απέρριψε ο Θεός τον λαό Του; Μη γένοιτο· διότι και εγώ είμαι Ισραηλίτης, από το σπέρμα του Αβραάμ, από τη φυλή του Βενιαμίν. Δεν απέρριψε ο Θεός τον λαό Του, τον οποίο προγνώρισε».

Αλλ' επειδή, παρόλο που συνέβησαν αυτά σε αυτούς, ο χορός των αποστόλων και όσοι από τους Εβραίους πίστεψαν στον Χριστό διαφυλάχθηκαν μέσα από τους ίδιους ως γόνιμος σπόρος, και αφού διήλθαν σε όλη την οικουμένη και σε κάθε γένος ανθρώπων γέμισαν κάθε πόλη και τόπο και χώρα με τον οικείο και ισραηλιτικό σπόρο, ώστε από αυτούς να βλαστήσουν, ως στάχυα, οι Εκκλησίες που συστάθηκαν στο όνομα του Σωτήρος μας, ευλόγως ο θείος προφήτης προσθέτει στις απειλές που προηγουμένως διατυπώθηκαν εναντίον τους: «Εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας άφηνε σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα και θα είχαμε μοιάσει με τα Γόμορρα». Πράγμα το οποίο συνοψίζοντας, ερμηνεύει με σαφήνεια ο ιερός απόστολος στην προς Ρωμαίους επιστολή: «Ο Ησαΐας δε ανακράζει υπέρ του Ισραήλ: Εάν ο αριθμός των υιών Ισραήλ είναι όπως η άμμος της θάλασσας, το υπόλειμμα θα σωθεί. Διότι ο Κύριος θα εκτελέσει τον λόγο Του πάνω στη γη ολοκληρωτικά και σύντομα. Και καθώς προείπε ο Ησαΐας: Εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας άφηνε σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα και θα είχαμε μοιάσει με τα Γόμορρα». Στα οποία πάλι προσθέτει, λέγοντας: «Μήπως απέρριψε ο Θεός τον λαό Του; Μη γένοιτο. Διότι και εγώ είμαι Ισραηλίτης, από το σπέρμα του Αβραάμ, από τη φυλή Βενιαμίν. Δεν απέρριψε ο Θεός τον λαό Του, τον οποίο προγνώρισε. Ή δεν γνωρίζετε τι λέει η Γραφή για τον Ηλία, πώς απευθύνεται στον Θεό εναντίον του Ισραήλ;»

Αυτό δε «το υπόλειμμα από τον Ισραήλ και οι διασωθέντες από τον Ιακώβ δεν θα έχουν πλέον», λέει, «την πεποίθησή τους σε εκείνους που τους αδίκησαν, αλλά θα στηρίζονται στον Θεό, τον Άγιο του Ισραήλ». Και δες βέβαια, αν δεν ήταν με αυτήν ακριβώς την πεποίθηση που όσοι προήλθαν από το ιουδαϊκό έθνος και οι μαθητές και απόστολοι του Σωτήρος μας, οι οποίοι απέμειναν μετά την πτώση του Ισραήλ, χωρίς να υπολογίσουν καθόλου «τους άρχοντες αυτού του αιώνα» ή τους άρχοντες του λαού της περιτομής, οι οποίοι ανέκαθεν τους αδικούσαν, εξήλθαν σε όλα τα έθνη κηρύττοντας τον λόγο του Χριστού, και με την πεποίθηση προς τον Θεό (επειδή, σύμφωνα με την προφητεία, «είχαν στηρίξει την ελπίδα τους στον Θεό, τον Άγιο του Ισραήλ, εν αληθεία», διότι όχι ύπουλα ούτε με υποκρισία, αλλά με αλήθεια έχουν παραδώσει ολόκληρους τους εαυτούς τους στην ελπίδα) όχι μόνο αναχώρησαν από τη χώρα τους, αλλά και έφεραν εις πέρας το προκείμενο έργο. Και πάλι, αυτό ακριβώς το υπόλειμμα, σαν να λέμε ο σπόρος από την πτώση του Ιακώβ, στήριξε την πεποίθησή του «στον ισχυρό Θεό», και αυτό ακριβώς το υπόλειμμα ολόκληρου του έθνους τους, το οποίο είχε γίνει «σαν την άμμο της θάλασσας» αλλά όχι σαν τα άστρα του ουρανού, αξιώθηκε τη σωτηρία από τον Θεό, όπως άλλωστε μαρτύρησε και ο απόστολος λέγοντας: «Ο Ησαΐας δε κράζει για τον Ισραήλ: Εάν ο αριθμός των υιών του Ισραήλ είναι σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμα θα σωθεί».

Ιδού, αυτά έχουν σφραγιστεί από εμένα, και αυτός είναι ένας απαράβατος νόμος ανταπόδοσης. Εσύ όμως ας ήσουν προσκολλημένος στους τοίχους, και στις πλάκες, και στις κομψές ψηφίδες, και στους μακρούς δρόμους και περιδρόμους, και ας έλαμπες και περίλαμπες από τον χρυσό, τον οποίο αλλού μεν σκόρπιζες σαν το νερό, αλλού δε θησαύριζες σαν την άμμο· αγνοώντας ότι είναι ανώτερη η πίστη στο ύπαιθρο από την πολυτελή ασέβεια, και ότι είναι περισσότεροι για τον Θεό οι τρεις που έχουν συναχθεί στο όνομα του Κυρίου, παρά οι πολλές μυριάδες εκείνων που αρνούνται τη Θεότητα. Ή μήπως θα προτιμήσεις όλους τους Χαναναίους από τον έναν Αβραάμ; ή και τους Σοδομίτες από τον έναν Λωτ; ή και τους Μαδιανίτες από τον Μωυσή, που ήταν πάροικοι και ξένοι; Τι θα πεις και για τους τριακόσιους του Γεδεών, οι οποίοι διέπρεψαν με ανδρεία, έναντι των χιλιάδων που έστρεψαν τα νώτα; τι θα πεις και για τους οικέτες του Αβραάμ, που ήταν λίγο περισσότεροι σε αριθμό από τους προηγούμενους, έναντι των πολλών βασιλέων και των μυριάδων του στρατού, τους οποίους, αν και ήταν λίγοι, καταδίωξαν και έτρεψαν σε φυγή; Εκείνο όμως πώς το εννοείς, ότι «Εάν γίνει ο αριθμός των υιών του Ισραήλ σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμα θα σωθεί»; Τι θα πεις και για το, «Άφησα για τον εαυτό μου επτά χιλιάδες άνδρες, οι οποίοι δεν έκαμψαν το γόνυ στον Βάαλ»; Δεν έχουν έτσι τα πράγματα, δεν είναι έτσι. Δεν ευαρεστήθηκε ο Θεός με τους πολλούς.

Πάλι τα ίδια. Αλλ' όμως είπε ότι αυτοί θα γίνουν και Λαός και Αγαπημένη, και υιοί Θεού. Διότι, λέει, «εκεί θα ονομαστούν υιοί του ζώντος Θεού». Εάν πάλι ισχυριστούν ότι αυτό έχει ειπωθεί για εκείνους που πίστεψαν από τους Ιουδαίους, και έτσι πάλι ο λόγος ευσταθεί. Διότι, εάν για αυτούς που φάνηκαν αχάριστοι μετά από πολλές ευεργεσίες και αποξενώθηκαν και έχασαν την ιδιότητά τους ως λαού συντελέστηκε τόσο μεγάλη μεταβολή, τι εμπόδισε να κληθούν και εκείνοι που δεν αποξενώθηκαν μετά από κάποια οικείωση, αλλά ήταν εξαρχής ξένοι, και, αφού υπακούσουν, να αξιωθούν των ιδίων δωρεών; Παραθέτοντας λοιπόν τον Ωσηέ, δεν αρκείται μόνο σε αυτόν, αλλά εισάγει μετά από εκείνον και τον Ησαΐα να διακηρύσσει πράγματα σύμφωνα με αυτόν. «Διότι ο Ησαΐας κράζει», λέει, «υπέρ του Ισραήλ»· δηλαδή, αναφωνεί με παρρησία και δεν διστάζει. Γιατί, λοιπόν, μας κατηγορείτε, όταν εκείνοι προαναφωνούν αυτά τα πράγματα πιο ηχηρά και από σάλπιγγα; Τι, λοιπόν, κράζει ο Ησαΐας;

Εάν ο αριθμός των υιών Ισραήλ είναι σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμα θα σωθεί. Βλέπεις ότι και εκείνος δεν λέει ότι θα σωθούν όλοι, αλλά όσοι είναι άξιοι να σωθούν; Διότι δεν υπολογίζω το πλήθος, λέει, ούτε με κάμπτει το γένος που έχει τόσο πολύ πολλαπλασιαστεί, αλλά σώζω μόνο εκείνους που αναδεικνύουν τον εαυτό τους άξιο. Και δεν αναφέρθηκε απλώς στην άμμο της θάλασσας, αλλά για να τους υπενθυμίσει την παλαιά υπόσχεση, της οποίας κατέστησαν τους εαυτούς τους ανάξιους. Γιατί λοιπόν θορυβείστε, νομίζοντας ότι η υπόσχεση έχει διαψευστεί, εφόσον όλοι οι προφήτες δηλώνουν ότι δεν θα σωθούν όλοι; Έπειτα αναφέρει και τον τρόπο της σωτηρίας. Είδες προφητική ακρίβεια και αποστολική σύνεση, τι είδους μαρτυρία παρέθεσε, και πόσο εξαιρετικά κατάλληλη;

Όπως, λοιπόν, πιο πάνω φανέρωσε και αυτούς που χάνονται και αυτούς που σώζονται, λέγοντας: «Εάν ο αριθμός των υιών του Ισραήλ είναι σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμα θα σωθεί»· και, «Εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας άφηνε σπέρμα, θα γινόμασταν σαν τα Σόδομα»· και, «Κάλεσε όχι μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και από τα έθνη»· έτσι ακριβώς και εδώ λέει ότι άλλοι μεν θα πιστέψουν, άλλοι δε θα προσκόψουν. Το να προσκόπτει όμως κανείς προέρχεται από την έλλειψη προσοχής, από το να έχει την προσοχή του απορροφημένη σε άλλα πράγματα. Επειδή, λοιπόν, και αυτοί είχαν προσηλωθεί στον νόμο, προσέκρουσαν πάνω στον λίθο. Τον αποκαλεί δε λίθο προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου, με βάση τη διάθεση και την κατάληξη εκείνων που δεν πίστεψαν. Άραγε, σας έγιναν σαφή αυτά που ειπώθηκαν, ή χρειάζονται ακόμη πολλή διασαφήνιση;

«Άφησα για τον εαυτό μου επτά χιλιάδες άνδρες, οι οποίοι δεν έκλιναν γόνυ στον Βάαλ». Τι σχέση έχουν λοιπόν εκείνα με τα παρόντα, λέει; Έχουν, βεβαίως, πάρα πολύ μεγάλη σχέση με τα παρόντα. Διότι αποδεικνύει μέσα από αυτά ότι ο Θεός συνηθίζει πάντοτε να σώζει τους αξίους, ακόμη και αν η υπόσχεση έχει δοθεί σε ολόκληρο το έθνος. Και αυτό το απέδειξε πρωτύτερα με όσα έλεγε: «Εάν ο αριθμός των υιών του Ισραήλ είναι σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλοιπο θα σωθεί»· και, «Εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας είχε αφήσει σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα». Το αποδεικνύει, λοιπόν, και από αυτό εδώ· γι' αυτό και προσθέτει λέγοντας: «Έτσι, και κατά τον τωρινό καιρό, έχει διασωθεί ένα υπόλοιπο, σύμφωνα με την εκλογή της χάριτος».

Επειδή όμως δεν θέλησε να χρησιμοποιήσει τη μακροθυμία του Θεού για μετάνοια, αλλά προετοίμασε τον εαυτό του για την οργή, ο Θεός τον χρησιμοποίησε για τη διόρθωση των άλλων, καθιστώντας μέσω της δικής του τιμωρίας τους άλλους πιο συνετούς και επιδεικνύοντας μέσω αυτού τη δύναμή Του. «Τα οποία προετοίμασε για δόξα· αυτούς τους οποίους και κάλεσε, δηλαδή εμάς, όχι μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και από τα έθνη». Επειδή τους χλεύαζαν για τούτο, ότι δηλαδή σώθηκαν κατά χάρη, και νόμιζαν ότι τους ντροπιάζουν, εκείνος με μεγάλη αφθονία επιχειρημάτων αναιρεί αυτή την υπόνοια. Διότι, εάν το γεγονός έφερε δόξα στον Θεό, πολύ περισσότερο έφερε δόξα σε εκείνους μέσω των οποίων δοξάστηκε και ο Θεός. «Όπως λέει και στον Ωσηέ: Θα καλέσω εκείνον που δεν είναι λαός μου, λαό μου, και την μη αγαπημένη, αγαπημένη· και θα συμβεί, στον τόπο όπου τους ειπώθηκε, εσείς δεν είστε λαός μου, εκεί θα ονομαστούν υιοί του ζωντανού Θεού. Ο Ησαΐας δε ανακράζει για τον Ισραήλ: Εάν ο αριθμός των υιών Ισραήλ είναι σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμα μόνο θα σωθεί». Και από άλλη πλευρά καθιστά τον λόγο του αξιόπιστο, επικαλούμενος προφήτες που λένε αυτά τα πράγματα. «Διότι ο Κύριος θα εκπληρώσει τον λόγο Του και θα τον συντομεύσει πάνω στη γη· και καθώς έχει προφητεύσει ο Ησαΐας, εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας είχε αφήσει σπέρμα». Δεν υπάρχει ανάγκη από μακρά διαδικασία και κόπο, αυτόν που προέρχεται από τα έργα του νόμου, λέει, αλλά η σωτηρία θα επιτευχθεί με μεγάλη συντομία.

Ρωμ. 9,22-23 Το «Ει δε θέλων ο Θεός ενδείξασθαι» ή αναγγέλλει το προηγούμενο από αυτό επιχείρημα, αναπτύσσοντας και περιγράφοντάς το εκτενέστερα, ή ειδικότερα, επιπλέον των όσων έχουν λεχθεί, εισάγει ένα άλλο επιχείρημα που συντελεί στην ίδια υπόθεση. Έπρεπε, λέει, να γίνει γνωστή η τιμωρητική δύναμη του Θεού, έπρεπε η μακροθυμία, έπρεπε η φιλανθρωπία και το έλεος και η άφατη και πολλή δόξα του. Από πού, λοιπόν, αποδεικνύονται αυτά; Από όσα φαίνονται στους πολλούς παράλογα, από τον «Φαραώ», από το να «καλέσει λαό εκείνον που δεν ήταν λαός», από το να «σωθεί το υπόλειμμα» και από τα παρόμοια. Ώστε, από εκείνα για τα οποία οι άγνωμονες καταδικάζουν τον Θεό για αδικία, οι ευγνώμονες αποκομίζουν μεγάλο όφελος. Επομένως, δεν ενέχει το ανεξήγητο η φύση των πραγμάτων, αλλά η βλασφημία των αγνωμόνων. Ή μάλλον εξαρτάται από τα προηγούμενα: «Αν ο Θεός», λέει, «θέλοντας να δείξει, και για να γνωρίσει» και το «εκεί θα ονομαστούν υιοί του ζώντος Θεού» και το «να σωθεί το υπόλειμμα του Ισραήλ»· αν τα κάνει αυτά, «ποιος είσαι εσύ που ανταπαντάς στον Θεό;».

Ρωμ. 9,27-28 «Το υπόλειμμα θα σωθεί». Ως προς αυτές τις ανεξιχνίαστες κρίσεις Του, «ποιος είσαι εσύ που αντιλέγεις στον Θεό;» Διότι αυτό πρέπει να κατανοηθεί από κοινού. Ή έχει ληφθεί ελλειπτικά, όπως: «εάν ο Θεός, θέλοντας να δείξει», εάν έκανε το τάδε και το δείνα, και τα πάντα προς το συμφέρον και με σοφία, πώς εσύ τολμάς να ζητάς ευθύνες για τέτοια πάνσοφα και ακατάληπτα έργα; «Διότι τον λόγο Του θα τον συντελέσει και θα τον συντέμει εν δικαιοσύνη». Ο μεν Μωσαϊκός νόμος δόθηκε με τον Θεό να προτυπώνει και να προδιαγράφει τον νόμο της χάριτος, τον δε ευαγγελικό νόμο τον δίνει «συντελώντας και συντέμνοντας», δηλαδή ολοκληρώνοντας τα πάντα και οδηγώντας τα σε ένα άριστο τέλος, μη μπορώντας να δεχθούν καμία άλλη διόρθωση ή τελείωση. —Με άλλο τρόπο: Για ποιον λόγο υπενθύμισε το «λόγον γαρ συντελών και συντέμνων»; Διότι το επισύναψε παραθέτοντάς το σαν μια αιτία για τα προαναφερθέντα. Και λέμε ότι πολύ ταιριαστά και υπερφυώς το επισύναψε για πολλές αιτίες· πρώτον μεν, επειδή είπε: «θα καλέσω αυτόν που δεν είναι λαός μου, λαό μου» και τα εξής, ώστε να μην πει κάποιος: Και τι σημαίνει αυτό; Διότι όπως κάποιοι από λαός έγιναν μη λαός, έτσι και αν από μη λαός γίνουν λαός, τίποτα δεν εμποδίζει και αυτούς να ξαναγίνουν μη λαός.

Δεν είναι έτσι, λέει· «διότι ο Κύριος θα εκτελέσει τον λόγο του πλήρως και με συντομία». Επειδή εκείνα μεν μεταβάλλονταν και μεταθέτονταν προς το καλύτερο, εφόσον όλα όφειλαν να αναμορφωθούν, τώρα όμως όχι πια, διότι η τωρινή κλήση, η πνευματική νομοθεσία και η υπόσχεση είναι τέλειες. Γι' αυτόν τον λόγο, αφενός υπενθύμισε το «διότι θα εκτελέσει τον λόγο πλήρως». Αφετέρου δε, επειδή είπε ότι «εάν ο αριθμός των υιών Ισραήλ είναι σαν την άμμο της θάλασσας» και τα εξής, για να μην πουν ότι ενώ πολλές φορές ακούσαμε πολλές υποσχέσεις, είτε δεν τις λάβαμε καθόλου είτε τις λάβαμε μετά από μακρύ και πολύ χρόνο —διότι πράγματι πολλές τις έχαναν εξαιτίας της αχαριστίας και της αγνωμοσύνης τους—· για να μην τα λένε λοιπόν αυτά οι Ιουδαίοι, δεν είναι έτσι και τώρα, λέει, αλλά, εάν μόνο το θέλετε, η σωτηρία βρίσκεται ολοκληρωμένη και άμεσα στα χέρια σας. Και αυτά μεν ειπώθηκαν, επειδή πολύ ταιριαστά τα συνέδεσε. Περιέχει όμως και ξεχωριστή διδασκαλία —διότι τέτοιο είναι το χαρακτηριστικό του θεσπέσιου— καθώς συνδέει και ακολουθεί λογικά τα όσα λέγονται στη συνέχεια με τα προηγούμενα, και πάλι αναβλύζει μέσα από αυτά μια ξεχωριστή έννοια και διδασκαλία· επειδή, όντας πάρα πολύ γόνιμος στα νοήματα, με πολύ σύντομα λόγια περιλαμβάνει πολλές και ποικίλες σκέψεις. Έτσι και τώρα λέει: Μη νομίζετε, ω Ιουδαίοι, ότι η ευαγγελική νομοθεσία θα καταργηθεί όπως η Μωσαϊκή.