Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 18:17

Πρόσεχε να μην επιθυμήσεις να αποκτήσεις πλούτο για να τον διανέμεις στους πένητες· διότι ο αγαθός λόγος είναι προτιμότερος από το δώρο. Διότι και αυτή είναι απάτη του πονηρού, η οποία πολλές φορές οδηγεί στην κενοδοξία και παρασύρει τον νου σε αιτία πολυπραγμοσύνης. Όσον αφορά δε τα ενδύματα, μην επιθυμήσεις να έχεις πολλά· αλλά να προνοείς μόνο για όσα επαρκούν για την ανάγκη του σώματος. Εάν παραστεί ανάγκη για τροφή ή ενδύματα, μην ντραπείς να λάβεις αυτά που σου προσφέρονται από τους άλλους· διότι αυτό συνιστά είδος υπερηφάνειας.

Ας μη θεωρείται από τους συνετούς τίποτε πιο ωφέλιμο από τη σωτηρία της ψυχής. Πολλά δε είναι εκείνα που εξασφαλίζουν τη σωτηρία στην ψυχή, διότι αρκούν ακόμη και τα δύο λεπτά και ακόμη και ένας αγαθός λόγος, ο οποίος καθίσταται ανώτερος από κάθε δώρο. Διότι αυτή η άδολη προαίρεση, που πηγάζει από αληθινή διάνοια, είναι περισσότερο ευπρόσδεκτη στον φιλάνθρωπο Θεό παρά το αίμα των θυσιών.

Κανείς, λοιπόν, δεν μπορεί να πει: «Είμαι φτωχός και δεν έχω από πού να κάνω ελεημοσύνη». Διότι, ακόμη κι αν δεν μπορείς να δώσεις όπως εκείνοι οι πλούσιοι που ρίχνουν τα δώρα τους στο γαζοφυλάκιο, δώσε δύο λεπτά, όπως εκείνη η φτωχή χήρα, και ο Θεός τα δέχεται από εσένα περισσότερο από τα δώρα των πλουσίων. Δεν έχεις ούτε τόσα; Αλλά έχεις δύναμη και μπορείς, μέσω της υπηρεσίας σου, να ελεήσεις τον ασθενή. Δεν μπορείς ούτε αυτό; Μπορείς να παρηγορήσεις με τον λόγο σου τον αδελφό σου. Ελέησέ τον, λοιπόν, με τον λόγο και άκουσε εκείνον που λέει: «Ο καλός λόγος είναι ανώτερος από το δώρο». Ας υποθέσουμε ότι ούτε με τον λόγο μπορείς να ελεήσεις· μπορείς, εάν εξοργιστεί εναντίον σου ο αδελφός σου, να του δείξεις έλεος και να τον υπομείνεις τον καιρό της ταραχής του, βλέποντάς τον να επηρεάζεται από τον κοινό εχθρό, και αντί να του πεις έναν λόγο και να τον ταράξεις περισσότερο, να σιωπήσεις και να ελεήσεις την ψυχή του, αποσπώντας τον από τον εχθρό. Μπορείς πάλι, εάν αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, να τον ελεήσεις και να του συγχωρήσεις την αμαρτία του, ώστε να λάβεις κι εσύ άφεση από τον Θεό· διότι λέει:

Γι' αυτό, μην αναζητάς εκείνα που δεν πρέπει να αναζητούνται, αλλά να τιμάς τον Υιό, για να τιμήσεις και τον Πατέρα. Όταν, λοιπόν, ακούς για τον Θεό ότι «κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνο ένας, ο Θεός», μην τολμήσεις, επειδή ο Υιός τιμά υπερβολικά τον Πατέρα, να αποφανθείς ότι ο Υιός δεν είναι αγαθός. Διότι δεν αποκαλεί τον Πατέρα αγαθό αρνούμενος ότι ο Ίδιος είναι αγαθός, αλλά τόσο περισσότερο αποκαλύπτει τον Εαυτό Του με το να μην επιθυμεί την τιμή από τους ανθρώπους, αλλά με το να ανάγει την τιμή στον δικό Του Πατέρα, προκειμένου μέσα από την αγαθότητα του Πατέρα να γίνει γνωστή η γνώση της αγαθότητας του Υιού του Θεού, ο Οποίος έχει γεννηθεί από αγαθό Πατέρα και Θεό. Διότι είναι μεγάλη η αδυναμία εκείνων που τολμούν να λένε κάτι τέτοιο για τον Υιό, έστω κι αν Εκείνος είπε ότι «ένας είναι αγαθός, ο Θεός». Ιδού, άλλωστε, η Θεία Γραφή μας διδάσκει σε πολλά σημεία, αποκαλώντας αγαθό «το φτωχό και σοφό παιδί», και λέγοντας «αγαθός ήταν ο Σαμουήλ ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων», και «αγαθός ήταν ο Σαούλ, γιος του Κις από τη φυλή Βενιαμίν, ψηλότερος από όλον τον Ισραήλ από τους ώμους και πάνω», και «αγαθό είναι να πηγαίνει κανείς σε οίκο συμποσίου», και «άνοιξε, Κύριε, τον ουρανό, τον αγαθό σου θησαυρό», και «ο αγαθός λόγος είναι ανώτερος από το δώρο», και «είναι αγαθός (καλύτερος) ο ζωντανός σκύλος παρά το νεκρό λιοντάρι», και «αγαθόν (καλύτερα) οι δύο παρά ο ένας», και «αγαθή (καλύτερη) είναι η κατάληξη των λόγων παρά η αρχή τους», και «αν εσείς, που είστε πονηροί, γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας», μιλώντας για το ψάρι και το ψωμί.

Προς τον Αλύπιο. Φαίνεται ότι και τον εαυτό σου εξαπατάς και τις θείες Γραφές παρερμηνεύεις. Διότι το να δίνει κανείς ένα ποτήρι κρύο νερό, αναφέρεται σε εκείνους που μόνο αυτό έχουν και προσφέρουν, όχι σε εκείνους που πλεονάζουν στον πλούτο, οι οποίοι έχουν τη δυνατότητα να προσφέρουν και ενδύματα σε αυτούς που πολιορκούνται από την πείνα, την αρρώστια και τη γυμνότητα. Και μην απορείς αν αυτός που προσφέρει νερό δεν μένει χωρίς ανταμοιβή. Διότι η ελεημοσύνη δεν κρίνεται από το τι δίνεται, αλλά από την προαίρεση, οπότε ακόμη και ένας καλός λόγος αξιώνεται αποδοχής· διότι λέει η Γραφή: «Ιδού, ένας καλός λόγος είναι ανώτερος από ένα αγαθό δώρο». Αλλά, αν και έχει ειπωθεί: «Και τα δύο όμως υπάρχουν σε άνθρωπο χαριτωμένο», αυτό προφανώς αφορά εκείνον που έχει τη δυνατότητα να δώσει· διότι δεν εξετάζεται τόσο το μέγεθος αυτού που δόθηκε, όσο η περιουσία και η προαίρεση αυτού που το προσφέρει. Διότι πολλοί μεν από τα πολλά δίνουν λίγα, ενώ πολλοί από τα λίγα δίνουν πολλά.

ΣΙΔ΄. Προς τον Απολλώνιο. Περί ελεημοσύνης. Η ελεημοσύνη πρέπει να είναι απαλλαγμένη από ύβρη και όνειδος. Διότι όσοι τα αναμειγνύουν αυτά με εκείνη, ανακατεύουν δυσώδη βούρκο με ευώδες μύρο, και πληγώνουν τις ψυχές εκείνων που λαμβάνουν. Διότι όσα παρέχονται με όνειδος, ακόμη κι αν είναι πολύ μεγάλα, δεν είναι ευχάριστα σε αυτούς που τα λαμβάνουν, έστω κι αν λόγω της ανάγκης τους υπομένουν σιωπηλά τις ύβρεις. Όταν δε είναι και ελάχιστα, και παρέχονται με ύβρη, γεννούν έναν αφόρητο χειμώνα στις ψυχές των φτωχών. Όσο για εκείνους που ούτε προσφέρουν, αλλά επιπλέον και λοιδορούν, δεν πρέπει καν να γίνεται λόγος· διότι έχουν ξεπεράσει κάθε αγριότητα θηριωδίας. Διότι καταποντίζουν εκείνους που καταφεύγουν σε αυτούς σαν σε λιμάνι, χωρίς να ικανοποιούν την αναγκαία τους ανάγκη, αλλά προσθέτοντας μάλιστα και ύβρεις. Πρέπει, επομένως, να αποκρίνεται κανείς με πραότητα σε όσους έχουν ανάγκη, και να προσφέρει ανάλογα με τη δύναμή του, και να κρύβει την ελεημοσύνη του σαν μια ελεύθερη, ευγενική και σώφρονα παρθένο, και να μην την επιδεικνύει σε όλους. Εάν όμως κάποιος δεν έχει τα μέσα με τα οποία θα παρηγορήσει τον ικέτη, ας του απαντήσει ειρηνικά και με πραότητα. Διότι, ιδού, ο καλός λόγος είναι ανώτερος από το δώρο, και τα δύο αυτά ενυπάρχουν σε έναν άνθρωπο γεμάτο από τη χάρη του Θεού.

Αν και δεν υπάρχει άλλη κτίση· διότι την συμπεριέλαβε ολόκληρη, αναφέροντας τα πάντα, και τα άνω και τα κάτω· όμως, παρ' όλα αυτά, και εδώ θέτει ως υπόθεση κάτι που δεν υφίσταται, ώστε να καταδείξει τον υπερβολικό του πόθο. Αυτό ακριβώς κάνει και σε αυτό το σημείο λέγοντας ότι: «Ακόμη και αν κάποιος δώσει τα πάντα, αλλά δεν έχει αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελείται». Επομένως, ή αυτό μπορεί να ισχυριστεί κανείς, ή ότι επιθυμεί εκείνοι που προσφέρουν να συνδέονται στενά με εκείνους που λαμβάνουν, και να μη δίνουν απλώς, δίχως συμπόνια, αλλά να ελεούν και να συγκαταβαίνουν, να λυγίζουν από ευσπλαχνία και να συμπάσχουν με όσους έχουν ανάγκη. Διότι γι' αυτόν τον λόγο έχει νομοθετηθεί από τον Θεό και η ελεημοσύνη. Επειδή, βεβαίως, ο Θεός μπορούσε να διατρέφει τους φτωχούς και χωρίς αυτήν, αλλά, για να μας συνδέσει άρρηκτα μέσω της αγάπης και για να αναπτύξουμε θερμά αισθήματα στοργής ο ένας για τον άλλον, έδωσε την εντολή να τρέφονται αυτοί από εμάς. Γι' αυτό και αλλού λέει: «Ο καλός λόγος είναι καλύτερος από τη δωρεά»· και: «Ιδού, ο καλός λόγος είναι ανώτερος από το δώρο». Και ο Ίδιος λέει: «Έλεος θέλω, και όχι θυσία». Διότι, επειδή συνηθίζεται αφενός να αγαπώνται οι ευεργετούμενοι, και αφετέρου όσοι δέχονται την ευεργεσία να αισθάνονται μεγαλύτερη οικειότητα προς τους ευεργέτες τους, επιδιώκοντας να δημιουργήσει στενό δεσμό φιλίας, νομοθέτησε αυτήν την πράξη.