Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 9:32

Ή νομίζεις, Ιουδαίε, ότι ο Ισαάκ προτιμήθηκε από τον Ισμαήλ και από τα παιδιά που γέννησε στον Αβραάμ η Χετούρα εξαιτίας της Σάρρας; Και τι θα έλεγες για τη Ρεβέκκα; Διότι εδώ έχουμε και μία μητέρα και μία σύλληψη, αφού τα παιδιά ήταν δίδυμα· αυτό σημαίνει το “από έναν κοίτη έχουσα”, ότι δηλαδή κατά τον ίδιο καιρό συνέλαβε και τους δύο. Κι όμως, ο ένας ήταν θεοφιλής, ενώ ο άλλος ανάξιος της θείας πρόνοιας. Και ο Θεός δεν περίμενε να δοκιμαστούν τα πράγματα στην πράξη, αλλά προανήγγειλε τη διαφορά τους ήδη από όσα κυοφορούνταν· και την προανήγγειλε, επειδή προγνώριζε την προαίρεση του καθενός. Διότι η εκλογή δεν είναι άδικη, αλλά ανταποκρίνεται στην προαίρεση των ανθρώπων, όπως έχει γραφεί: «Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ εμίσησα». Διότι αυτό που είπε ο Θεός στον Αβραάμ, ότι «στον Ισαάκ θα σου ονομαστεί σπέρμα», δείχνει πως ούτε όλο το γένος έλαβε μέρος στην ευλογία· γιατί ο Θεός δεν προσέχει στη φύση, αλλά ζητεί πίστη και αρετή, όπως λέγει και στον Ωσηέ: «Θα ονομάσω τον Μη λαό μου, Λαό μου· και τη Μη αγαπημένη, Αγαπημένη· και θα γίνει στον τόπο όπου τους ειπώθηκε· Εσείς δεν είστε λαός μου, εκεί θα ονομαστούν υιοί του ζώντος Θεού». Διότι τα έθνη, που δεν γνώριζαν δικαιοσύνη, κατέλαβαν δικαιοσύνη· και ως δικαιοσύνη εννοεί εκείνη που προέρχεται από την πίστη. Ο δε Ισραήλ, ενώ επιδίωκε νόμο δικής του δικαιοσύνης, δεν έφθασε στη δικαιοσύνη. Γιατί; Επειδή δεν την επιδίωξε από πίστη, αλλά από έργα νόμου· διότι νόμισαν πως τους αρκούσε η κατά νόμον ζωή για να αποκτήσουν δικαιοσύνη, και περιφρόνησαν την πίστη. Γι’ αυτό ακριβώς δεν μετείχαν ούτε στις δωρεές της πίστεως· «διότι προσέκοψαν στον λίθο του προσκόμματος, καθώς έχει γραφεί· Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου, και όποιος πιστεύει σ’ αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». Συνηθίζουν να προσκόπτουν εκείνοι που έχουν τη διάνοιά τους στραμμένη αλλού από τις προφητείες των Γραφών και δεν θέλουν να προχωρήσουν στην οδό· αυτό ακριβώς έπαθαν οι Ιουδαίοι. Επειδή δηλαδή ήταν απορροφημένοι στα περιττά του νόμου, δεν θέλησαν να δουν τον λίθο που είχε προαναγγελθεί από τους προφήτες· παρόλο που οι προφήτες είχαν σαφώς προθεσπίσει ότι όποιος πιστεύει σ’ αυτόν θα αξιωθεί τα μέγιστα αγαθά. «Διότι έχουν ζήλο Θεού, αλλά όχι σύμφωνα με επίγνωση· επειδή αγνοούν τη δικαιοσύνη του Θεού και ζητούν να στήσουν τη δική τους δικαιοσύνη, δεν υποτάσσονται στη δικαιοσύνη του Θεού». Διότι το τέλος του νόμου είναι ο Χριστός, προς δικαιοσύνη για κάθε πιστεύοντα· επειδή ο νόμος οδήγησε όλους εμάς, δηλαδή ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, προς τον Δεσπότη Χριστό. Στείλε το επόμενο.

Διότι υπάρχουν κάποια τα οποία ονομάζονται αΐδια, των οποίων ο Ίδιος είναι δημιουργός· επειδή στον 23ο Ψαλμό έχει γραφτεί: «Σηκώστε τις πύλες σας, άρχοντες, και υψωθείτε πύλες αιώνιες». Είναι δε φανερό ότι μέσω Αυτού δημιουργήθηκαν και αυτά. Εάν λοιπόν και των αιώνιων ο Ίδιος είναι δημιουργός, ποιος από εμάς θα μπορέσει πλέον να αμφιβάλλει ότι είναι ανώτερος και από αυτά τα αΐδια; Και δεν γνωρίζεται ως Κύριος τόσο από το ότι είναι αΐδιος, όσο από το ότι είναι Υιός του Θεού. Διότι, όντας Υιός, είναι αχώριστος από τον Πατέρα, και δεν υπήρξε ποτέ εποχή που δεν υπήρχε, αλλά υπήρχε πάντοτε. Και όντας εικόνα και απαύγασμα του Πατρός, έχει και την αϊδιότητα του Πατρός. Το πώς λοιπόν ελέγχθηκαν ότι κατανοούσαν εσφαλμένα τα ρητά της Γραφής που προφασίζονταν, είναι δυνατόν κάπως να το κατανοήσει κανείς με συντομία από όσα ειπώθηκαν προηγουμένως. Το ότι όμως και σε αυτά που πάλι προφασίζονται τώρα από τα Ευαγγέλια διαπιστώνεται πως έχουν σαθρή σκέψη, είναι εύκολο να το αντιληφθούμε, εάν μάλιστα και τώρα λάβουμε υπόψη τον σκοπό της πίστης εμάς των Χριστιανών και, χρησιμοποιώντας τον ως κανόνα, δώσουμε προσοχή, όπως είπε ο Απόστολος, στην ανάγνωση της θεόπνευστης Γραφής. Διότι οι χριστομάχοι, επειδή τον αγνόησαν αυτόν, πλανήθηκαν από τον δρόμο της αλήθειας και προσέκρουσαν στον λίθο του προσκόμματος, φρονώντας διαφορετικά από αυτά που πρέπει να φρονούν.

Και όντας εικόνα και απαύγασμα του Πατρός, έχει και την αϊδιότητα του Πατρός. Το πώς, λοιπόν, ελέγχθηκαν επειδή ερμήνευαν εσφαλμένα τα ρητά που προέβαλαν ως πρόφαση, είναι δυνατόν με κάποιον τρόπο να το κατανοήσει κανείς από όσα ειπώθηκαν προηγουμένως εν συντομία. Το ότι όμως και σε όσα πάλι προφασίζονται από τα Ευαγγέλια αποδεικνύεται ότι η σκέψη τους είναι σαθρή, είναι εύκολο να το αντιληφθεί κανείς, εάν μάλιστα και τώρα λάβουμε υπόψη τον σκοπό της πίστης ημών των Χριστιανών και, χρησιμοποιώντας τον ως κανόνα, «προσέχουμε», όπως είπε ο Απόστολος, «στην ανάγνωση» της «θεόπνευστης Γραφής». Διότι οι χριστομάχοι, αγνοώντας τον, «πλανήθηκαν από την οδό της αλήθειας» και «προσέκρουσαν στον λίθο του προσκόμματος», φρονώντας «πέραν αυτού που πρέπει να φρονούν».

Διότι ο νόμος και οι προφήτες, μέσα από έναν μεγάλο κύκλο λόγων, με δυσκολία μας παρουσιάζουν τις έννοιες των λεγομένων μέσω του γράμματος. Το ευαγγελικό κήρυγμα, όμως, είναι απλό και λόγος συνοπτικός. <Ο δε Ισραήλ, ενώ επιδίωκε νόμο δικαιοσύνης.> Αποδίδοντας λοιπόν τις αιτίες για το ότι δεν σώθηκαν όλοι οι Ιουδαίοι, συνάπτει αμέσως στον λόγο κάτι το αξιοθαύμαστο και λέει: Ω, τι παράδοξο πράγμα! Το πλήθος των πλανεμένων, χωρίς να έχει καθόλου σκοπό να πράξει το αγαθό, δικαιώθηκε, ενώ ο Ισραήλ, αν και παιδαγωγούνταν προς τη δικαιοσύνη από τον νόμο του Μωυσή, αστόχησε ως προς την ελπίδα και έμεινε αμέτοχος στη σχετική δωρεά. Ποια είναι λοιπόν η αιτία; Είναι σαφής. Διότι δεν αποδέχθηκαν τη σωτηρία μέσω της πίστεως και τη δικαίωση εν Χριστώ, αλλά θεώρησαν ότι τους αρκούν τα καυχήματα που αποτελούσαν σκιές. <Λίθο προσκόμματος.> Διότι βεβαίως δεν λέμε ότι ο Χριστός τέθηκε στον Ισραήλ για τον σκοπό αυτό, αλλά επειδή αυτό ήταν εκ των προτέρων γνωστό στον Θεό, προανήγγειλε αναγκαστικά αυτό που επρόκειτο να συμβεί, ότι δηλαδή θα τεθεί ως λίθος ολισθήματος στα θεμέλια της Σιών, και ότι πρόκειται να σκοντάψουν πάνω σε αυτόν ορισμένοι από τους ασύνετους, και ότι θα το πάθουν αυτό εξαιτίας της απείθειάς τους. Έκανε μάλιστα την προαγγελία αυτή για ωφέλεια, όχι για να σκοντάψουν, αλλά για να αποφύγουν το κακό, εφόσον το γνώριζαν εκ των προτέρων.

Διότι τίποτα απολύτως δεν θα μπορούσε να διαφύγει από την άρρητη σοφία, τον νου που τα γνωρίζει όλα. <Μην πεις, Ιακώβ, και τι μίλησε ο Ισραήλ; Η οδός μου αποκρύφτηκε από τον Θεό, και ο Θεός αφαίρεσε το δίκαιό μου, και απομακρύνθηκε.> Αφού εξήγησε πολύ καλά ότι οι πλανεμένοι θα κληθούν στην κατάλληλη εποχή, και, αφού πλουτίσουν στον νου και την καρδιά τους το φως της αλήθειας, θα γνωρίσουν τον δημιουργό και τεχνίτη των πάντων, και ότι θα γίνουν σοφοί και οξυδερκείς, και από την ωραιότητα των κτισμάτων θα αναλογιστούν Εκείνον που έφερε το σύμπαν στην ύπαρξη με άρρητη δύναμη, και αφού ύφανε γι' αυτούς επαρκή μυσταγωγία μέσω όσων έχουν ήδη προλεχθεί, μεταθέτει τον λόγο σε αυτούς που κατάγονται από το αίμα του Ιακώβ, δηλαδή τον Ισραήλ. Διότι, επειδή σκόνταψαν στον λίθο του προσκόμματος, και δεν αποδέχθηκαν τον χορηγό της σωτηρίας, απομακρύνθηκαν πολύ από την οικειότητα μαζί Του, αφού δεν γινόταν πλέον αποδεκτή η σκιά του νόμου, και δεν είχαν εισαγάγει την εν πνεύματι και αληθεία προσκύνηση και λατρεία, δηλαδή την ευαγγελική, γόγγυζαν λέγοντας: Αποκρύφτηκε η οδός μου από τον Θεό, δηλαδή, δεν επισκέπτεται πλέον τον τρόπο ζωής κατά τον νόμο. Διότι δεν μας θεωρεί πλέον άξιους της δικής Του επιστασίας, παρόλο που ζούμε ακριβώς όπως προσέταξε η εντολή μέσω του πάνσοφου Μωυσή. Αφαίρεσε το δίκαιό μου και απομακρύνθηκε, δηλαδή, κατήργησε τον νόμο.

Και το ότι αυτά έχουν έτσι, είναι δυνατόν να το διαπιστώσουμε από τα ίδια όσα έχουν λεχθεί στις θείες Γραφές. Διότι, καθώς η θεία Γραφή ομιλεί πνευματικά για τα περισσότερα ζητήματα, και μάλιστα για τη δική μας ζωή –εννοώ δηλαδή για τη γνώση του Κυρίου–, όσα λόγια είναι βαθύτερα και περιφρουρούν περισσότερο την ψυχή μας, αυτά έχουν καταστεί πρόσκομμα σε όσους δεν έχουν κατανοήσει τη γνώση του Θεού, όπως λέει ο προφήτης Ωσηέ: «Ποιος είναι συνετός και θα τα κατανοήσει αυτά;» και «σε όποιον δίνεται λόγος γνώσεως του Κυρίου, αυτός και θα τα γνωρίσει· διότι ευθείες είναι οι οδοί του Κυρίου, οι δε ασεβείς θα προσκόψουν σε αυτές». Διότι είναι μεν ευθείες, αλλά οι ασεβείς προσκόπτουν στις οδούς του Κυρίου, χωρίς αυτές να αποτελούν αιτία προσκόμματος για τους ανθρώπους. Εκείνοι λοιπόν που προσκόπτουν στον λίθο του προσκόμματος, προσκόπτουν αδιάκριτα· «διότι προσέκοψαν στον λίθο του προσκόμματος» και σκανδαλίστηκαν. Αμέσως δηλαδή οι Ιουδαίοι, βλέποντας τον μονογενή Υιό του Θεού να έχει έλθει εν σαρκί και να επιτελεί θεία σημεία, επειδή δεν είχαν αξιωθεί την επουράνια γνώση, έλεγαν: «Ποιος είναι αυτός ο άνθρωπος, ο οποίος λαλεί βλασφημίες;», και άλλοτε: «Αν ήταν αυτός ο άνθρωπος από τον Θεό, δεν θα κατέλυε το Σάββατο». Άρα, λοιπόν, αγνοούσαν τη θεότητα και Τον θεωρούσαν μόνον ως ψιλό άνθρωπο.

Διότι, εάν ο Αβραάμ δικαιώθηκε από τα έργα, έχει καύχημα, αλλά όχι ενώπιον του Θεού· δείχνοντας ότι αυτή η δικαιοσύνη είναι μεγαλύτερη από εκείνην. Προηγουμένως, λοιπόν, έλεγα ότι δύο είναι τα απορούμενα, τώρα όμως τα ζητήματα έγιναν τρία: το ότι τα έθνη και βρήκαν δικαιοσύνη, και τη βρήκαν χωρίς να την επιδιώκουν, και βρήκαν μεγαλύτερη από εκείνη του νόμου. Τα ίδια ακριβώς προκαλούν απορία πάλι από την αντίθετη πλευρά και για τους Ιουδαίους: το ότι ο Ισραήλ δεν τη βρήκε, και, ενώ την επιδίωκε με ζήλο, δεν τη βρήκε, ούτε καν τη μικρότερη δεν βρήκε. Αφού λοιπόν έριξε σε απορία τον ακροατή, επιφέρει στη συνέχεια σύντομη τη λύση, και αναφέρει την αιτία όλων των προλεχθέντων. Ποια είναι λοιπόν η αιτία; Το ότι δεν αναζήτησαν τη δικαίωση εκ πίστεως, αλλά ωσάν να προερχόταν από τα έργα του νόμου. Αυτή είναι η σαφέστατη λύση όλου του χωρίου, η οποία, εάν λεγόταν ευθύς εξαρχής, δεν θα γινόταν τόσο ευπρόσδεκτη· επειδή όμως την παρέθεσε έπειτα από πολλές απορίες, επιχειρήματα και αποδείξεις, και αφού χρησιμοποίησε πλήθος προκαταρκτικών διορθώσεων, την κατέστησε τελικά πιο ευκολονόητη και περισσότερο ευπρόσδεκτη. Διότι, λέγει, αυτή είναι η αιτία της απώλειάς τους: το ότι θέλησαν να δικαιωθούν όχι εκ πίστεως, αλλά ωσάν από τα έργα του νόμου. Και δεν είπε: «από τα έργα», αλλά: «ωσάν από τα έργα του νόμου», δείχνοντας ότι ούτε αυτή τη δικαιοσύνη απέκτησαν. Διότι προσέκρουσαν στον λίθο του προσκόμματος, καθώς είναι γραμμένο: «Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου· και καθένας που πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταισχυνθεί».

Αγνοώντας, λέει, τη δικαιοσύνη του Θεού, και ζητώντας να επιβάλουν τη δική τους δικαιοσύνη, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού. Γι' αυτό τα έπαθαν αυτά. Και πάλι, ερμηνεύοντας το ίδιο ακριβώς με άλλον τρόπο, λέει: Τι, λοιπόν, θα πούμε; Ότι τα έθνη που δεν επιδίωκαν δικαιοσύνη, κατέκτησαν δικαιοσύνη, και μάλιστα δικαιοσύνη που προέρχεται από την πίστη· ενώ ο Ισραήλ, που επιδίωκε τον νόμο της δικαιοσύνης, δεν έφτασε στον νόμο της δικαιοσύνης. Πες μου και γιατί; Επειδή δεν τον αναζήτησαν με βάση την πίστη· διότι σκόνταψαν στον λίθο του προσκόμματος. Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: Η απιστία τους αποτέλεσε την αιτία των κακών τους· και αυτήν τη γέννησε η αλαζονεία. Επειδή, δηλαδή, πριν από αυτό πλεονεκτούσαν έναντι των Ελλήνων, καθώς είχαν λάβει τον νόμο, γνώριζαν τον Θεό, και είχαν όσα άλλα αναφέρει ο Παύλος, όταν μετά την παρουσία του Χριστού είδαν να καλούνται μέσω της πίστεως με την ίδια ισοτιμία και εκείνοι και αυτοί, και πως ο προερχόμενος από την περιτομή δεν υπερέχει καθόλου απέναντι σε αυτόν που προέρχεται από τα έθνη μετά την αποδοχή της πίστης, επλήγησαν από την αλαζονεία φτάνοντας στον φθόνο, και δεν άντεξαν την άρρητη και υπερβάλλουσα φιλανθρωπία του Δεσπότη.

Γιατί; Διότι δεν ενήργησαν εκ πίστεως, αλλά ωσάν εκ των έργων. Επειδή λοιπόν αυτή ήταν η αιτία των κακών, παρουσιάζεται ο Ιωάννης, μη κάνοντας τίποτε άλλο παρά να τους οδηγεί στην επίγνωση των δικών τους αμαρτημάτων. Αυτό άλλωστε φανέρωνε και η εμφάνισή του, η οποία ήταν σχήμα μετανοίας και εξομολογήσεως. Αυτό απεδείκνυε και το κήρυγμά του· διότι δεν έλεγε τίποτε άλλο, παρά μόνο: «Αποδώστε καρπούς άξιους της μετανοίας». Επειδή λοιπόν το να μην κατακρίνουν τα δικά τους αμαρτήματα, όπως δήλωσε και ο Παύλος, τους έκανε να απομακρύνονται από τον Χριστό, ενώ αντίθετα το να αποκτούν επίγνωση αυτών τους προκαλούσε την επιθυμία να αναζητήσουν τον Λυτρωτή και να ποθήσουν την άφεση· αυτό ακριβώς ήλθε να προετοιμάσει ο Ιωάννης, πείθοντάς τους να μετανοήσουν· όχι για να τιμωρηθούν, αλλά για να γίνουν ταπεινότεροι μέσω της μετανοίας και, αφού καταδικάσουν τους εαυτούς τους, να σπεύσουν για να λάβουν την άφεση.

Διότι τέτοιο πράγμα είναι η πίστη· με λίγα λόγια περιέχει τη σωτηρία: «Θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα και θα είχαμε μοιάσει με τα Γόμορρα». Και εδώ αποδεικνύει ότι ούτε καν αυτοί οι λίγοι δεν σώθηκαν από μόνοι τους, εάν ο Θεός δεν επεδείκνυε πολλή αγαθότητα. «Τι θα πούμε, λοιπόν; Ότι τα έθνη που δεν επιδίωκαν τη δικαιοσύνη, κατέκτησαν τη δικαιοσύνη, και μάλιστα τη δικαιοσύνη που προέρχεται από την πίστη. Ενώ ο Ισραήλ, που επιδίωκε τον νόμο της δικαιοσύνης, δεν έφτασε σε αυτόν τον νόμο. Γιατί; Διότι δεν στηρίχθηκε στην πίστη, αλλά στα έργα του νόμου». Αυτή είναι η πιο σαφής λύση. Διότι, αφού απέδειξε τον ισχυρισμό του και από τα ίδια τα γεγονότα, λέγοντας ότι: «Δεν είναι Ισραηλίτες όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ»· και από τους προγόνους, τον Ιακώβ και τον Ησαύ, και από εκείνους που τιμωρήθηκαν και εκείνους που σώθηκαν· καθώς και από τους προφήτες, τον Ωσηέ και τον Ησαΐα, τώρα παραθέτει την κυριότερη λύση.

Αφού πρώτα επέτεινε την απορία· διότι δύο ήταν τα υπό εξέταση ζητήματα: ότι τα έθνη την πέτυχαν, και μάλιστα χωρίς να την επιδιώκουν, και ότι ο Ισραήλ δεν την πέτυχε, παρόλο που την επιδίωκε. Ποια είναι, λοιπόν, αυτή η λύση; Εσύ μεν, ω Ιουδαίε, λέει, δεν βρήκες ούτε τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο. Διότι την παρέβης και έγινες υπόχρεος στην κατάρα. Αυτοί όμως, που δεν προσήλθαν μέσω του νόμου, βρήκαν μια άλλη οδό, ανώτερη από αυτήν, τη δικαιοσύνη που προέρχεται από την πίστη. «Προσέκρουσαν στον λίθο του προσκόμματος, καθώς είναι γραμμένο: Ιδού, τοποθετώ στη Σιών λίθο προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου, και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταντροπιαστεί». Τον ονομάζει λίθο προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου, λέει, εξαιτίας της προαιρέσεως και της καταλήξεως εκείνων που απίστησαν.

«Όσο έχετε το φως, να πιστεύετε στο φως, για να γίνετε υιοί του φωτός.» «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που κάνω εγώ, θα τα κάνει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει.» «Μακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν.» «Τι θα πούμε λοιπόν; Ότι τα έθνη που δεν επιδίωκαν τη δικαιοσύνη, κατέκτησαν τη δικαιοσύνη, και μάλιστα τη δικαιοσύνη που προέρχεται από την πίστη· ενώ ο Ισραήλ, που επιδίωκε τον νόμο της δικαιοσύνης, δεν έφτασε στον νόμο της δικαιοσύνης. Γιατί; Διότι δεν την επιδίωξαν εκ πίστεως, αλλά σαν να προερχόταν από τα έργα. Επειδή σκόνταψαν στον λίθο του προσκόμματος, καθώς είναι γραμμένο: Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο προσκόμματος, και πέτρα σκανδάλου, και όποιος πιστεύει σε αυτόν, δεν θα καταισχυνθεί.» «Γνωρίζοντας ότι δεν δικαιώνεται ο άνθρωπος από τα έργα του νόμου, ειμή μόνο διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό, και εμείς πιστέψαμε στον Χριστό Ιησού, για να δικαιωθούμε εκ πίστεως του Ιησού Χριστού, και όχι από τα έργα του νόμου· διότι από τα έργα του νόμου δεν πρόκειται να δικαιωθεί καμία σάρκα.» «Διότι εν Χριστώ Ιησού, ούτε η περιτομή έχει κάποια ισχύ, ούτε η ακροβυστία, αλλά η πίστη που ενεργείται διά της αγάπης.» «Πίστη είναι η υπόσταση των πραγμάτων που ελπίζουμε, η απόδειξη των πραγμάτων που δεν βλέπουμε. Διότι χάρη σε αυτήν έλαβαν καλή μαρτυρία οι προπάτορες. Χωρίς πίστη είναι αδύνατον να ευαρεστήσει κανείς τον Θεό. Διότι εκείνος που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει, και ότι γίνεται μισθαποδότης σε αυτούς που τον αναζητούν.» «Να γυμνάζεις τον εαυτό σου στην ευσέβεια.»