Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 15:9

Επειδή, λοιπόν, δεν είναι ωραίος ο ύμνος στο στόμα του αμαρτωλού, παρακαλώ, παραμένοντας νήπια ως προς την κακία και δεχόμενοι ως νεογέννητα βρέφη το λογικό και άδολο γάλα του λόγου με αμόλυντα χείλη, και καταρτιζόμενοι με ανυπόκριτα ήθη, ας γίνουμε άξιοι υμνητές και προσκυνητές του Θεού...

Για το ότι ο Θεός κατασκεύασε τα δημιουργήματα του κόσμου, άκουσε τον προφήτη που λέει στον Θεό για το φως και τον ήλιο: «Δική σου είναι η ημέρα και δική σου είναι η νύχτα, εσύ κατασκεύασες το φως και τον ήλιο». Και για το ότι κατασκεύασε και τα αυτιά, λέει ο προφήτης στον Θεό: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες, αλλά αυτιά κατασκεύασες για εμένα». Επειδή, λοιπόν, κατέλυσαν τα θεατρικά ακροατήρια των αυτιών, όχι αποκόπτοντας τα μέλη, αλλά καταλύοντας την υπακοή, «διότι αυτά που εσύ κατασκεύασες, αυτοί τα γκρέμισαν, από στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατασκεύασες αίνο», κατασκεύασες τα πόδια των αγίων σαν των ελαφιών. Αλλά επειδή οι ασεβείς απέρριψαν και τους αίνους προς εσένα —διότι «δεν είναι ωραίος ο αίνος στο στόμα του ασεβούς»— και καταπόνησαν τους δρόμους προς εσένα με αβατότητες, «αυτά που εσύ κατασκεύασες αυτοί τα γκρέμισαν»· και επειδή αυτά που γκρέμισαν δεν θέλησαν να τα οικοδομήσουν, «θα τους γκρεμίσεις και δεν πρόκειται να τους οικοδομήσεις. Ο δε δίκαιος τι έπραξε;» Τι; Αφού αθέτησε την εντολή του Θεού, κατηγόρησε τον εαυτό του.

Όσοι, λοιπόν, δεν αναγιγνώσκουν με αυτόν τον τρόπο τις θείες ωδές, δεν ψάλλουν συνετά, αλλά τέρπουν μόνο τον εαυτό τους και υπόκεινται σε μομφή, διότι «δεν είναι ωραίος ο αίνος στο στόμα του αμαρτωλού»· όσοι όμως ψάλλουν με τον προαναφερθέντα τρόπο, έτσι ώστε η μελωδία των λόγων να αναβλύζει από τον ρυθμό της ψυχής και από τη συμφωνία με το πνεύμα, αυτοί ψάλλουν μεν με τη γλώσσα, αλλά καθώς ψάλλουν συγχρόνως και με τον νου, ωφελούν σε μεγάλο βαθμό όχι μόνο τον εαυτό τους, αλλά και όσους επιθυμούν να τους ακούν. Ο μακάριος Δαβίδ, για παράδειγμα, ψάλλοντας κατ' αυτόν τον τρόπο στον Σαούλ, και ο ίδιος γινόταν ευάρεστος στον Θεό, αλλά και την ταραχή και το μανικό πάθος του Σαούλ απομάκρυνε, και προετοίμαζε την ψυχή του να γαληνεύσει. Έτσι και οι ιερείς, ψάλλοντας, προσκαλούσαν τις ψυχές των ανθρώπων σε αταραξία και σε ομόνοια με εκείνους που συγκροτούν χορούς στους ουρανούς. Επομένως, το να εκφέρονται οι ψαλμοί με μέλος δεν αποτελεί επιδίωξη ευφωνίας, αλλά τεκμήριο της αρμονίας των λογισμών μέσα στην ψυχή. Και η εμμελής ανάγνωση αποτελεί σύμβολο της εύρυθμης και γαλήνιας κατάστασης της διανοίας.

Στον αμαρτωλό όμως είπε ο Θεός: «Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου;». Εδώ αποκαλεί αμαρτωλό τον νομοθέτη των θείων Γραφών. Είναι δε όμοιο με αυτό που έχει ειπωθεί: «Δεν είναι ωραίος ο αίνος στο στόμα του αμαρτωλού». Διότι, εάν παραβαίνει όλες τις εντολές και διαπράττει κάθε κακία, και κάνει τη γλώσσα του δόλια, προς τι φέρει στο στόμα του τις θείες Γραφές;

Αν όμως και πάλι κρύψει το δικό του ψέμα, και υποκριθεί ότι λαλεί με τα χείλη του την αλήθεια· εμείς, επειδή δεν αγνοούμε τα σχέδιά του, μπορούμε να πούμε τα όσα έχουν ειπωθεί γι' αυτόν από το Πνεύμα: «Προς τον αμαρτωλό όμως είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου;» και, «Δεν είναι ωραίος ο αίνος στο στόμα του αμαρτωλού». Διότι ο πανούργος δεν είναι αξιόπιστος ούτε όταν λέει την αλήθεια. Και αυτό μεν το έδειξε η Γραφή όταν διηγείται τη δολιότητά του προς την Εύα στον παράδεισο· τον ήλεγξε όμως και ο Κύριος, πρώτον μεν στο όρος, διαρρηγνύοντας το κάλυμμα του θώρακά του, και αποκαλύπτοντας ποιος είναι ο δόλιος, και αποδεικνύοντας ότι δεν είναι ένας από τους αγίους, αλλά είναι ο Σατανάς που πειράζει, με το να πει: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά· διότι είναι γραμμένο: Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις, και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις»· αλλά και όταν φίμωσε τους δαίμονες που κραύγαζαν από τα μνημεία. Διότι ήταν μεν αληθές αυτό που έλεγαν, και δεν ψεύδονταν τότε που φώναζαν ότι «Εσύ είσαι ο Υιός του Θεού, και ο άγιος του Θεού»· αλλά δεν ήθελε να προφέρεται η αλήθεια από ακάθαρτο στόμα, και μάλιστα από εκείνους, ώστε, με την πρόφαση αυτή, να μην αναμείξουν το δικό τους κακόβουλο θέλημα και το επισπείρουν στους ανθρώπους ενώ εκείνοι κοιμούνται.

Εάν δε και πάλι κρύψει το δικό του ψεύδος και υποκριθεί ότι λαλεί με τα χείλη την αλήθεια —αφού όμως «δεν αγνοούμε τα νοήματά του»— μπορούμε να πούμε εκείνα που έχουν ειπωθεί γι' αυτόν από το Πνεύμα: «στον δε αμαρτωλό είπε ο Θεός· γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου;» και «δεν είναι ωραίος ο αίνος σε στόμα αμαρτωλού». Διότι ο πανούργος δεν είναι αξιόπιστος ούτε και όταν λέει την αλήθεια. Και αυτό αφενός το έδειξε η Γραφή, διηγούμενη το τέχνασμά του προς την Εύα στον παράδεισο· αφετέρου τον ήλεγξε και ο Κύριος, πρώτον μεν στο όρος, διασχίζοντας την «πτυχή του θώρακά» του και δείχνοντας ποιος είναι ο δόλιος, και ελέγχοντάς τον ότι δεν είναι κάποιος από τους αγίους, αλλά ο Σατανάς που πειράζει, με τα λόγια: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά· διότι είναι γραμμένο: Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις, και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις»· αλλά και όταν φίμωσε τους δαίμονες που κραύγαζαν από τα μνημεία. Διότι ήταν μεν αληθινό αυτό που λεγόταν από αυτούς, και δεν έλεγαν ψέματα τότε όταν έλεγαν: «εσύ είσαι ο Υιός του Θεού» και «ο άγιος του Θεού»· αλλά δεν ήθελε να προφέρεται η αλήθεια από ακάθαρτο στόμα, και μάλιστα από εκείνους, ώστε να μη βρουν την πρόφαση μέσω αυτής να αναμείξουν το δικό τους θέλημα της κακίας και να το «επισπείρουν» στους ανθρώπους «ενώ κοιμούνται».

«Και όταν το είδαν οι Φαρισαίοι, έλεγαν στους μαθητές του: "Γιατί ο δάσκαλός σας τρώει μαζί με αμαρτωλούς και τελώνες;"» Αντιλαμβάνεσαι, λοιπόν, πώς κατηγορούσαν τον Χριστό ότι παραμελούσε τον νόμο, επειδή ακριβώς ήθελε να συναναστρέφεται με πονηρούς ανθρώπους. Κάπου δε ο Θεός κατηγορεί και εκείνους που έλαχαν να προΐστανται της ιουδαϊκής Συναγωγής, λέγοντας μέσω του προφήτη: «Δεν έκαναν διάκριση ανάμεσα στο άγιο και το βέβηλο». Ήταν επομένως τρόπος ευλάβειας, όπως είπα, και παράδοση των νομικών ενταλμάτων το να μην επιθυμούν να συνυπάρχουν με τους αγίους όσοι είχαν φήμη φαυλότητας και των οποίων η συνείδηση δεν ήταν ελεύθερη από αμαρτίες. Κάτι τέτοιο φαίνεται να έπαθε και ο μακάριος προφήτης, γι' αυτό και λέει: «Ω, ταλαίπωρος εγώ, διότι έχω συντριβεί». Και δεν είναι ταλαίπωρος για τον λόγο αυτόν, επειδή δηλαδή συνετρίβη· άλλωστε, πώς δεν θα ήταν ανόητο να το κατανοήσουμε έτσι; Αλλά ότι έχει συντριβεί, λέει, από τη συνείδησή του, και είναι φανερό ότι γι' αυτό είπε: «Ω, ταλαίπωρος εγώ, διότι, ενώ είμαι άνθρωπος και έχω ακάθαρτα χείλη, κατοικώ ανάμεσα σε λαό που έχει ακάθαρτα χείλη· και τα μάτια μου είδαν τον βασιλιά Κύριο Σαβαώθ». Επειδή, λοιπόν, τα άγια Σεραφείμ ανέπεμπαν τις δοξολογίες με καθαρά και πάναγνα στόματα, ο ίδιος φοβήθηκε το γεγονός, όντας θεοδίδακτος και μη αγνοώντας ότι «δεν είναι ωραίος ο αίνος στο στόμα του αμαρτωλού», όπως έχει γραφτεί.

Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που υμνείται αινιγματωδώς μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Πρόσταξε την καταιγίδα, και μεταβλήθηκε σε αύρα, και κόπασαν τα κύματά της». Για να αποδεχθούν δε με θάρρος, χωρίς κανέναν απολύτως ενδοιασμό, ότι εξάπαντος και με κάθε τρόπο θα πραγματοποιηθούν τα όσα έχουν υποσχεθεί, και ότι ποτέ δεν πρόκειται να διαψευστεί η υπόσχεση της βοήθειας που δόθηκε από Αυτόν, λέει αναγκαίως: «Κύριος Σαβαώθ είναι το όνομά μου». Διότι, εάν είναι Κύριος των δυνάμεων, πώς θα ατονήσει στο να διασώσει κάποιους; Ή ποιο πράγμα είναι τόσο δυσχερές, ή δύσκολο, ή και ακατόρθωτο για την παντοδύναμη δεξιά Του; Προσθέτει δε και κάτι άλλο που αρκεί για βοήθεια, το οποίο συγχρόνως φανερώνει ότι έχει λυθεί ο θυμός εναντίον τους, έχει παύσει η βλάβη της αποστροφής Του, και στο εξής έχουν αξία ενώπιόν Του, και έχουν αξιωθεί της ευσπλαχνίας και της αγάπης, όπως ακριβώς θα ταίριαζε σε αυτούς που έχουν επιγνώσει την επιφάνειά Του. «Διότι θα θέσω», λέει, «τους λόγους μου στο στόμα σου». Και τι ακριβώς σημαίνει αυτό, το εξήγησε κάπου ψάλλοντας ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Στον αμαρτωλό όμως είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου, και αναφέρεις τη διαθήκη μου με το στόμα σου;» —«Διότι δεν είναι ωραίος ο αίνος στο στόμα του αμαρτωλού», όπως έχει γραφτεί. Αποδιώχνει, επομένως, ο θυμός του Θεού τον βέβηλο και τον αλιτήριο από το να μνημονεύει καν τους λόγους Του. Διότι έχει ειπωθεί: «Από το περίσσευμα της καρδιάς λαλεί το στόμα».

Διότι, σαν να έχουν ήδη φωτιστεί και ανανήψει, και αφού έχουν καταδικάσει την απάτη των δαιμόνων, και έχοντας αποκτήσει επίγνωση της επιβουλής τους, ώστε να θεωρούν πλέον ως εχθρούς αυτούς που παλαιότερα προσκυνούσαν, παρακαλούν να τύχουν της άνωθεν βοήθειας, και λένε ότι έχουν ταπεινωθεί, όχι από τη δική τους φύση (διότι ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο για την αφθαρσία και για καλά έργα), αλλά εξαιτίας της επιβουλής των εχθρών. Διότι με τον φθόνο του διαβόλου, ο θάνατος εισήλθε στον κόσμο. Αλλά, Δέσποτα, λέει, ελέησέ με· διότι εσύ είσαι αυτός που μπορεί να υψώσει από τις πύλες του θανάτου εκείνους που έχουν αιχμαλωτιστεί σε αυτές. Και πύλες του θανάτου είναι οι πονηρές δυνάμεις, οι οποίες καταβιβάζουν στον πυθμένα του θανάτου όσους έχουν υποταχθεί σε αυτές, καθώς και οι πολυειδείς αμαρτίες, από τις οποίες ο Θεός ελευθερώνει όσους έχουν παγιδευτεί. Ως θυγατέρα δε της Σιών ονομάζουν την επί γης Εκκλησία, σε σχέση με την επουράνια, δηλαδή την Εκκλησία των πρωτοτόκων· διότι έχει δημιουργηθεί σύμφωνα με εκείνη. «Διότι πρόσεξε», λέει η Γραφή, «να τα φτιάξεις όλα σύμφωνα με τον τύπο που σου υποδείχθηκε στο όρος»· διότι η σκηνή ήταν τύπος της Εκκλησίας. Ευρισκόμενος λοιπόν μέσα σε αυτή τη Σιών, λέει, θα σε υμνήσω, θα αναγγείλω τους αίνους και μάλιστα όλους ανεξαιρέτως, ώστε να μην παραλειφθεί κανένας τρόπος δοξολογίας. Φαίνεται δε ότι με αυτό δηλώνουν πως η δοξολογία δεν αρμόζει σε όσους βρίσκονται έξω από τις Εκκλησίες, αλλά σε εκείνους που εισέρχονται σε αυτές μέσω της πίστεως· «Διότι δεν είναι ωραίος ο αίνος στο στόμα του αμαρτωλού».

Διότι ο Κύριος, όντας Θεός, φανερώθηκε σε εμάς και μας ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας των πυλών του θανάτου και της φθοράς που υπάρχει εκεί, από την οποία και απαλλαχθήκαμε μέσω του Χριστού, ο οποίος μεταμορφώνει σε αφθαρσία πρώτα στον εαυτό Του την ανθρώπινη φύση και την αναπλάθει στην αρχική της κατάσταση, ανασύροντάς την και από τον πηλό του βούρκου των περισπασμών του κόσμου και της δυσώδους αμαρτίας. Διότι από αυτά μας ανέσυρε μέσω της άρρητης χειρός και της ανέκφραστης δύναμης του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού. <Και έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου, κ.λπ.> (I f. 200) Διότι ο νους εκείνων που βρίσκονται εν Χριστώ είναι στερεός, σύμφωνα με όσα λέει ο Παύλος: «Εμείς δε έχουμε νου Χριστού». Εξάλλου, ως πέτρα νοείται και ο Χριστός, το στήριγμα των πάντων, ο εκλεκτός λίθος, αυτός που έχει τεθεί στα θεμέλια της Σιών από τον Θεό και Πατέρα, πάνω στον οποίο όλοι οικοδομούμαστε ως πνευματικός οίκος και άγιος ναός, για να γίνουμε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι. Και κατεύθυνε τα βήματά μας· διότι διδαχθήκαμε να χαράσσουμε ευθείες πορείες, εμείς που παλαιότερα ακολουθούσαμε καμπύλες και διεστραμμένες οδούς. <Και έβαλε στο στόμα μου άσμα καινούργιο.> (I f. 200 b) Και αυτό πρέπει να καταταχθεί στα χαρίσματα που δίνονται από τον Χριστό. Διότι δεν παρέχεται αδιακρίτως σε όλους το δικαίωμα της δοξολογίας· αλλά ούτε και θα γινόταν κάποιος δεκτός από τον Θεό εάν ήθελε να το πράξει αυτό, παρά μόνο αν ανήκε σε αυτούς που έχουν συνηθίσει να ζουν ενάρετα· διότι «δεν είναι ωραίος ο ύμνος στο στόμα του αμαρτωλού».

Επειδή, λοιπόν, τα χείλη του Δαβίδ ήταν κλειστά εξαιτίας της αμαρτίας, προσεύχεται να ανοίξουν, και να αποκτήσει ξανά την προηγούμενη παρρησία του. «Τα χείλη μου θα ανοίξεις»· διότι το χάρισμα αυτό είναι θεόσδοτο· «Διότι δεν είναι ωραίος ο αίνος στο στόμα του αμαρτωλού». Ανοίγουν, όμως, μέσω της μετανοίας, και αρχίζει να διηγείται τον αίνο του Θεού.

ναι, και των εθνών, εφόσον ένας είναι ο Θεός, ο οποίος θα δικαιώσει τους περιτμημένους εκ πίστεως και τους απερίτμητους διά της πίστεως.» Επομένως, επειδή στους ευθείς ταιριάζει η αίνεση, καθώς είναι γραμμένο, ας απαλλάξουμε τις ψυχές μας από κάθε ρύπο και «ελάτε να αγαλλιάσουμε στον Κύριο». Για όσους βέβαια θέλουν να το πράξουν αυτό ακατάκριτα, πρέπει να εξεταστεί το εξής: πώς δηλαδή και με ποιον τρόπο θα μπορούσε κανείς να αγαλλιάσει στον Κύριο, χωρίς να αστοχήσει από τον σκοπό του. Διότι, εκείνος που νικιέται από τη σαρκολατρία και δεν αποφεύγει κανένα από τα άτοπα, αλλά έχει μελετήσει να πράττει με κάθε τρόπο ό,τι είναι εντελώς κίβδηλο και ανόσιο στη συμπεριφορά, και ευφραίνεται με τις μέριμνες του παρόντος βίου και τις απολαύσεις του πλούτου, ελάχιστα αποδίδει την αγαλλίαση και τη χαρά στον Κύριο, αλλά μάλλον την έχει αφιερώσει στις πρόσκαιρες ηδονές, και δεν θα είναι σεπτός υμνωδός, ούτε θα συγκαταλεχθεί στον χορό των αγίων. Διότι είναι γραμμένο ότι «Δεν είναι ωραίος ο αίνος στο στόμα του αμαρτωλού». Αντίθετα, εκείνος που φροντίζει να κοσμείται με τα ανδραγαθήματα της εγκράτειας, και να υπερβαίνει κάθε πάθος, στο μέτρο που είναι εφικτό για την ανθρώπινη φύση, αυτός δικαιολογημένα θα θεωρούσε ότι το να δοξολογεί είναι κάτι που του ταιριάζει απολύτως.

Διότι, ωσάν προς εκείνους που έχουν λάβει την άφεση των αμαρτιών διά της σωτηρίου χάριτος αναφωνείται το: «Αγαλλιάσθε, δίκαιοι, εν Κυρίω». Διότι, μην έχοντας πεποίθηση στον εαυτό σας ή σε οτιδήποτε κοσμικό, αλλά έχοντας εναποθέσει την εμπιστοσύνη σας στον Κύριο, και σε αυτόν σεμνυνόμενοι και με αυτόν καυχώμενοι, να αγαλλιάσθε εσείς οι μακάριοι, των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων καλύφθηκαν οι αμαρτίες. Διότι αρμόζει, λέγει, σε όλους τους ευθείς η αίνεση προς τον Θεό. Κατά δε τον Ακύλα: «Στους ευθείς ωραιοποιείται η ύμνηση». Επειδή ακριβώς δεν είναι ωραίος ο ύμνος στο στόμα του αμαρτωλού, ευλόγως σε εκείνους που διαθέτουν καθαρή διάνοια και καθαρά χείλη ταιριάζει η αίνεση του Θεού.

Διότι μία τέτοια συνένωση, εννοώ της αγγελικής με την ανθρώπινη φύση, όταν η ανθρώπινη φύση επαναφερθεί στον αρχέγονο κλήρο της, θα παραγάγει εκείνον τον γλυκύ ήχο της ευχαριστίας μέσω της αμοιβαίας συνάντησής τους· και μέσω αλλήλων και μαζί με αλλήλους θα ανυμνούν διαρκώς την ευχαριστία που αναπέμπεται προς τον Θεό για τη φιλανθρωπία Του. Διότι αυτό ακριβώς υποδηλώνει η συνένωση του ενός κυμβάλου με το άλλο κύμβαλο· το ένα κύμβαλο είναι η υπερκόσμια φύση των αγγέλων, και το άλλο κύμβαλο είναι η λογική κτίση των ανθρώπων. Όμως, η αμαρτία χώρισε το ένα από το άλλο. Όταν λοιπόν η φιλανθρωπία του Θεού τα ενώσει και πάλι και τα δύο μεταξύ τους, τότε και τα δύο μαζί θα ηχήσουν εκείνον τον αίνο, όπως λέει και ο μέγας Απόστολος: «Κάθε γλώσσα θα ομολογήσει, επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων, ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν του Θεού Πατρός». Όταν συμβεί αυτό, ο ήχος αυτών των κυμβάλων θα αλαλάξει επινίκιο ύμνο μέσα από την κοινή αρμονία που θα προκύψει με τον αφανισμό του εχθρού. Και όταν αυτός αφανιστεί παντελώς και περιέλθει στην ανυπαρξία, ο αίνος προς τον Θεό θα αναπέμπεται ισότιμα και αδιαλείπτως από κάθε πνοή στο διηνεκές. Διότι, επειδή «δεν είναι ωραίος ο αίνος στο στόμα του αμαρτωλού», και τότε αμαρτωλός δεν θα υπάρχει, εφόσον δεν θα υπάρχει η αμαρτία, κάθε πνοή θα αινεί τον Κύριο παντοτινά.

Ο ύμνος, εξάλλου, ή ο αίνος που αναμειγνύεται με την ωδή, γίνεται παράγγελμα να μην αποτολμούμε προηγουμένως να εκφέρουμε τα νοήματα περί του Θεού, προτού καταστήσουμε τον βίο μας άξιο μιας τέτοιας παρρησίας. Διότι «δεν είναι ωραίος», λέγει, «ο αίνος στο στόμα του αμαρτωλού». Και προς τον αμαρτωλό είπε ο Θεός: «Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου;». Ομοίως, λοιπόν, και η προσευχή που συνοδεύεται με ωδή το ίδιο μάς υποδεικνύει: να επιμελούμαστε πρώτα τον βίο μας, ώστε να μην τύχει κανείς να είναι άρρυθμος και παράφωνος ως προς τα έργα του, και τότε να προσέρχεται στον Θεό μέσω της προσευχής. Και μου φαίνεται ότι την ίδια έννοια παραδίδει ο Κύριος σε εκείνους που του είπαν «Δίδαξέ μας να προσευχόμαστε»· ότι, δηλαδή, η προσευχή δεν κατορθώνεται με τα λόγια, αλλά με τον βίο, σύμφωνα με τα όσα λέγει: «Εάν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, θα συγχωρήσει και σε εσάς ο ουράνιος Πατέρας τις αμαρτίες σας».

Διότι αυτός που απομακρύνθηκε από κάθε υλική προσκόλληση και ανέδειξε ολόκληρο τον εαυτό του σε ευωδία Χριστού, σύμφωνα με τον Παύλο, σε τέτοιο βαθμό ώστε να αναδείξει ακόμη και τη σορό του, μετά το μαρτύριο, σε πηγή ευωδέστατων μύρων, πώς θα δεχθεί να τον περιστοιχίζει ψάλλοντας και υμνώντας τον κάποιος που αποπνέει εμπαθή ύλη και ζέχνει από τους μώλωπες ανίατων αμαρτημάτων; «Δεν είναι ωραίος ο έπαινος των μαρτύρων σε στόματα αμαρτωλών», σύμφωνα με τα γραφόμενα. Επομένως, καθώς προεορτάζουμε, ας καθαρίσουμε εκ των προτέρων τους εαυτούς μας για την επερχόμενη κύρια ημέρα της πανηγύρεως του Μεγαλομάρτυρος, έτσι ώστε, αφού ευφρανθούμε πνευματικά και χαρούμε μαζί του για τη μνήμη των άθλων του για τον Χριστό, για τον κατά Χριστόν βίο του πριν από τους άθλους, και για τα βραβεία που έλαβε από τον Χριστό μετά τους άθλους, να λάβουμε αυτό ως αρραβώνα της ελπιζόμενης για εμάς συνύπαρξης στους ουρανούς μαζί με εκείνους που ευφραίνονται αιώνια.

β΄. Ω μιαρέ και παμμίαρε! Εάν λοιπόν γνωρίζεις ότι κηρύττουν οδό σωτηρίας, γιατί δεν αποχωρείς με τη θέλησή σου; Αλλά όπως ακριβώς ήθελε ο Σίμων όταν έλεγε: «Δώστε και σε μένα αυτήν την εξουσία, ώστε σε όποιον επιθέτω τα χέρια, να λαμβάνει Άγιο Πνεύμα»· αυτό έκανε και τούτος· επειδή τους είδε να επιτυγχάνουν, γι' αυτό και υποκρίνεται, προσδοκώντας με αυτόν τον τρόπο ότι θα του επιτραπεί να παραμείνει στο σώμα, εάν κήρυττε τα ίδια. Εάν όμως «δεν είναι ωραίος ο έπαινος στο στόμα του αμαρτωλού» όταν προέρχεται από άνθρωπο, πολύ περισσότερο όταν προέρχεται από δαίμονα. Εάν ο Χριστός δεν λαμβάνει τη μαρτυρία από ανθρώπους, ούτε καν από τον Ιωάννη, πολύ περισσότερο δεν τη λαμβάνει από τον δαίμονα. Διότι το να κηρύττει κανείς δεν είναι ίδιον ανθρώπων, αλλά του Αγίου Πνεύματος. Επειδή λοιπόν ενεργούσαν αλαζονικά κραυγάζοντας, νόμισαν ότι θα προκαλέσουν κατάπληξη με την κραυγή τους, λέγοντας: «Αυτοί οι άνθρωποι αναστατώνουν την πόλη μας». Τι λες; Πείθεσαι στον δαίμονα; Γιατί όχι και σε αυτό το σημείο; Εκείνος λέει ότι «Είναι δούλοι του Θεού του Υψίστου»· εσύ λες ότι «Αναστατώνουν την πόλη μας»· εκείνος λέει ότι «Μας κηρύττουν οδό σωτηρίας»· εσύ λες, «Μας παραδίδουν έθιμα, τα οποία δεν επιτρέπεται να αποδεχθούμε». Πρόσεξε ότι δεν έδιναν προσοχή ούτε καν στον δαίμονα, αλλά απέβλεπαν σε ένα μόνο πράγμα, στη φιλαργυρία.

Και ποιος τα λέει αυτά; Εκείνος που τα γνωρίζει αυτά με τη μεγαλύτερη ακρίβεια από όλους, ο γενναίος και μέγας Δαβίδ. Διότι, όταν κάποτε προσέφερε ευχαριστήρια θυσία στον Θεό για μια πολεμική νίκη που είχε επιτευχθεί, λέει κάπως έτσι: «Θα αινέσω το όνομα του Θεού μου με ωδή· θα τον μεγαλύνω με δοξολογία». Έπειτα, για να μας υποδείξει την υπεροχή αυτής της θυσίας, πρόσθεσε: «Και αυτό θα αρέσει στον Θεό περισσότερο από ένα νεαρό μοσχάρι, που βγάζει κέρατα και οπλές». Ήθελα, λοιπόν, και εγώ ο ίδιος σήμερα να προσφέρω αυτά τα ιερεία και να αιματώσω το πνευματικό θυσιαστήριο με αυτά τα θύματα· αλλά τι να κάνω; Κάποιος σοφός άνδρας με αποστομώνει και με φοβίζει, λέγοντας: «Δεν είναι ωραίος ο αίνος στο στόμα του αμαρτωλού». Διότι, όπως ακριβώς στα στεφάνια δεν πρέπει να είναι καθαρά μόνο τα άνθη, αλλά και το χέρι που τα πλέκει, έτσι και στους ιερούς ύμνους δεν πρέπει μόνο τα λόγια να μετέχουν στην ευλάβεια, αλλά και η ψυχή που τα συνθέτει. Η δική μας ψυχή όμως είναι ένοχη, στερείται παρρησίας και είναι γεμάτη από πολλά αμαρτήματα. Αυτούς δε που βρίσκονται σε τέτοια κατάσταση δεν τους αποστομώνει μόνο αυτός ο νόμος, αλλά και ένας άλλος, αρχαιότερος από εκείνον και ο οποίος θεσπίστηκε πριν από εκείνον. Και αυτόν τον νόμο τον εισήγαγε ο Δαβίδ, ο οποίος μόλις πριν μας μίλησε για τις θυσίες, λέγοντας: «Αινείτε τον Κύριο από τους ουρανούς, αινείτε τον στα ύψιστα».

ε΄. Αφού προσέφερε κάθε ικεσία, παρακαλεί θερμά να γίνει δεκτή και να μην απορριφθεί η δέησή του. Και παρακαλεί να λάβει σύνεση, όχι ανθρώπινη, αλλά τη γνώση των θείων λόγων. Εκείνος λοιπόν που ζει και αναστρέφεται μέσα στις αμαρτίες δεν μπορεί να πει: «Ας πλησιάσει η δέησή μου ενώπιόν σου, Κύριε». Διότι ο Θεός είπε μέσω του προφήτη: «Οι αμαρτίες σας δημιουργούν χάσμα ανάμεσα σε εμένα και σε εσάς». Ώστε πρέπει πρώτα να αποστραφεί κανείς τα αμαρτήματα, και τότε να πει: «Ας πλησιάσει η δέησή μου ενώπιόν σου, Κύριε». Επειδή ούτε να ψάλλει επιτρέπεται στον αμαρτωλό, διότι έχει γραφτεί: «Δεν είναι ωραίος ο αίνος στο στόμα του αμαρτωλού». Και: «Στον αμαρτωλό είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου, και παίρνεις τη διαθήκη μου στο στόμα σου; Εσύ όμως μίσησες την παιδεία, και πέταξες τους λόγους μου πίσω σου». Και πάλι: «Ψάλατε στον Κύριο, οι όσιοί του», όχι οι ανόσιοι. «Ας εισέλθει το αξίωμά μου ενώπιόν σου, Κύριε· σύμφωνα με τον λόγο σου λύτρωσέ με». Αξίωμα ονομάζει την ικεσία. Διότι αυτό βρήκα και στους άλλους ερμηνευτές, ώστε το νόημα να είναι το εξής: ας εισέλθει η ικεσία και η δέησή μου ενώπιόν σου, Κύριε. Και επειδή αποδέχεσαι τη δέησή μου σύμφωνα με τον λόγο σου, τον οποίο υποσχέθηκες στους αμαρτωλούς που μετανοούν, απάλλαξέ με από τις αμαρτίες μου. Χρησιμοποιώντας, βεβαίως, ποικίλους λόγους ο προφήτης, εξευμενίζει τον Δεσπότη. «Θα αναβλύσουν τα χείλη μου ύμνο, όταν με διδάξεις τα δικαιώματά σου».

Αν εξετάσεις το ζήτημα με ακρίβεια, θα δεις και τον κόπο που απαιτείται για αυτό, αλλά και το κέρδος που προέρχεται από αυτό. Διότι, πρώτον, ένας τέτοιος ύμνος επιζητείται από τους δικαίους, και πρέπει πρώτα να διορθώσει κανείς τον βίο του, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο να αναπέμπει ύμνους στον Θεό. Επειδή ο αίνος δεν είναι ωραίος στο στόμα του αμαρτωλού. Δεύτερον, η υμνολογία δεν επιτελείται μόνο με τα λόγια, αλλά και με τις πράξεις, και μάλιστα αυτόν τον αίνο, αυτήν τη δόξα επιζητεί κυρίως ο Θεός. Διότι λέγει: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς». Έτσι υμνούν τα Χερουβίμ. Γι' αυτό και ο προφήτης, όταν άκουσε εκείνη τη μυστική μελωδία, θρηνεί για τον εαυτό του, λέγοντας: «Αλίμονό μου, διότι, αν και είμαι άνθρωπος και έχω ακάθαρτα χείλη, κατοικώ ανάμεσα σε λαό που έχει ακάθαρτα χείλη». Γι' αυτό, όταν προτρέπει να αναπέμπονται ύμνοι, αρχίζει από τις άνω δυνάμεις, λέγοντας τα εξής: «Αινείτε τον Κύριο από τους ουρανούς, αινείτε τον όλοι οι άγγελοί του». Επομένως, πρέπει να γίνει κανείς άγγελος, και με αυτόν τον τρόπο να υμνεί.

Ας ψάλλουμε, λοιπόν, στην ψυχή τους ψαλμούς που είναι γεμάτοι από φιλοσοφία, ώστε σταδιακά να ανυψωθούμε και στα υψηλότερα. Διότι, όταν διδαχθείς μέσα από τους ψαλμούς, τότε θα γνωρίσεις και τους ύμνους, ως κάτι το θειότερο. Διότι οι ψαλμοί τα περιέχουν όλα, ενώ οι ύμνοι πάλι δεν έχουν τίποτε το ανθρώπινο. Άλλωστε, οι άνω δυνάμεις υμνούν, δεν ψάλλουν· διότι, όπως λέει, δεν είναι ωραίος ο ύμνος στο στόμα του αμαρτωλού. Γι' αυτό και ο Παύλος προτρέπει λέγοντας: Να ψάλλουμε στις καρδιές μας στον Κύριο, όχι απλώς με το στόμα, αλλά με προσοχή.

Διότι, όσο πιο εύκολο είναι να εμποδίσει κανείς κάτι να γίνει πριν αυτό συμβεί, τόσο πιο δυσχερές είναι να καταλύσει αυτό που έχει ήδη γίνει, και μάλιστα όταν έχει παγιωθεί με τον χρόνο. Ή λοιπόν και εσύ αμάρτησες τότε συμπράττοντας και τώρα μετανοείς· επομένως, δεν δικαιούσαι εσύ να με κατηγορείς. «Αμάρτησες», λέει, «ησύχασε»· δεν είναι δικό σου έργο να υπερασπίζεσαι τους κανόνες· δεν είναι δικό σου έργο να διακηρύσσεις τη δόξα του Θεού. Διότι, όπως λέει η Γραφή, «δεν είναι ωραίος ο ύμνος στο στόμα του αμαρτωλού»· και στον αμαρτωλό είπε ο Θεός: «Γιατί εσύ διηγείσαι τα προστάγματά μου και πιάνεις τη διαθήκη μου στο στόμα σου;». Και ο κανόνας δεν επιτρέπει σε αυτόν που έχει με οποιονδήποτε τρόπο καταδικαστεί προηγουμένως ή έχει κατηγορηθεί ή είναι ακοινώνητος να εγείρει κατηγορία εναντίον επισκόπου, προτού πρώτα αποβάλει από πάνω του τη δική του κατηγορία· μάλιστα, κατατάσσοντας τους σχισματικούς μαζί με τους αιρετικούς, δεν θεωρεί άξιο να τους αποδέχεται καθόλου. Εσύ, όμως, πώς θα μπορέσεις να απεκδυθείς το έγκλημα, εφόσον άπαξ, εξαιτίας της αμαρτίας, ενδύθηκες την έκπτωση από την ιεροσύνη, και δεν μπορείς πλέον να την αποβάλεις από πάνω σου; Ή, τουλάχιστον, στάσου πρώτα μαζί με τους λαϊκούς, και τότε κατηγόρησέ με. Αλλά αυτά αφορούν εκείνους που ήταν τότε παρόντες, θα πει κάποιος, και συνέπραξαν· τι θα μπορούσες να πεις, όμως, προς εκείνους που απουσίαζαν, ή ήταν μεν παρόντες, αλλά δεν συνέπραξαν, παρά μάλιστα σε ορισμένα πράγματα αντιτάχθηκαν ευθύς εξαρχής;

Αν λοιπόν και εμείς τον υποδεχθούμε, θα κατασβέσει και τον δικό μας πυρετό, τόσο αυτόν του θυμού όσο και της επιθυμίας, και θα μας σηκώσει ώστε να τον διακονούμε, δηλαδή, να πράττουμε τα αρεστά σε αυτόν. Πρόσεξε δε και την πίστη του πλήθους, πώς, ακόμη και όταν έδυε ο ήλιος, του έφερναν τους αρρώστους, χωρίς να εμποδίζονται από τον χρόνο. Δεν αφήνει όμως τα δαιμόνια να μιλούν, αφενός επειδή δεν έχει ανάγκη από τον έπαινο των ακαθάρτων πνευμάτων, διότι δεν είναι ωραίος ο αίνος στο στόμα των αμαρτωλών, αφετέρου, επειδή δεν ήθελε να εξάψει τον φθόνο των Εβραίων, με το να επαινείται από όλους. Τα δε πλήθη τον αναζητούν ακόμη και όταν αναχώρησε σε έρημο τόπο, και προσπαθούν να τον συγκρατήσουν, αλλά εκείνος δεν περιορίζεται σε έναν μόνο τόπο. «Αλλά και στις άλλες», λέγει, «πόλεις πρέπει να ευαγγελιστώ τη βασιλεία του Θεού». Γι' αυτό οφείλουμε και εμείς να μην οκνούμε, ούτε να αρκούμαστε να μένουμε κλεισμένοι σε έναν τόπο, αλλά να περιφερόμαστε παντού, μήπως και ωφελήσουμε κάποιον.