Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 19:30

Είναι δυνατόν και να βαδίζει κανείς για τον Θεό, και να βλέπει για τον Θεό. Πώς είναι δυνατόν να βλέπει και να βαδίζει κανείς για τον Θεό; Όταν δεν τρέχεις προς την πονηρία, όταν δεν περιεργάζεσαι τα ξένα κάλλη, όταν, βλέποντας μια γυναίκα να σε συναντά, χαλιναγωγείς το μάτι σου και περιτειχίζεις την όρασή σου με τον φόβο του Θεού, τότε αυτό το έκανες για τον Θεό. Επίσης, όταν ντυνόμαστε όχι με ρούχα πολυτελή που μας κάνουν πιο μαλθακούς, αλλά μόνο με εκείνα που μπορούν απλώς να μας σκεπάσουν. Είναι δυνατόν να επεκτείνουμε αυτόν τον κανόνα ακόμη και μέχρι τα υποδήματα. Διότι πολλοί ολίσθησαν σε τέτοιο σημείο ανοησίας και ασωτίας, ώστε να καλλωπίζουν τα υποδήματα και να τα στολίζουν από παντού με ποικίλματα, όχι λιγότερο από όσο στολίζουν άλλοι τα πρόσωπά τους· πράγμα που είναι γνώρισμα ψυχής ακάθαρτης και διεφθαρμένης. Διότι, αν και αυτό φαίνεται να είναι κάτι μικρό, ωστόσο αποτελεί δείγμα και απόδειξη μεγάλης καταστροφής, τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες. Είναι δυνατόν, λοιπόν, να χρησιμοποιούμε και τα υποδήματα για τον Θεό, όταν σε καθετί αναζητούμε την κάλυψη της ανάγκης, και αυτό το καθιστούμε μέτρο της απολαύσεώς μας. Και για το ότι μπορεί κανείς να δοξάσει τον Θεό και με το βάδισμα και με την ενδυμασία, άκουσε τι λέει κάποιος σοφός άνδρας: «Ο στολισμός του ανθρώπου, το γέλιο των δοντιών του, και το βήμα του ποδιού του, αναγγέλλουν τα περί αυτού».

Όποιος συμπορεύεται με σοφούς, θα γίνει σοφός. [Cod. f. 61 b.] Δεν είναι μικρό πράγμα, λοιπόν, η συναναστροφή με τέτοιους ανθρώπους· και όχι απλώς το να συμμετέχει κανείς σε μια πορεία· ίσως και αυτό να ωφελεί· διότι αναγκαστικά θα μάθει πολλά και από αυτό· διότι δεν είπε, εκείνος που συμβιοί, ή εκείνος που συναναστρέφεται τον περισσότερο χρόνο, αλλά λέει ότι και εκείνος που μοιράστηκε απλώς έναν περίπατο, θα αποκομίσει μεγάλα οφέλη· διότι εάν η ενδυμασία ενός άνδρα και το γέλιο των δοντιών του φανερώνουν τα στοιχεία του χαρακτήρα του, πολύ περισσότερο ένας μικρός περίπατος, και το να γίνεται αυτό συνεχώς· ενώ στην περίπτωση των ανοήτων ισχύει το αντίθετο.

Αυτό άλλωστε κάποιος και από τους έξωθεν, χλευάζοντας τον αντίδικό του, το εξέφρασε λέγοντας: «έχοντας ρίξει το ένδυμα μέχρι τους αστραγάλους». «Και συγχρόνως παίζοντας με τα πόδια». Και αυτό, πάλι, αποτελεί απόδειξη της ίδιας απρέπειας. Διότι μέσα από όλα, μέσα από τα μάτια, μέσα από τα ενδύματα, μέσα από τα πόδια, μέσα από το βάδισμα, φανερώνεται τόσο η σωφροσύνη όσο και η ασέλγεια. Επειδή οι κινήσεις των αισθητηρίων είναι σαν κάποιου είδους κήρυκες της ψυχής που κατοικεί εσωτερικά. Και όπως ακριβώς οι ζωγράφοι, αναμειγνύοντας τα χρώματα, αποδίδουν τις εικόνες που επιθυμούν, έτσι ακριβώς και οι κινήσεις των μελών του σώματος φέρνουν προς τα έξω τα χαρακτηριστικά της ψυχής και τα θέτουν ενώπιον των ματιών μας. Γι' αυτό και κάποιος άλλος σοφός έλεγε: «Η ενδυμασία του ανθρώπου, το γέλιο των δοντιών και το βήμα του ποδιού θα αναγγείλουν τα όσα τον αφορούν».

Μην εισαγάγεις, λοιπόν, και εσύ δαιμονικές πράξεις, αφού ήλθες για να θαυμάσεις την ανδρεία της ψυχής και την ευρωστία της γνώμης, καθώς και ένα τρόπαιο καινούργιο και παράδοξο, μια μάχη διαφορετική, τραύματα και πολέμους, και το πνευματικό παγκράτιο ενός ανθρώπου, παραδίδοντας τον εαυτό σου στη μέθη και την τρυφή μετά από αυτό το πρωτόγνωρο και φρικτό θέαμα. Αντιθέτως, αφού συγκεντρώσεις τα κέρδη της ψυχής σου, έτσι να επιστρέψεις στο σπίτι σου, φανερώνοντας σε όλους μέσω της όψεώς σου ότι αναχώρησες έχοντας παρακολουθήσει μάρτυρες. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που επιστρέφουν από τα θέατρα είναι σε όλους ολοφάνερο ότι είναι ταραγμένοι, συγχυσμένοι, παραδομένοι στη μαλθακότητα, φέροντας μέσα τους τις εικόνες όλων όσων διαδραματίστηκαν εκεί· έτσι πρέπει και αυτός που επιστρέφει από το θέαμα των μαρτύρων να είναι ευδιάκριτος σε όλους, από το βλέμμα, από το παράστημα, από το βάδισμα, από την κατάνυξη, από τη συγκέντρωση του νου του· να πνέει πυρ, να είναι συνεσταλμένος, συντετριμμένος, νηφάλιος, άγρυπνος, διακηρύσσοντας μέσα από τις κινήσεις του σώματος την εσωτερική του φιλοσοφία. Έτσι, λοιπόν, ας επιστρέψουμε στην πόλη, με την πρέπουσα ευταξία, με εύτακτο βάδισμα, με σύνεση και σωφροσύνη, με ήμερο και γαλήνιο βλέμμα. Διότι η ενδυμασία του ανθρώπου, το γέλιο των δοντιών του και το βήμα του ποδιού του, αναγγέλλουν τα όσα τον αφορούν.

Και όμως, με πόση παρρησία είναι επόμενο να συμπεριφέρθηκε απέναντι στους υπολοίπους; Διότι εκείνος που συμπεριφέρθηκε στον άρχοντα με τόση εξουσία, ποιον από τους υπολοίπους θα μπορούσε να φοβηθεί; Εγώ για τον άνδρα εκείνο νομίζω, ή μάλλον δεν νομίζω αλλά πιστεύω, ότι ποτέ δεν έπραξε ούτε είπε κάτι είτε για να φανεί αρεστός είτε από απέχθεια, αλλά και απέναντι στον φόβο και απέναντι στην κολακεία που είναι ισχυρότερη από αυτόν, καθώς και απέναντι στα άλλα παρόμοια —διότι πολλά είναι τα ανθρώπινα πάθη— στάθηκε με γενναιότητα και ανδρεία και ούτε στο ελάχιστο δεν διέφθειρε την ορθή του κρίση. Διότι, εάν «η ενδυμασία του ανδρός και το γέλιο των δοντιών του και το βήμα του ποδιού του φανερώνουν τα όσα τον αφορούν», πολύ περισσότερο τα τόσο μεγάλα κατορθώματα είναι ικανά να μας αποδείξουν την αρετή όλου του υπόλοιπου βίου του. Διότι δεν πρέπει να τον θαυμάζουμε μόνο για την παρρησία του, αλλά και για το γεγονός ότι επέκτεινε την παρρησία του μέχρις αυτού του σημείου, και για το ότι πάλι δεν προσέθεσε τίποτα περισσότερο σε αυτήν.

Και κάθε μας πράξη ας διακρίνεται από μεγάλη κοσμιότητα. «Διότι η ενδυμασία του ανθρώπου», λέει, «το γέλιο του και το βάδισμά του φανερώνουν τα όσα τον αφορούν». Επειδή η εξωτερική εμφάνιση αποτελεί σαφή εικόνα της εσωτερικής καταστάσεως της ψυχής, και η κίνηση των μελών του σώματος αποδεικνύει περισσότερο από όλα την ομορφιά της. Ακόμη και όταν βαδίζουμε στην αγορά, τέτοια ας είναι η πορεία μας, ας διακρίνεται από τόση γαλήνη και τάξη, ώστε να στρέφουν το βλέμμα τους πάνω μας όσοι μας συναντούν· ούτε τα μάτια μας να περιπλανώνται, ούτε τα πόδια μας να βαδίζουν άτακτα, και η γλώσσα να προφέρει τα λόγια με ησυχία και επιείκεια, και με απλά λόγια όλα τα εξωτερικά γνωρίσματα να φανερώνουν την ομορφιά της ψυχής που κατοικεί μέσα μας. Ας γίνει, λοιπόν, η διαγωγή μας ξεχωριστή και αλλαγμένη, επειδή νέα και πρωτόγνωρα είναι αυτά που σας έχουν δοθεί, όπως ακριβώς καταδεικνύει ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «Εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση». Και για να μάθεις ότι είναι καινούρια και παράδοξα αυτά που μας έχουν δωριστεί, εμείς που προηγουμένως ήμασταν πιο περιφρονημένοι και από τον πηλό και, τρόπον τινά, σερνόμασταν στη γη, ξαφνικά γίναμε πιο λαμπεροί από τον χρυσό και ανταλλάξαμε τη γη με τον ουρανό. Γι' αυτόν τον λόγο, και όλα όσα μας έχουν δωριστεί είναι πνευματικά. Διότι και το ένδυμά μας είναι πνευματικό και η τροφή μας πνευματική και το ποτό μας πνευματικό· επομένως, είναι φυσικό επακόλουθο τόσο τα έργα μας όσο και όλες μας οι πράξεις να είναι πνευματικές.

Όταν, λοιπόν, δω κάποιον να μην αγαπά την προσευχή και να μην έχει θερμό και σφοδρό έρωτα γι' αυτήν, μου είναι ήδη φανερό ότι δεν διαθέτει τίποτα το γενναίο στην ψυχή του. Όταν, αντιθέτως, δω κάποιον να επιδίδεται αχόρταγα στη λατρεία του Θεού, και να θεωρεί τη μη συνεχή προσευχή ως μία από τις μεγαλύτερες ζημιές, βγάζω το συμπέρασμα ότι ο άνθρωπος αυτός είναι ασφαλώς ασκητής κάθε αρετής και ναός του Θεού. Διότι, εάν η ενδυμασία του ανθρώπου, το βήμα του ποδιού του και το γέλιο των δοντιών του φανερώνουν τα όσα τον αφορούν, σύμφωνα με τον σοφό Σολομώντα, πολύ περισσότερο η προσευχή και η λατρεία του Θεού αποτελούν σημάδι κάθε δικαιοσύνης, αφού πρόκειται για μία στολή πνευματική και θεία, η οποία περιχύνει άφθονη ομορφιά και κάλλος στις διάνοιές μας, ρυθμίζει τον βίο του καθενός, δεν επιτρέπει σε τίποτα το φαύλο ή το άτοπο να κυριαρχήσει στη διάνοια, μας πείθει να τρέφουμε σεβασμό προς τον Θεό και την από Αυτόν προερχόμενη τιμή, μας εκπαιδεύει να αποδιώχνουμε κάθε απάτη του Πονηρού, εκδιώκει τους αισχρούς και άτοπους λογισμούς, και καθιστά την ψυχή του καθενός ικανή να περιφρονεί την ηδονή. Διότι αυτή μόνο η υπερηφάνεια ταιριάζει σε όσους σέβονται τον Χριστό: το να μην υποδουλώνονται σε τίποτα το αισχρό, αλλά να διατηρούν την ψυχή τους στην ελευθερία και τον βίο τους κεκαθαρμένο.

Δεν είναι κάτι σπουδαίο το να μεριμνά κανείς για έναν δίκαιο άνδρα. Αλλά λαμβάνει χάρη εκείνος που αξιώνεται να τον υπηρετεί. ΤΙΤΛΟΣ ΣΤ΄. —Περί της διαγνώσεως του καλού και του πονηρού· και ότι πρέπει να δοκιμάζουμε τον καθένα από τα έργα και όχι από τα λόγια. «Η ενδυμασία του άνδρα, και το βήμα του ποδιού, και το γέλιο των δοντιών φανερώνουν τα όσα τον αφορούν.» «Διότι από τον καρπό γνωρίζεται το δέντρο.» «Να προσέχετε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται προς εσάς με ενδύματα προβάτων, ενώ από μέσα είναι λύκοι άρπαγες. Από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε.» «Κάθε δέντρο γνωρίζεται από τον δικό του καρπό.» «Αγαπητοί, μην πιστεύετε σε κάθε πνεύμα, αλλά να δοκιμάζετε τα πνεύματα.» Είναι μεν ενδεχόμενο, παιδί μου, κάποιος να μιλάει καλά, αλλά να είναι φαύλος· το να πράττει όμως καλά και να είναι φαύλος είναι αδύνατον.