Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 10:13

Γι' αυτό, παρακαλώ, ας φροντίσουμε όλοι να μείνουμε μακριά από αυτό το πάθος, για να μην περιπέσουμε στο κρίμα εκείνου, για να μην γίνουμε υπόδικοι της ίδιας κολάσεως, για να μην μοιραστούμε την ίδια τιμωρία με αυτόν. «Όχι νεόφυτον», λέει, «για να μην υπερηφανευθεί και πέσει στο κρίμα του διαβόλου». Επομένως, αυτός που έχει κυριευθεί από υπερηφάνεια υφίσταται την ίδια τιμωρία με τον διάβολο. Διότι, λέει, αρχή της υπερηφάνειας είναι το να μην γνωρίζει κανείς τον Κύριο· αρχή της αμαρτίας είναι η υπερηφάνεια, η πρώτη ορμή και κίνηση προς το κακό· ίσως μάλιστα αποτελεί και ρίζα και θεμέλιο. Διότι η λέξη «αρχή» δηλώνει είτε την πρώτη ορμή προς το κακό, είτε τη συγκρότηση· όπως θα έλεγε κανείς: αρχή της σωφροσύνης είναι η αποχή από άτοπα θεάματα, δηλαδή, η πρώτη ορμή· αν όμως πούμε ότι αρχή της σωφροσύνης είναι η νηστεία, αυτό σημαίνει ότι αποτελεί θεμέλιο και σύστημα. Έτσι και αρχή της αμαρτίας είναι η αλαζονεία· διότι από αυτήν ξεκινά κάθε αμαρτία, και από αυτήν συγκροτείται. Διότι το ότι, όσα αγαθά κι αν πράξουμε, αυτή η κακία δεν τα αφήνει να παραμείνουν και να μην καταρρεύσουν, αλλά λειτουργεί σαν μια ρίζα που προκαλεί αναπόφευκτα τον κλονισμό τους, είναι φανερό από το εξής: δες πόσα έπραξε ο Φαρισαίος, αλλά τίποτα δεν τον ωφέλησε· διότι δεν απέκοψε τη ρίζα, αλλά εκείνη κατέστρεψε τα πάντα. Από την αλαζονεία γεννιέται η περιφρόνηση των φτωχών, η φιλαργυρία, ο έρωτας για την εξουσία, ο πόθος της δόξας· και ένας τέτοιος άνθρωπος γίνεται εκδικητικός απέναντι στην ύβρη.

Δες πώς η αρχή της αμαρτίας είναι η υπερηφάνεια. Και πώς αρχή της υπερηφάνειας είναι το να μη γνωρίζει κανείς τον Κύριο; Πολύ λογικά· διότι εκείνος που γνωρίζει τον Θεό όπως πρέπει να τον γνωρίζει, εκείνος που γνωρίζει ότι ο Υιός του Θεού ταπεινώθηκε τόσο πολύ, δεν υπερηφανεύεται. Εκείνος όμως που δεν τα γνωρίζει αυτά, υπερηφανεύεται· διότι η υπερηφάνεια ωθεί προς την αλαζονεία. Πες μου, λοιπόν, από πού προέρχεται το ότι αυτοί που πολεμούν την Εκκλησία ισχυρίζονται πως γνωρίζουν τον Θεό; Δεν προέρχεται από αλαζονεία; Ιδού σε τι γκρεμό τους έριξε το γεγονός ότι δεν γνωρίζουν τον Κύριο. Διότι, αφού ο Θεός αγαπά το συντετριμμένο πνεύμα, εξάπαντος αντιτάσσεται στους υπερηφάνους και δίνει χάρη στους ταπεινούς. Κανένα κακό λοιπόν δεν είναι ίσο με την υπερηφάνεια· μετατρέπει τον άνθρωπο σε δαίμονα, υβριστή, βλάσφημο, επίορκο, και τον κάνει να επιθυμεί θανάτους και φόνους. Ο υπερήφανος συζεί πάντοτε με λύπες, πάντοτε αγανακτεί, πάντοτε βασανίζεται· δεν υπάρχει τίποτα που να μπορεί να χορτάσει το πάθος του. Και αν ακόμη δει τον βασιλιά να υποκύπτει και να τον προσκυνά, δεν χορταίνει, αλλά μάλλον εξάπτεται περισσότερο. Διότι, όπως ακριβώς οι φιλάργυροι όσα και αν λάβουν, τόσο περισσότερα έχουν ανάγκη, έτσι και οι αλαζόνες, όση τιμή και αν απολαύσουν, τόσο περισσότερη επιθυμούν. Διότι μέσα τους αυξάνεται το πάθος (επειδή περί πάθους πρόκειται), και το πάθος δεν γνωρίζει όριο, αλλά σταματά μόνο τότε, όταν σκοτώσει εκείνον που το έχει. Δεν βλέπεις αυτούς που μεθούν, ότι πάντοτε διψούν; Διότι είναι πάθος, δεν είναι φυσική επιθυμία, αλλά κάποια διεστραμμένη αρρώστια. Δεν βλέπεις αυτούς που πάσχουν από βουλιμία, ότι πάντοτε πεινούν;

Εάν, όμως, ούτε με την τιμωρία του άλλου αυξάνεται για εσένα η αμοιβή, ούτε με την ευημερία του μειώνεται, για ποιον λόγο καταπονείς τον εαυτό σου επειδή κάποιος άλλος σώζεται δωρεάν; Έπρεπε, βέβαια, όπως ακριβώς είπα, ακόμη κι αν ήσουν από τους ενάρετους, να μην στενοχωριέσαι για τη σωτηρία που προσφέρεται κατά χάριν στα έθνη. Όταν όμως, ενώ είσαι και εσύ υπόλογος για τα ίδια απέναντι στον Δεσπότη και έχεις και εσύ σφάλει, δυσανασχετείς για τα αγαθά των άλλων και υπερηφανεύεσαι θεωρώντας ότι εσύ μόνος οφείλεις να συμμετάσχεις στη χάρη, τότε καθίστασαι ένοχος όχι μόνο για φθόνο και αλαζονεία, αλλά και για την έσχατη ανοησία, και θα ήσουν άξιος των πιο σκληρών τιμωριών· διότι φύτεψες μέσα σου τη ρίζα όλων των κακών, την υπερηφάνεια. Γι' αυτό και κάποιος σοφός έλεγε: «Αρχή της αμαρτίας είναι η υπερηφάνεια»· δηλαδή ρίζα και πηγή και μητέρα. Έτσι και ο πρωτόπλαστος εξέπεσε από εκείνη τη μακάρια ζωή· έτσι και ο διάβολος που τον εξαπάτησε γκρεμίστηκε από εκείνο το ύψος της αξίας του. Γι' αυτό, επειδή γνώριζε ο μιαρός διάβολος ότι η φύση αυτής της αμαρτίας είναι ικανή να κατακρημνίσει κάποιον ακόμη και από τους ίδιους τους ουρανούς, ακολούθησε αυτόν τον δρόμο, όταν έσπευσε να κατακρημνίσει τον Αδάμ από μια τόσο μεγάλη τιμή. Διότι, αφού τον γέμισε με έπαρση δίνοντάς του την υπόσχεση της ισοθεΐας, έτσι τον συνέτριψε και τον έριξε στα ίδια τα βάραθρα του άδη. Επειδή τίποτε άλλο δεν αποξενώνει τόσο πολύ από τη φιλανθρωπία του Θεού, και δεν παραδίδει στο πυρ της γεέννης, όσο η τυραννία της υπερηφάνειας.

Ο Θεός δίνει στον χριστιανό που ζητά αυτά τα μεγάλα δώρα, τα οποία κανείς δεν μπορεί να αποκτήσει από μόνος του: καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη, που νήφει, που σωφρονεί, που μετανοεί, που έχει κατάνυξη, που έχει μνήμη θανάτου, μνήμη της μέλλουσας κρίσης, σοφία στον θείο λόγο, σύνεση, δύναμη για να Τον φοβάται, δύναμη για να προσεύχεται με δέος και ευλάβεια με ευχαριστία, αγνεία, πραότητα, υπομονή και μακροθυμία, ώστε σε αυτόν που τα έλαβε και τα απέκτησε, να δώσει τον αγιασμό, την υγεία. Υγεία δε είναι το να μην επιθυμεί κανένα από τα αμαρτήματα που ανήκουν στην κοσμική επιθυμία: χρήματα, σαρκική ηδονή, επίγεια δόξα και τιμή από τους ανθρώπους. Διότι ο Θεός δεν θεραπεύει εκείνον που δεν έλαβε και δεν απέκτησε προηγουμένως τα προειρημένα δώρα, για να μην αποβλέψει στη δόξα των ανθρώπων εάν θεραπευτεί πριν από αυτά, ως υγιής και ανενόχλητος από κάθε νόσημα, και πέσει στην παγίδα του διαβόλου, την υπερηφάνεια, και γίνουν τα έσχατά του χειρότερα από τα πρώτα. Διότι η υπερηφάνεια είναι το μεγαλύτερο από όλα τα αμαρτήματα. Εξαιτίας αυτής και μόνο προήλθαν όλα τα άλλα αμαρτήματα και αυτή είναι η αρχή της αμαρτίας, διότι η Γραφή λέει: «Αρχή της αμαρτίας είναι η υπερηφάνεια».