Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 9:4

Πάλι στην προς Ρωμαίους επιστολή αυτός γράφει: «Διότι θα ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα, χωρισμένος από τον Χριστό, υπέρ των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες, στους οποίους ανήκει η υιοθεσία, και η δόξα, και η διαθήκη, και η νομοθεσία, και η λατρεία, και οι επαγγελίες· των οποίων είναι οι πατέρες, και από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλους». Και πάλι ο ίδιος ο Παύλος λέει: «Κανένας πόρνος, και πλεονέκτης, και μέθυσος, και ακάθαρτος, και ειδωλολάτρης, δεν έχει κληρονομιά στη βασιλεία του Κυρίου και Θεού». Ώστε αποδείχθηκε ότι ο Κύριος είναι και Θεός, και ο Θεός είναι Κύριος. Εάν όμως δεν ανέχεσαι ούτε αυτά, ας σε πείσουν οι δαίμονες που φώναζαν στη χώρα των Γεργεσηνών: «Άσε μας, τι σχέση υπάρχει ανάμεσα σε εμάς και σε εσένα, Υιέ του Θεού; Ήλθες εδώ πριν από τον καθορισμένο καιρό για να μας βασανίσεις;» Ας σε πείσουν οι δαίμονες. Εάν απορρίπτεις τη μαρτυρία του Πέτρου και αποστρέφεσαι τη φωνή του Ευαγγελίου, σεβάσου το κατά Μάρκον. Φοβήσου τον άγγελο που είπε ότι αυτός που γεννήθηκε από την Παρθένο είναι Σωτήρας και Χριστός και Κύριος. Ακόμη και σε αυτά απιστείς;

Επειδή δική τους ήταν η υιοθεσία και η δόξα, δική τους η νομοθεσία και η λατρεία· επειδή σε αυτούς ανήκαν οι διαθήκες και οι επαγγελίες, δικοί τους ήταν οι πατέρες· επειδή από αυτούς προήλθε ο Χριστός κατά σάρκα, τόσο πολύ εκτιμά τη σωτηρία τους· όχι αποβλέποντας στη συγγένεια, αλλά στην υπέρ αυτών ενανθρώπηση του Κυρίου, ο οποίος είπε: «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ».

Διότι ο πλούτος είναι ευμετάβλητος και από τη φύση του μεταρρέει σαν κύμα από τη βία των ανέμων, άλλοτε προς άλλα μέρη. Και ίσως αποκαλεί πλούσιο τον Ισραήλ· των οποίων είναι η υιοθεσία και η λατρεία, των οποίων είναι οι επαγγελίες, από τους οποίους προέρχονται οι πατέρες. Αυτοί, λοιπόν, εξαιτίας της αμαρτίας τους προς τον Κύριο πτώχευσαν. Εκείνοι όμως που, αντί για αυτούς, εκζήτησαν τον Κύριο δεν θα στερηθούν κανένα αγαθό. Πτώχευσαν, λοιπόν, κατά κάποιον τρόπο και πείνασαν.

Έπειτα, αμέσως πλέκει τον ίσο στέφανο τέτοιας τιμής και δόξας για τον Υιό, χωρίς να διστάσει καθόλου, επειδή γνώριζε ότι είναι Θεός εκ φύσεως και αληθινά. Γράφει γι' αυτόν, αναπτύσσοντας τον λόγο περί της αποπομπής των Ιουδαίων: «Διότι θα ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα, χωρισμένος από τον Χριστό, υπέρ των αδελφών μου, των συγγενών μου κατά σάρκα, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες, στους οποίους ανήκουν οι πατέρες, και από τους οποίους προήλθε ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλους, ευλογητός στους αιώνες. Αμήν.» Αυτόν, λοιπόν, που είναι Θεός πάνω από όλους, θα τον τοποθετήσουμε κάτω από τον Θεό μαζί με όλους τους άλλους, αν δεν είναι αληθινά Θεός και κατατάσσεται μαζί με αυτούς που είναι κατά χάριν, παρόλο που του έλαχε να είναι πάνω από όλους, αυτό το μεγάλο και θεοπρεπές αξίωμα, εννοώ το να ευλογείται, και μάλιστα διηνεκώς και ακατάπαυστα, με το Αμήν να το επισφραγίζει; Νομίζεις άραγε ότι οι αντίπαλοι τα έχουν σκεφτεί αυτά με υγιή νου; Β. Ουδαμώς· μάλλον υγιή νου θα είχε εκείνος που ομολογεί ότι ο Υιός είναι αληθινός Θεός και φανερώθηκε από τον αληθινό Θεό, δι' ου και μεθ' ου ανήκει στον Θεό και Πατέρα η δόξα μαζί με το Άγιο Πνεύμα εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

«Επομένως, θα επέλεγα εγώ ο ίδιος και μάλιστα πολύ πρόθυμα», λέει, «για να διασώσω τους συγγενείς μου εξ αίματος, να γίνω ανάθεμα και να χωριστώ από τον Χριστό». Προσθέτει δε τα εξής, αποδεικνύοντας ότι η αιτία της λύπης του γι' αυτούς είναι ικανότατη να του προκαλέσει μια τέτοια διάθεση, ώστε να μη φανεί ότι λέει κάτι σκληρό και παράταιρο, προσφέροντας ως αντάλλαγμα τη δική του ζωή για τη ζωή των άλλων: «Διότι πρώτα απ' όλα», λέει, «είναι Ισραηλίτες, δική τους είναι η υιοθεσία και η δόξα και οι διαθήκες και η νομοθεσία και η λατρεία και οι επαγγελίες. Από αυτούς προήλθε κατά σάρκα και ο ίδιος ο Χριστός». Αν, βέβαια, ήταν κάποιοι από αυτούς που δεν είχαν γνωρίσει από παλιά τον εκ φύσεως και αληθινό Θεό, αν ο νόμος που δόθηκε διά του Μωυσέως δεν είχε γίνει γι' αυτούς ο ρυθμιστής της οικειότητας με Αυτόν, αν δεν είχαν βλαστήσει από τη ρίζα των αγίων πατέρων και δεν είχαν κατασταθεί κληρονόμοι της δικής τους εύκλειας, αν δεν είχαν εμβαθύνει πρώτοι στους τρόπους της λατρείας προς τον Θεό και δεν είχαν πλουτίσει με τις ελπίδες της επαγγελίας, τότε θα δοκίμαζε κανείς πιο μετριασμένη λύπη γι' αυτούς.

Διότι είναι δίκαιο να κηρυχθεί ο λόγος πρώτα στους Ιουδαίους, επειδή σε αυτούς δόθηκαν πρώτα οι επαγγελίες, και επειδή από αυτούς εμφανίστηκε ο Χριστός κατά σάρκα. Όταν όμως απίστησαν, ήταν αναγκαίο να μεταβεί στα έθνη. Συνάπτει δε με εκείνους που προέρχονταν από τα έθνη τους Σαμαρείτες, επειδή και αυτοί προέρχονταν από τα έθνη και κατοίκησαν στην Ιουδαία.

{"chunk_id":"","translation":"Αυτής έγιναν γιοι κατά σάρκα οι θεσπέσιοι μαθητές, αλλά μέσα σε αυτήν υπερείχαν των άλλων και ηγούνταν, επειδή βρίσκονταν σε αποστολικά αξιώματα, διατηρώντας ωστόσο προς αυτήν την ύψιστη αγάπη και διάθεση, ώστε να φαίνεται πως η φιλοστοργία που αναπτύχθηκε γι' αυτήν ήταν τέτοια, σαν εκείνη που θα ταίριαζε σε ένα νέο που συζεί με παρθένο, δηλαδή με εκείνη που ενώθηκε μαζί του από την παρθενία της. Λένε δε ότι φτάνουν στο αποκορύφωμα κάθε φιλοστοργίας όσοι είναι σχεδόν σφιχτά δεμένοι με έναν τέτοιο δεσμό. Γι' αυτό και ο πάνσοφος Παύλος λέει: «Έχω λύπη και αδιάλειπτη οδύνη στην καρδιά μου για τους αδελφούς μου, τους συγγενείς μου κατά σάρκα, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες». Ευχόταν μάλιστα να γίνει ανάθεμα υπέρ αυτών, όμως μέσω της προκείμενης προφητείας υποδηλώνεται μεγάλη ανανέωση των πραγμάτων και αξιοθαύμαστη μεταβολή. Διότι η αρχαία Συναγωγή, η οποία είναι κατά κάποιον τρόπο γερασμένη [άλλο."}

Αυτά λοιπόν ας λεχθούν από εμάς ως αναφερόμενα στα αισθητά πράγματα. Θα θρηνήσει όμως κάθε εξαιρετικά δόκιμος ιερέας, αυτούς που από υπέρμετρη παραφροσύνη δεν αποδέχονται την κάθαρση μέσω της πίστεως και δεν αγάπησαν τον αγιασμό τους από τον Χριστό. Διότι θα παραμείνουν έρημοι παντελώς και με κάθε τρόπο από τη νοητή καρποφορία, και θα βρίσκονται σε στέρηση όλων όσων μπορούν να τους θρέψουν και να τους ανυψώσουν στην πνευματική ανδρεία, μη έχοντας σιτάρι και κρασί και στερούμενοι το απαραίτητο έλαιο. Ο λόγος είναι μυστικός. Διότι σε εκείνους μεν που αποδέχονται την πίστη, ο Χριστός θα προσφέρει τον εαυτό του ως άρτο ζωής, γιατί έλεγε: «Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής», και ως οίνο που ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου - κατανόησε πάλι τι λέω. Θα τους χρίσει επίσης με έλαιο, το νοητό προφανώς και αγιάζον, που νοείται ως μέθεξη του Αγίου Πνεύματος. Εκείνους όμως που έχουν φρόνημα σκληρό, πικρό και αφιλόθεο, και νου απειθή και δυσάγωγο, αυτούς θα τους αναδείξει οπωσδήποτε στερημένους και παντελώς αμέτοχους από τα αγαθά που μόλις αναφέραμε. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι και ο σοφότατος Παύλος, ιερουργώντας το ευαγγέλιο του Χριστού στα έθνη, σχεδόν θρηνούσε εκείνους από τον Ισραήλ που απειθούσαν. Είπε δηλαδή: «Ότι έχω λύπη μεγάλη και αδιάκοπη οδύνη στην καρδιά μου, για τους αδελφούς μου, τους συγγενείς μου κατά σάρκα, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες».

Διότι είπε: «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Ή με άλλον τρόπο: διότι, όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος, στους Ιουδαίους ανήκαν οι επαγγελίες, οι νομοθεσίες, η διαθήκη και οι πατέρες, από τους οποίους γεννήθηκε κατά σάρκα ο Χριστός. Διψώ λοιπόν για την παρουσία του, λέει ο προφήτης. Ποιος θα μου δώσει να δω τον Σωτήρα, είτε να έρχεται από την άνω Σιών και τον ουρανό, είτε να προέρχεται από την κάτω Σιών μέσω της κατά σάρκα γεννήσεώς του;

Λοιπόν, από όλη τη γη συγκεντρώστε αυτούς που έχουν ήδη προγνωστεί ότι θα είναι πιστοί και γνήσιοι, λέει· αυτοί είναι που συνάπτουν διαθήκη, δηλαδή σπεύδουν να εκπληρώσουν τη διαθήκη του Χριστού με θυσίες όχι από αίματα και καπνούς, αλλά μάλλον με πνευματικές. Διότι είναι γραμμένο: «Θυσιάστε θυσία δικαιοσύνης, και ελπίστε στον Κύριο». Σε τέτοιες θυσίες χαίρεται ο Θεός· και θα προσδεχθεί πάλι τη δοξολογία ως πνευματική ευωδία. Είπε λοιπόν ο θεσπέσιος Μελωδός: «Περιήλθα και θυσίασα στη σκηνή του θυσία αλαλαγμού». Και θα μπορούσε κάποιος εύκολα να προσθέσει και πάρα πολλά άλλα σε αυτά, μέσω των οποίων μπορεί να δει ότι η προσφορά της δοξολογίας αποτελεί ευπρόσδεκτη θυσία στον Θεό. Έπειτα στη συνέχεια λέει: <Και θα αναγγείλουν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη σου, Κύριε.> (A f. 282 b, B f. 193 b, I f. 278.) Διότι πριν από τους άλλους προσέφερε το σωτήριο κήρυγμα σε όσους προέρχονταν από τον Ισραήλ· διότι δικές τους ήταν οι επαγγελίες, και η νομοθεσία, και η διαθήκη, και οι πατέρες. Επειδή όμως έγιναν πονηροί και αμείλικτοι, και ελάχιστα ενδιαφέρθηκαν για τα ευαγγελικά κηρύγματα, απώθησαν τη χάρη Εκείνου που τους καλούσε σε σωτηρία, η οποία μεταφέρθηκε αναγκαστικά στα πλήθη των εθνών, και έτσι απέκτησε όλη την οικουμένη κάτω από τον ουρανό. Και εξαιτίας αυτής της δίκαιης απόφασης οι ουρανοί θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη Του· διότι είναι κριτής δίκαιος, όσιος και αγαθός.

Τι θα πούμε λοιπόν πάλι, όταν, συναντώντας τα συγγράμματα των αγίων ευαγγελιστών, βρίσκουμε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό σωματικώς να φυσά πάνω στους μαθητές του και να λέει: «Λάβετε Πνεύμα άγιον;» Ο Παύλος πάλι στέλνει επιστολή, λέγοντας: «Εμείς, όμως, δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό και Πατέρα.» Και σε άλλους πάλι αναφερόμενος στους Ιουδαίους λέει: «Στους οποίους ανήκουν οι επαγγελίες, των οποίων είναι οι πατέρες, και από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι πάνω από όλους Θεός ευλογητός στους αιώνες. Αμήν.» Και ο Θωμάς, ποιον ψηλάφησε μετά την ανάσταση από τους νεκρούς, και άφησε την πάνσοφη φωνή, «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου;» Άραγε θα νομίσουμε ότι και ο Λόγος που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα μπορεί να υποστεί την αφή του χεριού; Αλλά, νομίζω, κάποιος θα πει ότι φλυαρούμε υπερβολικά, αν τολμήσουμε ασύνετα να πούμε κάτι τέτοιο. Το τι ήταν όμως αυτό που ψηλαφήθηκε από εκείνον, σε κανέναν απολύτως δεν είναι δυσνόητο. Αλλά ας προστεθεί σε όλα αυτά και ο κορυφαίος των αγίων μαθητών Πέτρος, ο οποίος, όταν ο Σωτήρας ρωτούσε κάποτε: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;» με σαφήνεια αναφωνεί: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζωντανού.» Δεν λέει «Μέσα σου είναι ο Υιός», αλλά γνωρίζοντας ότι είναι ένας και ο αυτός, και πριν από τη σάρκα και μετά τη σάρκα, λέει «Εσύ είσαι ο Υιός του Θεού του ζωντανού.» Τι συμπεραίνεται λοιπόν από αυτά;

Δηλαδή, έχοντας λάβει με κάποιον τρόπο έναν μετρημένο λόγο γνώσης και ευσέβειας, μέσω των οποίων ήταν επόμενο να μην οδηγηθούν εντελώς στον πνευματικό θάνατο. Διότι είπε κάπου ο Θεός, έχοντας αφήσει στον Ισραήλ ένα υπόλειμμα σαν μικρό σπόρο της κατά τον νόμο επιείκειας: «Και θα γίνω για αυτούς μικρό αγίασμα στις χώρες όπου θα εισέλθουν». Λέει δε ότι θα γίνει μικρό αγίασμα για εκείνους που προέρχονται από τον Ισραήλ, μετά τη διασπορά τους στα έθνη, εξαιτίας της μη μεγάλης ικανότητας των Ιουδαίων να μπορούν, εννοώ, έστω να εκπληρώνουν πλήρως τον νόμο του Μωυσή, αλλά μετά βίας να τηρούν ελάχιστα πράγματα, όπως ίσως την περιτομή της σάρκας και την αργία του Σαββάτου. Με νερό, λοιπόν, και ψωμί εφοδιάζεται μετά βίας εκείνη που γεννά για τη δουλεία, δηλαδή η Συναγωγή των Ιουδαίων. Και βέβαια ο Αβραάμ δυσαρεστήθηκε όταν έφευγε η Άγαρ, όμως την άφησε επειδή το πρόσταξε ο Θεός. Διότι ομολογουμένως η έκπτωση του Ισραήλ στενοχωρούσε τους αγίους αποστόλους και ευαγγελιστές. Πλην όμως απομακρύνθηκαν από αυτόν, έστω και χωρίς να το θέλουν, εξαιτίας αυτού που φαινόταν καλό στον Θεό και της αγάπης τους προς τον Χριστό. Και βέβαια ο θεσπέσιος Παύλος γράφει: «Ότι έχω μεγάλη λύπη και αδιάκοπη οδύνη στην καρδιά μου. Διότι ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα, χωρισμένος από τον Χριστό, για χάρη των αδελφών μου, των συγγενών μου κατά σάρκα, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες».

Ανατροπή. Πρέπει να λέμε και να ομολογούμε και έτσι να πιστεύουμε, ότι κάθε φύσης υπερέχει ο Παντοκράτωρ, από τον οποίο προήλθε σε εμάς με τρόπο ανεκδιήγητο ο μονογενής Θεός Λόγος και το Άγιο Πνεύμα Του. Και για αυτόν τον λόγο με ασφάλεια δεν θεολογούμε περί κτίσματος, για να μην απομωρανθούμε. Αλλά δοξολογούμε την Τριάδα που υπερβαίνει κάθε φύση, τον Υιό μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα Του, επειδή είναι αγέννητο και άκτιστο. Επειδή, λοιπόν, ο Μονογενής και το Άγιο Πνεύμα δεν είναι άλλης φύσης, αλλά Θεός εκ Θεού και φως εκ φωτός, μαζί με τον παντοκράτορα Πατέρα και ο ίδιος ο Μονογενής αποκαλείται παντοκράτωρ, όπως με σαφήνεια αναφέρει η Θεία Γραφή. Διότι ο Μονογενής δεν έχει διαφορετικό αξίωμα σε σχέση με αυτό του Πατέρα, αλλά συμπορεύεται με το αξίωμα του Πατέρα, όπως ρητά μου μαρτυρεί ο άγιος Απόστολος, ο οποίος μιλώντας εν Αγίω Πνεύματι για τους υιούς του Ισραήλ λέει: «στους οποίους ανήκει η λατρεία και οι διαθήκες, και των οποίων είναι οι πατέρες, από τους οποίους προήλθε ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλους, ευλογητός στους αιώνες, αμήν». Γι' αυτό τον λόγο, λοιπόν, είναι και προσκυνητός ο Μονογενής, και Θεός ο Μονογενής, και θείο Πνεύμα το Άγιο Πνεύμα, και πέρα από την Αγία Τριάδα δεν υπάρχει άλλος Θεός.

Διότι σε αυτούς έδινε μαρτυρία και ο Ησαΐας, λέγοντας εκ προσώπου του Χριστού: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε· με απέστειλε να κηρύξω το Ευαγγέλιο στους φτωχούς». Αυτοί, λοιπόν, προσεύχονταν θερμά υπέρ όλου του λαού, σχεδόν σαν να έλεγαν όλοι τους ομοίως με τον Παύλο: «Θα ευχόμουν να ήμουν ανάθεμα για χάρη των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες». Και αυτοί οι ίδιοι οι προφήτες του Θεού, που για χάρη Του ζούσαν στην πτωχεία, αυτά ικέτευαν υπέρ ολοκλήρου του έθνους.

Εάν πάλι λέγεται ότι είναι συγγενής της Ελισάβετ, παρότι η ίδια καταγόταν από τη φυλή του Ιούδα, ενώ η Ελισάβετ από τη φυλή του Λευί, μην απορείς· διότι ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων ήταν ενός γένους και όλες οι φυλές ήταν συγγενικές μεταξύ τους. Γι' αυτό και ο θείος Απόστολος ονομάζει συγγενείς του όλους τους Ιουδαίους, λέγοντας: «Θα ευχόμουν να ήμουν εγώ ανάθεμα για χάρη των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες»· αν και στην πραγματικότητα συγγενείς του ήταν μόνο όσοι προέρχονταν από τη φυλή του Βενιαμίν. Επομένως, ο Παύλος ονόμασε αδελφούς και συγγενείς του απλώς όλους όσους κατάγονταν από τον Ισραήλ. Έτσι λοιπόν, και ο άγγελος αποκάλεσε την Ελισάβετ συγγενή της Μαριάμ, επειδή και οι δύο ήταν Ισραηλίτισσες. Αλλά είναι επίσης πιθανό η Ελισάβετ να ονομάζεται συγγενής της Μαρίας και με βάση τον τόπο, επειδή κατοικούσε στην περιοχή της φυλής του Ιούδα, από την οποία καταγόταν η Μαρία. Το μαρτυρεί εξάλλου ο Λουκάς, λέγοντας: «Σηκώθηκε η Μαριάμ εκείνες τις ημέρες και πήγε βιαστικά στην ορεινή περιοχή, σε μια πόλη του Ιούδα, και μπήκε στο σπίτι του Ζαχαρία και χαιρέτησε την Ελισάβετ». Διότι, εφόσον ο νόμος του Μωυσή δεν είχε ορίσει κλήρο για τη φυλή των ιερέων, επειδή ο Κύριος και Θεός είναι η μερίδα τους, αλλά είχε διατάξει να κατοικούν ανάμεσα στις άλλες φυλές, και εφόσον ο Ζαχαρίας και η Ελισάβετ κατοικούσαν σε πόλη της φυλής του Ιούδα, από την οποία καταγόταν η Μαρία, είναι λογικό και εξαιτίας αυτού του λόγου να αποκαλούνται συγγενείς. Δεν είναι όμως απίθανο ο λόγος να ήταν και η ομοιότητα του τρόπου ζωής τους, χάρη στην οποία και οι δύο αξιώθηκαν να συμμετάσχουν στη σωτήρια οικονομία, καθώς η μεν μία υποδέχθηκε τον Σωτήρα, η δε άλλη τον Πρόδρομο του Σωτήρα, μετέχοντας στο ένα και το αυτό Άγιο Πνεύμα. Γι' αυτό, άλλωστε, και μοιράζονταν κυρίως μία κατά Θεόν συγγένεια.

Εορτάζουμε όμως σήμερα στην εκκλησία τους προπάτορες, εκ των οποίων οι περισσότεροι ήταν Εβραίοι στο γένος, για ποιον λόγο; Για να μάθουν όλοι ότι όχι άδικα, ούτε παράλογα, ούτε ανάξια του Θεού που τα ενεργεί και τα μεταβάλλει αυτά, οι μεν Ιουδαίοι αποκηρύχθηκαν, τα δε έθνη υιοθετήθηκαν, αλλά, όπως ακριβώς ανάμεσα στα προσκεκλημένα έθνη μόνο όσοι υπακούουν συγκαταλέγονται στη θεία συγγένεια, έτσι και το γένος του Ισραήλ και όσοι προέρχονται από τον Αδάμ μέχρι αυτό το γένος, είναι μεν μεγάλο πλήθος, όμως όσοι ανάμεσά τους έζησαν σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, αυτοί μόνο είναι αληθινοί Ισραηλίτες, των οποίων είναι οι προφητείες και μέσω των οποίων έγιναν οι προτυπώσεις και προς τους οποίους δόθηκαν οι επαγγελίες· και αυτοί μόνο είναι αληθινοί πατέρες και προπάτορες, πρώτα μεν εκείνης που γέννησε εν παρθενία κατά σάρκα τον Χριστό, τον Θεό επί πάντων, και έπειτα και δικοί μας μέσω αυτού. Αυτοί οι πατέρες και προπάτορες δεν αποβλήθηκαν από την Εκκλησία του Χριστού· διότι εορτάζονται φανερά από εμάς σήμερα, καθώς αποτελούν μέρος του πληρώματος των αγίων. «

2. Δεν αποκρύφτηκε από τα τέκνα τους σε άλλη γενεά. Και «άλλη γενεά» ονομάζει τα έθνη, για την οποία και αλλού λέει: Θα αναγγελθεί στον Κύριο η ερχόμενη γενεά. Και οι ίδιοι ονομάζονται τέκνα του αληθινού Ισραήλ, καθώς κληρονόμησαν από αυτούς την ευσέβεια προς τον Θεό. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: Στους οποίους ανήκει η υιοθεσία, και η λατρεία, και η διαθήκη, και η νομοθεσία, και των οποίων είναι οι πατέρες. Αυτοί, λοιπόν, ανήγγειλαν τις αινέσεις του Κυρίου σε εμάς ως υιούς Του. Διότι δεν θα γνωρίζαμε με ποιον τρόπο πρέπει να αινούμε τον Θεό, εάν οι προφήτες δεν είχαν προλάβει να μας διδάξουν λέγοντας: Ευλογείτε, όλα τα έργα του Κυρίου, τον Κύριο· και πάλι: Αινείτε τον Κύριο εκ των ουρανών· και επίσης: Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ, και όλα τα παρόμοια με αυτά. Από αυτούς έχουμε μάθει τα δυνατά έργα του Θεού και τα θαυμάσια που έκανε· δυνατά έργα μεν, αυτά που έδειξε τυχόν εναντίον του Φαραώ, ή και του Ναβουχοδονόσορα, ή και των γιγάντων, και άλλων παρόμοιων· θαυμάσια δε, αυτά που έκανε με τον Ιώβ, με τον Δαβίδ, με τον Δανιήλ, με τους τρεις παίδες, και με τους άλλους που στεφανώθηκαν μέσα στους πειρασμούς. Και έστησε μαρτύριο στον Ιακώβ. Ποιο, ή πότε; Όταν ο Θεός πάλευε μαζί του στον χείμαρρο του Ιακώβ.

Κύριε, ενώπιόν σου βρίσκεται όλη η επιθυμία μου. Και ποια είναι η επιθυμία του Χριστού; Το να επιτελέσει το Πάσχα για εμάς· γι' αυτό έλεγε στους αποστόλους: πολύ επιθύμησα να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας πριν από το πάθος μου. Όχι απλώς το Πάσχα, αλλά αυτό κατά το οποίο, αφού παρήλθε ο τύπος, πραγματοποιήθηκε η αλήθεια. Και γιατί «μαζί σας»; Επειδή οι Ιουδαίοι δεν θέλουν να συμμετάσχουν στο μυστήριο, για τους οποίους και εύλογα αναστέναξε. Και αυτόν τον αναστεναγμό του ο Πατέρας, ως προγνώστης, τον γνώριζε, γι' αυτό και ο Παύλος, μιμούμενος αυτόν κατά το δυνατόν, έλεγε: έχω μεγάλη λύπη και αδιάκοπη οδύνη στην καρδιά μου· διότι θα ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Χριστό, για χάρη των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες.

βʹ. Διότι αυτός πάλι ο στέφανος είναι πολύ μεγαλύτερος από τον προηγούμενο. Γι' αυτό δεν είπε απλώς: «Όσοι ζουν με το Πνεύμα του Θεού», αλλά, «Όσοι άγονται από το Πνεύμα του Θεού», δείχνοντας ότι θέλει με αυτόν τον τρόπο να είναι αυτό κύριο της ζωής μας, όπως ακριβώς ο κυβερνήτης του πλοίου και ο ηνίοχος του ζεύγους των ίππων. Και δεν υποβάλλει μόνο το σώμα, αλλά και αυτήν την ίδια την ψυχή σε τέτοια ηνία. Διότι δεν θέλει ούτε εκείνη να ενεργεί αυτόβουλα, αλλά έθεσε και τη δική της εξουσία υπό τη δύναμη του Πνεύματος. Προκειμένου, δηλαδή, να μην επαναπαυθούν στη δωρεά του λουτρού και αμελήσουν τη μετέπειτα πολιτεία τους, λέει ότι, ακόμη και αν λάβεις το βάπτισμα, εάν δεν πρόκειται στη συνέχεια να οδηγείσαι από το Πνεύμα, απώλεσες την αξία που σου δόθηκε και το πρωτείο της υιοθεσίας. Γι' αυτό δεν είπε: «Όσοι έλαβαν το Πνεύμα», αλλά, «Όσοι άγονται από το Πνεύμα του Θεού»· δηλαδή, όσοι σε όλη τους τη ζωή πολιτεύονται με αυτόν τον τρόπο, αυτοί είναι υιοί του Θεού. Έπειτα, επειδή αυτό το αξίωμα είχε δοθεί και στους Ιουδαίους —διότι, «Εγώ», λέει, «είπα: Είστε θεοί, και όλοι υιοί του Υψίστου»· και πάλι, «Υιούς γέννησα και μεγάλωσα»· και, «Πρωτότοκός μου είναι ο Ισραήλ»· αλλά και ο Παύλος λέει: «Στους οποίους ανήκει η υιοθεσία»— καταδεικνύει λοιπόν πόσο μεγάλη είναι η απόσταση μεταξύ εκείνης και αυτής της τιμής. Διότι, έστω κι αν τα ονόματα είναι τα ίδια, λέει, τα πράγματα όμως δεν είναι τα ίδια.

Για να μη συμβεί λοιπόν αυτό, σε όλες τις παρόμοιες περιπτώσεις, αφού συνεκτιμήσουμε και την αιτία και την πρόθεση και τον καιρό και όλα όσα δικαιολογούν τα πεπραγμένα, έτσι να εξετάζουμε τα πράγματα· αυτό ακριβώς πρέπει να πράξουμε και τώρα για την μακάρια αυτή ψυχή. Ποια είναι λοιπόν η αιτία; Πάλι ο ίδιος ο ποθούμενος Ιησούς. Και όμως, θα πει κανείς, δεν (μιλάει) για χάρη Του· διότι «ευχόμουν», λέει, «να είμαι εγώ ανάθεμα (χωρισμένος) από Αυτόν, για χάρη των αδελφών μου». Αλλά και αυτό προέρχεται από την ταπεινοφροσύνη του· διότι δεν θέλει να φανεί ότι λέει κάτι σπουδαίο και ότι το προσφέρει αυτό ως χάρη στον Χριστό. Γι' αυτό και είπε, «των συγγενών», για να κρύψει το κατόρθωμα· επειδή, για να πειστείς ότι τα ήθελε όλα για τον Χριστό, άκουσε τα ακόλουθα: αφού δηλαδή είπε, «των συγγενών», πρόσθεσε: «στους οποίους ανήκει η υιοθεσία και η δόξα και οι διαθήκες και η νομοθεσία και η λατρεία και οι επαγγελίες, των οποίων είναι οι πατέρες, και από τους οποίους προήλθε ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλους, ευλογητός στους αιώνες. Αμήν».

Είδες ότι, εάν μεν προσευχόταν υπέρ των εθνικών, δεν θα φαινόταν τόσο καθαρά ότι το έπραττε αυτό για τη δόξα του Χριστού· επειδή όμως θέλησε να γίνει ανάθεμα υπέρ των Ιουδαίων, τότε ιδιαιτέρως αποδείχθηκε ότι επιθυμεί αυτά τα πράγματα μόνο για τον Χριστό. Γι' αυτό έλεγε: «Στους οποίους ανήκει η υιοθεσία και η δόξα και η λατρεία και η επαγγελία». Διότι, λέγει, και ο νόμος που ομιλεί περί του Χριστού από εκεί προέρχεται, και όλες οι διαθήκες που συνήφθησαν με αυτούς, και ο Ίδιος προέρχεται από αυτούς, και όλοι οι πατέρες που δέχθηκαν τις επαγγελίες προέρχονται από εκείνους· εντούτοις όμως συνέβη το αντίθετο, και εξέπεσαν από όλα τα αγαθά.

Και πριν προχωρήσει στη σαφή απολογία για αυτά, ρίχνει από πριν τους σπόρους της. Διότι, όταν λέει: «Των οποίων είναι η υιοθεσία και η δόξα και η νομοθεσία και η λατρεία και οι επαγγελίες», δεν λέει τίποτε άλλο παρά ότι ο Θεός ήθελε βέβαια να σωθούν αυτοί (και αυτό το έδειξε με όσα έπραξε προηγουμένως, και με το γεγονός ότι ο Χριστός γεννήθηκε από αυτούς, και με όσα υποσχέθηκε στους πατέρες)· αυτοί όμως, από δική τους αγνωμοσύνη, απέρριψαν την ευεργεσία. Γι' αυτό και παραθέτει εκείνα τα οποία είναι ενδεικτικά μόνο της δωρεάς του Θεού, και όχι επαίνους για εκείνους· διότι και η υιοθεσία προήλθε από τη δική Του χάρη, όπως και η δόξα και οι επαγγελίες και ο νόμος. Αφού τα συλλογίστηκε όλα αυτά και αναλογίστηκε πόση προσπάθεια κατέβαλε ο Θεός μαζί με τον Υιό για να τους σώσει, αναφώνησε δυνατά και είπε: «Ο οποίος είναι ευλογητός στους αιώνες. Αμήν», προσφέροντας ο ίδιος την ευχαριστία υπέρ πάντων στον Μονογενή Υιό του Θεού. Διότι τι σημασία έχει, λέει, αν άλλοι βλασφημούν; Εμείς όμως, που γνωρίζουμε τα μυστήριά Του, και την άφατη σοφία Του, και την απέραντη πρόνοιά Του, ξέρουμε ξεκάθαρα ότι δεν είναι άξιος να βλασφημείται, αλλά να δοξάζεται. Μην αρκούμενος όμως στη δική του συνείδηση, προσπαθεί στη συνέχεια να διατυπώσει πλέον και συλλογισμό, και να χρησιμοποιήσει πιο σφοδρό λόγο εναντίον τους· και δεν απευθύνεται σε αυτούς, παρά μόνο αφού πρώτα εξαλείψει τη δική τους υπόνοια.

Και για να μάθεις ότι με ιδιαίτερο ζήλο το πράττει αυτό, δεν προσευχήθηκε απλώς, ούτε τυπικά, ούτε στεκόμενος όρθιος, αλλά αφού γονάτισε, με κατάνυξη, με πολλή συμπόνια. Θέλεις να σου δείξω και άλλον σύνδουλο να αναπέμπει σπουδαιότερη προσευχή υπέρ των εχθρών του; Άκου τον μακάριο Παύλο να λέει: διότι αφού ανέφερε όσα έπαθε, ότι δηλαδή «από τους Ιουδαίους έλαβα πέντε φορές από σαράντα παρά μία μαστιγιές, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα»· και αφού απαρίθμησε τη σωρεία των δεινών και τις επιβουλές, τις οποίες καθημερινά υπέμενε από αυτούς, λέει και ο ίδιος: «Θα ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Χριστό υπέρ των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες». Θέλεις να δεις και άλλους, όχι από την Καινή, αλλά και από την Παλαιά Διαθήκη, να κάνουν ακριβώς το ίδιο; Διότι αυτό ακριβώς είναι το πιο θαυμαστό, όταν δηλαδή εκείνοι που δεν έλαβαν την εντολή να αγαπούν τους εχθρούς τους, αλλά να βγάζουν οφθαλμό αντί οφθαλμού και δόντι αντί δοντιού, και να ανταποδίδουν τα ίσα, αυτοί καταφέρνουν να φτάσουν στην αποστολική κορυφή. Άκου, λοιπόν, τι λέει ο Μωυσής, ο οποίος λιθοβολήθηκε πολλές φορές από τους Ιουδαίους: «Αν μεν τους συγχωρήσεις την αμαρτία, συγχώρησέ την· αν όμως όχι, εξάλειψε κι εμένα από το βιβλίο που έγραψας». Βλέπεις τον καθένα από τους δικαίους να θέτει την ασφάλεια των άλλων πάνω από τη δική του σωτηρία; Δεν αμάρτησες καθόλου· για ποιον λόγο θέλεις να γίνεις κοινωνός της τιμωρίας τους;

Αυτό ακριβώς κάνει παντού και ο Παύλος· και μάλιστα στα προοίμια των Επιστολών, όπως όταν λέει στις Εκκλησίες της Γαλατίας: Χάρη σε σας και ειρήνη από τον Θεό Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του υπέρ των αμαρτιών μας, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και Πατέρα μας, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν. Και στην προς Ρωμαίους: Στους οποίους ανήκει η υιοθεσία, και η δόξα, και η λατρεία, και η επαγγελία, των οποίων είναι οι πατέρες, και από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλα, ευλογητός στους αιώνες. Αμήν.

Αμήν.» Μήπως, λοιπόν, αυτό το κάνει μόνο για τον Πατέρα, ενώ για τον Υιό όχι; Άκουσε πώς έπραξε ακριβώς το ίδιο και για τον Μονογενή· διότι, αφού είπε ότι «Θα ευχόμουν να είμαι εγώ ανάθεμα από τον Χριστό υπέρ των αδελφών μου, των συγγενών μου κατά σάρκα», πρόσθεσε: «Στους οποίους ανήκει η υιοθεσία και οι διαθήκες και η νομοθεσία και οι λατρείες και οι επαγγελίες· από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλους, ευλογητός στους αιώνες.

Ας υποθέσουμε δε, αν θέλεις, χάριν του λόγου, ότι κανείς δεν σκανδαλίστηκε, και ότι ποτέ κανείς δεν αποχωρίστηκε από αυτόν, ούτε του συνέβη κανένα άλλο από αυτά τα λυπηρά. Διότι ούτε και έτσι μπορώ να τον βρω απαλλαγμένο από τη θλίψη. Και για τούτο πάλι δεν έχω ανάγκη να λάβω κανέναν άλλο μάρτυρα παρά τον ίδιο που το βίωσε. Διότι τι λέει; «Θα ευχόμουν να ήμουν εγώ ανάθεμα αποχωρισμένος από τον Χριστό για χάρη των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες». Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: Θα ήταν για μένα πιο επιθυμητό να πέσω στη γέεννα, παρά να βλέπω τους Ισραηλίτες να απιστούν. Διότι η φράση «ευχόμουν να είμαι ανάθεμα» αυτό ακριβώς σημαίνει. Εκείνος δε που θα επέλεγε την κόλαση στη γέεννα προκειμένου να μπορέσει να προσελκύσει στην πίστη όλους τους Ιουδαίους, είναι ολοφάνερο ότι, αφού δεν το πέτυχε, περνούσε πιο δύσκολα και από εκείνους που κολάζονται στη γέεννα, επειδή εκείνο ήταν περισσότερο σύμφωνο με την επιθυμία του παρά τούτο.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ΄. «Αλήθεια λέγω εν Χριστώ, δεν ψεύδομαι, καθώς συμμαρτυρεί μαζί μου η συνείδησή μου εν Αγίω Πνεύματι, ότι έχω μεγάλη λύπη και αδιάλειπτη οδύνη στην καρδιά μου.» Επειδή πρόκειται να μιλήσει για μεγάλα ζητήματα και να μην γίνει πιστευτός λόγω του μεγέθους τους, προβάλλει όρκο. «Διότι θα ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Χριστό υπέρ των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες.» Και αυτή είναι άλλη μία απόδειξη παρόμοια με τις προηγούμενες.

Διότι και αυτό αποδεικνύει την αγάπη που είχε για τον Χριστό. Και πώς; Άκουσε την αιτία. Επειδή όλοι έλεγαν κατηγορώντας τον Θεό, ότι, παρόλο που αξιώθηκαν να ονομαστούν υιοί του Θεού, και έλαβαν τον νόμο, και τον γνώρισαν πριν από όλους, και απόλαυσαν τόσο μεγάλη δόξα, και τον λάτρευσαν πριν από την υπόλοιπη οικουμένη, και έλαβαν τις υποσχέσεις, και κατάγονται από πατέρες που ήταν φίλοι Του, και το μεγαλύτερο από όλα, ότι έγιναν και προπάτορες του ίδιου του Χριστού κατά σάρκα —διότι αυτό σημαίνει το «από τους οποίους προήλθε ο Χριστός κατά σάρκα»— παρόλα αυτά αποβλήθηκαν και ατιμάστηκαν· και εισήχθησαν στη θέση τους οι άνθρωποι από τα έθνη, οι οποίοι ποτέ δεν τον είχαν γνωρίσει. Επειδή λοιπόν λέγοντας αυτά, βλασφημούσαν τον Θεό, εκείνος, ακούγοντας αυτά, νιώθοντας οδύνη και πονώντας για τη δόξα του Θεού, ευχήθηκε να γίνει ανάθεμα και να εκπέσει από εκείνη τη δόξα που λαμβάνουν όσοι πίστεψαν στον Χριστό, καθώς και από τη χορεία των αποστόλων (όχι βέβαια από την αγάπη του Χριστού), προκειμένου να σταματήσει η βλασφημία κατά του Θεού. «Των οποίων είναι η υιοθεσία και η δόξα, και οι διαθήκες, και η νομοθεσία, και η λατρεία, και οι υποσχέσεις». Είναι σαν να λέει: Ο Θεός βέβαια ήθελε να σωθούν, και αυτό το φανέρωσε μέσα από όσα έκανε προηγουμένως, και από το γεγονός ότι από αυτούς γεννήθηκε ο Χριστός κατά σάρκα· αυτοί όμως, από δική τους αγνωμοσύνη, απέκρουσαν την ευεργεσία. «

Ωστόσο, ο θείος Χρυσόστομος, αναλύοντας τρόπον τινά αυτά τα ρητά, αναφέρει τα εξής: «Και εσύ λοιπόν, αδελφέ, ακόμη κι αν μείνεις νηστικός, ακόμη κι αν κοιμάσαι χάμω, ακόμη κι αν θρηνείς διαρκώς, εφόσον δεν ωφελείς κανέναν άλλον, δεν κάνεις κανένα σπουδαίο έργο. Διότι και για εκείνους τους μεγάλους και γενναίους άνδρες της αρχαιότητας, αυτό ακριβώς ήταν το πιο σπουδαίο. Και εξέτασε με ακρίβεια τον βίο τους, και θα δεις σαφώς ότι κανείς τους δεν κοίταξε το δικό του συμφέρον, αλλά το συμφέρον του πλησίον ο καθένας, γι' αυτό και έλαμψαν περισσότερο. Διότι και ο Μωυσής έχει κάνει μεν πολλά και μεγάλα θαύματα και σημεία, αλλά τίποτα δεν τον έκανε τόσο μεγάλο, όσο εκείνη η μακαρία φωνή, την οποία απηύθυνε προς τον Θεό λέγοντας: αν μεν τους συγχωρήσεις την αμαρτία, συγχώρεσέ την· ειδάλλως, εξάλειψε και εμένα από τη βίβλο όπου με έχεις γράψει. Και ο Δαβίδ: εγώ ο ποιμένας αμάρτησα, και εγώ έπραξα το κακό, ενώ αυτοί, το ποίμνιο, τι έκαναν; Ας πέσει το χέρι σου πάνω σε εμένα και στον οίκο του πατέρα μου. Και ο μακάριος Παύλος: θα επιθυμούσα να είμαι ανάθεμα, αποχωρισμένος από τον Χριστό, για χάρη των αδελφών μου, των συγγενών μου κατά σάρκα, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες. Μιλώ δε για αγάπη, όχι αυτήν που περιορίζεται σε έναν, αλλά αυτήν που εκχέεται προς όλους. Διότι, εάν ο οφθαλμός περιόριζε την πρόνοια που έχει για ολόκληρο το σώμα μόνο στο χέρι, και αποστρέφοντάς την από τα άλλα μέλη, φρόντιζε μόνο εκείνο, δεν θα προκαλούσε βλάβη σε όλο το σώμα;»

ΟΔ΄. Σχετικά δε με την αγάπη προς τον πλησίον, άκουσε πάλι τι λένε: Αλήθεια λέγω εν Χριστώ, δεν ψεύδομαι, και η συνείδησή μου συμμαρτυρεί μαζί μου εν Πνεύματι Αγίω, ότι η λύπη μου είναι μεγάλη και η οδύνη στην καρδιά μου αδιάλειπτη. Διότι θα ευχόμουν να ήμουν εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Χριστό υπέρ των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες· και τα εξής. Ομοίως και ο Μωυσής και οι λοιποί άγιοι.

Ρωμ. 9,1-5 Εκείνον που τίποτα δεν δύναται να τον χωρίσει από την αγάπη του Θεού, ούτε ο θάνατος ως απειλή, ούτε η ζωή ως προσφορά, ούτε απλώς τα μελλοντικά ούτε τα παρόντα, ούτε ό,τι κι αν επινοήσει κανείς —διότι γι' αυτό μνημόνευσε και αγγέλους και δυνάμεις και βάθος και ύψος—, αυτόν, λοιπόν, που τίποτα δεν δύναται να τον χωρίσει, πώς ο ίδιος εκουσίως απομακρύνεται, και μάλιστα 〈υπέρ των κατά σάρκα συγγενών;〉 Και όχι μόνο χωρίζεται εκουσίως, αλλά και επιθυμεί και αποζητά και εύχεται να χωριστεί από την αγάπη του Χριστού· 〈διότι ευχόμουν,〉 λέγει, 〈να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Χριστό.〉 Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Πώς θα συμβιβαστούν τα ασυμβίβαστα; Πρώτον μεν, λέμε, ότι αυτά δεν είναι αντίθετα· διότι δεν είναι αντίθετο το να αγαπά κανείς τον Χριστό τόσο ώστε ούτε εξαιτίας κολάσεως ούτε εξαιτίας οποιασδήποτε υποσχέσεως να απομακρύνεται από την αγάπη Του, και το να αγαπά τον πλησίον τόσο ώστε να θεωρεί τη σωτηρία τους ίση και ανώτερη της δικής του σωτηρίας.

Εάν δε θέλεις να γνωρίσεις τη μακροθυμία του Θεού και την πολλή Του χρηστότητα, ας διδαχθούμε από τις θεόπνευστες Γραφές. Στρέψε το βλέμμα σου στον Ισραήλ, από τον οποίο προέρχονται οι πατέρες, στους οποίους ορίστηκαν οι υποσχέσεις, «από τους οποίους προήλθε ο Χριστός κατά σάρκα», στους οποίους ανήκουν οι λατρείες και η διαθήκη. Πόσο αμάρτησαν, πόσες φορές παρεξέκλιναν, και όμως Αυτός δεν τους εγκατέλειψε οριστικά, αλλά για προσωρινό διάστημα τους παρέδιδε σε παιδαγωγίες για το συμφέρον τους, και θέλοντας να μαλακώσει τη σκληρότητα της καρδιάς τους μέσω της θλίψης, τους επανέφερε, τους παρακαλούσε, έστελνε προφήτες. Και πόσα χρόνια έδειχνε μακροθυμία όταν αυτοί αμάρταναν και προσέκρουαν, και όταν επέστρεφαν τους δεχόταν με χαρά, και όταν πάλι παρεκτρέπονταν Αυτός δεν απομακρυνόταν, αλλά μέσω των προφητών τους προσκαλούσε σε επιστροφή. Και παρόλο που πλειστάκις παρεξέκλιναν και επέστρεφαν, με ευαρέσκεια τους στήριζε και με φιλανθρωπία τους δεχόταν, μέχρι που αργότερα βρέθηκαν στο μεγάλο παράπτωμα, απλώνοντας τα χέρια τους πάνω στον ίδιο τους τον Δεσπότη, τον οποίο προσδοκούσαν μέσω των παραδόσεων των πατέρων και των αγίων προφητών ως λυτρωτή και σωτήρα και βασιλιά και προφήτη. Διότι, όταν ήλθε, δεν τον αποδέχτηκαν, αλλά αντίθετα, αφού του συμπεριφέρθηκαν με πολλούς τρόπους άξιους ατιμίας, στο τέλος τον τιμώρησαν με θάνατο στον σταυρό, και με αυτό το μεγάλο πρόσκομμα και το υπερβολικό παράπτωμα οι αμαρτίες τους υπερπληθύνθηκαν και έφτασαν στο πλήρωμά τους.

Αν θέλεις να γνωρίσεις τη μεγάλη μακροθυμία και χρηστότητα του Θεού, άντλησε τη γνώση από τις θεόπνευστες Γραφές. Στρέψε το βλέμμα σου στον Ισραήλ, από τον οποίο προέρχονται οι πατέρες, στους οποίους δόθηκαν οι επαγγελίες, «και από τους οποίους προήλθε κατά σάρκα ο Χριστός», στους οποίους ανήκουν η λατρεία και η διαθήκη. Δες πόσα αμάρτησαν και πόσες φορές παρεξέκλιναν· και όμως ο Θεός δεν τους εγκατέλειψε μέχρι τέλους. Διότι, μολονότι για κάποιο χρονικό διάστημα, προς το συμφέρον τους, τους παρέδιδε σε παιδαγωγικές δοκιμασίες, θέλοντας να μαλακώσει τη σκληρότητα της καρδιάς τους, πάλι τους σπλαχνιζόταν, επέστρεφε κοντά τους, τους παρηγορούσε και τους έστελνε προφήτες. Και για πόσον καιρό μακροθυμούσε, ενώ εκείνοι αμάρταναν και σκόνταφταν· όταν όμως επέστρεφαν, τους δεχόταν με χαρά. Και όταν πάλι παρεξέκλιναν, εκείνος δεν απομακρυνόταν από αυτούς, αλλά μέσω των αγίων προφητών τούς καλούσε σε επιστροφή· και όσες φορές κι αν παρεξέκλιναν και επέστρεφαν, τους δεχόταν με ευμένεια. Έως ότου, τελικά, περιέπεσαν στο μεγάλο παράπτωμα, απλώνοντας τα χέρια τους εναντίον του ίδιου τους του Δεσπότη, τον οποίο προσδοκούσαν, σύμφωνα με τις παραδόσεις των πατέρων και των προφητών, ως Λυτρωτή, Βασιλέα και Προφήτη. Όταν όμως εκείνος ήλθε, δεν τον δέχθηκαν· αντίθετα, τον υπέβαλαν σε ύβρεις και λοιδορίες, του συμπεριφέρθηκαν όπως σε άνθρωπο άτιμο και, τέλος, τον καταδίκασαν στον θάνατο του σταυρού.