Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 13:2

Άραγε το αντιλήφθηκες πλέον ότι, εξαιτίας της υπερβολικής φιλονικίας σου, χωρίς να το καταλάβεις ώθησες τον εαυτό σου πάνω στα ξίφη των αντιπάλων και, ενώ νόμιζες ότι τραυματίζεις τους άλλους, δέχθηκες εσύ το πλήγμα στην ίδια σου την καρδιά; Εγώ, βέβαια, έστω κι αν σε σύγκριση με τη δική σου καλλιέπεια εκφράζομαι με τρόπο απλοϊκό και ταπεινό, εντούτοις, αν επιθυμούσα να προαγάγω περαιτέρω τον λόγο της απάντησής μου, δεν θα στερούμουν πολλών και αληθινών επιχειρημάτων, με τα οποία θα μπορούσα αφενός να σε ελέγξω με μεγάλη σφοδρότητα, και αφετέρου να καταχώσω τη σοφία σου. Τώρα όμως, ένα μεγάλο πλήθος υποθέσεων που με περιστοιχίζει αποσπά προς το μέρος του όλες μου τις φροντίδες· αυτό είναι δικό σου ευτύχημα. Ήδη λοιπόν, εγώ πάρα πολλές φορές και στο παρελθόν, από τότε που περιήλθα στη θέση που βρίσκομαι τώρα, ευχήθηκα να ήμουν ιδιώτης όπως παλαιότερα και απαλλαγμένος από υποθέσεις. Τώρα, όμως, προσεύχομαι γι' αυτήν την ευχή περισσότερο από ποτέ, εφόσον έχεις επιλέξει να κάνεις επίδειξη της ρητορικής σου δεινότητας μέσα από τις εις βάρος μου κατηγορίες και τους προπηλακισμούς. Και θα ήθελα πράγματι να είχε ήδη εκπληρωθεί η ευχή μου αυτή· διότι, αν αποτολμούσες να πράξεις κάτι τέτοιο, όπως αυτό που τολμάς τώρα αδίστακτα, θα αποδεικνυόταν ότι έπαθες ό,τι παθαίνει η πήλινη χύτρα απέναντι στον χάλκινο λέβητα.

«Σήκω και αγίασε τον λαό για την αυριανή ημέρα· και εκείνος που θα υποδειχθεί από τον Κύριο, θα κατακαεί στη φωτιά, αυτός και όλα όσα του ανήκουν, επειδή παρέβη τη διαθήκη του Κυρίου και διέπραξε ανομία στον Ισραήλ. Και σηκώθηκε ο Ιησούς [του Ναυή] νωρίς το πρωί και είπε στον Αχάρ: Ανάγγειλέ μου τι έκανες. Και είπε ο Αχάρ: Είδα ανάμεσα στα λάφυρα ένα ωραίο πολύχρωμο ένδυμα, και διακόσια δίδραχμα αργυρίου, και μία χρυσή ράβδο βάρους πενήντα διδράχμων, και τα πήρα· και ορίστε, είναι κρυμμένα μέσα στη γη. Και λιθοβόλησαν αυτόν και όλους τους δικούς του». ΤΙΤΛΟΣ ΝΑ΄. — Περί των πραγμάτων που δεν αναμειγνύονται, και αυτών που δεν μπορούν να έχουν καμία κοινωνία μεταξύ τους. «Τι σχέση έχει το άχυρο με το σιτάρι;» «Τι κοινωνία μπορεί να έχει ο λύκος με τον αμνό; Το ίδιο και ο αμαρτωλός με τον ευσεβή. Τι κοινωνία μπορεί να έχει η πήλινη χύτρα με τον λέβητα; Αν η πρώτη προσκρούσει, αυτή θα συντριβεί». «Δεν μπορείτε να μετέχετε σε τράπεζα Κυρίου και σε τράπεζα δαιμονίων. Ποια μετοχή υπάρχει μεταξύ δικαιοσύνης και ανομίας; Ή ποια κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; Και ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός μαζί με τον άπιστο; Και ποια συγκατάθεση μπορεί να υπάρχει στον ναό του Θεού με τα είδωλα;» Δεν επιδέχεται καμία ανάμειξη η αντίθεση του ελεήμονος προς τον σκληρόκαρδο.

Ας αποδώσουμε λοιπόν με τόκο το χρέος, αν βέβαια αποδειχθούμε τόσο εύποροι. ΤΙΤΛΟΣ ΚΓ΄. — Περί εκδικήσεως· και ότι απαγορεύεται να απαιτούνται ευθύνες δύο φορές για το ίδιο πράγμα. «Δεν θα επιβάλεις τιμωρία δύο φορές για το ίδιο πράγμα.» «Τι συλλογίζεστε εναντίον του Κυρίου; Αυτός θα επιφέρει την καταστροφή, και δεν θα τιμωρήσει με θλίψη δύο φορές για το ίδιο πράγμα.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΔ΄. — Περί κοινών πραγμάτων· και ότι πρέπει να αποφεύγονται τα κοινά καταλύματα, διότι προξενούν φιλονικίες και διενέξεις. «Είπε ο Αβραάμ προς τον Λωτ: Ας μην υπάρχει φιλονικία ανάμεσα σε εμένα και σε εσένα, και ανάμεσα στους βοσκούς μου και στους βοσκούς σου, διότι είμαστε άνθρωποι αδελφοί. Δεν βρίσκεται εμπρός σου όλη η γη; Χωρίσου από εμένα. Αν εσύ πας αριστερά, εγώ θα πάω δεξιά· αν εσύ πας δεξιά, εγώ θα πάω αριστερά. Και αφού σήκωσε ο Λωτ τα μάτια του, αντίκρισε όλη την περίχωρο του Ιορδάνη, ότι ολόκληρη ποτιζόταν, πριν καταστρέψει ο Θεός τα Σόδομα και τα Γόμορρα, σαν παράδεισος του Θεού, και σαν τη γη της Αιγύπτου. Και διάλεξε για τον εαυτό του ο Λωτ την περίχωρο του Ιορδάνη, και αναχώρησε ο Λωτ από τα ανατολικά, και χωρίστηκαν.» «Είναι προτιμότερο να κατοικεί κανείς σε μια γωνιά στο ύπαιθρο, παρά σε κοινό σπίτι.» «Με άνθρωπο ισχυρότερο και πλουσιότερό σου να μην έχεις κοινές υποθέσεις.» Η φροντίδα των κοινών πραγμάτων δίνει πάντοτε λαβές για κατηγορίες.

ΤΙΤΛΟΣ Ιʹ. — Περί των ανωτέρων· και ότι δεν πρέπει να φιλονικεί κανείς με τους ανωτέρους. «Ο ασεβής, ο οποίος δεν νιώθει συστολή μπροστά σε αξιοσέβαστο πρόσωπο, δεν γνωρίζει πώς να τους αποδώσει καμία τιμή.» «Μη διαπληκτίζεσαι με άνθρωπο ισχυρό, μήπως τυχόν πέσεις στα χέρια του.» «Βάρος μεγαλύτερο από τις δυνάμεις σου μη σηκώνεις, και με κάποιον ισχυρότερο και πλουσιότερό σου μη συναναστρέφεσαι. Τι κοινό μπορεί να έχει η πήλινη χύτρα με τον λέβητα; Αυτή θα προσκρούσει πάνω του, και θα συντριβεί.» «Σε άρχοντα να κλίνεις το κεφάλι σου.» —«Ανάμεσα σε άρχοντες να μην εξισώνεις τον εαυτό σου (με αυτούς).» —«Αυτός που πετάει πέτρα, την πετάει στο ίδιο του το κεφάλι.» «Σκληρό είναι για σένα να λακτίζεις πάνω στα βουκέντρα.» Είναι πάντοτε καλό το κατώτερο να καθοδηγείται από το ανώτερο.

Το να συμπάσχει κανείς είναι αρκετό για παρηγοριά. Αρμόζει να ελεούμε τις συμφορές και όχι να τις μισούμε. Έχουμε μάθει, όντας άνθρωποι, να πάσχουμε ανθρώπινα. ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. — Περί σύμμετρης καταστάσεως. «Το να τρώει κανείς πολύ μέλι δεν είναι καλό.» «Μη γίνεσαι υπερβολικά δίκαιος, και μη σοφίζεσαι υπέρμετρα, μήπως και καταπλαγείς· και μην ασεβείς πολύ. Και μη γίνεσαι σκληρός, για να μην πεθάνεις πριν από την ώρα σου.» «Μη σηκώνεις βάρος μεγαλύτερο από τις δυνάμεις σου.» «Μη γίνεστε πολλοί διδάσκαλοι, αδελφοί, γνωρίζοντας ότι θα λάβουμε αυστηρότερη κρίση. Διότι όλοι σφάλλουμε σε πολλά.» Κανείς ας μην είναι περισσότερο σοφός από όσο πρέπει, ούτε πιο νομιμόφρων από τον νόμο, ούτε πιο ευθύς από τον κανόνα, ούτε πιο υψηλός από την εντολή.

Τίτλος ΣΤ΄. — Περί φιλαρχίας· και ότι δεν πρέπει κανείς να αρπάζει απερίσκεπτα τα αξιώματα. «Κληρονομιά που επιδιώκεται με βιασύνη στην αρχή, στο τέλος δεν θα ευλογηθεί.» «Μη ζητάς από τον Κύριο εξουσία, ούτε από τον βασιλιά ένδοξο θρόνο.» «Μην αναλαμβάνεις βάρος ανώτερο από τις δυνάμεις σου.» Τίτλος Ζ΄. — Περί καλών φίλων. «Ο Ιωνάθαν ορκίστηκε πάλι στον Δαβίδ, επειδή τον αγάπησε όπως τη δική του ψυχή.» «Ο Ιωνάθαν αποκρίθηκε στον πατέρα του και είπε: Γιατί να πεθάνει ο Δαβίδ; Τι έχει κάνει; Και ο Σαούλ άρπαξε το δόρυ του εναντίον του Ιωνάθαν για να τον θανατώσει. Και κατάλαβε ο Ιωνάθαν ότι ο πατέρας του είχε πάρει την οριστική, κακή απόφαση να θανατώσει τον Δαβίδ, και πετάχτηκε ο Ιωνάθαν από το τραπέζι γεμάτος οργή και θυμό, και δεν έφαγε ψωμί τη δεύτερη μέρα του μήνα. Σηκώθηκε ο Δαβίδ από το Εργάβ, έπεσε με το πρόσωπο στη γη, προσκύνησε τον Ιωνάθαν τρεις φορές, και φιλήθηκαν ο ένας με τον άλλον, με μεγάλο σπαραγμό.»

Και πολέμησε όπως η χύτρα με τον λέβητα, και, αφού συνετρίβη, απορρίφθηκε μαζί με τη συμμορία του. Το δε παιδί δεν αρπάχθηκε προς τον Κύριο επειδή ήταν αγαπητό, αλλά για να δοθεί ως αρχηγός ενός μισόχριστου και παράνομου λαού, σύμφωνα με τις καρδιές τους· προς τους οποίους και ο Κύριος αποφάνθηκε εκ των προτέρων λέγοντας: Εγώ ήλθα στο όνομα του Πατέρα μου, και δεν με δέχεστε· άλλος όμως θα έλθει στο δικό του όνομα, και εκείνον θα δεχθείτε.

Γι' αυτό και ως πολυκέφαλος δράκος με ορθάνοιχτο στόμα στάθηκε κοντά στη γυναίκα για να καταφάει το βρέφος που επρόκειτο να γεννηθεί από αυτήν. Όταν όμως αυτό αρπάχτηκε προς τον Κύριο, όρμησε να το καταδιώξει από πίσω, και αφού εμποδίστηκε από τον θείο Μιχαήλ, αποθρασύνθηκε να πολεμήσει μαζί του. Και πολέμησε σαν «χύτρα προς λέβητα» και, αφού συντρίφθηκε, γκρεμίστηκε κάτω μαζί με τη συμμορία του.

Μια τέτοια παράταξη έχει φανεί στον θεατή σύμφωνα με τον νόμο του πολέμου. Και οι ουράνιες στρατιές των αγγέλων καταδέχονται να πολεμούν μαζί με τους ανθρώπους. Διότι ένας άγγελος, αφού εξήλθε, εξολόθρευσε σε μια στιγμή εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες Ασσυρίους, ενώ τα τωρινά στρατόπεδα των ανόητων βασιλέων, αφού συγκρότησαν πόλεμο με τον «βασιλέα της δόξης», πολέμησαν όπως το στουπί με τη φωτιά, όπως το πήλινο αγγείο με το σίδερο, όπως η «χύτρα με τον λέβητα», όπως ο όνος με το λιοντάρι και όπως ο άνθρωπος με τον άγγελο.

Ο επικεφαλής δαίμονας του βωμού, υποφέροντας περισσότερο από τους άλλους, απειλούσε τον άγιο, ώστε σε κατάλληλο χρόνο να τον βλάψει τα μέγιστα. Για αυτόν θα πούμε, στη συνέχεια του λόγου, ότι δεν μπορεί η χύτρα να συγκρουστεί με τον λέβητα, και ότι για τον άγιο η στρατηγική του εναντίον των δαιμόνων είχε αίσιο τέλος.

ΤΟΜΟΣ ΕΒΔΟΜΟΣ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΝΟΥΗΛ ΚΟΜΝΗΝΟΥ. Πρέπει να προσθέσουμε στην αφήγηση και τα εξής. Αυτός ο αυτοκράτορας, μη έχοντας τη δυνατότητα να επιτεθεί σύμφωνα με τους κανόνες του πολέμου εναντίον των εθνών που κατοικούν γύρω από τον Ιόνιο κόλπο, ή μάλλον, έχοντας πάντοτε προ οφθαλμών την επίθεσή τους εναντίον των Ρωμαίων και κρίνοντάς την τρομερή και δυσχερή στην αντιμετώπιση, καθώς γνώριζε ότι οι ρωμαϊκές δυνάμεις ήταν ακατάλληλες να σταθούν ως αντίπαλοι απέναντι στις δυτικές και έμοιαζαν σαν πήλινες χύτρες μπροστά σε χάλκινους λέβητες, φοβόταν το ενδεχόμενο να συνάψουν συνθήκη κατά των Ρωμαίων, να ομονοήσουν απόλυτα οι προερχόμενοι από τη Δύση και να καταλήξουν σε απόλυτη σύμπνοια. Λαμβάνοντας λοιπόν κάθε είδους προφυλάξεις από μακριά, έλεγε ότι ήταν δυνατόν να προσεταιριστεί με χρήματα σε φιλία τους βαρβάρους της Ανατολής και, μέσω μάχης, να τους αναγκάσει να μην επεκτείνονται έξω από τα δικά τους σύνορα, όμως έβλεπε με μεγάλη καχυποψία από πολλές πλευρές το πλήθος των εθνών της Δύσης. Διότι οι άνδρες ήταν υπερόπτες, το φρόνημά τους ατρόμητο και αταπείνωτο, είχαν συνεχώς ως μέλημα τη φιλοπόλεμη τάση τους, και όχι μόνο διέθεταν άφθονο πλούτο και φορούσαν όλοι σιδερένιες πανοπλίες στη μάχη, αλλά παράλληλα έτρεφαν ακοίμητη δυσμένεια εναντίον των Ρωμαίων, τους εχθρεύονταν πάντοτε, τους έβλεπαν εχθρικά και έπνεαν μένεα εναντίον τους.