Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 9:3

Διότι, όπως ακριβώς κανείς δεν θα τολμούσε να αγγίξει απερίσκεπτα με τα χέρια του ούτε καν να πλησιάσει το ανάθημα που έχει αφιερωθεί στον Θεό, έτσι και εκείνον που χωρίζεται από την Εκκλησία, αποκόπτοντάς τον από όλους και απομακρύνοντάς τον όσο το δυνατόν περισσότερο, τον ονομάζει με αυτό το όνομα με την αντίθετη έννοια, παραγγέλλοντας σε όλους με πολύ φόβο να αποχωρίζονται και να απομακρύνονται από αυτόν. Διότι, από τη μία πλευρά, κανείς δεν τολμούσε να πλησιάσει το ανάθημα από σεβασμό· από την άλλη πλευρά, όλοι απομακρύνονταν από τον αποκομμένο από εντελώς αντίθετη διάθεση. Επομένως, ο χωρισμός είναι ένας, και ομοίως και το ένα και το άλλο έχουν αποξενωθεί από το πλήθος· ο τρόπος όμως του χωρισμού δεν είναι ο ίδιος, αλλά αντίθετα ο ένας είναι εκ διαμέτρου αντίθετος με τον άλλον. Διότι από το μεν πρώτο απείχαν επειδή ήταν αφιερωμένο στον Θεό, ενώ από τον δεύτερο επειδή είχε αποξενωθεί από τον Θεό και είχε αποκοπεί από την Εκκλησία. Αυτό ακριβώς λοιπόν δήλωνε και ο Παύλος λέγοντας: «Θα ευχόμουν να είμαι εγώ ανάθεμα από τον Χριστό».

Για να μη συμβεί λοιπόν αυτό, σε όλες τις παρόμοιες περιπτώσεις, αφού συνεκτιμήσουμε και την αιτία και την πρόθεση και τον καιρό και όλα όσα δικαιολογούν τα πεπραγμένα, έτσι να εξετάζουμε τα πράγματα· αυτό ακριβώς πρέπει να πράξουμε και τώρα για την μακάρια αυτή ψυχή. Ποια είναι λοιπόν η αιτία; Πάλι ο ίδιος ο ποθούμενος Ιησούς. Και όμως, θα πει κανείς, δεν (μιλάει) για χάρη Του· διότι «ευχόμουν», λέει, «να είμαι εγώ ανάθεμα (χωρισμένος) από Αυτόν, για χάρη των αδελφών μου». Αλλά και αυτό προέρχεται από την ταπεινοφροσύνη του· διότι δεν θέλει να φανεί ότι λέει κάτι σπουδαίο και ότι το προσφέρει αυτό ως χάρη στον Χριστό. Γι' αυτό και είπε, «των συγγενών», για να κρύψει το κατόρθωμα· επειδή, για να πειστείς ότι τα ήθελε όλα για τον Χριστό, άκουσε τα ακόλουθα: αφού δηλαδή είπε, «των συγγενών», πρόσθεσε: «στους οποίους ανήκει η υιοθεσία και η δόξα και οι διαθήκες και η νομοθεσία και η λατρεία και οι επαγγελίες, των οποίων είναι οι πατέρες, και από τους οποίους προήλθε ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλους, ευλογητός στους αιώνες. Αμήν».

γ΄. Δεν είναι έτσι αυτά, δεν είναι έτσι· αλλά μια τέτοια σκέψη ταιριάζει σε σκουλήκια που φωλιάζουν στην κοπριά. Διότι, αν εννοούσε αυτό, πώς ευχόταν ο ίδιος να είναι ανάθεμα χωρισμένος από τον Χριστό; Αφού ένας τέτοιος θάνατος μάλλον θα τον ένωνε με τη χορεία του Χριστού, και θα τον έκανε να απολαμβάνει εκείνη τη δόξα. Αλλά βέβαια υπάρχουν μερικοί, οι οποίοι τολμούν να λένε άλλα πράγματα, πιο καταγέλαστα από αυτά. Διότι λένε πως δεν ευχόταν τον θάνατο, αλλά να είναι κειμήλιο και ανάθημα του Χριστού. Μα ποιος, ακόμη και από τους πολύ ευτελείς και ξεπεσμένους, δεν θα το ευχόταν αυτό; Και πώς επρόκειτο να γίνει αυτό υπέρ των συγγενών του;

Διότι αυτή ήταν ευρύτερη από κάθε πέλαγος και σφοδρότερη από κάθε φλόγα, και κανένας λόγος δεν θα μπορέσει να την εκφράσει επάξια· παρά μόνον εκείνος την γνωρίζει, ο οποίος την απέκτησε με απόλυτη ακρίβεια. Ας φέρουμε λοιπόν πάλι στο μέσον τα ίδια τα λόγια: Διότι θα ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα.

Αλλά αυτοί ήταν πιο δοκιμασμένοι από τους άλλους, και είχαν μετοικήσει εκεί από άλλες πόλεις, σαν σε κάποια πιο ασφαλή και πιο βασιλική πόλη. Επειδή, λοιπόν, διέμεναν σε ξένο τόπο και έπρεπε να απολαμβάνουν πολλή ασφάλεια, και κάποιοι από αυτούς του ήταν γνωστοί, ενώ άλλοι είχαν προσφέρει πολλές και μεγάλες υπηρεσίες υπέρ αυτού όταν ήταν παρόντες· εύλογα τους συστήνει μέσω των επιστολών του. Διότι η δόξα του Παύλου δεν ήταν μικρή τότε, αλλά τόσο μεγάλη, ώστε μόνο από τα γράμματά του να έχουν πολλή προστασία όσοι τα έφεραν· διότι όχι μόνο τον σέβονταν, αλλά και αισθάνονταν δέος απέναντί του. Διότι, αν δεν συνέβαινε αυτό, δεν θα έλεγε: «Η οποία έγινε προστάτις πολλών, και εμού του ιδίου»· και πάλι: «Ευχόμουν να είμαι ανάθεμα εγώ ο ίδιος». Και γράφοντας στον Φιλήμονα έλεγε: «Ως Παύλος ο πρεσβύτης, και τώρα μάλιστα δέσμιος εν Χριστώ Ιησού»· και στους Γαλάτες: «Ιδού, εγώ ο Παύλος σας λέω»· και, «Με δεχθήκατε ως Χριστό Ιησού». Και στέλνοντας επιστολή στους Κορινθίους έλεγε: «Μερικοί υπερηφανεύθηκαν, με την ιδέα ότι εγώ δεν πρόκειται να έλθω προς εσάς»· και πάλι: «Αυτά τα μετεσχημάτισα στο πρόσωπό μου και στον Απολλώ, για να μάθετε από εμάς να μην φρονείτε πάνω από ό,τι έχει γραφεί». Από όλα αυτά είναι φανερό ότι όλοι έτρεφαν μεγάλο σεβασμό και εκτίμηση για το πρόσωπό του. Επειδή, λοιπόν, ήθελε να βρίσκονται αυτοί σε ασφάλεια και να τιμώνται, προσαγόρευσε τον καθένα, επαινώντας τον κατά το δυνατόν.

Γʹ. Ποιος θα μου έδινε τώρα να περιπτυχθώ το σώμα του Παύλου, και να προσηλωθώ στον τάφο του, και να δω το χώμα του σώματος εκείνου που αναπλήρωσε τα υστερήματα του Χριστού, που βάσταξε τα στίγματα, που έσπειρε παντού το κήρυγμα; Το χώμα εκείνου του σώματος, μέσω του οποίου διέτρεξε παντού· το χώμα του στόματος, μέσω του οποίου ο Χριστός μιλούσε, και εξέλαμψε το φως το λαμπρότερο από κάθε αστραπή, και ξεπήδησε φωνή πιο φοβερή για τους δαίμονες από κάθε βροντή, μέσω του οποίου πρόφερε εκείνον τον μακάριο λόγο λέγοντας: «Θα ευχόμουν να γίνω εγώ ανάθεμα για χάρη των αδελφών μου»· μέσω του οποίου μιλούσε ενώπιον βασιλέων και δεν ντρεπόταν· μέσω του οποίου γνωρίσαμε τον Παύλο, μέσω του οποίου γνωρίσαμε τον Δεσπότη του Παύλου; Δεν είναι τόσο φοβερή για εμάς η βροντή, όσο ήταν για τους δαίμονες εκείνη η φωνή. Διότι, εάν έφριτταν μπροστά στα ενδύματά του, πολύ περισσότερο έφριτταν μπροστά στη φωνή του.

Απέδειξε λοιπόν ακριβώς το αντίθετο. Διότι όχι μόνο δεν απέφυγε την ευθύνη για τους Ιουδαίους, αλλά και πρώτος προθυμοποιήθηκε, και ενώ ο Χριστός τον διέτασσε να αναχωρήσει προς τα έθνη, εκείνος αξίωνε να του ανατεθεί η πνευματική καθοδήγηση των Ιουδαίων· και ενώ υπέφερε από αυτούς αναρίθμητα δεινά παντού, και είχε επιφορτιστεί με τη διδασκαλία των εθνών, δεν παύει να παρακαλεί υπέρ εκείνων, λέγοντας άλλοτε: «Ευχόμουν να ήμουν ο ίδιος ανάθεμα για χάρη των αδελφών μου, των συγγενών μου κατά σάρκα»· και άλλοτε: «Αδελφοί μου, η εγκάρδια επιθυμία μου και η δέησή μου προς τον Θεό για αυτούς αποβλέπει στη σωτηρία τους». Για ποιον λόγο, λοιπόν, ενώ ο ίδιος ήθελε και επιθυμούσε να διδάσκει εκείνους, δεν τον άφησε να τους κηρύξει, αλλά αντί γι' αυτούς τον έστελνε δάσκαλο στα έθνη; Ας ακούσουμε τον ίδιο τον Χριστό να ομιλεί και τον Παύλο να διηγείται τα πάντα: «Ενώ προσευχόμουν», λέει, «βρέθηκα σε έκσταση και είδα τον Χριστό να μου λέει: Σπεύσε και αναχώρησε γρήγορα, διότι δεν πρόκειται να παραδεχθούν τη μαρτυρία σου για εμένα».

Ήταν δυνατόν να φέρουμε στο μέσον και τον Ιησού του Ναυή και τον Σαμουήλ και τους άλλους προφήτες· αλλά, για να μην κάνουμε τον λόγο μακρύτερο, ας προχωρήσουμε στους κορυφαίους από αυτούς· διότι, όταν φανεί ανώτερος από αυτούς, δεν απομένει καμία αμφισβήτηση για τους υπόλοιπους. Ποιοι είναι λοιπόν οι κορυφαίοι; Και ποιοι άλλοι μετά από αυτούς, παρά ο Δαβίδ, και ο Ηλίας, και ο Ιωάννης; Από αυτούς ο ένας υπήρξε πρόδρομος της πρώτης, και ο άλλος της δεύτερης παρουσίας του Κυρίου· γι' αυτό και μοιράστηκαν μεταξύ τους την ίδια προσωνυμία. Ποιο είναι λοιπόν το ξεχωριστό γνώρισμα του Δαβίδ; Η ταπεινοφροσύνη και ο έρωτας προς τον Θεό. Και ποιος άραγε κατόρθωσε και τα δύο αυτά περισσότερο, και ποιος δεν τα κατόρθωσε λιγότερο από την ψυχή του Παύλου; Και ποιο είναι το θαυμαστό στον Ηλία; Άραγε το ότι έκλεισε τον ουρανό, και έφερε πείνα, και κατέβασε φωτιά; Εγώ τουλάχιστον δεν το νομίζω· αλλά το ότι έδειξε ζήλο για τον Δεσπότη, και ήταν πιο σφοδρός και από τη φωτιά. Αλλά αν δεις τον ζήλο του Παύλου, θα δεις ότι υπερισχύει τόσο πολύ, όσο εκείνος ξεπερνούσε τους άλλους προφήτες. Διότι τι θα μπορούσε να συγκριθεί με εκείνα τα λόγια, τα οποία έλεγε δείχνοντας ζήλο για τη δόξα του Δεσπότη: «ευχόμουν να είμαι εγώ ανάθεμα για χάρη των αδελφών μου, των συγγενών μου κατά σάρκα»; Γι' αυτόν τον λόγο, ενώ ανοίγονταν μπροστά του οι ουρανοί, τα στεφάνια και τα έπαθλα, εκείνος ανέβαλλε και καθυστερούσε λέγοντας: «Το να παραμείνω στη σάρκα είναι πιο αναγκαίο για εσάς».

Παρατήρησε όμως. Έπαθλο ήταν το να αναχωρήσει και να είναι μαζί με τον Χριστό, ενώ το να παραμείνει στη σάρκα αποτελούσε τον αγώνα· κι όμως προτιμά αυτό περισσότερο από εκείνο, και δηλώνει ότι του είναι πιο αναγκαίο. Το να γίνει ανάθεμα μακριά από τον Χριστό ήταν αγώνας και πόνος, ή μάλλον κάτι που ξεπερνούσε και τον αγώνα και τον πόνο· ενώ το να είναι μαζί Του αποτελούσε έπαθλο. Αλλά προτιμά αυτό περισσότερο από εκείνο για χάρη του Χριστού. Ίσως όμως κάποιος να πει ότι όλα αυτά του ήταν ευχάριστα επειδή γίνονταν για τον Χριστό.

Διότι, επειδή η υπερβολή των κινδύνων θα μπορούσε να δημιουργήσει σε πολλούς αυτήν την αντίληψη, και ίσως τους έκανε να υποψιαστούν ότι ήταν τέτοιος επειδή είχε καταστεί ανώτερος από τα ανθρώπινα μέτρα· για τον λόγο αυτόν παραχωρούνταν το να πάσχει, ώστε να μάθεις ότι, ενώ κατά τη φύση του ήταν ένας από τους πολλούς ανθρώπους, κατά την προθυμία του όχι μόνο ξεπερνούσε τους πολλούς, αλλά ήταν και ένας από τους αγγέλους. Διότι με τέτοια ψυχή και με τέτοιο σώμα υπέμενε μύριους θανάτους, και περιφρονούσε τα παρόντα και τα μέλλοντα. Γι' αυτό και πρόφερε εκείνα τα μεγάλα και για πολλούς απίστευτα λόγια: Ότι θα ευχόμουν να είμαι εγώ ανάθεμα χωρισμένος από τον Χριστό υπέρ των αδελφών μου, των συγγενών μου κατά σάρκα.

Από τέτοια λύπη διακατέχονται οι άγιοι για τους παραβάτες. Διότι θρηνούσε και ο Μωυσής, όταν ο ισραηλιτικός λαός απομακρύνθηκε από τον Θεό κατασκευάζοντας τον μόσχο, λέγοντας προς τον Θεό: Εάν μεν τους συγχωρήσεις την αμαρτία, συγχώρησέ την· εάν όμως όχι, εξάλειψε και εμένα από το βιβλίο των ζώντων. Και πάλι ο Απόστολος, βλέποντας τους Ιουδαίους να αποξενώνονται από το Ευαγγέλιο, είπε: Θα ευχόμουν να γίνω εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Θεό για χάρη των αδελφών μου, των συγγενών μου κατά σάρκα. Δίκαιος είσαι, Κύριε, και ευθείες είναι οι κρίσεις σου. Ενέτειλες τη δικαιοσύνη, τα μαρτύριά σου και την απόλυτη αλήθεια. Με δικαιοσύνη κυβερνάς τα πάντα, Δέσποτα, και επειδή φροντίζεις τους ανθρώπους, και επειδή επιθυμείς να τους αναδείξεις εργάτες της δικαιοσύνης.

Τι λέει λοιπόν έπειτα από αυτά; «Θα ευχόμουν», λέει, «να είμαι ο ίδιος ανάθεμα για χάρη των αδελφών μου, των συγγενών μου κατά σάρκα». Θέλεις να δεις και κάποιον άλλον, όχι από την Καινή, αλλά από την Παλαιά Διαθήκη; Διότι αυτό ακριβώς είναι το πιο αξιοθαύμαστο, ότι δηλαδή, εκεί όπου δεν είχαν την εντολή να αγαπούν τους εχθρούς, αλλά να βγάζουν μάτι αντί για μάτι και δόντι αντί για δόντι, και να ανταποδίδουν ίσα κακά, έφτασαν στο ύψος της αποστολικής φιλοσοφίας.

Ο Παύλος λέει: Θα ευχόμουν να γίνω εγώ ανάθεμα για χάρη των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου. Ο Μωυσής λέει: Αν μεν τους συγχωρείς την αμαρτία τους, συγχώρεσε· εάν όμως όχι, εξάλειψε και εμένα από το βιβλίο που έγραψες. Ο Δαβίδ λέει: Ας πέσει το χέρι σου επάνω σε εμένα και επάνω στον οίκο του πατέρα μου. Ο Σαμουήλ λέει: Μη γένοιτο ποτέ σε εμένα να αμαρτήσω παραλείποντας να προσεύχομαι για εσάς στον Κύριο. Ποιας συγγνώμης, λοιπόν, θα τύχουμε, πες μου; Όταν ο Δεσπότης, οι δούλοι, τα πρόσωπα της Καινής, τα πρόσωπα της Παλαιάς Διαθήκης, όλοι μας ωθούν προς την προσευχή υπέρ των εχθρών, κι εμείς πράττουμε το αντίθετο και προσευχόμαστε εναντίον των εχθρών; Όχι, σας παρακαλώ, όχι, αδελφοί. Διότι, όσο περισσότερα είναι τα παραδείγματα, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η κόλαση, εάν δεν τα μιμηθούμε.

Και για να μάθεις ότι με ιδιαίτερο ζήλο το πράττει αυτό, δεν προσευχήθηκε απλώς, ούτε τυπικά, ούτε στεκόμενος όρθιος, αλλά αφού γονάτισε, με κατάνυξη, με πολλή συμπόνια. Θέλεις να σου δείξω και άλλον σύνδουλο να αναπέμπει σπουδαιότερη προσευχή υπέρ των εχθρών του; Άκου τον μακάριο Παύλο να λέει: διότι αφού ανέφερε όσα έπαθε, ότι δηλαδή «από τους Ιουδαίους έλαβα πέντε φορές από σαράντα παρά μία μαστιγιές, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα»· και αφού απαρίθμησε τη σωρεία των δεινών και τις επιβουλές, τις οποίες καθημερινά υπέμενε από αυτούς, λέει και ο ίδιος: «Θα ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Χριστό υπέρ των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες». Θέλεις να δεις και άλλους, όχι από την Καινή, αλλά και από την Παλαιά Διαθήκη, να κάνουν ακριβώς το ίδιο; Διότι αυτό ακριβώς είναι το πιο θαυμαστό, όταν δηλαδή εκείνοι που δεν έλαβαν την εντολή να αγαπούν τους εχθρούς τους, αλλά να βγάζουν οφθαλμό αντί οφθαλμού και δόντι αντί δοντιού, και να ανταποδίδουν τα ίσα, αυτοί καταφέρνουν να φτάσουν στην αποστολική κορυφή. Άκου, λοιπόν, τι λέει ο Μωυσής, ο οποίος λιθοβολήθηκε πολλές φορές από τους Ιουδαίους: «Αν μεν τους συγχωρήσεις την αμαρτία, συγχώρησέ την· αν όμως όχι, εξάλειψε κι εμένα από το βιβλίο που έγραψας». Βλέπεις τον καθένα από τους δικαίους να θέτει την ασφάλεια των άλλων πάνω από τη δική του σωτηρία; Δεν αμάρτησες καθόλου· για ποιον λόγο θέλεις να γίνεις κοινωνός της τιμωρίας τους;

Θεώρησε ότι είναι αμαρτία το να μην προσεύχεται κανείς υπέρ των εχθρών του. «Μη γένοιτο σε εμένα», λέει, «να αμαρτήσω με τέτοιον τρόπο, ώστε να μην προσεύχομαι για εσάς». Είδες πώς ο καθένας από τους δικαίους επέδειξε τόση φροντίδα για αυτό το κατόρθωμα, ακολουθώντας τον Δεσπότη Χριστό; Ας εξετάσουμε, λοιπόν, από την αρχή τα όσα ειπώθηκαν. Ο Δεσπότης λέγει: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους την αμαρτία, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Ο Στέφανος είπε: «Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία». Ο Παύλος λέγει: «Ευχόμουν να ήμουν εγώ ο ίδιος ανάθεμα και χωρισμένος από τον Χριστό, υπέρ των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου». Ο Μωυσής ομοίως: «Εάν μεν τους συγχωρήσεις την αμαρτία, συγχώρεσέ την· ειδάλλως, εξάλειψε και εμένα από το βιβλίο που έγραψες». Ο Δαβίδ λέγει: «Ας στραφεί το χέρι σου εναντίον μου και εναντίον του οίκου του πατέρα μου». Ο Σαμουήλ ωσαύτως: «Όσο για εμένα, μη γένοιτο ποτέ να αμαρτήσω παύοντας να προσεύχομαι για εσάς». Ποιας συγγνώμης, λοιπόν, θα αξιωθούμε εμείς, όταν τα πρόσωπα της Καινής και της Παλαιάς Διαθήκης μάς ωθούν όλα μαζί στην προσευχή υπέρ των εχθρών, εάν δεν αγωνιστούμε με κάθε ζήλο να το κατορθώσουμε αυτό; Ας μην αμελούμε, λοιπόν, σας παρακαλώ.

Διότι ούτε σε εμάς είναι τόσο φοβερή η βροντή, όσο ήταν στους δαίμονες εκείνη η φωνή· διότι, αν έφριτταν μπροστά στα ενδύματά του, πολύ περισσότερο έφριτταν μπροστά στη φωνή του. Αυτού του στόματος το χώμα θα ήθελα να δω, δια του οποίου ο Χριστός μίλησε για μεγάλα και απόρρητα πράγματα, και μάλιστα σπουδαιότερα από εκείνα που είπε δια του Εαυτού Του· δια του οποίου πρόφερε εκείνον τον μακάριο λόγο λέγοντας: «Θα ευχόμουν να γίνω εγώ ανάθεμα υπέρ των αδελφών μου»· δια του οποίου μιλούσε ενώπιον βασιλέων και δεν ντρεπόταν· δια του οποίου έφυγαν οι δαίμονες, όχι μόνο ακούγοντάς τον να μιλά, αλλά και όταν βρισκόταν μακριά· δια του οποίου μεταμόρφωσε τα πάντα στη γη, αλλά και τα επουράνια τα διευθέτησε με όποιον τρόπο ήθελε, δεσμεύοντας και λύνοντας εκεί όποιους ήθελε, σύμφωνα με την εξουσία που του είχε δοθεί. Ποιος θα μου υποδείκνυε το χώμα της καρδιάς του Παύλου, η οποία φλεγόταν για καθέναν από αυτούς που χάνονταν, και κοιλοπονούσε για δεύτερη φορά για όσα από τα τέκνα αποβάλλονταν;

Διότι δεν επέλεξε να κολαστεί μαζί με εκείνους, όπως εκείνος, αλλά για να καταστεί δυνατό να σωθούν άλλοι, ο ίδιος ευχόταν να χαθεί, λέγοντας: «Θα ευχόμουν να είμαι εγώ ανάθεμα και χωρισμένος από τον Χριστό για χάρη των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου». Τόσο μεγάλη είναι η ευσπλαχνία και η συμπόνια στις ψυχές των αγίων.

Ελάτε λοιπόν, πονέστε και στενάξτε μαζί μου, όσες βρίσκεστε έξω από αυτή την αισχύνη· διότι εκείνες οι άθλιες και ταλαίπωρες, ίσως μαζί με τα άλλα τους κακά, νοσούν και από αναισθησία. Αλλά εσείς που αναλάβατε αυτόν τον βίο, και αξιώνεστε τον νυμφώνα και τον Νυμφίο, και διατηρείτε λαμπρές τις λαμπάδες σας, και στολίζεστε με το τίμιο στεφάνι της παρθενίας περισσότερο από κάθε βασιλικό διάδημα, δακρύστε μαζί μας και θρηνήστε πικρά. Αυτό δεν είναι μικρό φάρμακο και για τη διόρθωση όσων πάσχουν από ανίατα νοσήματα, και για την παρηγοριά εκείνων που θρηνούν για τα παθήματά τους· αυτό έπραξε κάποτε και ο δικός σας Νυμφίος. Διότι, βλέποντας την Ιερουσαλήμ να έχει κατρακυλήσει στο έσχατο σημείο της απώλειας και να μην μπορεί πλέον να ανανήψει από την ασθένεια, δάκρυσε. Και για τη Βηθσαϊδά δεν χρησιμοποίησε πλέον συμβουλές, ούτε θαύματα, αλλά μόνο θρήνο, επαναλαμβάνοντας συνεχώς στις πόλεις το «Ουαί», όπως ακριβώς κάνουμε και εμείς για εκείνους που ψυχορραγούν. Και ο μακάριος Παύλος επίσης, μιμούμενος τον Διδάσκαλό του, δεν έπαψε σε όλη του τη ζωή να οδύρεται τόσο πικρά για εκείνους που είχαν πέσει, που παρέμεναν στην ίδια πτώση και δεν ήθελαν πια να σηκωθούν, ώστε με μια ισχυρότερη έμφαση να γράφει ακριβώς αυτό προς τους Ρωμαίους και να λέει: «Έχω μεγάλη λύπη, και αδιάκοπη οδύνη στην καρδιά μου για τους αδελφούς μου, τους συγγενείς μου κατά σάρκα».

Αμήν.» Μήπως, λοιπόν, αυτό το κάνει μόνο για τον Πατέρα, ενώ για τον Υιό όχι; Άκουσε πώς έπραξε ακριβώς το ίδιο και για τον Μονογενή· διότι, αφού είπε ότι «Θα ευχόμουν να είμαι εγώ ανάθεμα από τον Χριστό υπέρ των αδελφών μου, των συγγενών μου κατά σάρκα», πρόσθεσε: «Στους οποίους ανήκει η υιοθεσία και οι διαθήκες και η νομοθεσία και οι λατρείες και οι επαγγελίες· από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλους, ευλογητός στους αιώνες.

Ας υποθέσουμε δε, αν θέλεις, χάριν του λόγου, ότι κανείς δεν σκανδαλίστηκε, και ότι ποτέ κανείς δεν αποχωρίστηκε από αυτόν, ούτε του συνέβη κανένα άλλο από αυτά τα λυπηρά. Διότι ούτε και έτσι μπορώ να τον βρω απαλλαγμένο από τη θλίψη. Και για τούτο πάλι δεν έχω ανάγκη να λάβω κανέναν άλλο μάρτυρα παρά τον ίδιο που το βίωσε. Διότι τι λέει; «Θα ευχόμουν να ήμουν εγώ ανάθεμα αποχωρισμένος από τον Χριστό για χάρη των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες». Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: Θα ήταν για μένα πιο επιθυμητό να πέσω στη γέεννα, παρά να βλέπω τους Ισραηλίτες να απιστούν. Διότι η φράση «ευχόμουν να είμαι ανάθεμα» αυτό ακριβώς σημαίνει. Εκείνος δε που θα επέλεγε την κόλαση στη γέεννα προκειμένου να μπορέσει να προσελκύσει στην πίστη όλους τους Ιουδαίους, είναι ολοφάνερο ότι, αφού δεν το πέτυχε, περνούσε πιο δύσκολα και από εκείνους που κολάζονται στη γέεννα, επειδή εκείνο ήταν περισσότερο σύμφωνο με την επιθυμία του παρά τούτο.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ΄. «Αλήθεια λέγω εν Χριστώ, δεν ψεύδομαι, καθώς συμμαρτυρεί μαζί μου η συνείδησή μου εν Αγίω Πνεύματι, ότι έχω μεγάλη λύπη και αδιάλειπτη οδύνη στην καρδιά μου.» Επειδή πρόκειται να μιλήσει για μεγάλα ζητήματα και να μην γίνει πιστευτός λόγω του μεγέθους τους, προβάλλει όρκο. «Διότι θα ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Χριστό υπέρ των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες.» Και αυτή είναι άλλη μία απόδειξη παρόμοια με τις προηγούμενες.

Ωστόσο, ο θείος Χρυσόστομος, αναλύοντας τρόπον τινά αυτά τα ρητά, αναφέρει τα εξής: «Και εσύ λοιπόν, αδελφέ, ακόμη κι αν μείνεις νηστικός, ακόμη κι αν κοιμάσαι χάμω, ακόμη κι αν θρηνείς διαρκώς, εφόσον δεν ωφελείς κανέναν άλλον, δεν κάνεις κανένα σπουδαίο έργο. Διότι και για εκείνους τους μεγάλους και γενναίους άνδρες της αρχαιότητας, αυτό ακριβώς ήταν το πιο σπουδαίο. Και εξέτασε με ακρίβεια τον βίο τους, και θα δεις σαφώς ότι κανείς τους δεν κοίταξε το δικό του συμφέρον, αλλά το συμφέρον του πλησίον ο καθένας, γι' αυτό και έλαμψαν περισσότερο. Διότι και ο Μωυσής έχει κάνει μεν πολλά και μεγάλα θαύματα και σημεία, αλλά τίποτα δεν τον έκανε τόσο μεγάλο, όσο εκείνη η μακαρία φωνή, την οποία απηύθυνε προς τον Θεό λέγοντας: αν μεν τους συγχωρήσεις την αμαρτία, συγχώρεσέ την· ειδάλλως, εξάλειψε και εμένα από τη βίβλο όπου με έχεις γράψει. Και ο Δαβίδ: εγώ ο ποιμένας αμάρτησα, και εγώ έπραξα το κακό, ενώ αυτοί, το ποίμνιο, τι έκαναν; Ας πέσει το χέρι σου πάνω σε εμένα και στον οίκο του πατέρα μου. Και ο μακάριος Παύλος: θα επιθυμούσα να είμαι ανάθεμα, αποχωρισμένος από τον Χριστό, για χάρη των αδελφών μου, των συγγενών μου κατά σάρκα, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες. Μιλώ δε για αγάπη, όχι αυτήν που περιορίζεται σε έναν, αλλά αυτήν που εκχέεται προς όλους. Διότι, εάν ο οφθαλμός περιόριζε την πρόνοια που έχει για ολόκληρο το σώμα μόνο στο χέρι, και αποστρέφοντάς την από τα άλλα μέλη, φρόντιζε μόνο εκείνο, δεν θα προκαλούσε βλάβη σε όλο το σώμα;»

ΟΔ΄. Σχετικά δε με την αγάπη προς τον πλησίον, άκουσε πάλι τι λένε: Αλήθεια λέγω εν Χριστώ, δεν ψεύδομαι, και η συνείδησή μου συμμαρτυρεί μαζί μου εν Πνεύματι Αγίω, ότι η λύπη μου είναι μεγάλη και η οδύνη στην καρδιά μου αδιάλειπτη. Διότι θα ευχόμουν να ήμουν εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Χριστό υπέρ των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες· και τα εξής. Ομοίως και ο Μωυσής και οι λοιποί άγιοι.

Τι σημαίνει το λεγόμενο από τον Απόστολο, «να είμαι ανάθεμα από τον Χριστό για χάρη των συγγενών μου»; Ευχόμουν, λέει, να παραδοθώ από τον Χριστό στον διάβολο, ώστε να μαστιγωθώ και να υπομείνω τις τιμωρίες υπέρ του Ισραήλ, τις οποίες δικαίως όφειλαν να υποστούν για την απιστία τους προς τον Θεό, αρκεί μόνο να σωθούν· με τον ίδιο τρόπο που και ο Κύριος παρέδωσε τον εαυτό Του και έγινε κατάρα για εμάς.

Ότι οι άγιοι συνδέονται με τον Χριστό περισσότερο από ό,τι με τον εαυτό τους. Διότι καθένα από τα μακάρια πνεύματα, αν και είναι ένα και το αυτό με τον εαυτό του, έχει ενωθεί με τον Σωτήρα περισσότερο από ό,τι με τον εαυτό του· επειδή Τον αγαπά περισσότερο από ό,τι τον εαυτό του· και σε αυτόν τον λόγο θα μαρτυρήσει ο Παύλος, ο οποίος ευχόταν «να είναι ανάθεμα από τον Χριστό» για τη σωτηρία των Ιουδαίων, ώστε να γίνει σε Εκείνον προσθήκη δόξας. Εάν λοιπόν η αγάπη των ανθρώπων είναι τόσο μεγάλη, τη θεϊκή αγάπη δεν είναι καν δυνατόν να την αναλογιστεί κανείς. Διότι, εάν οι πονηροί έδειξαν τόση ευγνωμοσύνη, τι πρέπει να πούμε για εκείνη την αγαθότητα; Επειδή δε ο έρωτας αυτός είναι τόσο υπερφυής, κατ' ανάγκην και η ένωση, στην οποία οδήγησε αυτούς που αγαπούν, αφήνει την ανθρώπινη διάνοια πολύ πιο κάτω, ώστε να μην είναι δυνατόν ούτε με παράδειγμα να παραβληθεί. Ας εξετάσουμε όμως και τον εξής τρόπο.

Ρωμ. 9,1-5 Εκείνον που τίποτα δεν δύναται να τον χωρίσει από την αγάπη του Θεού, ούτε ο θάνατος ως απειλή, ούτε η ζωή ως προσφορά, ούτε απλώς τα μελλοντικά ούτε τα παρόντα, ούτε ό,τι κι αν επινοήσει κανείς —διότι γι' αυτό μνημόνευσε και αγγέλους και δυνάμεις και βάθος και ύψος—, αυτόν, λοιπόν, που τίποτα δεν δύναται να τον χωρίσει, πώς ο ίδιος εκουσίως απομακρύνεται, και μάλιστα 〈υπέρ των κατά σάρκα συγγενών;〉 Και όχι μόνο χωρίζεται εκουσίως, αλλά και επιθυμεί και αποζητά και εύχεται να χωριστεί από την αγάπη του Χριστού· 〈διότι ευχόμουν,〉 λέγει, 〈να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Χριστό.〉 Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Πώς θα συμβιβαστούν τα ασυμβίβαστα; Πρώτον μεν, λέμε, ότι αυτά δεν είναι αντίθετα· διότι δεν είναι αντίθετο το να αγαπά κανείς τον Χριστό τόσο ώστε ούτε εξαιτίας κολάσεως ούτε εξαιτίας οποιασδήποτε υποσχέσεως να απομακρύνεται από την αγάπη Του, και το να αγαπά τον πλησίον τόσο ώστε να θεωρεί τη σωτηρία τους ίση και ανώτερη της δικής του σωτηρίας.

Δεν είναι λοιπόν αυτά αντίθετα, αλλά μάλλον συμφωνούν μεταξύ τους· διότι αυτός που αγαπά τον αδελφό του αγαπά και τον Δεσπότη, και το αντίστροφο: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Και ο ίδιος ο Παύλος λέει: «η αγάπη είναι η εκπλήρωση του νόμου», και ο Κύριος πάλι, σχετικά με την αγάπη προς τον Θεό και προς τον πλησίον, λέει: «Σε αυτές τις δύο εντολές στηρίζεται όλος ο νόμος και οι προφήτες», διότι αυτές, δηλαδή η αγάπη προς τον Θεό και η αγάπη προς τον πλησίον, αποτελούν το κεφάλαιο όλων των άλλων. Ναι, θα πει κάποιος· αλλά εδώ προτιμά την αγάπη προς τον πλησίον από την αγάπη προς τον Θεό, και εύχεται να απαρνηθεί Εκείνον για να κερδίσει αυτούς· ενώ ο Χριστός λέει: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου». Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι τους αγαπά περισσότερο από τον Χριστό. Διότι τι σήμαινε το να τους αγαπά; Το να τους οικειώσει με τον Χριστό. Πώς λοιπόν τους αγαπά περισσότερο από τον Χριστό, από τη στιγμή που έσπευδε να ελκύσει και αυτούς στη φιλία και την υπακοή του Χριστού; Μάλλον, λοιπόν, αυτό αποδεικνύει την υπερβολική αγάπη που είχε προς τον Χριστό, το γεγονός δηλαδή ότι ωθούσε και άλλους προς Αυτόν. Ναι, λέει, (έτσι θα ήταν) αν δεν χώριζε τον εαυτό του από τον Χριστό λέγοντας: «διότι ευχόμουν εγώ ο ίδιος (να είμαι ανάθεμα)» και τα εξής. Τι απαντάμε λοιπόν σε αυτό;

Ή ότι, μη γένοιτο, δεν τον χώριζε. Διότι δεν είπε «εύχομαι να γίνει αυτό», αλλά λόγω του διαπύρου πόθου που είχε προς τον Χριστό, και της σπουδής που κατέβαλλε για να τους οδηγήσει όλους σε Αυτόν, και μάλιστα τους Ιουδαίους. Διότι αυτοί ήταν και συγγενείς του και μάλιστα εναντιώνονταν σφόδρα. Θέλοντας λοιπόν να παραστήσει αυτά, λέει ότι, αν ήταν δυνατόν δια της δικής μου απώλειας να δοξαστεί ο Χριστός και να σωθούν οι Ιουδαίοι, ούτε αυτό δεν θα είχα αρνηθεί. «Διότι θα ευχόμουν», λέει, «αν ήταν εφικτό, αν ενδεχόταν, αν κάποιος μου έδινε αυτή την επιλογή: τι προτιμάς, να χωριστείς από τον Χριστό ώστε να ενωθεί ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων και να δοξαστεί ο Χριστός και να εκπληρωθούν οι επαγγελίες του Πατέρα, ή να παραμείνεις εσύ ενωμένος και το έθνος των Ιουδαίων να στασιάζει, να απομακρύνεται και να βλασφημείται ο Χριστός; Αν λοιπόν έθετε ένα τέτοιο δίλημμα, θα προτιμούσα», λέει, «τη δόξα του Χριστού και τη σωτηρία των πολλών παρά τη δική μου». Είδες το μεγαλείο της αγάπης του για τον Χριστό; Επειδή μέσα από όλα τα υπαρκτά πράγματα απέδειξε την αγάπη του για τον Χριστό, τώρα και μέσα από τα ανύπαρκτα μεν, αλλά λαμβανόμενα υποθετικά, παρουσιάζει την αγάπη του μέσω αυτού του νοήματος: ότι δηλαδή υποθετικά θα θυσίαζα ακόμη και τη δική μου σωτηρία υπέρ της δόξας Του και της επιστροφής των Ιουδαίων σε Αυτόν.

Διότι, ακόμη και όταν ο Παύλος αποχωριζόταν για τη δόξα του Χριστού και για την ένωση των Ιουδαίων μαζί Του, πάλι πολύ εύκολα ενωνόταν και συνδεόταν μαζί Του, σαν ένα πουλάρι που έχει αποσπαστεί για λίγο από τη μητέρα του. Και έτσι πάλι και ο ίδιος σωζόταν, και ο Χριστός δοξαζόταν ακόμη περισσότερο, και το έθνος των Ιουδαίων σωζόταν, και οι διαθήκες και οι επαγγελίες έφταναν στην εκπλήρωσή τους. Ή μάλλον: με το να αποχωρίζεται με αυτόν τον τρόπο και για αυτά τα πράγματα, στην πραγματικότητα δεν αποχωριζόταν, αλλά ενωνόταν περισσότερο. Ή δεν σου φαίνεται ότι, όταν περιέτεμε τον Τιμόθεο, όταν ο ίδιος εξαγνίστηκε, όταν τηρούσε τις διατάξεις του νόμου ενώ παράλληλα κήρυττε τη χάρη, κατά κάποιον τρόπο έδινε την εντύπωση ότι απομακρύνεται από τη χάρη και εναντιώνεται στον εαυτό του; Αλλά ούτε απομακρυνόταν, ούτε στον εαυτό του εναντιωνόταν· διότι για χάρη της χάριτος και για να οδηγήσει τους πάντες στον Χριστό έπραττε και αυτά και όλα τα άλλα. Αυτό είναι δείγμα αγάπης άξιας του Χριστού, αυτό είναι δείγμα ψυχής που φλέγεται ολοκληρωτικά από τον πόθο του Χριστού. Εξάλλου, δεν λέει «να γίνει ανάθεμα», δηλαδή να χωριστεί από τώρα από Αυτόν –διότι αυτό είναι το πλέον απευκταίο–, αλλά «να είναι ανάθεμα», δηλαδή να είναι ακόμη χωρισμένος και να μην έχει πλησιάσει ακόμη τον Χριστό.

Αυτό, λέει, θα ευχόμουν, το να μην έχω προσέλθει εγώ ο ίδιος ακόμη στον Χριστό, αλλά να είμαι ακόμη χωρισμένος από αυτόν, εάν αυτό συντελούσε στη δική σας είσοδο και πίστη σε αυτόν. Διότι μην νομίσετε, λέει, ότι επειδή εγώ προσήλθα στον Χριστό, για τον λόγο αυτόν προσκαλώ και εσάς· αντίθετα, θα ήθελα εσείς να προστρέξετε σε αυτόν πριν από εμένα. Έπειτα, στη συνέχεια, αναφέρει και τις αιτίες. «Να είμαι ανάθεμα εγώ ο ίδιος. Εγώ ο ίδιος»· δεν προτιμώ, λέει, άλλους αντί για εσάς στο να προσέλθουν στον Χριστό, αλλά ούτε καν τον ίδιο μου τον εαυτό· διότι θα προτιμούσα να μην έχω προσέλθει ακόμη σε αυτόν, εάν μέσω αυτού επρόκειτο να προσέλθετε εσείς. «Υπέρ των αδελφών μου.» Θέλοντας να δείξει την άφατη στοργή του και τη μέριμνά του για τους Ιουδαίους, αμέσως μετά την αναφορά του ότι τίποτε δεν μπορεί να τον «χωρίσει από την αγάπη του Θεού», προσθέτει: όμως «υπέρ των αδελφών μου», εάν αυτό συντελούσε στην ωφέλειά τους, θα ευχόμουν να χωριστώ· διότι αυτό ακριβώς υποδηλώνει η λέξη «ανάθεμα». «Ο ων επί πάντων Θεός.» Εδώ ο απόστολος ονομάζει με τον πιο λαμπρό τρόπο τον Χριστό Θεό.

Προς τον Γεώργιο, μητροπολίτη Νικομηδείας. Αυτόν που τίποτα δεν μπορεί να τον χωρίσει από την αγάπη του Θεού, ούτε ο απειλούμενος θάνατος, ούτε η υπόσχεση της ζωής, ούτε απλώς τα επέκεινα, ούτε τα παρόντα, πώς αυτός εκούσια απομακρύνεται, και μάλιστα υπέρ των κατά σάρκα συγγενών του, και όχι μόνο υπομένει τον χωρισμό, αλλά και επιθυμεί και επιζητά και εύχεται να χωριστεί από τον Χριστό; «Διότι ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Χριστό υπέρ των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου». Έτσι θα μπορούσε να πει κάποιος, επιτείνοντας τη δική σου απορία.

Καλά θα ήταν, λέει, αν δεν χώριζε τον εαυτό του από τον Χριστό. Διότι το να θέλει κανείς να προσαχθούν άλλοι δεν είναι αξιοκατάκριτο, το να χωρίζει όμως τον εαυτό του από Εκείνον στον οποίο προσήγαγε άλλους δεν μπορεί παρά να επικριθεί. Τι λέμε λοιπόν; Ότι σε καμία περίπτωση δεν τον χώριζε. Διότι δεν είπε «εύχομαι να χωριστώ», αλλά «θα ευχόμουν». Δηλαδή, αν ήταν δυνατόν, αν συνέβαινε ένας ένθεος πόθος να νικηθεί από έναν θείο πόθο, αν ένας θεοπρεπής έρωτας ξεπερνούσε έναν θεσπέσιο έρωτα, τότε θα αγωνιζόμουν να υποστώ και αυτόν. Διότι τα πάντα γίνονταν από τον Παύλο, προκειμένου να οικειώσει τους πάντες με τον Χριστό, και μάλιστα τους Ιουδαίους. Διότι αυτοί ήταν και συγγενείς και καθοδηγούνταν από τον νόμο, και προς αυτούς είχαν δοθεί εξαρχής οι υποσχέσεις από τους πατέρες, αλλά και αντιστέκονταν στο κήρυγμα περισσότερο από τους άλλους. Γι' αυτό και ο αγώνας γι' αυτούς και η φροντίδα και ο πόνος ήταν μεγαλύτερος εξαιτίας αυτού, για να μη φανεί ότι ο νόμος δεν συνεισέφερε καθόλου στη χάρη και ότι δεν προετοίμασε ώστε να γίνουν πιο δεκτικές οι ψυχές που διαπαιδαγωγήθηκαν από αυτόν. Για να μη θεωρηθούν ψευδείς, ή έστω μάταιες, οι υποσχέσεις προς τους πατέρες. Για να μη βλασφημείται ο Χριστός από εκείνους που θα έπρεπε περισσότερο να τον προσκυνούν. Για να μη φανεί, εφόσον η πιο στενή συγγένεια συμπεριφερόταν υβριστικά απέναντι στον κοινό Δεσπότη, ότι και ο ίδιος, κατά ένα μέρος του κοντινού του αίματος και μάλιστα το μεγαλύτερο, συμμετείχε στην ύβρι.

Περισσότερο δε από όλα τον στενοχωρούσε η απιστία των συγγενών του, και για αυτούς φλεγόταν, και, θέλοντας να το παραστήσει αυτό, έλεγε: «Ευχόμουν να ήμουν εγώ ο ίδιος ανάθεμα». Έτσι, λέει, με εξωθεί να μιλήσω το κέντρισμα του πόθου, έτσι η φλόγα της στοργής που κατατρώει τα σπλάχνα με βιάζει να ανακράξω, έτσι ο έρωτας προς τον Χριστό και η σπουδή μου να αφιερώσω τους πάντες σε Αυτόν με πείθει να φρονώ: θα ευχόμουν, εάν ήταν δυνατόν, εάν επιτρεπόταν, εάν υπήρχε κάποια σωτήρια αποστασία που να χαρίζει ένωση με τον Θεό, εάν υπήρχε κάποιος χωρισμός που να συνδέει σφοδρότερα, εάν υπήρχε κάποια αποξένωση που να οικειώνει τελειότερα· διότι ούτε και αυτόν τον τρόπο δεν θα τον προσπερνούσα για χάρη της δόξας του Χριστού και της σωτηρίας των ομοεθνών μου. Διότι, αφού απέδειξε την αγάπη του προς τον Χριστό με βάση όλα όσα υπάρχουν, λέγοντας το «έχω πεισθεί» και προσδίδοντας στα λόγια του αξιοπιστία μέσω των έργων του: «ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή ούτε αρχές ούτε δυνάμεις ούτε παρόντα ούτε μέλλοντα ούτε ύψωμα ούτε βάθος ούτε κάποια άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, η οποία υπάρχει στον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας».

Επειδή όμως η φυτεία του Παύλου δεν είναι μονοειδής, αλλά κάποιες φορές από ένα μόνο χωράφι του κειμένου αναφύονται ωραίοι καρποί νοημάτων, πολυκλαδικοί και διάφοροι, ας συγκομίσουμε μαζί με τον λόγο και οτιδήποτε άλλο άξιο από αυτήν την καλλιέργεια. Βλέπουμε λοιπόν τον θεσπέσιο Παύλο να μη λέει απλώς έτσι ότι θέλει να χωριστεί από τον Χριστό υπέρ των ομοφύλων του, ούτε να απομακρυνθεί μετά την αποδοχή της πίστης (διότι αυτό ίσως θα ήταν και πιο φοβερό)· διότι δεν λέει «από τώρα εύχομαι να γίνω ανάθεμα», αλλά «ευχόμουν να ήμουν», το οποίο ισοδυναμεί με το να λέει: «Θα θεωρούσα προτιμότερο, εφόσον εσείς θα είχατε προστρέξει στο κήρυγμα του Χριστού, εγώ να παραμένω για λίγο ακόμη στα πρόθυρα του νομικού γράμματος και να κάθομαι κάτω από τη σκιά του, παρά, έχοντας προλάβει και επιταχύνει τον δρόμο της πίστης, να σας βλέπω να έχετε τόσο εχθρική και αμετανόητη στάση απέναντι στη χάρη.» Διότι, ακόμη κι αν εκείνος καθυστερούσε, πάλι δεν θα είχε υστερήσει σε τίποτα σπουδαίο —όταν μάλιστα, παρόλο που πολλοί είχαν προηγηθεί, γιατί να λέμε διστακτικά ότι δεν υστέρησε σε τίποτα, και να μην πούμε με παρρησία την αλήθεια ότι ξεπέρασε τους πάντες στον δρόμο και στον ζήλο;— σε εκείνον, λοιπόν, η καθυστέρηση δεν θα κατέληγε σε καμία δυσκολία, ενώ αντίθετα, υπήρχε μεγάλος φόβος για εκείνους που ήταν τόσο αρνητικά διατεθειμένοι απέναντι στην πίστη, μήπως, πάσχοντας σε όλη τους τη ζωή από την ίδια πώρωση, προκαλέσουν στους εαυτούς τους αιώνιο όλεθρο.

Αλλά εσύ, προσέχοντας ότι η θεία Γραφή σε πολλά σημεία χρησιμοποιεί τον όρο «ανάθεμα» αντί για την κάκωση και τη σωματική τιμωρία, δεν θα δυσκολευτείς να κατανοήσεις και εκείνο, ότι δηλαδή ο θείος Παύλος με τέτοια λόγια ευχόταν να πάθει όσα παθαίνουν οι κακούργοι προκειμένου να σωθούν οι συγγενείς του· και όχι απλώς αυτό, αλλά και να καταδικαστεί από τον Χριστό ως κριτή (διότι αυτό θα σήμαινε η φράση «από του Χριστού») ο οποίος θα εξέδιδε την καταδικαστική απόφαση. Αυτό βέβαια είναι μέγα και θαυμαστό (διότι πώς να μην είναι;), ωστόσο δεν επιφέρει καμία διάσπαση του πόθου ή της σχέσεως με τον Χριστό, ούτε αφήνει κανένα περιθώριο για τις προαναφερθείσες απορίες· διότι ούτε καν η επιθυμία κάποιου να υποστεί τα έσχατα σωματικά πάθη για τη σωτηρία των άλλων, ακόμη κι αν επισύρει άνωθεν την κρίση, δεν επιφέρει καμία ελάττωση της θείας αγάπης, για να μην πω μάλιστα ότι την αυξάνει. Παρέδιδε, λοιπόν, τον εαυτό του ο θείος Παύλος και ευχόταν να υποβληθεί σε πικρές και βαριές τιμωρίες, αρκεί μόνο να έβλεπε τους ομοεθνείς του να εγκαταλείπουν τον φθόνο και τον πόλεμο κατά του Χριστού, και αποτινάσσοντας το βαρύ και παλαιό φορτίο του νόμου, να υπάγονται στον αγαθό και ελαφρύ ζυγό της χάριτος.

Ο Παύλος τόλμησε, υπέρ των συγγενών του, που τότε ήταν εχθροί της πίστεως, να φτάσει στον χωρισμό από τον Χριστό και να ευχηθεί να γίνει ανάθεμα. Εσύ, όμως, ούτε για να αποφύγεις την αλλοτρίωση από τον Θεό και το ανάθεμα, ούτε γι' αυτούς τους λόγους δεν θα τολμήσεις να γίνεις άνθρωπος απέναντι σε άνθρωπο, να αναγνωρίσεις την κοινή φύση και να δεις με χαρά το ίδιο έλεος να εκχέεται στην ίδια πλάση, αλλά θα αντιτάξεις σκληρό και άτεγκτο φρόνημα σε όλα όσα ειπώθηκαν, αποκλειστικά και μόνο από πώρωση; Μην το κάνεις αυτό, αν με ακούς, ή μάλλον, αν δεν έχεις ήδη αποδείξει τον εαυτό σου, μέσω των προηγούμενων παθών της κακίας, ανάξιο και της φύσεως και της πλάσεως και του ελέους.

Λέει, δηλαδή, ότι ο απόστολος, επιδεικνύοντας κάτι περισσότερο από συμπάθεια προς τους Ισραηλίτες που δεν είχαν πιστέψει ακόμη, λέει: «Διότι θα ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα» και τα εξής, αντί του ότι θα ήθελα, λέει, να περιέλθω εγώ σε κατάκριση, αρκεί μόνο να επέστρεφαν οι υιοί του Ισραήλ στον Κύριο.

Θέλεις, λοιπόν, να σου αποδείξω ότι θα τον τιμήσεις, θα τον ευφράνεις και θα τον δοξάσεις σε μεγαλύτερο βαθμό, εάν κατορθώσεις να γίνεις ανώτερός του και πιο οικείος στον Θεό; Άκουσε τον ίδιο να το βεβαιώνει αυτό λέγοντας: «Θα ευχόμουν να είμαι εγώ ανάθεμα αποχωρισμένος από τον Χριστό για χάρη των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου». Εκείνος επιλέγει να χωριστεί τελείως από τον Χριστό για να σωθείς εσύ, και εσύ λες ότι θα το θεωρήσει ατιμία, εάν θελήσω και προσπαθήσω να γίνω και εγώ σαν κι εκείνον; Όχι, αδελφέ, δεν υπάρχει φθόνος στους αγίους του Θεού, δεν υπάρχει σε αυτούς επιθυμία και όρεξη για πρωτοκαθεδρία ή για μεγαλύτερη δόξα. Διότι γι' αυτούς και για τους φίλους και προφήτες του Θεού που αναδεικνύονται από γενιά σε γενιά, μία είναι η πρωτοκαθεδρία και η προτιμητέα θέση και η δόξα και η απόλαυση και η τρυφή: το να βλέπουν τον Θεό. Όσοι δε τον βλέπουν, είναι απαλλαγμένοι από κάθε περιέργεια.

ΛΟΓΟΣ ΡϚ΄. Να εμμένουμε στο μέτρο της διατροφής. Τέκνα μου αγαπημένα και περιπόθητα, νομίζετε ίσως ότι έχω αποκάμει και έχω αμελήσει να σας κατηχώ και να σας μεταδίδω τον λόγο της σωτηρίας. Εγώ όμως δεν είμαι έτσι, αλλά παραμένω ο ίδιος, και θεωρώ ότι μάλλον υστερώ παρά υπερτερώ απέναντί σας και ότι σας οφείλω, παρά ότι εκπληρώνω το καθήκον μου. Μοιράζοντας λοιπόν σε εσάς τον λόγο νύχτα και μέρα, και διανέμοντάς σας το θρεπτικό για τις ψυχές σιτηρέσιο, δεν έχω κάνει ακόμη κάτι το άξιο· αλλά μου επιβάλλεται και χρωστώ να το πράττω, ακούγοντας τη μεγάλη φωνή του θείου αποστόλου που λέει προς κάποιους: «Δεν σταμάτησα επί τρία χρόνια, νύχτα και μέρα, να νουθετώ με δάκρυα τον καθένα σας»· και προς άλλους: «ότι η προσευχή μου είναι αδιάλειπτη»· και προς ετέρους: «ότι ευχόμουν ο ίδιος να γίνω ανάθεμα, υπέρ των δικών μου μαθητών»· και «ότι αδιάλειπτη είναι η οδύνη στην ψυχή μου». Διότι αυτά αρμόζουν σε εκείνον που είναι αληθινά προστάτης ψυχών. Εάν λοιπόν εκείνος ενεργούσε έτσι, τι θα μπορούσα να επιδείξω εγώ ο ταλαίπωρος; Ή τι εκπλήρωσα απέναντί σας; Απολύτως τίποτα στα αλήθεια· διότι προτιμώ να προσφέρω την καρδιά μου και τη διάνοιά μου, εφόσον αποβαίνει κάτι χρήσιμο για εσάς.

Διότι οι γνήσιοι μαθητές κατά τις αθετήσεις των συμμαθητών τους λυπούνται, δείχνοντας την αγάπη τους τόσο προς τον δάσκαλο όσο και προς τους μαθητές· ομοίως και οι γνήσιοι δούλοι κατά τις αποστασίες των ομοδούλων τους νιώθουν το ίδιο. Γι' αυτόν τον λόγο προστάζει ο μέγας Απόστολος «Να κάνουμε δεήσεις, προσευχές, παρακλήσεις και ευχαριστίες υπέρ όλων των ανθρώπων, υπέρ των βασιλέων και όλων εκείνων που βρίσκονται σε ανώτερα αξιώματα,» λέγοντας αλλού αυτό ακριβώς για τον εαυτό του: «Αλήθεια λέω εν Χριστώ, δεν ψεύδομαι, και η συνείδησή μου δίνει συμμαρτυρία εν Αγίω Πνεύματι, ότι η λύπη μου είναι μεγάλη και η οδύνη στην καρδιά μου αδιάκοπη· διότι θα ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα και χωρισμένος από τον Χριστό, υπέρ των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου.» Είδες τη δύναμη της αγάπης; Είδες το ύψος της φιλίας; Αυτό φαίνεται να λέει και ο Μωυσής προς τον Θεό: «Εάν μεν τους συγχωρήσεις την αμαρτία, συγχώρησέ την· ειδάλλως, εξάλειψε και εμένα από το βιβλίο που έγραψες.» Έτσι λοιπόν και εμείς, ως γνήσιοι μαθητές και όχι νόθοι, δεν οφείλουμε μόνο να φροντίζουμε τον εαυτό μας, αλλά και υπέρ των αδελφών και όλου του κόσμου να λυπούμαστε και να προσευχόμαστε. Διότι, πράττοντας έτσι τα αρεστά στον Κύριο, θα γίνουμε κληρονόμοι της αιώνιας ζωής, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.