Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 9:7

«Και δεν γράφτηκε μόνο γι’ αυτόν ότι του λογαριάστηκε για δικαιοσύνη, αλλά και για μας, στους οποίους μέλλει να λογαριαστεί, δηλαδή σ’ εκείνους που πιστεύουν σε Αυτόν που ανέστησε από τους νεκρούς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό». — «Διότι δεν είναι όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ σπέρμα του Αβραάμ, αλλά ζητεί τη συγγένεια της αρετής· ούτε, επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ, είναι όλοι τέκνα του Θεού· αλλά “στον Ισαάκ θα ονομαστεί για σένα σπέρμα”, δηλαδή, δεν είναι τα τέκνα της σάρκας αυτά τέκνα του Θεού, αλλά τα τέκνα της επαγγελίας λογαριάζονται ως σπέρμα». Τέκνα της Σάρρας ονομάζει όσα γεννήθηκαν σύμφωνα με τη φυσική ακολουθία· τέκνα δε της επαγγελίας, όσα δόθηκαν κατά χάριν εξαιτίας της πίστεως· διότι λόγος επαγγελίας είναι αυτός: «Κατά τον καιρό αυτόν θα έρθω, και η Σάρρα θα έχει υιό». Όταν η φύση είχε πια αρνηθεί, τότε, με θεία φιλοτιμία, αναδείχθηκε πατέρας. Γιατί λοιπόν υπερηφανεύεσαι, Ιουδαίε, σαν να ονομάζεσαι μόνο εσύ σπέρμα του Αβραάμ; Και ο Ισμαήλ ήταν υιός του Αβραάμ και πρωτότοκος. Αν όμως νομίζεις ότι εκείνος αποκλείστηκε από τη συγγένεια επειδή ήταν γιος δούλης, να ξέρεις ότι η Γραφή έχει ως συνήθεια να γενεαλογεί από τους πατέρες και όχι από τις μητέρες· και οι γεννημένοι από τη Χετούρα — διότι αυτή ήταν ελεύθερη — δεν ονομάζονται σπέρμα του Αβραάμ. Και οι δώδεκα υιοί του Ιακώβ γεννήθηκαν από διαφορετικές μητέρες, και οι τέσσερις από αυτές ήταν δούλες· όμως όλοι ονομάζονται Ισραήλ και δεν ζημιώθηκαν καθόλου από τη δουλεία των μητέρων τους. Και όχι μόνο αυτοί, αλλά και η Ρεβέκκα, ενώ είχε συλλάβει από έναν, τον Ισαάκ, τον πατέρα μας — διότι προτού ακόμη γεννηθούν και προτού πράξουν κάτι αγαθό ή κακό, για να μείνει σταθερή η κατ’ εκλογήν πρόθεση του Θεού, όχι από έργα αλλά από Αυτόν που καλεί —, ειπώθηκε σ’ αυτήν: «Ο μεγαλύτερος θα δουλεύσει στον μικρότερο».

Ή νομίζεις, Ιουδαίε, ότι ο Ισαάκ προτιμήθηκε από τον Ισμαήλ και από τα παιδιά που γέννησε στον Αβραάμ η Χετούρα εξαιτίας της Σάρρας; Και τι θα έλεγες για τη Ρεβέκκα; Διότι εδώ έχουμε και μία μητέρα και μία σύλληψη, αφού τα παιδιά ήταν δίδυμα· αυτό σημαίνει το “από έναν κοίτη έχουσα”, ότι δηλαδή κατά τον ίδιο καιρό συνέλαβε και τους δύο. Κι όμως, ο ένας ήταν θεοφιλής, ενώ ο άλλος ανάξιος της θείας πρόνοιας. Και ο Θεός δεν περίμενε να δοκιμαστούν τα πράγματα στην πράξη, αλλά προανήγγειλε τη διαφορά τους ήδη από όσα κυοφορούνταν· και την προανήγγειλε, επειδή προγνώριζε την προαίρεση του καθενός. Διότι η εκλογή δεν είναι άδικη, αλλά ανταποκρίνεται στην προαίρεση των ανθρώπων, όπως έχει γραφεί: «Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ εμίσησα». Διότι αυτό που είπε ο Θεός στον Αβραάμ, ότι «στον Ισαάκ θα σου ονομαστεί σπέρμα», δείχνει πως ούτε όλο το γένος έλαβε μέρος στην ευλογία· γιατί ο Θεός δεν προσέχει στη φύση, αλλά ζητεί πίστη και αρετή, όπως λέγει και στον Ωσηέ: «Θα ονομάσω τον Μη λαό μου, Λαό μου· και τη Μη αγαπημένη, Αγαπημένη· και θα γίνει στον τόπο όπου τους ειπώθηκε· Εσείς δεν είστε λαός μου, εκεί θα ονομαστούν υιοί του ζώντος Θεού». Διότι τα έθνη, που δεν γνώριζαν δικαιοσύνη, κατέλαβαν δικαιοσύνη· και ως δικαιοσύνη εννοεί εκείνη που προέρχεται από την πίστη. Ο δε Ισραήλ, ενώ επιδίωκε νόμο δικής του δικαιοσύνης, δεν έφθασε στη δικαιοσύνη. Γιατί; Επειδή δεν την επιδίωξε από πίστη, αλλά από έργα νόμου· διότι νόμισαν πως τους αρκούσε η κατά νόμον ζωή για να αποκτήσουν δικαιοσύνη, και περιφρόνησαν την πίστη. Γι’ αυτό ακριβώς δεν μετείχαν ούτε στις δωρεές της πίστεως· «διότι προσέκοψαν στον λίθο του προσκόμματος, καθώς έχει γραφεί· Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου, και όποιος πιστεύει σ’ αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». Συνηθίζουν να προσκόπτουν εκείνοι που έχουν τη διάνοιά τους στραμμένη αλλού από τις προφητείες των Γραφών και δεν θέλουν να προχωρήσουν στην οδό· αυτό ακριβώς έπαθαν οι Ιουδαίοι. Επειδή δηλαδή ήταν απορροφημένοι στα περιττά του νόμου, δεν θέλησαν να δουν τον λίθο που είχε προαναγγελθεί από τους προφήτες· παρόλο που οι προφήτες είχαν σαφώς προθεσπίσει ότι όποιος πιστεύει σ’ αυτόν θα αξιωθεί τα μέγιστα αγαθά. «Διότι έχουν ζήλο Θεού, αλλά όχι σύμφωνα με επίγνωση· επειδή αγνοούν τη δικαιοσύνη του Θεού και ζητούν να στήσουν τη δική τους δικαιοσύνη, δεν υποτάσσονται στη δικαιοσύνη του Θεού». Διότι το τέλος του νόμου είναι ο Χριστός, προς δικαιοσύνη για κάθε πιστεύοντα· επειδή ο νόμος οδήγησε όλους εμάς, δηλαδή ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, προς τον Δεσπότη Χριστό. Στείλε το επόμενο.

Αλλά για να δούμε ότι τα λεγόμενα αληθεύουν και στην περίπτωση των Ιουδαίων, ας θυμηθούμε τα λόγια του Ιωάννη, του αγίου Βαπτιστή εννοώ. Διότι, αποδεικνύοντάς τους ως έωλο και παρωχημένο το καύχημα της συγγένειάς τους με τον Αβραάμ, λέει: «Και μη λέγετε μέσα σας, έχουμε πατέρα τον Αβραάμ· διότι ο Θεός μπορεί από τις πέτρες αυτές να αναστήσει σπέρμα στον Αβραάμ». Επειδή δηλαδή είχε λεχθεί προς αυτόν από τον Θεό: «Θα πληθύνω πάρα πολύ το σπέρμα σου σαν τα άστρα του ουρανού», ο λαός των Ιουδαίων, στηριζόμενος στο ότι αυτός που έδωσε την υπόσχεση έπρεπε οπωσδήποτε να αποδειχθεί αληθής, υπερηφανευόταν πολύ και δεν περίμενε με κανέναν τρόπο ότι θα εξέπιπτε ποτέ από τη συγγένεια με τον πρόγονο, ώστε να διασώζεται έτσι η θεία υπόσχεση. Αλλά, εξαφανίζοντάς τους και αυτή την ελπίδα, ο μακάριος Βαπτιστής λέει πάρα πολύ καθαρά ότι «ο Θεός μπορεί από τις πέτρες αυτές να αναστήσει τέκνα στον Αβραάμ». Σε αυτά συνηγορεί και ο μακάριος Παύλος λέγοντας τα εξής: «Διότι δεν είναι Ισραήλ όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ, είναι όλοι τέκνα του». Αφού λοιπόν αποδεικνύεται από παντού ως αληθινό ότι ο Θεός αναγνωρίζει μόνο τη συγγένεια που βασίζεται στο ήθος και στον τρόπο ζωής, φαίνεται πλέον μάταιο να καυχάται κανείς για άγιους και αγαθούς προγόνους, ενώ ταυτόχρονα υστερεί και απέχει μακριά από την αρετή εκείνων.

Διότι, όπως γράφει ο μακάριος Παύλος: «Κανείς δεν παίρνει μόνος του αυτή την τιμή, αλλά μόνο όταν καλείται από τον Θεό, όπως ακριβώς και ο Χριστός δεν δόξασε τον εαυτό Του για να γίνει αρχιερέας, αλλά Εκείνος που Του είπε: Συ είσαι ιερέας στον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ.» Διότι, όντας Θεός εκ φύσεως και Κύριος των πάντων, και δεχόμενος τη λατρεία από όλους, επειδή έγινε άνθρωπος, ονομάστηκε και δικός μας αρχιερέας. Λέγεται δε ότι έλαβε και τη δόξα του Δαβίδ, δηλαδή την εξουσία και τη βασιλεία επί του Ισραήλ. Και λέγοντας Ισραήλ δεν εννοούμε βεβαίως τον κατά σάρκα, αλλά τον κατά πνεύμα και νοητό. Διότι δεν είναι, λέει, όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ, ο πραγματικός Ισραήλ, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ είναι όλοι τέκνα του, αλλά όσοι έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστεως, ακολουθώντας τα ίχνη του πατέρα Αβραάμ, αυτοί είναι και τέκνα του, και ονομάζονται υιοί της επαγγελίας και Ισραήλ. Αφού λοιπόν αναδείχθηκε ο Χριστός αρχιερέας όλων μας, λέγει ότι δεν θα υπάρξει κανείς που να αντιλέγει. Διότι δεν θα κατορθώσει τίποτα ο εχθρός εναντίον του, και ο υιός της ανομίας δεν θα μπορέσει πλέον να τον κακοποιήσει. Αλλά και με άλλον τρόπο. Διότι ο μεν Ισραήλ αντέλεξε, αλλά τα έθνη δέχθηκαν με χαρά να βασιλεύονται από Αυτόν. Γι' αυτό, άλλωστε, βρίσκεται να λέει δια της φωνής του Δαβίδ, για μεν τον Ισραήλ: «Λύτρωσέ με από τις αντιλογίες του λαού», ενώ για τα έθνη: «Θα με καταστήσεις κεφαλή των εθνών· λαός τον οποίο δεν γνώριζα με υπηρέτησε, με την πρώτη ακοή με υπάκουσε.»

Διότι έχουν γίνει αλλότριοι της οικειότητας με τον Θεό και ξένοι προς τις επαγγελίες· επειδή «δεν είναι όλοι οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ, όλοι τους τέκνα· αλλά τα τέκνα της επαγγελίας, αυτά λογίζονται ως σπέρμα», δηλαδή, οι προερχόμενοι από την πίστη στον Χριστό. Διότι μέσω της πίστης δικαιώθηκε ο προπάτορας Αβραάμ. Εφόσον λοιπόν αφαιρέθηκε, λέει, η διαθήκη που είχε γίνει προς αυτούς, να μην τους υπολογίζετε ως ανθρώπους, δηλαδή να θεωρήσετε ότι δεν είναι άξιοι κανενός λόγου. <Πένθησε η γη, ντροπιάστηκε ο Λίβανος, έλη έγινε ο Σαρών. Φανερή θα γίνει η Γαλιλαία και ο Κάρμηλος.> Ο Λίβανος είναι ένα από τα πλέον επιφανέστατα όρη της Φοινίκης, κατάφυτο με κέδρους και άλλα δέντρα. Με αυτό το όρος συνηθίζει η θεόπνευστη Γραφή να παρομοιάζει τη συναγωγή των Ιουδαίων, καθώς έχει πλήθος κατοίκων που ξεπερνά κάθε αριθμό, όπως άλλωστε λέει προς αυτήν και μέσω της φωνής άλλου προφήτη: «Άνοιξε, Λίβανε, τις πύλες σου». Πένθησε λοιπόν η γη, και όχι απλώς όλη η γη, αλλά μόνο η γη των Ιουδαίων που υπέστη τη λεηλασία από τους Ρωμαίους. Πιθανόν δε επειδή εγκαταλείφθηκε από τον Θεό και απομακρύνθηκε από την προερχόμενη από Αυτόν ευφροσύνη. Ντροπιάστηκε επίσης και ο Λίβανος, δηλαδή η Ιερουσαλήμ.

Και θα αγαλλιάσουν οι φτωχοί και οι ενδεείς. Διότι θα αναζητήσουν νερό, και δεν θα υπάρχει· και η γλώσσα τους ξεράθηκε από τη δίψα. Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, εγώ θα εισακούσω, ο Θεός του Ισραήλ, και δεν θα τους εγκαταλείψω. Επομένως, οι εχθροί του θείου κηρύγματος και εκείνοι που ανακόπτουν τον δρόμο σου, ω Ισραήλ, λέει, θα πορευθούν προς την απώλεια. Εσύ όμως θα ευφρανθείς ανάμεσα στους αγίους, Ισραήλ, δηλαδή θα νιώσεις αγαλλίαση όταν δεις πολλούς να έχουν γίνει άγιοι και να έχουν ταχθεί ανάμεσα στους υιούς του Ισραήλ. «Διότι δεν είναι όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, αυτοί ο Ισραήλ, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ είναι όλοι τέκνα, αλλά τα τέκνα της επαγγελίας λογίζονται ως σπέρμα.» Και το ότι συνηθιζόταν να χαίρονται και να αγαλλιάζουν οι άγιοι απόστολοι για εκείνους που ευδοκιμούσαν, προφανώς μέσω της πίστης στον Χριστό, το διασαφηνίζει και ο Παύλος στέλνοντας επιστολή σε αυτούς και λέγοντας: «Χαρά και στέφανός μου.» Και εγώ θα έλεγα ότι καθένας από τους αγίους μαθητές είχε την ίδια διάθεση, και μάλιστα πολύ εύλογα. Διότι η αφορμή της ύψιστης χαράς τους ήταν η επιστροφή των πλανεμένων και η επαναφορά προς το καλύτερο εκείνων που δεν γνώριζαν την αλήθεια.

Διότι νέα κτίση είναι τα εν Χριστώ. Υπόσχεται βεβαίως ο Θεός των όλων να σώσει με αιώνια σωτηρία καθέναν που συγκαταλέγεται στα τέκνα του Αβραάμ, εννοώ και τα κατά σάρκα και τα εξ επαγγελίας («Διότι δεν είναι Ισραήλ όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ, αλλά τα τέκνα της επαγγελίας, αυτά λογίζονται ως τέκνα»), και να είναι μακριά από αίσχος και ντροπή, και μάλιστα παντοτινά.

Διότι, επειδή κάποιος είναι αλλογενής, δηλαδή δεν κατάγεται από το αίμα του Ισραήλ, δεν σημαίνει εξαιτίας αυτού ότι είναι και αμέτοχος των δωρεών Του, δηλαδή της οικειότητας με Αυτόν, εννοείται της πνευματικής. Αλλά εάν προσκολληθεί στον Κύριο, θα συγκαταλεχθεί οπωσδήποτε στους οικείους και γνωστούς, και στο άγιο έθνος, και στο βασίλειο ιεράτευμα, και στον κλήρο του Θεού. Θα συμπεριληφθεί επίσης στα τέκνα του Αβραάμ. Διότι δεν είναι όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ πραγματικός Ισραήλ, καθώς λέει ο πάνσοφος Παύλος, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ είναι όλοι τέκνα, αλλά τα τέκνα της επαγγελίας λογίζονται ως σπέρμα. Και έχει δοθεί η επαγγελία στον Αβραάμ από τον Θεό, όχι μόνο για όσους κατάγονται από αυτόν κατά σάρκα, αλλά βεβαίως και για όλους όσους προέρχονται από την πίστη. Διότι με αυτόν τον τρόπο δικαιώθηκε ο Αβραάμ. Επομένως, σε όσους ακολουθούν τα ίχνη της πίστης του Αβραάμ θα δοθεί οπωσδήποτε το προνόμιο να συγκαταλέγονται στα τέκνα του. Δεν θα αποχωρίσει, λοιπόν, τον προσήλυτο από τον λαό Του, αλλά αυτόν που έχει άπαξ προστεθεί και κληθεί στην πίστη θα τον δεχθεί και θα τον ονομάσει άγιο λαό. Αλλά εάν κάποιος είναι ευνούχος, λέει, δηλαδή άτεκνος ή άγονος, ας μην λέει μέσα του, ότι εγώ είμαι ξηρό δέντρο, δηλαδή, ας μην λυπάται για την ατεκνία του. Διότι αυτό δεν σημαίνει τίποτα ενώπιον του Θεού, ούτε βέβαια τον καθιστά απόβλητο. Διότι τι είδους αρετή ή ποιών κατορθωμάτων λαμπρότητα αποτελεί η πολυτεκνία; Αυτά είναι έργα της σάρκας, μακριά από ψόγο και από έπαινο.

«Διότι ιδού, ήρθαν όλοι οι γιοι σου από μακριά, και οι θυγατέρες σου θα σηκωθούν στους ώμους.» Επειδή, καθώς το θείο και ευαγγελικό κήρυγμα, που σαγηνεύει την οικουμένη, συλλέγει αυτούς που πίστεψαν από κάθε έθνος και χώρα, και τους πείθει να καταφύγουν στη χάρη της πίστεως σαν σε μια πόλη με ισχυρούς πύργους, δηλαδή στην τροφή των αγίων, εννοώ βέβαια την Εκκλησία, λέει αυτά τα λόγια, όπως ακριβώς, βέβαια, και κάπου αλλού: «Διότι θα είναι, λέει, στις έσχατες ημέρες φανερό το όρος του Κυρίου, έτοιμο πάνω στις κορυφές των ορέων, και θα υψωθεί πάνω από τα βουνά, και θα έρθουν σε αυτό πολλά έθνη και θα πουν: Ελάτε, ας ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας αναγγείλει την οδό του. Και θα πορευτούμε σε αυτήν.» Παιδιά, λοιπόν, της Ιερουσαλήμ δεν θα μπορούσαν να ονομαστούν μόνο εκείνοι που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, αλλά και όλοι εκείνοι που από κάθε έθνος και χώρα έχουν κληθεί μέσω της πίστεως στο φως της αλήθειας. Διότι, όπως γράφει ο πάνσοφος Παύλος, «Δεν είναι Ισραήλ όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ είναι όλοι παιδιά του, αλλά τα παιδιά της επαγγελίας υπολογίζονται ως σπέρμα». Έχει δε ειπωθεί από τον Θεό προς τον θεσπέσιο Αβραάμ ότι: «Σε κατέστησα πατέρα πολλών εθνών».

Αλλά το ξύλο ήταν εικόνα και τύπος του τιμίου σταυρού, διά του οποίου ο νόμος έγινε γλυκύς και εξαιρετικά πόσιμος, αν και το γράμμα της ιστορίας έχει πικρία· διότι «το γράμμα σκοτώνει», όπως είπα, ή μάλλον όπως μας έγραψε ο σοφός Παύλος. <«Μήπως δεν είστε για εμένα σαν τους γιους των Αιθιόπων, γιοι του Ισραήλ;» λέγει ο Κύριος· «δεν ανέβασα τον Ισραήλ από τη γη της Αιγύπτου, και τους αλλοφύλους από την Καππαδοκία, και τους Σύρους από τον βόθρο; Ιδού, τα μάτια του Κυρίου και Θεού είναι στραμμένα επί της αμαρτωλής βασιλείας, και θα την εξαλείψω από το πρόσωπο της γης.»> Υψώνοντας πάντοτε υπεροπτικά την οφρύ οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ, προβάλλοντας συνεχώς την ευγένεια των πατέρων τους και πλαταίνοντας πολύ τη γλώσσα τους, έλεγαν: «Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ». Όμως άκουγαν ως απάντηση τον Χριστό να τους λέει: «Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ». «Διότι δεν είναι όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ, Ισραήλ, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ είναι όλοι τέκνα του», αλλά η ομοιότητα των έργων απονέμει δικαίως τη δυνατότητα να καυχιέται κανείς λαμπρά για τις ένδοξες πράξεις των πατέρων του. Επιδεικνύονταν δε με υπεροψία απέναντι σε όλα τα άλλα έθνη λέγοντας και τούτο, ότι δηλαδή ο Θεός τους εξέλεξε ανάμεσα από όλα τα έθνη, και τους απελευθέρωσε μεν από τη γη των Αιγυπτίων, τους μετέφερε δε στη γη της επαγγελίας. Και είναι μεν αληθής αυτός ο λόγος.

Υπερβαίνει, λοιπόν, τις αμαρτίες και προσπερνά τα εγκλήματα και δεν διατήρησε την οργή του εις μαρτύριον. Το «εις μαρτύριον» χρησιμοποιείται αντί του «μέχρι τέλους» ή «για πάντα». Διότι αποβληθήκαμε στο πρόσωπο του Αδάμ, αλλά γίναμε δεκτοί στο πρόσωπο του Χριστού. Και καταράστηκε μεν δι' εκείνου, ευλόγησε δε πάλι διά τούτου: «Διότι, όπως», λέει, «με το παράπτωμα του ενός οι πολλοί πέθαναν, έτσι και με το δικαίωμα του ενός οι πολλοί θα ζήσουν». Έπαυσε, λοιπόν, την οργή του, διότι είναι θελητής του ελέους· κατά δε τον καιρό της επιστροφής των πάντων, δηλαδή της ενανθρωπήσεως, θα καταποντίσει σαν σε θάλασσα τις αμαρτίες όλων. Επειδή δε υποσχέθηκε στους αγίους πατέρες, τον Αβραάμ εννοώ και τον Ιακώβ, ότι θα πολλαπλασιάσει το σπέρμα τους σαν τα άστρα του ουρανού, θα τους δώσει, λέει, τα υπεσχημένα. Διότι θα ονομαστούν πατέρες πολλών εθνών, χωρίς φυσικά να υπολογίζονται τα τέκνα μόνο ανάμεσα σε εκείνους που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, αλλά και σε εκείνους που προέρχονται από την επαγγελία. Αυτοί δε είναι όσοι προέρχονται από την πίστη της λεγόμενης ακροβυστίας, οι οποίοι τρόπον τινά συνενώνονται σε μια πνευματική ενότητα με εκείνους που προέρχονται από τον νόμο και την περιτομή. Διότι είναι γραμμένο ότι «Δεν είναι Ισραήλ όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ· αλλά τα τέκνα της επαγγελίας λογίζονται ως σπέρμα». Διότι όσοι προέρχονται «από την πίστη, ευλογούνται μαζί με τον πιστό Αβραάμ.»

1. Όσοι βέβαια διαπρέπουν με τα καυχήματα της θείας ιεροσύνης, και έχουν επιλεγεί ξεχωριστά από τους άλλους, έλαβαν βάσει του νόμου την εξουσία να καθοδηγούν τους λαούς, και έχουν ταχθεί, όπως άλλωστε πρέπει, στο να προαναγγέλλουν όσα είναι αναγκαία για την ωφέλειά τους. Και μάλιστα είπε κάποιος από τους αγίους προφήτες: «Ιερείς, ακούστε, και δώστε μαρτυρία στον οίκο του Ιακώβ, λέει ο Κύριος ο παντοκράτωρ». Όμως ως οίκος του Ιακώβ δεν θα μπορούσαν σε καμία περίπτωση να εννοούνται όλοι ανεξαιρέτως όσοι κατάγονται από το αίμα του Αβραάμ, αλλά όσοι έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης στον Χριστό, όπως γράφει ο πάνσοφος Παύλος: «Δεν είναι όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, ο αληθινός Ισραήλ, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ είναι όλοι τέκνα του, αλλά τα τέκνα της επαγγελίας, αυτά λογίζονται ως σπέρμα». Τι παραγγέλλει λοιπόν ο θείος και ιερός λόγος; Τι μας πείθει να διακηρύξουμε, τώρα που ανατέλλει πάλι για εμάς ο καιρός κατά τον οποίο τελείται η αγία και πάναγνη πανήγυρις, αυτή δηλαδή που γίνεται προς τιμήν του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού; «Αγιάστε νηστεία, κηρύξτε λατρεία». Το να επιλέγει λοιπόν κανείς να κοπιάζει, και να επιδιώκει με σθένος τα κατορθώματα της ευσέβειας, εγώ θα έλεγα ότι είναι από τα πλέον ωφέλιμα. Διότι αυτό έχει ένδοξο καρπό, και όπως λέει ο προφήτης, «Άνθρωπος που μοχθεί στους κόπους, μοχθεί για τον εαυτό του, και απομακρύνει βιαίως από τον εαυτό του την απώλεια». Τι θα μπορούσε να υπάρξει ισάξιό του ως απόκτημα, τουλάχιστον για όσους διαθέτουν ορθή κρίση;

«Διότι όπου δεν υπάρχει νόμος, δεν υπάρχει ούτε παράβαση. Γι' αυτό η κληρονομιά προέρχεται από την πίστη, ώστε να δίνεται κατά χάριν, για να είναι βέβαιη η υπόσχεση σε όλο το σπέρμα, όχι μόνο σε αυτό που προέρχεται από τον νόμο, αλλά και σε αυτό που προέρχεται από την πίστη του Αβραάμ, ο οποίος είναι πατέρας όλων μας (όπως είναι γραμμένο: Πατέρα πολλών εθνών σε έχω θέσει), απέναντι στον Θεό τον οποίο πίστεψε, ο οποίος ζωοποιεί τους νεκρούς και καλεί τα μη όντα ως όντα.» Ακούς να διαβεβαιώνει επανειλημμένα και να λέει απερίφραστα ότι η χάρη που τον δικαιώνει μέσω της πίστης δόθηκε στον Αβραάμ, ενώ δεν είχε ακόμη λάβει την περιτομή, αλλά μάλλον ενώ βρισκόταν ακόμη στην ακροβυστία. Και βεβαίως ότι κληρονόμοι των θείων χαρισμάτων έχουν καταστεί όσοι θέλουν να ακολουθήσουν τα ίχνη και να μιμηθούν την πίστη του προπάτορα Αβραάμ κατά την ακροβυστία του, και οπωσδήποτε όχι εκείνοι που συνηθίζουν να υπερηφανεύονται για τη σκιά που διακονήθηκε μέσω του Μωυσή και καυχώνται ότι έχουν κατά σάρκα πατέρα τον Αβραάμ, ο οποίος ονομάστηκε «Πατέρας πολλών εθνών», καίτοι ο Ισραήλ είναι ένα μόνο έθνος, ακόμη και αν τυχόν επεκτεινόταν σε αμέτρητο πλήθος. Διότι έγινε πατέρας αυτών που πιστεύουν, οι οποίοι έχοντας συγκεντρωθεί, για να το πούμε έτσι, από κάθε πόλη και χώρα, έχουν γίνει σύσσωμοι στον Χριστό και έχουν κληθεί σε πνευματική αδελφότητα. Επειδή, από τον Αβραάμ γεννήθηκαν μεν οι Ιουδαίοι. Όμως, δεν αποτελούν όλοι οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ τον αληθινό Ισραήλ, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ είναι όλοι τέκνα του.

Το ότι δε δεν είναι όλοι οι εξ Ισραήλ πραγματικός Ισραήλ, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ είναι όλοι τέκνα του· και ότι δεν είναι τα τέκνα της σάρκας αυτά που είναι τέκνα του Θεού· ούτε Ιουδαίος είναι αυτός που φαίνεται εξωτερικά, ούτε περιτομή είναι η φανερή στη σάρκα, αλλά Ιουδαίος είναι αυτός που είναι εσωτερικά [κρυφά], και περιτομή είναι της καρδιάς εν πνεύματι, όχι κατά το γράμμα, αυτά διδάσκει σαφώς ο Απόστολος. Πάνω στον Ισραήλ, λοιπόν, βρίσκεται η μεγαλοπρέπειά του· αλλά και «η δύναμή του μέσα στις νεφέλες»· για τις οποίες ο Ησαΐας προφητεύει λέγοντας: «Και θα δώσω εντολή στις νεφέλες να μη ρίξουν βροχή πάνω στο αμπέλι». Εννοούσε, βέβαια, τους προφήτες και τους δασκάλους των θείων διδασκαλιών, οι οποίοι, με τη χορηγία του Πνεύματος, πότιζαν με την ουράνια βροχή τις ψυχές των ανθρώπων, σαν να ήταν αγαθά χωράφια. Έτσι, λοιπόν, και η δύναμή του βρίσκεται στις νεφέλες. «Θαυμαστός ο Θεός στους αγίους του», οι οποίοι είναι άλλοι πέρα από τους προαναφερθέντες προφήτες και αποστόλους. Και ποιοι άλλοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί, παρά εκείνοι από όλα τα έθνη που έχουν αξιωθεί την αγνεία και την αγιωσύνη; Στους οποίους είναι και θαυμαστός ο Θεός, δίνοντάς τους δύναμη και κραταίωση. Γι' αυτό επισυνάπτεται αμέσως μετά: «Ο Θεός του Ισραήλ, ο ίδιος θα δώσει δύναμη και κραταίωση στον λαό του, ευλογητός ο Θεός». Και πάλι εδώ, λοιπόν, αναφέρεται πως αναγκαίως δίνει δύναμη στον άγιο λαό του, ώστε να μπορεί να λέει: «Όλα τα μπορώ μέσω εκείνου που με ενδυναμώνει».

Εκείνος, όμως, που έχει μαθητεύσει στα θεία δόγματα, έχοντας διδαχθεί ότι δεν είναι όλοι οι καταγόμενοι από τον Ισραήλ, αυτοί ο Ισραήλ, ούτε όσοι αποτελούν σπέρμα του Αβραάμ είναι όλοι τέκνα· διότι δεν είναι τα τέκνα της σαρκός αυτά που είναι τέκνα του Θεού, αλλά τα τέκνα της επαγγελίας λογίζονται ως σπέρμα· και έχοντας επιπλέον ακούσει τον ίδιο τον Απόστολο να λέει: «Διότι δεν είναι Ιουδαίος εκείνος που είναι φανερά Ιουδαίος, ούτε περιτομή είναι η φανερή στη σάρκα· αλλά Ιουδαίος είναι εκείνος που είναι στα κρυφά, και περιτομή είναι η περιτομή της καρδιάς εν πνεύματι, όχι κατά το γράμμα· του οποίου ο έπαινος δεν προέρχεται από τους ανθρώπους, αλλά από τον Θεό»· και πάλι: «Διότι εμείς είμαστε η περιτομή, εμείς που λατρεύουμε τον Θεό εν πνεύματι και δεν έχουμε πεποίθηση στη σάρκα»· έχοντας, ακόμη, προσέξει το «Βλέπετε τον Ισραήλ κατά σάρκα», που υποδηλώνει ότι υπάρχει και ένας άλλος, όχι κατά σάρκα, αλλά κατά πνεύμα, ο αληθινός Ισραήλ· έχοντας μαθητεύσει σε αυτά, θα εκλάβει ως αληθινό Ισραήλ εκείνον που σημαίνεται από την ίδια την πραγματικότητα. Το όνομα αυτό, άλλωστε, μεταφράζεται ως «αυτός που βλέπει τον Θεό»· επομένως, θα αποφανθεί ότι ο αληθινός Ισραήλ είναι μόνο ο διορατικός, γνωστικός και επιστημονικός άνδρας· τον οποίο παρουσιάζει η προκειμένη φράση λέγοντας: «Στον Ισραήλ είναι μέγα το όνομά Του». Εξάλλου, ο προφητικός λόγος ελέγχει τον Ιουδαίο ως ανάξιο της προσηγορίας του Ισραήλ, απευθυνόμενος προς αυτούς και λέγοντας: «Ουαί, έθνος αμαρτωλό, λαέ γεμάτε αμαρτίες»· και, «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, άρχοντες των Σοδόμων· προσέξτε τον νόμο του Θεού, λαέ των Γομόρρων».

Σπέρμα του Αβραάμ οι δούλοι του, υιοί του Ιακώβ οι εκλεκτοί του. Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας. Επειδή δεν αποτελούν πραγματικό Ισραήλ όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, ούτε είναι όλοι τέκνα από όσους αποτελούν σπέρμα του Αβραάμ, δικαιολογημένα ο Σωτήρας μας έλεγε στους Ιουδαίους που καυχιόνταν ότι προέρχονται από το σπέρμα του Αβραάμ: «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ»· και πάλι: «Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ»· εννοώντας ότι κάποιοι είναι μεν τέκνα του Αβραάμ μέσω της μίμησης, οι οποίοι και ονομάστηκαν εκλεκτοί, ενώ κάποιοι άλλοι είναι μόνο σπέρμα του, και γι' αυτό τον λόγο δεν είναι εκλεκτοί. Διότι δεν ονομάστηκε εκλεκτό το σπέρμα, αλλά οι υιοί. Το δε σπέρμα είναι οι δούλοι του. Επειδή, λοιπόν, οι μαθητές του Σωτήρα, οι οποίοι έγιναν κήρυκες προς τα έθνη, διέθεταν και τις δύο ιδιότητες, όντας δηλαδή και δούλοι και εκλεκτοί, γι' αυτό έχει λεχθεί για αυτούς: «Σπέρμα του Αβραάμ οι δούλοι του, υιοί του Ιακώβ οι εκλεκτοί του». Σχετικά δε με το «Εκλεκτοί του», θα παραθέσεις το «Αυτούς τους δώδεκα εξέλεξε ο Ιησούς, και τους ονόμασε αποστόλους»· καθώς και το «Δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα;». Την δε εξέχουσα θέση των εκλεκτών θα την κατανοήσουμε από το χωρίο: «Πολλοί είναι οι κλητοί, λίγοι όμως οι εκλεκτοί». Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός μας, σε όλη τη γη απλώνονται τα κρίματά του.

Είπε ο Θεός στον Αβραάμ: Σε εσένα και στο σπέρμα σου θα δώσω τη γη· και, Μέσω του σπέρματός σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη. Ας δούμε, λοιπόν, λέει, ποιο είναι το σπέρμα· διότι δεν είναι όλοι όσοι προέρχονται από αυτόν σπέρματά του· γι' αυτό και έλεγε: Διότι δεν αποτελούν όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ τον αληθινό Ισραήλ· ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ, είναι όλοι τέκνα του.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο είπε: «Μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου», ώστε να μάθεις ότι εκείνοι που γεννιούνται με αυτόν τον τρόπο, δηλαδή κατά το πρότυπο του Ισαάκ, αυτοί κυρίως αποτελούν το σπέρμα του Αβραάμ. Πώς λοιπόν γεννήθηκε ο Ισαάκ; Όχι σύμφωνα με τον νόμο της φύσεως, ούτε σύμφωνα με τη δύναμη της σαρκός, αλλά σύμφωνα με τη δύναμη της επαγγελίας. Τι σημαίνει, σύμφωνα με τη δύναμη της επαγγελίας; «Κατά τον ίδιο αυτόν καιρό θα έλθω σε εσένα, και η Σάρρα θα αποκτήσει υιό». Αυτή λοιπόν η επαγγελία και ο λόγος του Θεού έπλασαν και γέννησαν τον Ισαάκ. Διότι τι σημασία έχει, ακόμη κι αν υπέκειτο μήτρα και κοιλιά γυναίκας; Επειδή δεν γέννησε το παιδί η δύναμη της κοιλιάς, αλλά η ισχύς της επαγγελίας.

Έτσι και εμείς γεννιόμαστε μέσω των λόγων του Θεού· διότι μέσα στην κολυμβήθρα των υδάτων τα ρήματα του Θεού είναι αυτά που μας γεννούν και μας διαπλάθουν· γιατί, βαπτιζόμενοι στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, γεννιόμαστε. Και αυτή η γέννηση δεν είναι έργο της φύσεως, αλλά της επαγγελίας του Θεού. Διότι, όπως ακριβώς προανήγγειλε τη γέννηση του Ισαάκ και έπειτα την εκπλήρωσε, έτσι προανήγγειλε και τη δική μας πριν από πολλά χρόνια μέσω όλων των προφητών, και μετέπειτα την πραγματοποίησε. Είδες πόσο σπουδαίο πράγμα απέδειξε, και πώς, ενώ υποσχέθηκε κάτι μέγα, το κατόρθωσε με κάθε ευκολία; Εάν όμως οι Ιουδαίοι ισχυριστούν ότι το χωρίο «Μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου» σημαίνει ότι εκείνοι που γεννιούνται από τον Ισαάκ λογίζονται σε αυτόν ως σπέρμα, τότε θα έπρεπε και οι Ιδουμαίοι και όλοι οι απόγονοί του να ονομάζονται υιοί του· διότι ο πρόγονός τους, ο Ησαύ, ήταν υιός του Ισαάκ. Τώρα, όμως, όχι μόνο δεν ονομάζονται τέκνα, αλλά είναι και εντελώς αποξενωμένοι.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τιμώρησε πολλούς που θεωρούνταν από τους ανθρώπους αγαθοί, αφού τους ήλεγξε, και στεφάνωσε άλλους που θεωρούνταν πονηροί, αποδεικνύοντας ότι δεν ήταν τέτοιοι· εκφέροντας την απόφασή του όχι με βάση τη γνώμη των δούλων, αλλά με βάση τη δική του ακριβή και αδέκαστη κρίση, και χωρίς να περιμένει να διαπιστώσει από την έκβαση των πράξεων ποιος είναι ο φαύλος και ποιος όχι. Όμως, για να μην κάνουμε πάλι τον λόγο μας πιο ασαφή, ας προχωρήσουμε στα ίδια τα αποστολικά λόγια: «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και η Ρεβέκκα, η οποία συνέλαβε από έναν». Διότι, λέει, θα μπορούσα να αναφέρω και τα τέκνα από τη Χεττούρα, αλλά δεν το κάνω· αντιθέτως, για να καταγάγω ολοκληρωτική τη νίκη, φέρνω στο μέσον ως παράδειγμα αυτούς που γεννήθηκαν από έναν πατέρα και μία μητέρα. Διότι και οι δύο προέρχονταν από τη Ρεβέκκα και από τον Ισαάκ, το γνήσιο τέκνο, τον δοκιμασμένο, αυτόν που προτιμήθηκε από όλους, για τον οποίο ελέχθη: «Μέσω του Ισαάκ θα ονομαστούν οι απόγονοί σου», ο οποίος έχει γίνει πατέρας όλων μας. Εάν λοιπόν εκείνος είναι πατέρας μας, θα έπρεπε και εκείνοι που προέρχονται από αυτόν να είναι πατέρες· αλλά δεν έγιναν. Βλέπεις πώς αυτό δεν συμβαίνει μόνο στην περίπτωση του Αβραάμ, αλλά και στην περίπτωση του ίδιου του παιδιού του, και πώς παντού η πίστη και η αρετή είναι αυτές που λάμπουν και αυτές που καθορίζουν την πραγματική συγγένεια;

Εʹ. Διότι, γιατί υπερηφανεύεσαι για την πατρίδα σου, όταν σε προστάζω να είσαι ξένος προς όλη την οικουμένη; λέγει· όταν σου είναι δυνατόν να γίνεις τέτοιος, ώστε ολόκληρος ο κόσμος να μην είναι άξιός σου; Τόσο πολύ αξιοκαταφρόνητα είναι αυτά, ώστε ούτε από τους φιλοσοφούντες των Ελλήνων δεν θεωρούνται άξια λόγου, αλλά ονομάζονται εξωτερικά αγαθά και κατέχουν την τελευταία θέση. Και όμως, ο Παύλος το αποδέχεται, λέγει κάποιος, λέγοντας τα εξής: «Ως προς μεν την εκλογή, είναι αγαπητοί χάριν των πατέρων». Αλλά πες μου, πότε, για ποιους και προς ποιους συζητώντας τα λέει αυτά. Διότι τα λέει προς τους εθνικούς που υπερηφανεύονταν υπερβολικά για την πίστη τους και καταφέρονταν εναντίον των Ιουδαίων, με αποτέλεσμα να τους αποκόπτουν ακόμη περισσότερο· καταστέλλοντας αφενός την αλαζονεία εκείνων, προσελκύοντας αφετέρου αυτούς και διεγείροντάς τους προς τον ίδιο ζήλο. Επειδή, όταν ομιλεί περί εκείνων των γενναίων και μεγάλων ανδρών, άκουσε πώς λέγει: «Διότι εκείνοι που λέγουν αυτά, φανερώνουν ότι επιζητούν πατρίδα. Και εάν μεν μνημόνευαν εκείνην από την οποία εξήλθαν, θα είχαν την ευκαιρία να επιστρέψουν· τώρα όμως ορέγονται μία άλλη, καλύτερη». Και πάλι: «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις ασπάσθηκαν». Και ο Ιωάννης επίσης, σε εκείνους που έρχονταν προς αυτόν, έλεγε: «Μη νομίσετε ότι μπορείτε να λέγετε: Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ». Και ο Παύλος πάλι: «Διότι δεν είναι Ισραηλίτες όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, ούτε τα τέκνα της σαρκός είναι τέκνα του Θεού».

Διότι βεβαίως, από τη δική του πλευρά, και εκείνους τους εξέλεξε, και ως προς ό,τι εξαρτάτο από αυτόν, δεν απέκλεισε κανέναν. Εάν όμως αναζητάς και την κατάληξη, άκουσε τα όσα ακολουθούν· διότι προσθέτει: «Την καλλονή του Ιακώβ, την οποία αγάπησε». Διότι εδώ μου φαίνεται ότι εννοεί τους πιστούς, πράγμα το οποίο δηλώνοντας ο Παύλος έλεγε: «Όχι βέβαια ότι έχει εκπέσει ο λόγος του Θεού· διότι δεν είναι όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ, αυτοί ο Ισραήλ, αλλά μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου»· δηλαδή, ότι τα τέκνα της σαρκός δεν είναι αυτά τέκνα του Θεού, αλλά τα τέκνα της επαγγελίας λογίζονται ως σπέρμα. Δικαιολογημένα λοιπόν οι πιστοί θα μπορούσαν να ονομαστούν καλλονή του λαού. Διότι τι υπάρχει ωραιότερο από εκείνους που έχουν πιστέψει;

Δυνατό θα είναι πάνω στη γη το σπέρμα του. Συχνά η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει σπέρμα όχι εκείνο που γεννιέται σύμφωνα με τη φυσική ακολουθία, αλλά εκείνο που προκύπτει από την κοινωνία της αρετής. Γι' αυτό και ο Παύλος, ερμηνεύοντας το «Σε εσένα θα δώσω τη γη αυτή και στο σπέρμα σου», έλεγε: «Διότι δεν αποτελούν τον πραγματικό Ισραήλ όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ· ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ, είναι όλοι τέκνα του· αλλά μέσω του Ισαάκ θα αναγνωριστεί το δικό σου σπέρμα». Και πάλι: «Στο σπέρμα σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη». Διότι το ότι αυτό δεν έχει ειπωθεί για τους Ιουδαίους, το αποδεικνύουν τα ίδια τα πράγματα· εφόσον οι ίδιοι είναι γεμάτοι κατάρα, πώς θα μπορούσαν να γίνουν αίτιοι ευλογίας για άλλους; Αλλά ομιλεί περί της Εκκλησίας, η οποία, μέσω της κοινωνίας της πίστεως, ονομάζεται σπέρμα του. Τέτοιοι είναι, λοιπόν, οι ενάρετοι και τα παιδιά εκείνων που φοβούνται τον Θεό: «Δυνατό πάνω στη γη θα είναι το σπέρμα του».

2. Μην παραδώσετε στη λήθη τις άρρητες θαυματουργίες, τις οποίες επιτέλεσε ο Δεσπότης. Διότι εδώ ονόμασε «κρίματα» τα θαύματα που επιτελέστηκαν δικαίως από τον Θεό. Επειδή, καθώς διηγείται τα γεγονότα που συνέβησαν στην Αίγυπτο, διδάσκει εκ των προτέρων το δίκαιο της τιμωρίας των Αιγυπτίων. Ως «στόμα» δε νοείται ο λόγος Του, ο οποίος, δίκην ακριβούς νομοθέτη και παιδαγωγού, παρήγγειλε τις ορισθείσες κρίσεις. Μου φαίνεται μάλιστα ότι εδώ εννοεί τους νόμους στον ουρανό, στη γη, στη θάλασσα, κάτω από τη γη και κάτω από τον ουρανό. Διότι δεν έλαβε νόμο βέβαια μόνο ο άνθρωπος, αλλά όλα τα ορατά: η θάλασσα, το να μην υπερβαίνει τις ακτές της· τα όρη, το να στέκουν στερεωμένα· η γη, το να παραμένει σταθερή· και όλα ομοίως διοικούνται από τους δικούς τους νόμους. Και όλα αυτά έχουν γίνει με ένα πρόσταγμα. «Σπέρμα του Αβραάμ οι δούλοι αυτού, υιοί του Ιακώβ οι εκλεκτοί αυτού». Τους ίδιους ανθρώπους αποκαλεί και με το ένα και με το άλλο όνομα, καθώς ονομάστηκαν του ενός απόγονοι και του άλλου υιοί. Τους ονόμασε δε «εκλεκτούς», διότι έναντι όλων των εθνών αυτοί κλήθηκαν λαός του Θεού. Και αυτό το φανέρωσε και μέσα από τα όσα ακολουθούν. Επειδή δεν αποτελούν τον Ισραήλ όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, ούτε είναι όλοι τέκνα, όσοι αποτελούν σπέρμα του Αβραάμ. Διότι και ο Σωτήρας έλεγε: «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ»· και πάλι: «Εάν ήσασταν σπέρμα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ».

Διότι δεν αποτελούν τον Ισραήλ όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ· ούτε, επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ, είναι όλοι τέκνα του· αλλά, «μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου»· δηλαδή, δεν είναι τα τέκνα της σαρκός τα τέκνα του Θεού, αλλά τα τέκνα της επαγγελίας λογίζονται ως σπέρμα.

Διότι αυτός είναι ο λόγος της επαγγελίας: «Κατά τον καιρό αυτόν θα έλθω προς εσένα, και η Σάρρα θα αποκτήσει υιό». Και εφόσον τα πράγματα εξελίχθηκαν έτσι, λέει, δεν αδυνατούμε να αποδείξουμε ότι η επαγγελία παραμένει σταθερή. Πώς, λοιπόν, παραμένει σταθερή η επαγγελία; Είπε ο Θεός: «Στο σπέρμα σου θα δώσω τη γη»· εννοώντας ως σπέρμα του Αβραάμ τα έθνη. Και από πού είναι αυτό φανερό; Από το ότι Εκείνος είπε: «Μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου». Δηλαδή, όπως ακριβώς ο Ισαάκ, ο οποίος γεννήθηκε διά της επαγγελίας, είναι γνήσιος υιός, έτσι και αυτός που προέρχεται διά της επαγγελίας θα μπορούσε να ονομαστεί γνήσιο σπέρμα του Αβραάμ. «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και η Ρεβέκκα, η οποία συνέλαβε από έναν, τον Ισαάκ τον πατέρα μας· διότι, πριν ακόμη γεννηθούν τα παιδιά και πριν πράξουν κάτι αγαθό ή φαύλο (για να παραμείνει σταθερή η κατ' εκλογήν πρόθεση του Θεού), όχι εξαιτίας των έργων αλλά εξαιτίας Εκείνου που καλεί, της ειπώθηκε ότι ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο, όπως ακριβώς είναι γραμμένο: Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ εμίσησα». Τι απορείς, λέει, εάν από τους Ιουδαίους άλλοι μεν σώθηκαν, άλλοι δε δεν σώθηκαν; Διότι αυτό θα μπορούσε κανείς να το δει να συμβαίνει ανέκαθεν στους πατριάρχες· και όχι μόνο στους πατριάρχες, αλλά και στους Ισραηλίτες.

Απόκριση. Αυτή η απορία μού φαίνεται ότι έχει απολύτως σαφή και φανερή την εξήγηση. Διότι, αν δεν αποτελούν τον Ισραήλ όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, ούτε είναι όλοι τέκνα επειδή αποτελούν σπέρμα του Αβραάμ, αλλά ο Θεός λογαριάζει ως σπέρμα τα τέκνα της επαγγελίας, και εάν ο αριθμός των υιών Ισραήλ είναι σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο της θάλασσας, μόνο το υπόλειμμα θα σωθεί, τότε είναι φανερό ότι ο πιστός λαός, ο οποίος βλέπει τον Θεό διά των έργων δικαιοσύνης και της αληθινής γνώσεως σύμφωνα με την πίστη, αυτός είναι ο Ισραήλ, είτε έλκει την καταγωγή του κατά σάρκα από τον Ισραήλ, είτε ανήκει στη μερίδα των εθνικών. Διότι εκείνος που φέρει μέσα του ξεκάθαρο και αμόλυντο το γνώρισμα της πίστεως του Αβραάμ και του Ισαάκ και του Ιακώβ, δεν έχει αποξενωθεί από την κλήση και τη χάρη του αληθινού Ισραήλ.

Ρωμ. 9,6-7 Όχι μόνο, λέει, «δεν έχει εκπέσει ο λόγος του Θεού», αλλά «ούτε υπάρχει περίπτωση να έχει εκπέσει», δηλαδή: ούτε καν πλησίασε στο να εκπέσει ή να φανεί ότι έχει εκπέσει. Αν «δεν είναι όλοι», λέει, «όσοι προέρχονται από το σπέρμα του Αβραάμ» αυτοί και «τέκνα του Αβραάμ», είναι προφανές ότι άλλος είναι ο τρόπος που τους καθιστά τέκνα του Αβραάμ, και όχι η καταγωγή από αυτόν. Ποιος είναι δε αυτός; Ο τρόπος της επαγγελίας, δηλαδή τέκνα είναι εκείνοι, οι οποίοι και αξιώθηκαν την επαγγελία και πληθύνθηκαν σαν τα άστρα του ουρανού, όπως είναι οι πιστοί.