Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 1:25

Διότι έτσι έχει γραφτεί: «Βδέλυγμα στους αμαρτωλούς είναι η θεοσέβεια.» Επειδή, λοιπόν, βδελύχθηκαν τη θεογνωσία, έγιναν και αυτοί βδέλυγμα από τους θεοφιλείς. «Διεφθάρησαν», όπως το ένδυμα από τον σκόρο, όπως ο σίδηρος που αφανίζεται από τη σκουριά. «Έγιναν βδέλυγμα», σαν αυτούς που άγγιξαν οστά νεκρών και πεθαμένους. Γι' αυτόν τον λόγο, εξάλλου, ο νόμος καθιστούσε βδελυρό εκείνον που άγγιζε νεκρό, επειδή ο Ιούδας, ψηλαφώντας πάντοτε τον Χριστό ως νεκρό και μη βλέποντάς τον ως ζωντανό, έγινε βδελυρός: «Στη διαφθορά σου, Ισραήλ, ποιος θα βοηθήσει;» Έπειτα, για να δείξει τον καρπό της ασέβειας και της αθεΐας, προσθέτει: «Δεν υπάρχει κανείς που να πράττει το καλό.» Διότι αυτός που αρνήθηκε τον Θεό και δεν συλλογίζεται τον Προνοητή, δεν περιμένει ούτε θάνατο, ούτε συντέλεια, ούτε ανάσταση, ούτε κρίση, ούτε ανταπόδοση. Γι' αυτό δεν εργάζεται τίποτα χρηστό ή αγαθό.

Έκανε και πολλά άλλα, τα οποία ξεπερνούν κάθε περιγραφή και τα οποία, αν κάποιος τα άκουγε, θα τα θεωρούσε απίστευτα. Και τα έπραττε αυτά κατ' αυτόν τον τρόπο, επειδή ούτε σύμφωνα με τους εκκλησιαστικούς κανόνες είχε λάβει τη θέση του ούτε σύμφωνα με την αποστολική παράδοση είχε κληθεί ως επίσκοπος, αλλά είχε αποσταλεί από το παλάτι με στρατιωτική εξουσία και επίδειξη, σαν να του είχε ανατεθεί κάποιο κοσμικό αξίωμα. Για τον λόγο αυτόν επιθυμούσε μάλλον να είναι φίλος αρχόντων παρά επισκόπων και μοναχών. Αν λοιπόν κάποτε του έγραφε από το όρος ο πατήρ Αντώνιος, όπως ακριβώς η ευσέβεια είναι βδέλυγμα για τον αμαρτωλό, έτσι και εκείνος αποστρεφόταν τα γράμματα του αγίου. Αντιθέτως, αν κάποτε του έστελνε επιστολή ο βασιλιάς ή κάποιος στρατηγός ή άλλος δικαστής, γινόταν τόσο περιχαρής, σαν αυτούς που αναφέρονται στις Παροιμίες, όπως με αγανάκτηση έλεγε ο λόγος της Γραφής: «ω, εσείς που εγκαταλείπετε τις ευθείες οδούς, που ευφραίνεστε με τα κακά και χαίρεστε με τη διαστροφή των κακών». Βεβαίως, εκείνους που του έφερναν αυτές τις επιστολές τους τιμούσε προσφέροντάς τους χρήματα, ενώ όταν κάποτε του έγραψε ο Αντώνιος, προέτρεψε τον δούκα Βαλάκιο να φτύσει την επιστολή και να την πετάξει. Όμως η θεία δίκη δεν το παρέβλεψε αυτό, διότι μετά από λίγο καιρό, ενώ ο εν λόγω δούκας επέβαινε στο άλογό του και κατευθυνόταν προς την πρώτη μονή (σταθμό), το άλογο στράφηκε προς τα πίσω, τον δάγκωσε στον μηρό, τον έριξε κάτω, και μετά από τρεις ημέρες εκείνος πέθανε.

Επειδή όμως δεν μπορούν να κάνουν τίποτα, γι' αυτόν τον λόγο δεν κάνουν τίποτα, παρά μόνον απειλούν· διότι, αν μπορούσαν, δεν θα καθυστερούσαν, αλλά αμέσως θα έκαναν το κακό, έχοντας έτοιμη προς τούτο την προαίρεση, και μάλιστα εναντίον μας. Ιδού λοιπόν τώρα, έχοντας συγκεντρωθεί, μιλάμε εναντίον τους, και εκείνοι γνωρίζουν ότι, καθώς εμείς προκόπτουμε, αυτοί εξασθενούν. Αν λοιπόν είχαν εξουσία, δεν θα άφηναν κανέναν από εμάς τους Χριστιανούς να ζει· διότι η θεοσέβεια είναι βδέλυγμα για τον αμαρτωλό. Επειδή όμως δεν έχουν καμία δύναμη, γι' αυτό μάλλον πληγώνουν τους εαυτούς τους· διότι δεν μπορούν να πραγματοποιήσουν τίποτα από όσα απειλούν. Έπειτα, πρέπει να αναλογιζόμαστε και το εξής, ώστε να μην τους φοβόμαστε: αν διέθεταν πραγματική δύναμη, δεν θα έρχονταν μαζί με όχλο, ούτε θα δημιουργούσαν φαντασιώσεις, ούτε θα μηχανεύονταν τεχνάσματα αλλάζοντας μορφές· αλλά θα αρκούσε να έρθει έστω και ένας μόνο, και να κάνει αυτό που μπορεί και θέλει· και τούτο διότι καθένας που έχει εξουσία δεν εξοντώνει με φαντασιώσεις, ούτε εκφοβίζει μέσω όχλων, αλλά αμέσως κάνει χρήση της εξουσίας του όπως επιθυμεί. Όμως οι δαίμονες, μη έχοντας καμία δύναμη, παίζουν σαν να βρίσκονται σε θεατρική σκηνή, αλλάζοντας τις μορφές τους και εκφοβίζοντας τα μικρά παιδιά με τις φαντασιώσεις των όχλων και τους μετασχηματισμούς· γι' αυτό και οφείλουμε μάλλον να τους περιφρονούμε ως αδύναμους.

Διότι, εάν είχαν τη δύναμη, δεν θα καθυστερούσαν, αλλά αμέσως θα έκαναν το κακό, έχοντας έτοιμη προς τούτο την προαίρεσή τους, και μάλιστα εναντίον μας. Ιδού, λοιπόν, τώρα έχουμε συγκεντρωθεί και μιλάμε εναντίον τους, και γνωρίζουν ότι, καθώς εμείς προκόβουμε, αυτοί εξασθενούν. 7. Εάν, επομένως, είχαν εξουσία, δεν θα άφηναν κανέναν από εμάς τους χριστιανούς να ζήσει· «διότι για τον αμαρτωλό η θεοσέβεια είναι βδέλυγμα». 8. Επειδή όμως δεν έχουν καμία απολύτως δύναμη, γι' αυτό περισσότερο πλήττουν τον ίδιο τους τον εαυτό, διότι δεν μπορούν να πραγματοποιήσουν τίποτα από όσα απειλούν. Έπειτα, πρέπει να αναλογιζόμαστε και το εξής, ώστε να μην τους φοβόμαστε: εάν είχαν πραγματική δύναμη, δεν θα έρχονταν με όχλο ούτε θα προκαλούσαν απατηλές οπτασίες ούτε θα μηχανεύονταν απάτες αλλάζοντας μορφές, αλλά θα αρκούσε να έρθει μόνο ένας και να κάνει αυτό ακριβώς που μπορεί και επιθυμεί. Και τούτο μάλιστα, διότι καθένας που κατέχει την εξουσία δεν εξοντώνει προκαλώντας ψευδαισθήσεις ούτε εκφοβίζει μέσω όχλων, αλλά αμέσως χρησιμοποιεί την εξουσία του όπως θέλει. 9. Αλλά οι δαίμονες, μην έχοντας καμία δύναμη, παίζουν σαν να βρίσκονται σε θεατρική σκηνή, αλλάζοντας μορφές και εκφοβίζοντας τα παιδιά με τις οπτασίες των όχλων και με τις μεταμορφώσεις τους· εξαιτίας αυτών οφείλουμε μάλλον να τους περιφρονούμε ως ανίσχυρους. 10. Ο αληθινός άγγελος, για παράδειγμα, που στάλθηκε από τον Κύριο εναντίον των Ασσυρίων, δεν είχε ανάγκη από όχλους, ούτε από εξωτερικές οπτασίες, ούτε από χτύπους, ούτε από κρότους, αλλά ήρεμα χρησιμοποίησε την εξουσία του και εξόντωσε αμέσως εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες.

Ο λόγος του Κυρίου έγινε γι' αυτούς όνειδος. Όπως οι χοίροι που καταπατούν τα μαργαριτάρια· διότι η θεοσέβεια αποτελεί βδέλυγμα για τους αμαρτωλούς. Και γέμισα τον θυμό μου, και συγκρατήθηκα. Για να μάθουν ότι το γεγονός πως δεν τιμωρούνται ακόμη δεν οφείλεται στο ότι δεν αμάρτησαν, αλλά στο ότι ο Θεός είναι μακρόθυμος, άκουσε τι λέει: Γέμισα τον θυμό μου, και συγκρατήθηκα. Χρησιμοποιεί ανθρώπινες εκφράσεις, για να προκαλέσει φόβο.

Διότι τι τέτοιο θα μπορούσατε να δείτε από τον Ηλία, σε σύγκριση με όσα είδατε στον Χριστό και στον Βαπτιστή Του; Μάλλον δε, εάν και εκείνος εμφανιζόταν να μην τρώει ούτε να πίνει, τι θα σας εμπόδιζε να πείτε και γι' αυτόν ότι έχει δαιμόνιο; Εάν πάλι εμφανιζόταν να μετέχει σε φαγητό και ποτό, τι θα σας εμπόδιζε να τον αποκαλέσετε και εκείνον φαγά και οινοπότη; Διότι τέτοια είναι η κακία, τέτοια είναι η πονηρία, τέτοιος είναι ο φθόνος· δυσαρεστείται από το καλό, φθονεί το αγαθό, αποστρέφεται το χρηστό, σιχαίνεται το επιεικές, βδελύσσεται το ευσεβές· διότι, όπως λέει, «η θεοσέβεια είναι βδέλυγμα για τους αμαρτωλούς». Όλους τους θέλουν να είναι πονηροί και κακοί και άχρηστοι σαν αυτούς, όλους τους θέλουν να συμμετέχουν στην κακία τους· γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε καταδικάζουν σε θάνατο τους αγαθούς· γι' αυτόν τον λόγο σκότωσαν τους προφήτες, γι' αυτό σκότωσαν και τον ίδιο τον Χριστό, γι' αυτό τους αποστόλους, γι' αυτό τους μάρτυρες, γι' αυτό οι κακοί θανάτωσαν με κακό τρόπο, σαν να ήταν κακούργοι, τους κεχρισμένους του Χριστού, οι οποίοι, αφού έλαβαν τα βραβεία της νίκης, συμβασιλεύουν με τον Χριστό αγαλλόμενοι. Εκείνοι όμως βρίσκονται σε κοινωνία με τον διάβολο και τους αγγέλους του, εκεί όπου «το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει και η φωτιά τους δεν θα σβήσει». «Το δε παιδί», αναφέρει, «μεγάλωνε και ενδυναμωνόταν στο Πνεύμα και βρισκόταν στις ερήμους μέχρι την ημέρα της αναδείξεώς του προς τον Ισραήλ».

Όσοι λοιπόν άρχουν καλά και όσοι πάλι υπακούουν με ευπείθεια και ασφάλεια, μιμούνται σαφώς, όσο είναι δυνατόν, τον Θεό και τους αγγέλους και τον θεάνθρωπο Κύριο και τους αγίους αποστόλους. Άρχουν βέβαια και άπιστοι επί απίστων και κακόπιστοι επί κακοπίστων, αλλά με τρόπο αισχρό και ακάθαρτο. Άρχει και ο σατανάς, αλλά με τρόπο κακό και ολέθριο, και υποτάσσονται σε αυτόν δαίμονες ρυπαρά, καθώς και ισοδαίμονες άπιστοι και φιλόρρυποι άνθρωποι, και για όσους με τρόπο κακό και αισχρό και άρχουν και άρχονται, η συνέχεια εννοείται ακόμη και αν εγώ σιωπώ· διότι θεωρήσαμε ότι δεν είναι θεμιτό να κατακρίνουμε με τον λόγο μας όσους άρχουν κακώς, αλλά φιλικά τους παρακαλούμε να ακούσουν με ευμένεια τον απόστολο που λέει: «να μη δίνετε καμία αφορμή για πρόσκομμα σε κανέναν, για να μην κατηγορηθεί», λέει, «η διακονία, αλλά σε όλα να συνιστάτε τους εαυτούς σας ως διάκονοι του Θεού». Διότι οι αρχόμενοι βλέπουν τις πράξεις του άρχοντα, όπως ο ζωγράφος βλέπει το αρχέτυπο πρόσωπο της εικόνας, και όταν αυτός κατευθύνει και διεξάγει όλο τον βίο του κατά Θεόν, με δυσκολία τον μιμούνται ελάχιστοι, ενώ άλλοι ίσως και να αποστρέφονται την αρετή του, σύμφωνα με το «βδέλυγμα για τους αμαρτωλούς είναι η θεοσέβεια»· κάποιοι άλλοι πάλι νομίζουν ότι αυτός κατορθώνει την αρετή εκ φύσεως, και όχι με επίπονη προσπάθεια. Εάν όμως ο άρχοντας παρεκκλίνει έστω και λίγο από το καλό, τότε πλέον, βρίσκοντας αφορμή ως εύλογη πρόφαση, τον μιμούνται απόλυτα και με κάθε επιμέλεια.

πʹ. Αλλά ο δάσκαλός σου ο Μαμωνάς δεν έπραξε τέτοια, ούτε υπήρχε μέσα του ευλάβεια και πίστη, αλλά συμπεριφέρθηκε με αναίδεια, μαινόμενος εναντίον και του Θεού και των ιερών ανδρών, οι οποίοι ήταν αφιερωμένοι σε Αυτόν· και αποστρεφόμενος ως βδέλυγμα αυτό το αποστολικό και αγγελικό σχήμα του μοναχικού βίου, το οποίο είναι συνώνυμο της θεοσέβειας, τους απέδωσε ένα ακατανόμαστο όνομα· «διότι βδέλυγμα είναι για τον αμαρτωλό η θεοσέβεια»· και τα όσα έπραξε εναντίον τους, επιτιθέμενος τυραννικά ο τύραννος, εκβιάζοντάς τους να αθετήσουν τις ομολογίες και τις υποσχέσεις που είχαν δώσει προς τον Θεό, και, αφού απορρίψουν το ιερό σχήμα, να ντυθούν με τα ενδύματα των λαϊκών· και ακόμη, ορισμένους τους εξανάγκασε να νυμφευθούν γυναίκες, και κατά τη διάρκεια των ιππικών αγώνων, δένοντας σε ζεύγη τους ίδιους τους μοναχούς και τις σεμνές παρθένους μοναχές και περιφέροντάς τους, τους διαπόμπευε, ενεργώντας εντελώς άθεα και παράνομα, και ενάντια σε κάθε νόμο των Χριστιανών, και τα άλλα όσα και τέτοιου είδους άθεσμα και ανόσια διέπραξε εναντίον τους, υπερβαίνουν τον παρόντα λόγο για να τα διηγηθούμε λεπτομερώς.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΙΣΤʹ. Κάθε μαλθακότητα και στολισμός του σώματος είναι ξένα προς την Ιερατική τάξη. Τους Επισκόπους, λοιπόν, ή τους Κληρικούς που στολίζουν τον εαυτό τους με λαμπρά και επιδεικτικά ενδύματα, πρέπει να τους διορθώνουμε, και εάν επιμένουν, να τους επιβάλλεται επιτίμιο. Το ίδιο ισχύει και για όσους αλείφονται με μύρα. Επειδή, όμως, ως ρίζα πικρίας που βλασταίνει, έγινε μόλυσμα στην Καθολική Εκκλησία η αίρεση των χριστιανοκατηγόρων, και όσοι την αποδέχτηκαν όχι μόνο βδελύχθηκαν τις εικονικές αναπαραστάσεις, αλλά απέρριψαν και κάθε ευλάβεια, αποστρεφόμενοι όσους ζουν σεμνά και ευσεβώς, και εκπληρώθηκε σε αυτούς το γεγραμμένο: «Βδέλυγμα για τον αμαρτωλό είναι η θεοσέβεια». Εάν, λοιπόν, βρεθούν κάποιοι να περιγελούν όσους φορούν λιτή και σεμνή ενδυμασία, ας διορθωθούν μέσω επιτιμίου. Διότι από τους αρχαίους χρόνους κάθε ιερατικός άνδρας πολιτευόταν με μετρημένη και σεμνή ενδυμασία. Γι' αυτό, καθετί που χρησιμοποιείται όχι από ανάγκη, αλλά για καλλωπισμό, φέρει την κατηγορία της επιδειξιομανίας, όπως είπε ο Μέγας Βασίλειος. Αλλά ούτε και ενδύονταν στολές ποικιλμένες από μεταξωτά υφάσματα, ούτε πρόσθεταν ετερόχρωμα επιρράμματα στα άκρα των ιματίων. Επειδή άκουσαν από τη θεόφθογγη γλώσσα ότι όσοι φορούν τα μαλακά ενδύματα βρίσκονται στους οίκους των βασιλέων.

Επειδή, όμως, η κατά Θεόν διαχείριση του πλούτου δεν κατορθώνεται αλλιώς, παρά μόνο διά της απροσπαθείας, προσθέτει και τούτο στη διδασκαλία, λέγοντας: Δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμωνά, δηλαδή, είναι αδύνατον αυτός που είναι προσηλωμένος στον πλούτο και κατακρατεί κάτι από εμπαθή προσκόλληση, να είναι δούλος του Θεού· ώστε, αν πρόκειται να διαχειρίζεσαι πιστά τον πλούτο, να μην γίνεις δούλος του, πράγμα το οποίο σημαίνει, να μην έχεις σχέση εξάρτησης με αυτόν, και τότε όντως θα έχεις δουλεύσει στον Θεό. Διότι παντού κατακρίνεται η φιλαργυρία, η οποία είναι η εμπαθής σχέση και η αγάπη προς τον πλούτο. «Άκουγαν δε όλα αυτά και οι Φαρισαίοι, οι οποίοι ήταν φιλάργυροι, και τον περιγελούσαν. Και τους είπε: Εσείς είστε αυτοί που δικαιώνετε τους εαυτούς σας ενώπιον των ανθρώπων, ο Θεός όμως γνωρίζει τις καρδιές σας, διότι αυτό που θεωρείται υψηλό μεταξύ των ανθρώπων, είναι βδέλυγμα ενώπιον του Θεού». Οι μεν Φαρισαίοι περιγελούσαν τον Κύριο, καθώς ενοχλούνταν βαθιά από τα λόγια του· διότι δυσαρεστούνταν, όντας φιλάργυροι, ακούγοντας για ακτημοσύνη, επειδή, όπως έχει λεχθεί: Βδέλυγμα για τον αμαρτωλό είναι η θεοσέβεια, και οι έλεγχοι για τον ασεβή είναι πληγές.

Διεφθαρμένος, λοιπόν, από αυτούς που ικανοποιούσαν κάθε του χατίρι, ο Σφενδοπλόκος ελάχιστη προσοχή έδινε στα λόγια του Μεθοδίου, και απεναντίας του συμπεριφερόταν ως εχθρό· διότι, όπως λέγεται, η θεοσέβεια είναι βδέλυγμα στον αμαρτωλό. Και όμως, τι το ευχάριστο δεν έλεγε και με τι το φοβερό δεν απειλούσε ο μέγας άνδρας τον άρχοντα; Από τη μια, αποδεικνύοντας την ορθότητα του δόγματος μέσα από τις θείες Γραφές και προτρέποντάς τον να τις προσέχει ως χορηγούς ζωής και πηγές σωτηρίας· διότι και ο Κύριος δίδαξε ότι στην έρευνα των Γραφών βρίσκεται η ζωή, και ο Ησαΐας δίνει την εντολή να αντλούμε νερό όχι από τον βούρκο των αιρέσεων, αλλά από τις πηγές της σωτηρίας. Από την άλλη, τον φοβέριζε ότι, αν προσχωρούσε στους αιρετικούς, θα κατέστρεφε και τον εαυτό του και όλους τους υπηκόους του, καθώς θα γινόταν ευάλωτος και εύκολα υποχείριο στους εχθρούς· διότι η ασέβεια, έστω κι αν ανθίσει για λίγο, με την πάροδο του χρόνου καταρρέει από μόνη της, για να μη διδαχθούν οι ευσεβείς την κακία. Και αυτά, έλεγε, επρόκειτο να συμβούν στον άρχοντα μετά την τελευτή του, όπως ακριβώς και έγιναν σύμφωνα με τις προρρήσεις του αγίου.