Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 13:15

Επομένως, δεν έλεγε το «για να είναι ένα, όπως κι εμείς» για να γίνουμε όπως Αυτός, αλλά για να μπορέσουμε, όπως ακριβώς εκείνος, όντας Λόγος, υπάρχει μέσα στον «δικό του Πατέρα», έτσι κι εμείς, λαμβάνοντας κάποιο πρότυπο και αποβλέποντας σε εκείνον, να γίνουμε ένα μεταξύ μας με την ομοψυχία, και με την ενότητα του πνεύματος να μη διαφωνούμε όπως οι Κορίνθιοι, αλλά να έχουμε το ίδιο φρόνημα όπως οι πεντακισχίλιοι στις Πράξεις (των Αποστόλων), οι οποίοι βρίσκονταν σε τέτοια συμφωνία σαν να ήταν ένας άνθρωπος. Διότι είμαστε μεν υιοί, όχι όμως όπως ο Υιός· και θεοί, όχι όμως όπως Αυτός· και «οικτίρμονες όπως ο Πατέρας», όχι όμως ‹όπως ο Πατέρας›. Αλλά, όπως έχει λεχθεί, με το «γινόμενοι ένα καθώς ο Πατέρας και ο Υιός», δεν θα είμαστε με τον ίδιο τρόπο που είναι κατά φύση ο Πατέρας μέσα στον Υιό και ο Υιός μέσα στον Πατέρα, αλλά ανάλογα με τη φύση μας και στο μέτρο που μας είναι δυνατό να λάβουμε από εκεί το αποτύπωμα και να μάθουμε πώς οφείλουμε να γίνουμε ένα, όπως ακριβώς μάθαμε και να είμαστε οικτίρμονες. Διότι «τα όμοια» έχουν από τη φύση τους την τάση να ενώνονται «με τα όμοια», επειδή και κάθε σάρκα συνάγεται σύμφωνα με το γένος της. Ο μεν Λόγος, λοιπόν, είναι ανόμοιος προς εμάς, αλλά όμοιος προς τον Πατέρα. Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνος μεν είναι κατά φύση και κατ' αλήθειαν ένα με τον δικό του Πατέρα, εμείς δε, όντας μεταξύ μας ομογενείς —διότι όλοι προερχόμαστε από έναν, και μία είναι η φύση όλων των λογικών όντων—, γινόμαστε ένα μεταξύ μας κατά τη διάθεση, έχοντας ως υπογραμμό τη φυσική ενότητα του Υιού προς τον Πατέρα.

Περί του να μην έχει κανείς κοινωνία με τους υπερήφανους εξαιτίας του μολυσμού και της συντριβής που προέρχονται από αυτούς, και περί της φροντίδας του πλησίον από πολλούς· και ότι κάθε ζώο αγαπά το όμοιό του. Διότι, όπως ακριβώς ο λύκος δεν συναναστρέφεται με το αρνί, ούτε ειρηνεύει η ύαινα με τον σκύλο, το ίδιο συμβαίνει και με τον αμαρτωλό προς τον ευσεβή. Περί των μικροπρεπών και φιλάργυρων που δεν δίνουν στους άλλους, και ότι τόσο στον πλούτο όσο και στη φτώχεια πρέπει κανείς να είναι δίκαιος και όσιος, και όχι το αντίθετο. Μακάριο να θεωρείς εκείνον που ζει με σοφία και σύνεση μέχρι το τέλος της ζωής του, και όχι τον πλούσιο του κόσμου. Περί του αυτεξουσίου, ότι δηλαδή για την αποστασία μην κατηγορείς τον Κύριο· διότι τα πάντα τα έθεσε στη διάθεσή σου. Ότι είναι προτιμότερο να είναι κανείς άτεκνος παρά να έχει πονηρά τέκνα. Ότι τίποτα δεν διαφεύγει από τον Θεό. Περί του ελέγχου και της κρίσεως του Θεού, και μην νομίζεις ότι οι άνομοι μπορούν να κρυφτούν από τον Θεό ή να αποφύγουν την κρίση Του.

Για να αναπτύξουμε λοιπόν τον δικό μας συλλογισμό: αν είναι αλήθεια αυτό που κάπου έχει ειπωθεί ορθά, ότι «Κάθε ζωντανό πλάσμα αγαπά το όμοιό του, και με το όμοιό του θα προσκολληθεί ο άνθρωπος», πώς, αν ήταν άγιοι και αγαθοί, απέφευγαν να αγαπούν να προσκολλώνται στον άγιο και αγαθό; Επομένως, τα λόγια αυτά εμπεριέχουν τον έλεγχο της μιαρής πολιτείας, δηλαδή της διαγωγής, των Φαρισαίων. Νομίζω δε ότι υποδηλώνουν και κάτι άλλο επιπλέον αυτού. Διότι θεωρώ ότι πρέπει, όταν κανείς στρέφει επιμελώς τη διάνοιά του στα νοήματα, να διακρίνει με μεγαλύτερη οξύνοια αυτό που φαίνεται να κρύβεται στο καθένα. Τι είναι λοιπόν αυτό; Πολύς λόγος αντηχούσε σε όλη την Ιουδαία για τον Σωτήρα μας Χριστό, αλλά ως περί προφήτου. Διότι έτσι είχε προφητεύσει ο νόμος ότι θα έλθει, λέγοντας: «Προφήτη θα αναστήσει ο Κύριος ο Θεός ημών από τους αδελφούς σας». Είχαν ωστόσο την ελπίδα ότι, όταν αναδειχθεί στον κατάλληλο καιρό, θα τους διδάξει τα ανώτερα του νόμου, και, αναπτύσσοντας άριστα την αληθέστερη βούληση του νομοθέτη, θα τους αναπαιδαγωγήσει στα πρεπωδέστερα. Και μη θαυμάσεις αν στους Ιουδαίους υπήρχε τέτοια ελπίδα και τέτοιος λόγος, όταν και στους αλλογενείς είχε διασπαρεί ομόφωνη πεποίθηση. Γι' αυτό άλλωστε και εκείνη η Σαμαρείτιδα γυναίκα έλεγε: «Γνωρίζουμε ότι έρχεται ο Μεσσίας, ο ονομαζόμενος Χριστός. Όταν έλθει εκείνος, θα μας τα αναγγείλει όλα».

Αλλά όπως ακριβώς υποσχέθηκε να κατοικήσει μέσα στους τηρητές του νόμου μαζί με τον Θεό και Πατέρα· κατά τον ίδιο, νομίζω, λόγο θα απομακρυνθεί και θα αποχωρήσει παντελώς από όσους δεν είναι τέτοιοι. Διότι αληθεύει ο Σολομών όταν λέει: «Σε κακόβουλη ψυχή δεν θα εισέλθει η σοφία, ούτε κατοικεί σε σώμα καταχρεωμένο από την αμαρτία». Διότι και σε εμάς τους ίδιους θα διαπιστώσεις ότι τέτοια είναι η φύση του πράγματος· ή μήπως δεν εκτιμάται από τον καθένα περισσότερο η συμβίωση με τους ομόφρονες και με όσους επιλέγουν τον ίδιο τρόπο ζωής παρά με τους άλλους; Καίτοι «κάθε ζωντανό πλάσμα αγαπά το όμοιό του», σύμφωνα με τα γραφόμενα, «και στο όμοιό του θα προσκολληθεί ο άνθρωπος»· αν λοιπόν και σε εμάς τους ίδιους φαίνεται ότι η συνύπαρξη με όσους έχουν τα ίδια ήθη είναι κάτι που επιδιώκουμε πάρα πολύ, πώς δεν θα σκεφτούμε ότι αυτό ισχύει πολύ περισσότερο για τον Θεό; Διότι, επειδή είναι αγαθός κατά φύση, και αρχή και πηγή κάθε αρετής, δεν κατοικεί στους εραστές της φαυλότητας, αλλά στους εργάτες της αρετής, και αποφεύγει τον ακάθαρτο, και πολύ σωστά μάλιστα. Όπως ακριβώς βεβαίως και εμείς οι ίδιοι φροντίζουμε να είναι απαλλαγμένα τα σπίτια μας από τον βόρβορο και τη δυσωδία, κι αν ποτέ έχουν κάτι από αυτά, αποφεύγουμε να κατοικούμε μέσα τους· άραγε, λοιπόν, δεν θα αποφύγει πολύ περισσότερο ο καθαρός και πανάγιος Θεός μας τη μολυσμένη ψυχή, και δεν θα αποστραφεί την καρδιά που έχει αμαυρωθεί από τον βόρβορο της αμαρτίας; Αλλά αυτό είναι αναμφίβολο.

Διότι όπως ακριβώς στα σώματα, έτσι νομίζω και στους χαρακτήρες θα βρούμε συγγένειες, και η ταύτιση των ηθών, και η καθόλα ομοιότητα, είναι ικανή να υποκαταστήσει την εξ αίματος συγγένεια· «Διότι κάθε ζωντανό πλάσμα αγαπά το όμοιό του», σύμφωνα με το γεγραμμένο, «και ο άνθρωπος θα προσκολληθεί στον όμοιό του». Καθώς δηλαδή η ομοιότητα του ήθους ανανεώνει τον νόμο της αμοιβαίας αγάπης, ο άγιος θα συζήσει με τον άγιο, και με μεγάλη ευχαρίστηση θα βρίσκεται στο ίδιο μέρος και θα συνυπάρχει φιλικά· ενώ ο βέβηλος πάλι με εκείνον που έχει τον ίδιο τρόπο ζωής. Γι' αυτόν τον λόγο και ο νόμος μέσω του Μωυσή έκανε διάκριση, εννοώ ανάμεσα στον άγιο και τον βέβηλο, διατηρώντας τα κατά κάποιον τρόπο αμιγή και ασύγχυτα μεταξύ τους, όσον αφορά τουλάχιστον το θέμα της αγάπης· «Διότι οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα χρηστά ήθη», και όσα έχουν επιλέξει διαφορετικό τρόπο ζωής πολεμούν κατά κάποιον τρόπο το ένα το άλλο, και όσα διαχωρίζονται από θελήματα που αποβλέπουν σε αντίθετες κατευθύνσεις σχεδόν κατηγορούν το ένα το άλλο, ενώ το καθένα θαυμάζει τη δική του επιδίωξη. Επομένως, είναι αναγκαίο να μισείται ο φιλάρετος, αφού με εκείνα για τα οποία ο ίδιος θαυμάζεται ελέγχει τη φαυλότητα, και αποκαλύπτει το αίσχος που υπάρχει στους πονηρούς, με την αντιπαράθεση των δικών του τρόπων· διότι, όταν προβάλλεται το αγαθό, είναι απόλυτη ανάγκη να διαφαίνεται η ασχήμια του φαύλου. Γι' αυτή την αιτία, νομίζω, έχουν μανία εναντίον των φιλαρέτων εκείνοι που δεν έχουν ζηλώσει τον ίδιο τρόπο ζωής με αυτούς.

Αλλά για να σου κάνω όσο το δυνατόν πιο σαφές αυτό που ειπώθηκε, ας πούμε πρώτα τι σημαίνει το να έχει κανείς ειρήνη εν Χριστώ. Διότι ο κόσμος, δηλαδή οι εραστές των πραγμάτων του κόσμου, κάποτε επιδιώκουν μεν την μεταξύ τους ειρήνη, αλλά οπωσδήποτε όχι εν Χριστώ. Για παράδειγμα, εκείνοι που είναι έκλυτοι προς τις σωματικές φιληδονίες, είναι εξαιτίας αυτού αγαπητοί και πολύ ευχάριστοι σε όσους έχουν παρόμοιους τρόπους. Εκείνος που επιθυμεί χρήματα τα οποία δεν του ανήκουν καθόλου, και είναι εξαιτίας αυτού πλεονέκτης ή κατεξοχήν κλέφτης, θα είναι οπωσδήποτε αρεστός σε αυτόν που επιδίδεται στην ίδια με αυτόν κακία. «Διότι κάθε ζωντανό πλάσμα αγαπά το όμοιό του», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, «και κάθε άνθρωπος θα προσκολληθεί στον όμοιό του». Αλλά σε όλα αυτά, το σεμνό όνομα της ειρήνης καπηλεύεται· και ο λόγος αυτός είναι αληθινός. Στους αγίους, όμως, δεν συμβαίνει έτσι. Διότι ο σύνδεσμος της ειρήνης δεν είναι η αμαρτία, αλλά η πίστη, η ελπίδα, η αγάπη και η δύναμη της προς τον Θεό ευσέβειας. Και αυτό είναι το «εν Χριστώ». Επομένως, το κεφάλαιο όλων των αγαθών για εμάς έχει αναδειχθεί η εν Χριστώ ειρήνη, η οποία εισάγει μαζί της, σαν κάποια αδελφή, την προς αλλήλους αγάπη. Και ο Παύλος λέει ότι η αγάπη αποτελεί την εκπλήρωση όλου του θείου νόμου. Το ότι, εξάλλου, σε εκείνους που αγαπούν ο ένας τον άλλον θα ακολουθήσει οπωσδήποτε και το να αγαπήσουν προπάντων τον ίδιο τον Θεό, είναι αναμφίβολο, καθώς ο Ιωάννης λέει πως αν κάποιος αγαπήσει τον αδελφό του, σίγουρα και οπωσδήποτε θα αγαπήσει τον Θεό.

Διότι, από τη μία πλευρά, επιτιμούσαν τους προφήτες, ενώ από την άλλη αποδέχονταν τους πλανημένους, σαν να βάδιζαν στον σωστό δρόμο. Γι' αυτό ο Θεός λέει μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Λαέ μου, εκείνοι που σας μακαρίζουν, σας πλανούν και ταράζουν την πορεία των ποδιών σας». Και ο Αμασίας, ο ιερέας της Βαιθήλ, επιτιμούσε τον προφήτη Αμώς, λέγοντας: «Οραματιστή, φύγε, αναχώρησε για τη γη του Ιούδα και εκεί να ζήσεις και εκεί να προφητεύεις, στη Βαιθήλ όμως δεν θα συνεχίσεις πλέον να προφητεύεις». Εκείνοι βέβαια που αντιστέκονταν στους προφήτες, από πάρα πολλή σκαιότητα και φοβερή δυστροπία, επινοούσαν εύλογες δικαιολογίες για την αντίστασή τους, λέγοντας το εξής: «Δεν σε απέστειλε ο Κύριος». Τους κατηγορεί, λοιπόν, επειδή ισχυρίζονταν ότι οι προφήτες που εστάλησαν από αυτόν δεν μετέφεραν τους λόγους άνωθεν και από τον Θεό. Αντίθετα, νόμιζαν ότι ξεστόμιζαν εκείνα που προέρχονταν από τη δική τους σκέψη, και ότι έλεγαν πράγματα αντίθετα από αυτά που είναι αρεστά στον Δεσπότη των όλων. Για τον λόγο αυτόν λέει: Ω ασύνετοι και παράφρονες, άραγε θα γίνουν κάποιοι από εσάς φίλοι και θα βαδίσουν την ίδια πορεία ζωής, αν δεν έχουν γνωρίσει τους εαυτούς τους ή μάλλον ο ένας τον άλλον, δηλαδή, εάν δεν έχουν δει ότι είναι ομότροποι και ομόγνωμοι μεταξύ τους; «Διότι κάθε ζωντανό πλάσμα αγαπά το όμοιό του, και στο όμοιό του θα προσκολληθεί ο άνθρωπος». Και αν αυτό είναι αληθινό, πώς θα είχα δεχθεί τους προφήτες τρόπον τινά σε φιλία και αγάπη, όντας εγώ ο ίδιος άγιος, εάν δεν είχαν γίνει και αυτοί άγιοι;

Διότι κάποιες φορές ο νους, μη μπορώντας να βαδίσει ορθά, περιπίπτει στην ασχήμια, και τα ιερά καταστρέφονται, και τα τελούμενα δεν γίνονται πλέον με ευταξία, αλλά έχουν εκτραπεί σαν από την ευθεία οδό. Εκείνοι λοιπόν που τα έχουν πάθει αυτά, κατ' ανάγκην προσκρούουν στον Θεό και υφίστανται πικρές τιμωρίες για την αμέλειά τους. Είναι λοιπόν αναγκαίο να αγρυπνούμε, αποτινάσσοντας τη μέθη που προέρχεται από την κοσμική μέριμνα. Αυτό ακριβώς μας πείθει να κάνουμε και ο ίδιος ο Σωτήρας, λέγοντας: «Προσέχετε μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από τις φροντίδες και τις βιοτικές μέριμνες». Το ποιος δε θα μπορούσε να είναι από μέρους μας ο τρόπος της νήψεως, ή το πώς θα παραμείνουμε αβέβηλοι και καθαροί και μακριά από καταδίκη, το υπέδειξε αμέσως. «Διότι να διαχωρίζεις», λέει, «ανάμεσα στο άγιο και το βέβηλο, και στο καθαρό και το ακάθαρτο· και θα διδάξεις στους υιούς Ισραήλ όλα τα προστάγματα τα οποία ελάλησε ο Κύριος μέσω του Μωυσή». Αυτό δε σημαίνει ολοφάνερα το εξής, ότι αρμόζει στους ιερείς, αποτινάσσοντας τη μέθη, να απομακρύνονται από ανθρώπους που δεν είναι άγιοι, αλλά βέβηλοι και ακάθαρτοι. Θα μπορούσε δε να το πράξει αυτό κάποιος, νομίζω, πάρα πολύ εύκολα, εφόσον είναι ο ίδιος αβέβηλος και καθαρός. «Διότι κάθε ζωντανό πλάσμα», λέει, «αγαπά το όμοιό του, και ο άνθρωπος προσκολλάται σε αυτόν που του μοιάζει». Και επιπλέον αυτού, πρέπει να είναι σοφοί και διδακτικοί· διότι αυτός που προΐσταται του λογικού ποιμνίου, πρέπει να είναι νηφάλιος και διδακτικός.

Διότι κάθε ζώο, λέγει, αγαπά το όμοιό του, και ο άνθρωπος τον πλησίον του. Αλλά αυτοί κατέστησαν αγριότεροι και από εκείνα.

Ο Κάιν πλησιάζει τον Άβελ σαν φίλος· μιλά ειρηνικά, αλλά σκέπτεται πολεμικά. Ο δόλος βρισκόταν στο στόμα του, και ο φθόνος κρυβόταν μέσα στην καρδιά του. Έτσι σε πλησιάζει και ο φθονερός· σου μιλά για τα δικά του, με απατηλούς λόγους και χλιαρό γέλιο συνομιλεί μαζί σου, φωτίζει το πρόσωπό σου, ανοίγει τη διάνοιά σου, για να αδειάσει το κρυμμένο θησαυροφυλάκιο της ψυχής σου. Μαθαίνει τα μυστικά σου καθώς μιλάς, και ύστερα φέρνει τα κρυφά σου μπροστά σε όλους. Κι αν τον κολακεύεις, δεν το ανέχεται πλέον· δεν γελά πλέον, δεν χαλαρώνει πια το πρόσωπό του με μειδίαμα, αλλά στέκεται αυστηρά κατηγορώντας και μένει ακίνητος, ώσπου να δει την ατιμία σου· και τότε θα γελάσει. Αν σε συμπόσιο λέγεται κάτι εναντίον σου, εκείνος ανοίγει τα αυτιά του· «εύγε», λέγει. Αν όμως λέγεται κάτι υπέρ σου, εκείνος, παρεμβάλλοντας άλλους λόγους, διασκορπίζει τη διάνοια των ακροατών, για να μην προσφέρουν σε σένα δόξα όσα λέγονται για σένα, ενώ απουσιάζεις. Τι υπάρχει πιο πονηρό από τον φθονερό; Τίποτε. Με ποια θηρία θα συναριθμηθεί ένας τέτοιος άνθρωπος; Αν τον παρομοιάσεις με λιοντάρι ή με πάρδαλη, θα βρεις στον φθονερό μεγαλύτερη κακία. Διότι κάθε ζώο αγαπά το όμοιό του· ο φθονερός όμως μισεί τον αδελφό του και τον φονεύει.

Διότι, έστω και αν οι περιστάσεις των πραγμάτων φαίνεται να προκαλούν κάποια μικροψυχία, εντούτοις έχουμε κοινή αγάπη μεταξύ μας. Και αυτό υπαινισσόμενος κάποιος σοφός έλεγε: «Κάθε ζωντανό ον αγαπά το όμοιό του, και ο άνθρωπος τον πλησίον του».

Ούτε αυτούς που αμαρτάνουν τιμωρεί αμέσως ο Θεός, αλλά τους δίδει χρόνο για τη θεραπεία και την επανόρθωση του σφάλματός τους. ΤΙΤΛΟΣ Γ΄. — Περί των φυσικών. «Η διάνοια του ανθρώπου ρέπει προς την πονηρία από τα νιάτα του.» «Σαράκι των οστών είναι η ευαίσθητη καρδιά.» «Σε όλο τον χρόνο τα μάτια των ανθρώπων προσδοκούν τα κακά.» «Όπως τα πρόσωπα δεν είναι όμοια μεταξύ τους, έτσι και οι καρδιές των ανθρώπων δεν είναι ίδιες.» «Κάθε καρδιά είναι επιρρεπής στη λύπη.» «Κάθε ζωντανό ον αγαπά το όμοιό του, και ο άνθρωπος προσκολλάται στον όμοιό του.» «Από την όψη του προσώπου αναγνωρίζεται ο συνετός.» «Η καρδιά του ανθρώπου αλλοιώνει το πρόσωπό του, είτε προς το καλό είτε προς το κακό.» «Καθένας που πράττει φαύλα έργα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως, για να μην ελεγχθούν τα έργα του. Εκείνος όμως που πράττει την αλήθεια, έρχεται προς το φως, για να φανερωθούν τα έργα του, διότι έχουν επιτελεστεί εν Θεώ.» «Από όποιον νικηθεί κάποιος, σε αυτόν και έχει υποδουλωθεί.» Εμείς οι άνθρωποι έχουμε από τη φύση μας την τάση να αποδεχόμαστε πρόθυμα αυτό που επιλέγουμε εκούσια, ακόμη και αν είναι επίπονο.

Διότι εμείς οι τρισάθλιοι συνηθίζουμε όχι μόνο να εκδικούμαστε τους συνανθρώπους μας με βασανιστήρια, φονικά όργανα και ξίφη, εάν έπραξαν κάτι που μας λυπεί, ή κυριευμένοι από μισάδελφο φθόνο, ακόμη και αν δεν έφταιξαν σε τίποτα απέναντί μας, αλλά και να τους εξοντώνουμε με δηλητήρια, έχοντας χάσει τη φυσική στοργή προς τον πλησίον. [3] Αν και σύμφωνα με τον νομοθέτη Μωυσή, τον εισηγητή και δάσκαλο της φιλαλληλίας, κάθε ζωντανό πλάσμα αγαπά το όμοιό του και κάθε άνθρωπος τον πλησίον του· και έχοντας λησμονήσει εντελώς την απολογία για όλα όσα πράττουμε· αν και σύμφωνα με τον νομομαθή Παύλο, τον εργάτη και κήρυκα κάθε αρετής, όλοι θα παραστούμε στο βήμα του Χριστού, για να αποτίσουμε δίκαιη λογοδοσία, και να λάβουμε την αντάξια αμοιβή των πράξεών μας, τόσο των αγαθών όσο και των φαύλων.