Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 9:8

«Και δεν γράφτηκε μόνο γι’ αυτόν ότι του λογαριάστηκε για δικαιοσύνη, αλλά και για μας, στους οποίους μέλλει να λογαριαστεί, δηλαδή σ’ εκείνους που πιστεύουν σε Αυτόν που ανέστησε από τους νεκρούς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό». — «Διότι δεν είναι όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ σπέρμα του Αβραάμ, αλλά ζητεί τη συγγένεια της αρετής· ούτε, επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ, είναι όλοι τέκνα του Θεού· αλλά “στον Ισαάκ θα ονομαστεί για σένα σπέρμα”, δηλαδή, δεν είναι τα τέκνα της σάρκας αυτά τέκνα του Θεού, αλλά τα τέκνα της επαγγελίας λογαριάζονται ως σπέρμα». Τέκνα της Σάρρας ονομάζει όσα γεννήθηκαν σύμφωνα με τη φυσική ακολουθία· τέκνα δε της επαγγελίας, όσα δόθηκαν κατά χάριν εξαιτίας της πίστεως· διότι λόγος επαγγελίας είναι αυτός: «Κατά τον καιρό αυτόν θα έρθω, και η Σάρρα θα έχει υιό». Όταν η φύση είχε πια αρνηθεί, τότε, με θεία φιλοτιμία, αναδείχθηκε πατέρας. Γιατί λοιπόν υπερηφανεύεσαι, Ιουδαίε, σαν να ονομάζεσαι μόνο εσύ σπέρμα του Αβραάμ; Και ο Ισμαήλ ήταν υιός του Αβραάμ και πρωτότοκος. Αν όμως νομίζεις ότι εκείνος αποκλείστηκε από τη συγγένεια επειδή ήταν γιος δούλης, να ξέρεις ότι η Γραφή έχει ως συνήθεια να γενεαλογεί από τους πατέρες και όχι από τις μητέρες· και οι γεννημένοι από τη Χετούρα — διότι αυτή ήταν ελεύθερη — δεν ονομάζονται σπέρμα του Αβραάμ. Και οι δώδεκα υιοί του Ιακώβ γεννήθηκαν από διαφορετικές μητέρες, και οι τέσσερις από αυτές ήταν δούλες· όμως όλοι ονομάζονται Ισραήλ και δεν ζημιώθηκαν καθόλου από τη δουλεία των μητέρων τους. Και όχι μόνο αυτοί, αλλά και η Ρεβέκκα, ενώ είχε συλλάβει από έναν, τον Ισαάκ, τον πατέρα μας — διότι προτού ακόμη γεννηθούν και προτού πράξουν κάτι αγαθό ή κακό, για να μείνει σταθερή η κατ’ εκλογήν πρόθεση του Θεού, όχι από έργα αλλά από Αυτόν που καλεί —, ειπώθηκε σ’ αυτήν: «Ο μεγαλύτερος θα δουλεύσει στον μικρότερο».

Εφόσον λοιπόν, σύμφωνα με το ρητό «μέσω του Ισαάκ θα αναγνωριστεί το σπέρμα του Αβραάμ», δηλαδή σύμφωνα με την υπόσχεση, διότι ο λόγος της επαγγελίας είναι ο εξής: «Κατά τον καιρό αυτό θα έρθω και η Σάρρα θα αποκτήσει υιό», θα ήταν βέβαια προφανές ότι τα τέκνα της σάρκας δεν λογίζονται με κανέναν τρόπο και απολύτως ως τέκνα του Θεού, αλλά μάλλον θα είχαν αυτή τη δόξα τα τέκνα της επαγγελίας, δηλαδή εκείνα που προέρχονται μέσω της πίστεως. <Και όχι μόνο αυτό, αλλά και η Ρεβέκκα, η οποία συνέλαβε από έναν, τον Ισαάκ τον πατέρα μας.> Πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο σκοπός του λόγου σε καμία περίπτωση δεν έχει ολοκληρωθεί, αλλά μάλλον εκκρεμεί, και χρειάζεται κάποια σύντομη προσθήκη, δηλαδή κάποιες λέξεις που εξυπακούονται, για να μη φαίνεται ελλιπής.

Διότι έχουν γίνει αλλότριοι της οικειότητας με τον Θεό και ξένοι προς τις επαγγελίες· επειδή «δεν είναι όλοι οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ, όλοι τους τέκνα· αλλά τα τέκνα της επαγγελίας, αυτά λογίζονται ως σπέρμα», δηλαδή, οι προερχόμενοι από την πίστη στον Χριστό. Διότι μέσω της πίστης δικαιώθηκε ο προπάτορας Αβραάμ. Εφόσον λοιπόν αφαιρέθηκε, λέει, η διαθήκη που είχε γίνει προς αυτούς, να μην τους υπολογίζετε ως ανθρώπους, δηλαδή να θεωρήσετε ότι δεν είναι άξιοι κανενός λόγου. <Πένθησε η γη, ντροπιάστηκε ο Λίβανος, έλη έγινε ο Σαρών. Φανερή θα γίνει η Γαλιλαία και ο Κάρμηλος.> Ο Λίβανος είναι ένα από τα πλέον επιφανέστατα όρη της Φοινίκης, κατάφυτο με κέδρους και άλλα δέντρα. Με αυτό το όρος συνηθίζει η θεόπνευστη Γραφή να παρομοιάζει τη συναγωγή των Ιουδαίων, καθώς έχει πλήθος κατοίκων που ξεπερνά κάθε αριθμό, όπως άλλωστε λέει προς αυτήν και μέσω της φωνής άλλου προφήτη: «Άνοιξε, Λίβανε, τις πύλες σου». Πένθησε λοιπόν η γη, και όχι απλώς όλη η γη, αλλά μόνο η γη των Ιουδαίων που υπέστη τη λεηλασία από τους Ρωμαίους. Πιθανόν δε επειδή εγκαταλείφθηκε από τον Θεό και απομακρύνθηκε από την προερχόμενη από Αυτόν ευφροσύνη. Ντροπιάστηκε επίσης και ο Λίβανος, δηλαδή η Ιερουσαλήμ.

Και θα αγαλλιάσουν οι φτωχοί και οι ενδεείς. Διότι θα αναζητήσουν νερό, και δεν θα υπάρχει· και η γλώσσα τους ξεράθηκε από τη δίψα. Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, εγώ θα εισακούσω, ο Θεός του Ισραήλ, και δεν θα τους εγκαταλείψω. Επομένως, οι εχθροί του θείου κηρύγματος και εκείνοι που ανακόπτουν τον δρόμο σου, ω Ισραήλ, λέει, θα πορευθούν προς την απώλεια. Εσύ όμως θα ευφρανθείς ανάμεσα στους αγίους, Ισραήλ, δηλαδή θα νιώσεις αγαλλίαση όταν δεις πολλούς να έχουν γίνει άγιοι και να έχουν ταχθεί ανάμεσα στους υιούς του Ισραήλ. «Διότι δεν είναι όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, αυτοί ο Ισραήλ, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ είναι όλοι τέκνα, αλλά τα τέκνα της επαγγελίας λογίζονται ως σπέρμα.» Και το ότι συνηθιζόταν να χαίρονται και να αγαλλιάζουν οι άγιοι απόστολοι για εκείνους που ευδοκιμούσαν, προφανώς μέσω της πίστης στον Χριστό, το διασαφηνίζει και ο Παύλος στέλνοντας επιστολή σε αυτούς και λέγοντας: «Χαρά και στέφανός μου.» Και εγώ θα έλεγα ότι καθένας από τους αγίους μαθητές είχε την ίδια διάθεση, και μάλιστα πολύ εύλογα. Διότι η αφορμή της ύψιστης χαράς τους ήταν η επιστροφή των πλανεμένων και η επαναφορά προς το καλύτερο εκείνων που δεν γνώριζαν την αλήθεια.

Διότι νέα κτίση είναι τα εν Χριστώ. Υπόσχεται βεβαίως ο Θεός των όλων να σώσει με αιώνια σωτηρία καθέναν που συγκαταλέγεται στα τέκνα του Αβραάμ, εννοώ και τα κατά σάρκα και τα εξ επαγγελίας («Διότι δεν είναι Ισραήλ όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ, αλλά τα τέκνα της επαγγελίας, αυτά λογίζονται ως τέκνα»), και να είναι μακριά από αίσχος και ντροπή, και μάλιστα παντοτινά.

Διότι, επειδή κάποιος είναι αλλογενής, δηλαδή δεν κατάγεται από το αίμα του Ισραήλ, δεν σημαίνει εξαιτίας αυτού ότι είναι και αμέτοχος των δωρεών Του, δηλαδή της οικειότητας με Αυτόν, εννοείται της πνευματικής. Αλλά εάν προσκολληθεί στον Κύριο, θα συγκαταλεχθεί οπωσδήποτε στους οικείους και γνωστούς, και στο άγιο έθνος, και στο βασίλειο ιεράτευμα, και στον κλήρο του Θεού. Θα συμπεριληφθεί επίσης στα τέκνα του Αβραάμ. Διότι δεν είναι όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ πραγματικός Ισραήλ, καθώς λέει ο πάνσοφος Παύλος, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ είναι όλοι τέκνα, αλλά τα τέκνα της επαγγελίας λογίζονται ως σπέρμα. Και έχει δοθεί η επαγγελία στον Αβραάμ από τον Θεό, όχι μόνο για όσους κατάγονται από αυτόν κατά σάρκα, αλλά βεβαίως και για όλους όσους προέρχονται από την πίστη. Διότι με αυτόν τον τρόπο δικαιώθηκε ο Αβραάμ. Επομένως, σε όσους ακολουθούν τα ίχνη της πίστης του Αβραάμ θα δοθεί οπωσδήποτε το προνόμιο να συγκαταλέγονται στα τέκνα του. Δεν θα αποχωρίσει, λοιπόν, τον προσήλυτο από τον λαό Του, αλλά αυτόν που έχει άπαξ προστεθεί και κληθεί στην πίστη θα τον δεχθεί και θα τον ονομάσει άγιο λαό. Αλλά εάν κάποιος είναι ευνούχος, λέει, δηλαδή άτεκνος ή άγονος, ας μην λέει μέσα του, ότι εγώ είμαι ξηρό δέντρο, δηλαδή, ας μην λυπάται για την ατεκνία του. Διότι αυτό δεν σημαίνει τίποτα ενώπιον του Θεού, ούτε βέβαια τον καθιστά απόβλητο. Διότι τι είδους αρετή ή ποιών κατορθωμάτων λαμπρότητα αποτελεί η πολυτεκνία; Αυτά είναι έργα της σάρκας, μακριά από ψόγο και από έπαινο.

«Διότι ιδού, ήρθαν όλοι οι γιοι σου από μακριά, και οι θυγατέρες σου θα σηκωθούν στους ώμους.» Επειδή, καθώς το θείο και ευαγγελικό κήρυγμα, που σαγηνεύει την οικουμένη, συλλέγει αυτούς που πίστεψαν από κάθε έθνος και χώρα, και τους πείθει να καταφύγουν στη χάρη της πίστεως σαν σε μια πόλη με ισχυρούς πύργους, δηλαδή στην τροφή των αγίων, εννοώ βέβαια την Εκκλησία, λέει αυτά τα λόγια, όπως ακριβώς, βέβαια, και κάπου αλλού: «Διότι θα είναι, λέει, στις έσχατες ημέρες φανερό το όρος του Κυρίου, έτοιμο πάνω στις κορυφές των ορέων, και θα υψωθεί πάνω από τα βουνά, και θα έρθουν σε αυτό πολλά έθνη και θα πουν: Ελάτε, ας ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας αναγγείλει την οδό του. Και θα πορευτούμε σε αυτήν.» Παιδιά, λοιπόν, της Ιερουσαλήμ δεν θα μπορούσαν να ονομαστούν μόνο εκείνοι που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, αλλά και όλοι εκείνοι που από κάθε έθνος και χώρα έχουν κληθεί μέσω της πίστεως στο φως της αλήθειας. Διότι, όπως γράφει ο πάνσοφος Παύλος, «Δεν είναι Ισραήλ όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ είναι όλοι παιδιά του, αλλά τα παιδιά της επαγγελίας υπολογίζονται ως σπέρμα». Έχει δε ειπωθεί από τον Θεό προς τον θεσπέσιο Αβραάμ ότι: «Σε κατέστησα πατέρα πολλών εθνών».

Διότι εβασίλευσε μέσω του σταυρού, και επειδή έγινε «υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού», γι' αυτό ακριβώς, όπως λέει ο θεσπέσιος Παύλος, «και ο Θεός τον υπερύψωσε, και του χάρισε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, ώστε στο όνομα του Ιησού Χριστού να κάμψει κάθε γόνατο επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων, και κάθε γλώσσα να ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν Θεού Πατρός, αμήν». Ω, λοιπόν, Βηθλεέμ, λέει, οίκος του Εφραθά, αν και είσαι πολύ μικρή για να συγκαταλέγεσαι ανάμεσα στις χιλιάδες του Ιούδα, δηλαδή, αν και χιλιάδες είναι οι λαμπρές και μεγάλες πόλεις της Ιουδαίας, που ξεχειλίζουν από πολυάριθμο πλήθος κατοίκων, ωστόσο, έστω κι αν είναι εντελώς λίγοι εκείνοι που σε κατοικούν και σε νέμονται, εσύ θα γίνεις τροφός, και θα ονομαστείς πόλη εκείνου που βασιλεύει στον Ισραήλ, ο οποίος είναι ποιμένας καλός, ώστε να θυσιάσει ακόμη και τη ζωή του υπέρ των προβάτων, και θα κυριαρχήσει σε όλον τον Ισραήλ. Και βέβαια, όχι μόνο σε αυτούς που είναι εξ αίματος Ισραήλ, αλλά και σε αυτούς που προέρχονται από την επαγγελία, η οποία δόθηκε εκ των προτέρων στον Αβραάμ· διότι του είπε κάπου ο Θεός: «Ότι μέσω του Ισαάκ θα κληθεί σε σένα σπέρμα». Το δε «μέσω του Ισαάκ», εννοεί εξ επαγγελίας. Είναι βέβαιη λοιπόν η υπόσχεση όχι μόνο σε αυτούς που είναι εξ αίματος Ισραήλ, «αλλά και σε αυτούς που ακολουθούν τα ίχνη της πίστεως του πατέρα μας Αβραάμ, την οποία είχε όταν βρισκόταν στην ακροβυστία»· διότι αυτοί είναι ο Ισραήλ, επειδή «τα τέκνα της επαγγελίας λογίζονται ως σπέρμα».

Υπερβαίνει, λοιπόν, τις αμαρτίες και προσπερνά τα εγκλήματα και δεν διατήρησε την οργή του εις μαρτύριον. Το «εις μαρτύριον» χρησιμοποιείται αντί του «μέχρι τέλους» ή «για πάντα». Διότι αποβληθήκαμε στο πρόσωπο του Αδάμ, αλλά γίναμε δεκτοί στο πρόσωπο του Χριστού. Και καταράστηκε μεν δι' εκείνου, ευλόγησε δε πάλι διά τούτου: «Διότι, όπως», λέει, «με το παράπτωμα του ενός οι πολλοί πέθαναν, έτσι και με το δικαίωμα του ενός οι πολλοί θα ζήσουν». Έπαυσε, λοιπόν, την οργή του, διότι είναι θελητής του ελέους· κατά δε τον καιρό της επιστροφής των πάντων, δηλαδή της ενανθρωπήσεως, θα καταποντίσει σαν σε θάλασσα τις αμαρτίες όλων. Επειδή δε υποσχέθηκε στους αγίους πατέρες, τον Αβραάμ εννοώ και τον Ιακώβ, ότι θα πολλαπλασιάσει το σπέρμα τους σαν τα άστρα του ουρανού, θα τους δώσει, λέει, τα υπεσχημένα. Διότι θα ονομαστούν πατέρες πολλών εθνών, χωρίς φυσικά να υπολογίζονται τα τέκνα μόνο ανάμεσα σε εκείνους που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, αλλά και σε εκείνους που προέρχονται από την επαγγελία. Αυτοί δε είναι όσοι προέρχονται από την πίστη της λεγόμενης ακροβυστίας, οι οποίοι τρόπον τινά συνενώνονται σε μια πνευματική ενότητα με εκείνους που προέρχονται από τον νόμο και την περιτομή. Διότι είναι γραμμένο ότι «Δεν είναι Ισραήλ όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ· αλλά τα τέκνα της επαγγελίας λογίζονται ως σπέρμα». Διότι όσοι προέρχονται «από την πίστη, ευλογούνται μαζί με τον πιστό Αβραάμ.»

1. Όσοι βέβαια διαπρέπουν με τα καυχήματα της θείας ιεροσύνης, και έχουν επιλεγεί ξεχωριστά από τους άλλους, έλαβαν βάσει του νόμου την εξουσία να καθοδηγούν τους λαούς, και έχουν ταχθεί, όπως άλλωστε πρέπει, στο να προαναγγέλλουν όσα είναι αναγκαία για την ωφέλειά τους. Και μάλιστα είπε κάποιος από τους αγίους προφήτες: «Ιερείς, ακούστε, και δώστε μαρτυρία στον οίκο του Ιακώβ, λέει ο Κύριος ο παντοκράτωρ». Όμως ως οίκος του Ιακώβ δεν θα μπορούσαν σε καμία περίπτωση να εννοούνται όλοι ανεξαιρέτως όσοι κατάγονται από το αίμα του Αβραάμ, αλλά όσοι έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης στον Χριστό, όπως γράφει ο πάνσοφος Παύλος: «Δεν είναι όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, ο αληθινός Ισραήλ, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ είναι όλοι τέκνα του, αλλά τα τέκνα της επαγγελίας, αυτά λογίζονται ως σπέρμα». Τι παραγγέλλει λοιπόν ο θείος και ιερός λόγος; Τι μας πείθει να διακηρύξουμε, τώρα που ανατέλλει πάλι για εμάς ο καιρός κατά τον οποίο τελείται η αγία και πάναγνη πανήγυρις, αυτή δηλαδή που γίνεται προς τιμήν του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού; «Αγιάστε νηστεία, κηρύξτε λατρεία». Το να επιλέγει λοιπόν κανείς να κοπιάζει, και να επιδιώκει με σθένος τα κατορθώματα της ευσέβειας, εγώ θα έλεγα ότι είναι από τα πλέον ωφέλιμα. Διότι αυτό έχει ένδοξο καρπό, και όπως λέει ο προφήτης, «Άνθρωπος που μοχθεί στους κόπους, μοχθεί για τον εαυτό του, και απομακρύνει βιαίως από τον εαυτό του την απώλεια». Τι θα μπορούσε να υπάρξει ισάξιό του ως απόκτημα, τουλάχιστον για όσους διαθέτουν ορθή κρίση;

Το ότι δε δεν είναι όλοι οι εξ Ισραήλ πραγματικός Ισραήλ, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ είναι όλοι τέκνα του· και ότι δεν είναι τα τέκνα της σάρκας αυτά που είναι τέκνα του Θεού· ούτε Ιουδαίος είναι αυτός που φαίνεται εξωτερικά, ούτε περιτομή είναι η φανερή στη σάρκα, αλλά Ιουδαίος είναι αυτός που είναι εσωτερικά [κρυφά], και περιτομή είναι της καρδιάς εν πνεύματι, όχι κατά το γράμμα, αυτά διδάσκει σαφώς ο Απόστολος. Πάνω στον Ισραήλ, λοιπόν, βρίσκεται η μεγαλοπρέπειά του· αλλά και «η δύναμή του μέσα στις νεφέλες»· για τις οποίες ο Ησαΐας προφητεύει λέγοντας: «Και θα δώσω εντολή στις νεφέλες να μη ρίξουν βροχή πάνω στο αμπέλι». Εννοούσε, βέβαια, τους προφήτες και τους δασκάλους των θείων διδασκαλιών, οι οποίοι, με τη χορηγία του Πνεύματος, πότιζαν με την ουράνια βροχή τις ψυχές των ανθρώπων, σαν να ήταν αγαθά χωράφια. Έτσι, λοιπόν, και η δύναμή του βρίσκεται στις νεφέλες. «Θαυμαστός ο Θεός στους αγίους του», οι οποίοι είναι άλλοι πέρα από τους προαναφερθέντες προφήτες και αποστόλους. Και ποιοι άλλοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί, παρά εκείνοι από όλα τα έθνη που έχουν αξιωθεί την αγνεία και την αγιωσύνη; Στους οποίους είναι και θαυμαστός ο Θεός, δίνοντάς τους δύναμη και κραταίωση. Γι' αυτό επισυνάπτεται αμέσως μετά: «Ο Θεός του Ισραήλ, ο ίδιος θα δώσει δύναμη και κραταίωση στον λαό του, ευλογητός ο Θεός». Και πάλι εδώ, λοιπόν, αναφέρεται πως αναγκαίως δίνει δύναμη στον άγιο λαό του, ώστε να μπορεί να λέει: «Όλα τα μπορώ μέσω εκείνου που με ενδυναμώνει».

Εκείνος, όμως, που έχει μαθητεύσει στα θεία δόγματα, έχοντας διδαχθεί ότι δεν είναι όλοι οι καταγόμενοι από τον Ισραήλ, αυτοί ο Ισραήλ, ούτε όσοι αποτελούν σπέρμα του Αβραάμ είναι όλοι τέκνα· διότι δεν είναι τα τέκνα της σαρκός αυτά που είναι τέκνα του Θεού, αλλά τα τέκνα της επαγγελίας λογίζονται ως σπέρμα· και έχοντας επιπλέον ακούσει τον ίδιο τον Απόστολο να λέει: «Διότι δεν είναι Ιουδαίος εκείνος που είναι φανερά Ιουδαίος, ούτε περιτομή είναι η φανερή στη σάρκα· αλλά Ιουδαίος είναι εκείνος που είναι στα κρυφά, και περιτομή είναι η περιτομή της καρδιάς εν πνεύματι, όχι κατά το γράμμα· του οποίου ο έπαινος δεν προέρχεται από τους ανθρώπους, αλλά από τον Θεό»· και πάλι: «Διότι εμείς είμαστε η περιτομή, εμείς που λατρεύουμε τον Θεό εν πνεύματι και δεν έχουμε πεποίθηση στη σάρκα»· έχοντας, ακόμη, προσέξει το «Βλέπετε τον Ισραήλ κατά σάρκα», που υποδηλώνει ότι υπάρχει και ένας άλλος, όχι κατά σάρκα, αλλά κατά πνεύμα, ο αληθινός Ισραήλ· έχοντας μαθητεύσει σε αυτά, θα εκλάβει ως αληθινό Ισραήλ εκείνον που σημαίνεται από την ίδια την πραγματικότητα. Το όνομα αυτό, άλλωστε, μεταφράζεται ως «αυτός που βλέπει τον Θεό»· επομένως, θα αποφανθεί ότι ο αληθινός Ισραήλ είναι μόνο ο διορατικός, γνωστικός και επιστημονικός άνδρας· τον οποίο παρουσιάζει η προκειμένη φράση λέγοντας: «Στον Ισραήλ είναι μέγα το όνομά Του». Εξάλλου, ο προφητικός λόγος ελέγχει τον Ιουδαίο ως ανάξιο της προσηγορίας του Ισραήλ, απευθυνόμενος προς αυτούς και λέγοντας: «Ουαί, έθνος αμαρτωλό, λαέ γεμάτε αμαρτίες»· και, «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, άρχοντες των Σοδόμων· προσέξτε τον νόμο του Θεού, λαέ των Γομόρρων».

Δ΄. Αν λοιπόν μάθεις ποιο είναι το σπέρμα του Αβραάμ, θα δεις ότι η υπόσχεση δόθηκε στο σπέρμα του, και θα κατανοήσεις ότι ο λόγος δεν εξέπεσε. Ποιο είναι λοιπόν, πες μου, το σπέρμα; Δεν το λέω εγώ, λέει, αλλά η ίδια η Παλαιά ερμηνεύει τον εαυτό της, λέγοντας τα εξής: «Στον Ισαάκ θα κληθεί το σπέρμα σου». Τι σημαίνει το «Στον Ισαάκ»; Ερμήνευσέ το. Δηλαδή, δεν είναι τα τέκνα της σαρκός αυτά που είναι τέκνα του Θεού· αλλά τα τέκνα της επαγγελίας λογίζονται ως σπέρμα.

Και πρόσεξε τη σύνεση και τη μεγαλονοία του Παύλου· διότι ερμηνεύοντας δεν είπε ότι: «Δεν είναι τα τέκνα της σαρκός αυτά που είναι τέκνα του Αβραάμ», αλλά: «Τα τέκνα του Θεού»· συνδέοντας τα παλαιά με το παρόν, και αποδεικνύοντας ότι ούτε ο Ισαάκ ήταν απλώς τέκνο του Αβραάμ. Αυτό δε που λέει έχει την εξής έννοια: Όσοι γεννήθηκαν κατά το πρότυπο του Ισαάκ, αυτοί είναι τέκνα του Θεού και σπέρμα του Αβραάμ.

Βλέπεις ότι τα τέκνα της σάρκας δεν είναι τέκνα του Θεού, αλλά ότι και στην ίδια τη φύση προδιαγράφεται η άνωθεν γέννηση διά του βαπτίσματος; Και αν μου αναφέρεις τη μήτρα, έχω και εγώ το νερό να επικαλεστώ. Αλλά όπως ακριβώς εδώ τα πάντα οφείλονται στο Πνεύμα, έτσι και εκεί τα πάντα οφείλονται στην επαγγελία· διότι η μήτρα ήταν πιο ψυχρή από το νερό εξαιτίας της στειρότητας και του γήρατος. Ας κατανοήσουμε, λοιπόν, με κάθε ακρίβεια την ευγένεια της καταγωγής μας, και ας επιδείξουμε πολιτεία άξιά της· διότι αυτή δεν έχει τίποτα το σαρκικό ούτε το γήινο. Ας μην έχουμε, λοιπόν, ούτε και εμείς. Διότι ούτε ο ύπνος, ούτε το θέλημα της σάρκας και οι περιπτύξεις, ούτε η ορμή της επιθυμίας, αλλά η φιλανθρωπία του Θεού τα έκανε όλα. Και όπως ακριβώς εκεί, ενώ είχε χαθεί κάθε ελπίδα λόγω της ηλικίας, έτσι και εδώ, όταν επήλθε το γήρας των αμαρτημάτων, ξαφνικά ο άνθρωπος αναδύθηκε νέος, και όλοι γίναμε παιδιά του Θεού και σπέρμα του Αβραάμ. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και η Ρεβέκκα, η οποία συνέλαβε από έναν, τον Ισαάκ τον πατέρα μας. Μεγάλο ήταν το εξεταζόμενο ζήτημα· γι' αυτό και επιστρατεύει πολλούς συλλογισμούς και προσπαθεί από παντού να λύσει την απορία. Διότι, αν είναι παράδοξο και καινοφανές το ότι εκείνοι εξέπεσαν έπειτα από τόσες επαγγελίες, είναι πολύ πιο παράδοξο το ότι εμείς, που δεν προσδοκούσαμε τίποτα τέτοιο, εισήλθαμε στα δικά τους αγαθά.

Εʹ. Διότι, γιατί υπερηφανεύεσαι για την πατρίδα σου, όταν σε προστάζω να είσαι ξένος προς όλη την οικουμένη; λέγει· όταν σου είναι δυνατόν να γίνεις τέτοιος, ώστε ολόκληρος ο κόσμος να μην είναι άξιός σου; Τόσο πολύ αξιοκαταφρόνητα είναι αυτά, ώστε ούτε από τους φιλοσοφούντες των Ελλήνων δεν θεωρούνται άξια λόγου, αλλά ονομάζονται εξωτερικά αγαθά και κατέχουν την τελευταία θέση. Και όμως, ο Παύλος το αποδέχεται, λέγει κάποιος, λέγοντας τα εξής: «Ως προς μεν την εκλογή, είναι αγαπητοί χάριν των πατέρων». Αλλά πες μου, πότε, για ποιους και προς ποιους συζητώντας τα λέει αυτά. Διότι τα λέει προς τους εθνικούς που υπερηφανεύονταν υπερβολικά για την πίστη τους και καταφέρονταν εναντίον των Ιουδαίων, με αποτέλεσμα να τους αποκόπτουν ακόμη περισσότερο· καταστέλλοντας αφενός την αλαζονεία εκείνων, προσελκύοντας αφετέρου αυτούς και διεγείροντάς τους προς τον ίδιο ζήλο. Επειδή, όταν ομιλεί περί εκείνων των γενναίων και μεγάλων ανδρών, άκουσε πώς λέγει: «Διότι εκείνοι που λέγουν αυτά, φανερώνουν ότι επιζητούν πατρίδα. Και εάν μεν μνημόνευαν εκείνην από την οποία εξήλθαν, θα είχαν την ευκαιρία να επιστρέψουν· τώρα όμως ορέγονται μία άλλη, καλύτερη». Και πάλι: «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις ασπάσθηκαν». Και ο Ιωάννης επίσης, σε εκείνους που έρχονταν προς αυτόν, έλεγε: «Μη νομίσετε ότι μπορείτε να λέγετε: Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ». Και ο Παύλος πάλι: «Διότι δεν είναι Ισραηλίτες όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, ούτε τα τέκνα της σαρκός είναι τέκνα του Θεού».

Διότι βεβαίως, από τη δική του πλευρά, και εκείνους τους εξέλεξε, και ως προς ό,τι εξαρτάτο από αυτόν, δεν απέκλεισε κανέναν. Εάν όμως αναζητάς και την κατάληξη, άκουσε τα όσα ακολουθούν· διότι προσθέτει: «Την καλλονή του Ιακώβ, την οποία αγάπησε». Διότι εδώ μου φαίνεται ότι εννοεί τους πιστούς, πράγμα το οποίο δηλώνοντας ο Παύλος έλεγε: «Όχι βέβαια ότι έχει εκπέσει ο λόγος του Θεού· διότι δεν είναι όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ, αυτοί ο Ισραήλ, αλλά μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου»· δηλαδή, ότι τα τέκνα της σαρκός δεν είναι αυτά τέκνα του Θεού, αλλά τα τέκνα της επαγγελίας λογίζονται ως σπέρμα. Δικαιολογημένα λοιπόν οι πιστοί θα μπορούσαν να ονομαστούν καλλονή του λαού. Διότι τι υπάρχει ωραιότερο από εκείνους που έχουν πιστέψει;

Διότι δεν αποτελούν τον Ισραήλ όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ· ούτε, επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ, είναι όλοι τέκνα του· αλλά, «μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου»· δηλαδή, δεν είναι τα τέκνα της σαρκός τα τέκνα του Θεού, αλλά τα τέκνα της επαγγελίας λογίζονται ως σπέρμα.

Απόκριση. Αυτή η απορία μού φαίνεται ότι έχει απολύτως σαφή και φανερή την εξήγηση. Διότι, αν δεν αποτελούν τον Ισραήλ όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, ούτε είναι όλοι τέκνα επειδή αποτελούν σπέρμα του Αβραάμ, αλλά ο Θεός λογαριάζει ως σπέρμα τα τέκνα της επαγγελίας, και εάν ο αριθμός των υιών Ισραήλ είναι σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο της θάλασσας, μόνο το υπόλειμμα θα σωθεί, τότε είναι φανερό ότι ο πιστός λαός, ο οποίος βλέπει τον Θεό διά των έργων δικαιοσύνης και της αληθινής γνώσεως σύμφωνα με την πίστη, αυτός είναι ο Ισραήλ, είτε έλκει την καταγωγή του κατά σάρκα από τον Ισραήλ, είτε ανήκει στη μερίδα των εθνικών. Διότι εκείνος που φέρει μέσα του ξεκάθαρο και αμόλυντο το γνώρισμα της πίστεως του Αβραάμ και του Ισαάκ και του Ιακώβ, δεν έχει αποξενωθεί από την κλήση και τη χάρη του αληθινού Ισραήλ.