Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 2:10

Έτσι και κάποιος άλλος λέει: «Κοιτάξτε τις αρχαίες γενεές και δείτε, ποιος ήλπισε στον Κύριο και ντροπιάστηκε, ή ποιος τον επικαλέστηκε και τον εγκατέλειψε;» «Ψάλτε στον Κύριο που κατοικεί στη Σιών.» (A f. 64) Αν, λοιπόν, λέγεται ότι ο Θεός κατοικεί στη Σιών, δεν κατανοούμε ότι αυτό γίνεται αισθητά σύμφωνα με τις αντιλήψεις των Ιουδαίων· διότι ο Θεός δεν κατοικεί στην επίγεια Σιών, ούτε μόνο στην Ιερουσαλήμ· αλλά λέμε ότι Σιών είναι η νοητή επί γης Εκκλησία, η οποία θεωρείται και αδελφή της άνω. Και θα ταίριαζε να ονομάζεται Σιών τόσο η άνω όσο και η επί γης Εκκλησία· διότι Σιών ερμηνεύεται ως παρατηρητήριο· και τέτοιο είναι και η μία και η άλλη. Επομένως, ο Θεός κατοικεί στη Σιών χωρίς να περιορίζεται τοπικά (διότι πληροί τα πάντα), αλλά τρόπον τινά παραμένοντας και αναπαυόμενος σε αυτήν. «Διότι εδώ», λέει, «θα κατοικήσω, επειδή την εξέλεξα». Αποχώρησε, βέβαια, από τη Συναγωγή των Ιουδαίων, λέγοντας: «Ιδού, εγκαταλείπεται σε εσάς ο οίκος σας». Απέκτησε δε αυτόν ως πλούτο η εξ εθνών Εκκλησία, προς την οποία ο Ψαλμωδός λέει: «Άκουσε, θυγατέρα», και τα εξής, «διότι επιθύμησε ο βασιλιάς την ομορφιά σου».

Διότι τα πλήγματά τους έγιναν σαν βέλη νηπίων και οι γλώσσες τους εξασθένησαν εναντίον τους. Όταν λοιπόν περιπέσεις σε ποικίλες θλίψεις, μην ολιγωρείς, καθώς λέει ο Προφήτης: Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε. Και, πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, και από όλες αυτές θα τους ελευθερώσει ο Κύριος. Γι' αυτό και σε άλλο σημείο λέει: κοιτάξτε τις αρχαίες γενιές και δείτε, ποιος πίστεψε στον Κύριο και ντροπιάστηκε; Ή ποιος παρέμεινε στον φόβο Του και εγκαταλείφθηκε;

Αλλά όσο αγωνίζεται, καταφεύγοντας στον Θεό με πίστη και ελπίδα, και αναμένοντας χωρίς δισταγμό τη βοήθεια και τη λύτρωση από Αυτόν, τόσο ταχύτερα τη λυτρώνει ο Κύριος από κάθε θλίψη που την περιβάλλει. Διότι Αυτός γνωρίζει πόσο πρέπει να εισέλθει η ψυχή σε δοκιμασία και πειρασμό, και τόσο επιτρέπει να δοκιμαστεί· αρκεί αυτή να παραμείνει καρτερική μέχρι τέλους, και δεν πρόκειται να καταισχυνθεί. Όπως έχει γραφτεί: η θλίψη κατεργάζεται την υπομονή, η υπομονή τη δοκιμή, η δοκιμή την ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει. Και πάλι: ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, και τα εξής. Και ο Κύριος λέει: εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί. Και πάλι: με την υπομονή σας να αποκτήσετε τις ψυχές σας. Και αλλού λέει: ποιος πίστεψε στον Κύριο και καταισχύνθηκε; Ή ποιος παρέμεινε στον λόγο Του και εγκαταλείφθηκε; Και ποιος Τον επικαλέστηκε και Εκείνος τον περιφρόνησε;

«Ψαλμός του Δαβίδ, όταν αλλοίωσε...» Ο Δαβίδ υποδηλώνει αυτούς που πρόκειται να σωθούν, όπως και ο ίδιος σώθηκε μέσω της επινοήσεώς του. Διότι ολόκληρος αυτός ο ψαλμός είναι γεμάτος από διδασκαλία και προτροπή για όσους αγωνίζονται υπέρ της θεοσεβείας, καθώς και περί του βαπτίσματος. «Θα ευλογήσω» Όχι σε κάποιον συγκεκριμένο καιρό, αλλά πάντοτε, όσοι ζουν κατά Θεόν δεν παύουν να Τον ευλογούν. «Διαπαντός» Διότι νύχτα και μέρα οι δίκαιοι <πιστοί> δεν παύουν να υμνούν ακατάπαυστα τον Θεό (οι δίκαιοι δεν παύουν να αινούν ακατάπαυστα τον Θεό). «Εν τω Κυρίω» Λαμβάνοντας κάθε ψυχή τον έπαινο από τον Θεό, εφόσον ζει (έζησε) με καθαρότητα. «Ας ακούσουν» Όσοι πολιτεύθηκαν με νηπιάζουσα (άδολη) την ψυχή, αυτοί, ακούγοντας τον Θεό να λέγει: «Σε ποιον θα αναπαυθώ, εάν όχι στον πράο και ήσυχο;», ευφραίνονται ενδυναμωνόμενοι από την ελπίδα. «Μεγαλύνατε» Ο προφήτης προτρέπει τους πιστούς. «Και ας υψώσουμε» Διότι αρμονικά οι δίκαιοι Τον μεγαλύνουν, δοξάζοντας το όνομα του Θεού από κοινού, δηλαδή κάθε ημέρα. «Εξεζήτησα» Εκ προσώπου του ανθρώπου ο Κύριος βοά προς τον Πατέρα, γινόμενος τύπος για τους πιστούς. «Και από όλες» Εκείνους που Τον επικαλούνται με πίστη και φόβο Θεού, τους λυτρώνει (θα τους λυτρώσει) από κάθε θλίψη. «Προσέλθετε» Προτροπή του Αγίου Πνεύματος για το βάπτισμα. «Και τα πρόσωπα» Διότι, ποιος πίστεψε στον Κύριο και καταισχύνθηκε;

Θέλεις να γίνεις πλούσιος εσύ ο φτωχός; Είναι δυνατόν εφόσον το θέλεις, και κανείς δεν σε εμποδίζει· περιφρόνησε τα χρήματα αυτού του κόσμου· θεώρησε πως δεν είναι τίποτα, όπως ακριβώς και δεν είναι· απόβαλε την επιθυμία του πλούτου, και έχεις ήδη πλουτίσει. Αυτός είναι ο πραγματικά πλούσιος, εκείνος που δεν επιθυμεί να πλουτίσει· εκείνος που δεν θέλει να είναι φτωχός, αυτός είναι ο πραγματικά φτωχός. Όπως ακριβώς άρρωστος είναι εκείνος που δυσφορεί ακόμη και όταν έχει την υγεία του, και όχι εκείνος που υπομένει την ασθένεια πιο εύκολα από κάθε υγεία, έτσι και εδώ, φτωχός είναι εκείνος που δεν μπορεί να υπομείνει τη φτώχεια, αλλά ενώ ζει μέσα στον πλούτο θεωρεί πως είναι πιο φτωχός από τους φτωχούς, και όχι εκείνος που υπομένει τη φτώχεια πιο εύκολα από τους πλουσίους· διότι αυτός μάλλον είναι ο πλουσιότερος. Πες μου, λοιπόν, γιατί φοβάσαι τη φτώχεια; Γιατί την τρέμεις; Μήπως όχι εξαιτίας της πείνας; Όχι εξαιτίας της δίψας; Όχι εξαιτίας του ψύχους; Ή μήπως όχι εξαιτίας αυτών; Αλλά δεν υπάρχει, δεν υπάρχει κανείς που να τα στερήθηκε ποτέ αυτά. Διότι, «Ατενίστε στις αρχαίες γενεές και δείτε· ποιος πίστεψε στον Κύριο και εγκαταλείφθηκε; Ή ποιος έλπισε σε Αυτόν και ντροπιάστηκε;» Και πάλι, «Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, ότι ούτε σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε μαζεύουν σε αποθήκες, και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει». Κανέναν δεν θα μπορούσε κάποιος να μας υποδείξει εύκολα που να έχει χαθεί από την πείνα και το ψύχος.

Διότι περί αυτού λέει: «Κατά την πρώτη μου απολογία κανείς δεν μου συμπαραστάθηκε· ας μην τους καταλογισθεί· αλλά ο Κύριος μου συμπαραστάθηκε και με ενδυνάμωσε». Αυτό ακριβώς, λοιπόν, προφητεύει ήδη και τώρα με τα λόγια: «Δια της δικής σας δεήσεως και της επιχορηγίας του Πνεύματος του Ιησού Χριστού», λέγοντας: «σύμφωνα με τη σταθερή προσδοκία και την ελπίδα μου». Διότι έτσι, λέει, ελπίζω. Διότι, για να μην επαφιέμεθα πάλι εμείς εξ ολοκλήρου στις προσευχές των άλλων, χωρίς εμείς οι ίδιοι να εισφέρουμε τίποτα, δες πώς προτάσσει τη δική του συμβολή, την ελπίδα, η οποία είναι η αιτία όλων των αγαθών, ακριβώς όπως λέει ο προφήτης: «Ας έλθει, Κύριε, το έλεός σου επάνω μας, καθώς ελπίσαμε σε εσένα»· όπως επίσης και αλλού λέει: «Ατενίστε στις αρχαίες γενεές και δείτε· ποιος έλπισε στον Κύριο και καταισχύνθηκε;». Και πάλι αυτός ο μακάριος λέει: «Η δε ελπίδα δεν καταισχύνει».

Στρέψτε το βλέμμα σας, λέει, στις παλαιές γενεές και δείτε. Ποιος έλπισε στον Κύριο και ντροπιάστηκε; Ή ποιος παρέμεινε σταθερός στις εντολές του, και Εκείνος τον περιφρόνησε; Και πάλι ο Παύλος λέει: «Η δε ελπίδα δεν ντροπιάζει», δηλαδή η ελπίδα προς τον Θεό. Διότι είναι αδύνατον να εκπέσει από τον σκοπό του εκείνος που με όλη του τη διάνοια ελπίζει στον Θεό και συνεισφέρει καθετί από την πλευρά του. Και πάλι: «Πιστός είναι ο Θεός, ο οποίος δεν θα επιτρέψει να πειραστείτε περισσότερο από όσο μπορείτε, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε». Γι' αυτό προτρέπει κάποιος σοφός άνδρας, λέγοντας: «Τέκνο μου, αν προσέρχεσαι για να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό. Κατεύθυνε σωστά την καρδιά σου, δείξε καρτερία και μην βιαστείς σε καιρό δοκιμασίας. Προσκολλήσου σε Αυτόν και μην απομακρυνθείς». Και ένας άλλος λόγος προτρέπει: «Εκείνος δε που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί».

Διότι, όπως ακριβώς, ενώ έχει τη δύναμη να μην επιτρέψει να επέλθει η δοκιμασία, την επιτρέπει, για να σε καταστήσει στερεότερο· έτσι, ενώ μπορεί ευθύς εξ αρχής να δώσει τη λύση, καθυστερεί και αναβάλλει πάλι, εντείνοντας την αντοχή σου, γυμνάζοντας την ελπίδα σου, και κάνοντας τη διάθεσή σου προς Αυτόν πιο ένθερμη, και ούτε επιτρέπει να θλιβόμαστε διαρκώς, για να μην αποκάμουμε, ούτε να βρισκόμαστε διαρκώς σε άνεση, για να μην πέσουμε σε ραθυμία. «Επειδή δεν εγκατέλειψες αυτούς που σε αναζητούν, Κύριε». Άλλος λέει: «Διότι δεν εγκατέλειψες». Έτσι και κάποιος άλλος λέει: «Κοιτάξτε στις παλαιές γενεές και δείτε, ποιος έλπισε στον Κύριο και ντροπιάστηκε; Ή ποιος τον επικαλέστηκε και τον εγκατέλειψε;». Και πώς αναζητείται ο Θεός, λέει, Αυτός που είναι πανταχού παρών; Με ζήλο και προθυμία, και με την απαλλαγή από όλες τις βιοτικές μέριμνες. Διότι πολλά πράγματα, αν και τα έχουμε μπροστά στα μάτια μας και στα χέρια μας, δεν τα αντιλαμβανόμαστε, αλλά περιφερόμαστε αναζητώντας πολλές φορές αυτά που ήδη κατέχουμε, όταν ο νους μας είναι στραμμένος κάπου αλλού.

Πώς λοιπόν θα μπορούσε να διαλυθεί αυτό το σκοτάδι; Εάν, απομακρύνοντας τον εαυτό σου από όλα αυτά, αγκιστρωθείς από την ελπίδα του Θεού, έστω και αν είσαι μυριάδες φορές αμαρτωλός. Διότι λέγει: «Κοιτάξτε στις αρχαίες γενεές και δέστε, ποιος ήλπισε στον Κύριο και ντροπιάστηκε;». Δεν είπε: «Ποιος δίκαιος;», αλλά γενικά, «Ποιος;». Έστω και αν είναι αμαρτωλός, εννοεί. Διότι το θαυμαστό είναι τούτο, ότι ακόμη και οι αμαρτωλοί, όταν κρατιούνται από αυτήν την άγκυρα, καθίστανται σε όλους ακατανίκητοι. Διότι αυτό αποτελεί το κατεξοχήν γνώρισμα της ορθής διαθέσεως προς τον Θεό, όταν, αν και βεβαρημένος με τόσα πολλά κακά, έχεις θάρρος στη φιλανθρωπία Του.

Η ελπίδα στον Θεό δεν είναι μόνο ισχυρή, αλλά και ασφαλής, χωρίς να υφίσταται καμία μεταβολή. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Η δε ελπίδα δεν καταισχύνει». Κάποιος άλλος σοφός λέει: «Κοιτάξτε τις αρχαίες γενιές και δείτε, ποιος ήλπισε στον Κύριο και καταισχύνθηκε;». «Αλλά εγώ», λέει, «ήλπισα και καταισχύνθηκα».

Αλλά ο φτωχός δεν υφίσταται τίποτα τέτοιο. «Θυμήθηκα τις παλιές ημέρες· μελέτησα όλα τα έργα σου». Δεν είναι μικρή αυτή η παρηγοριά, το να γνωρίζει δηλαδή κανείς τα παρελθόντα και τα παρόντα. Διότι, αφού, τρόπον τινά, με τους ίδιους νόμους ο Θεός κυβερνά και τα τωρινά και τα παρελθόντα, η μνήμη του παρελθόντος αποτελεί μέγιστη παρηγοριά για τα παρόντα. Γι' αυτό και σε άλλον ψαλμό λέγει: «Μήπως στους αιώνες θα μας απορρίψει ο Κύριος, ή μέχρι τέλους θα αποκόψει το έλεός του;» Και κάποιος άλλος: «Ατενίστε τις αρχαίες γενεές και δείτε, ποιος ήλπισε στον Κύριο και εγκαταλείφθηκε;» Και ο Παύλος: «Όλα αυτά τους συνέβαιναν τυπικά, και γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία, σε εμάς στους οποίους έφτασαν τα τέλη των αιώνων». Δεν ωφελούμαστε όμως μόνο όταν θυμόμαστε τα ξένα παραδείγματα, αλλά πολλές φορές και τα δικά μας. Και αυτό το αποδεικνύει ο Απόστολος λέγοντας: «Να φέρνετε στη μνήμη σας τις προηγούμενες ημέρες, κατά τις οποίες, αφού φωτιστήκατε, υπομείνατε μεγάλο αγώνα παθημάτων». Και από την αντίθετη πλευρά: «Ποιον καρπό είχατε λοιπόν τότε από εκείνα για τα οποία τώρα ντρέπεστε;» Και ένας άλλος σοφός: «Να θυμάσαι τα έσχατά σου, και ποτέ δεν πρόκειται να αμαρτήσεις».

Τέτοια είναι η μετάνοια· διότι, ανυψώνοντας την καρδιά που την κατέχει σε ύψος ουράνιο, με την πηγή των δακρύων αποκαθαίρει την παλαιότητα των αμαρτημάτων, και την ενδύει με την καινότητα του Πνεύματος. Γι' αυτό και το Πνεύμα λέει προς την ψυχή που βρίσκεται σε μετάνοια: «Θα ανακαινιστεί η νεότητά σου σαν του αετού». Γνωρίζοντας ότι αυτή είναι δραστικότερη από όλες τις αρετές, ο μέγας ιατρός των ψυχών μας συμβουλεύει λέγοντας: «Μετανοείτε, διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Προσέλθετε στη μετάνοια με θάρρος. Κοιτάξτε τις αρχαίες γενεές και δείτε, ποιος πίστεψε στον Κύριο και ντροπιάστηκε; Ή ποιος παρέμεινε στον φόβο Του και εγκαταλείφθηκε; Ή ποιος Τον επικαλέστηκε και Εκείνος τον παρέβλεψε; Διότι ο Κύριος είναι οικτίρμων και ελεήμων, και συγχωρεί αμαρτίες, και σώζει σε καιρό θλίψεως. Και μην ντραπείς, τέκνο μου, να ομολογήσεις τις αμαρτίες σου· διότι υπάρχει ντροπή που επιφέρει αμαρτία, και υπάρχει ντροπή που είναι δόξα και χάρη. Η ψυχή που μετανοεί εδώ λαμβάνει την άφεση των αμαρτημάτων· διότι στον άδη ποιος θα εξομολογηθεί στον Κύριο;

Αν όμως επιθυμείς την ασφάλεια που είχες αποκτήσει μέσω εκείνου και την προστασία των πραγμάτων σου, καθώς και το να μην πέφτεις θύμα επιβουλής από κανέναν από αυτούς που επιτίθενται στις ξένες συμφορές, «ανάθεσε τη μέριμνά σου στον Κύριο, και αυτός θα σε στηρίξει». «Διότι κοιτάξτε», λέγει, «τις παλαιές γενεές και δείτε· ποιος ήλπισε στον Κύριο και ντροπιάστηκε; Ή ποιος τον επικαλέστηκε και Εκείνος τον περιφρόνησε; Ή ποιος παρέμεινε σταθερός στις εντολές Του και τον εγκατέλειψε;» Διότι Εκείνος που απομάκρυνε την τόσο αφόρητη συμφορά και σε έκανε να βρίσκεσαι τώρα σε γαλήνη, Αυτός θα αποκρούσει και τα μελλοντικά δεινά· επειδή, το ότι δεν πρόκειται στο εξής να δεχθείς καμία άλλη πληγή βαρύτερη από αυτήν, και η ίδια θα το ομολογούσες σε εμάς. Εσύ, λοιπόν, που υπέμεινες τόσο γενναία τα παρόντα δεινά και μάλιστα ενώ ήσουν άπειρη, πολύ περισσότερο θα υπομείνεις εύκολα τα μελλοντικά, εάν ποτέ –ο μη γένοιτο– συμβεί κάτι το ανεπιθύμητο σε εμάς. Διότι να αναζητάς τον ουρανό και όλα όσα οδηγούν στην εκεί ζωή, και τίποτα από τα επίγεια δεν θα μπορέσει να σε βλάψει, ούτε καν ο ίδιος ο κοσμοκράτορας του σκότους, αρκεί μόνο να μην βλάψουμε εμείς οι ίδιοι τον εαυτό μας. Διότι, ακόμη και αν κάποιος μας αφαιρέσει την περιουσία, ακόμη και αν κατακόψει το σώμα μας, τίποτα από αυτά δεν μας αγγίζει, εφόσον η ψυχή μας παραμένει υγιής.

Επειδή δε Εκείνος που εγείρει κέρας σωτηρίας για τον λαό Του με τον βραχίονά Του, ανέστησε από τη ρίζα Του φυτό βασιλείας για την ετοιμασία του θρόνου Του, δηλαδή εσένα, τον μέγα και φερώνυμο της θεοφιλίας άνακτα, με τη δύναμη της σωτηρίας της δεξιάς Του. Βασιλεία κραταιά, ισχυρή και έντιμη παρέδωσε στα χέρια σου ο Δεσπότης και Κύριος των πάντων, θεοστήρικτε δέσποτα. Ατένισε τις αρχαίες γενεές των ευσεβέστατων και πιστών βασιλέων, πώς η δόξα και η ευπρέπειά τους παραμένει ατελεύτητη. Ετάφησαν εν ειρήνη, και οι τάφοι τους και τα οστά τους αναθάλλουν από τον τόπο τους, και βασιλεύει σε αυτούς ο Κύριος, διότι οι ψυχές τους βρίσκονται στο χέρι Του. Μιμήσου τον ευσεβή και φιλόθεο βασιλιά Κωνσταντίνο, τον υιό της μακαρίας Ελένης, ο οποίος επί τριάντα τέσσερα ολόκληρα χρόνια διέπρεψε με κάθε ευσέβεια και σεμνότητα, υποτάσσοντας όλα τα βαρβαρικά φύλα ως υποπόδιο των ποδών του. Σε τέτοιο βαθμό μάλιστα υπήρξε φιλοϊερεύς, φιλομόναχος και θεοφιλής αυτός ο άνδρας, ώστε λένε πως, όταν κάποτε κάποιοι κατήγοροι του παρέδωσαν έγγραφες αναφορές εναντίον τους, ο αοίδιμος βασιλιάς αμέσως τις έκαψε και είπε τα εξής: «Εάν βρω, λέει, ιερέα ή μοναχό σε κάποιο παράπτωμα, εγώ ο ίδιος θα άπλωνα τη χλαμύδα μου και θα τον σκέπαζα». Ποιος άραγε υπήρξε πιο θεοσεβής, ή πιο φιλάγαθος και συμπονετικός ανάμεσα στους βασιλείς από αυτόν τον άγιο;

«Μην έχετε εμπιστοσύνη σε άρχοντες, σε γιους ανθρώπων· την ημέρα εκείνη θα χαθούν οι διαλογισμοί τους.» «Να έχεις απόλυτη εμπιστοσύνη στον Κύριο με όλη σου την καρδιά.» «Όποιος εμπιστεύεται τον Κύριο, θα βρίσκεται υπό τη φροντίδα Του.» «Εκείνος που εμπιστεύεται τον Κύριο, είναι μακάριος.» «Όποιος εμπιστεύεται τον Κύριο, θα ευφρανθεί.» «Ο Κύριος είναι ο κριτής μας, ο Κύριος είναι ο άρχοντάς μας, ο Κύριος είναι ο βασιλιάς μας, ο Κύριος είναι ο σωτήρας μας· αυτός θα μας σώσει.» «Ιδού, ο Θεός είναι ο σωτήρας μου· σε αυτόν θα στηρίξω την πεποίθησή μου, και θα σωθώ.» «Ευλογημένος ο άνθρωπος που εμπιστεύεται τον Κύριο· και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του· και θα είναι σαν δέντρο που θάλλει πλάι στα νερά, και θα απλώσει τη ρίζα του στην υγρασία.» «Δεν υπάρχει καταισχύνη για όσους εμπιστεύονται εσένα.» «Κοιτάξτε τις αρχαίες γενεές και δείτε: ποιος πίστεψε στον Κύριο και ντροπιάστηκε; Ή ποιος παρέμεινε στον φόβο Του και εγκαταλείφθηκε; Ή ποιος Τον επικαλέστηκε και Εκείνος τον περιφρόνησε; Διότι ο Κύριος είναι οικτίρμων και ελεήμων, και συγχωρεί αμαρτίες.» «Με την ελπίδα σωθήκαμε. Ελπίδα όμως που βλέπεται δεν είναι ελπίδα. Διότι αυτό που βλέπει κάποιος, γιατί και να το ελπίζει; Εάν όμως ελπίζουμε εκείνο που δεν βλέπουμε, το περιμένουμε με υπομονή.» «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωσμένες τις οσφύες της διανοίας σας, μένοντας νηφάλιοι.» «Ελπίσατε τέλεια στη χάρη που σας έχει δοθεί.»

Αλλά ας τα εμπιστευθούμε αυτά στον Θεό, και ας δεχθούμε με ευχαριστία κάθε μεταβολή των καιρών και των πραγμάτων, η οποία συντελείται προς το συμφέρον μας σύμφωνα με τη σωτήρια βούληση του Θεού· ώστε να κατορθωθεί από εμάς το καλό της αρετής, όχι μόνο μέσα από τις ίδιες καταστάσεις, αλλά ομοίως και μέσα από τις διαφορετικές, και με τρόπο ομαλό μέσα από τις ανώμαλες συνθήκες. Διότι κανείς ποτέ δεν εκπίπτει από την αγαθή ελπίδα, όταν παραχωρεί και εμπιστεύεται στον Θεό τη διοίκηση και την πρόνοια, η οποία επαφίεται σε Εκείνον, για όσα δεν εξαρτώνται από τον ίδιο τον άνθρωπο. Και αληθεύει ο Σοφός που ανέφερε κάπου στους λόγους του: Κοιτάξτε τις αρχαίες γενεές και δείτε· ποιος πίστεψε στον Κύριο και ντροπιάστηκε; Ή ποιος Τον επικαλέστηκε και Εκείνος τον παρέβλεψε;

Να έχεις ενώπιον του Θεού συντετριμμένη καρδιά και ταπεινό φρόνημα, να ασκείς υπομονή σε όλα και νηστεία ανάλογα με τη δύναμή σου. Να επικαλείσαι προς βοήθεια τον Χριστό τον Θεό μας, ως βοηθό των αβοήθητων, με όλη σου την καρδιά σε κάθε σου υπόθεση και να έχεις θάρρος στηριζόμενος σε αγαθές ελπίδες, αδελφέ. Διότι, όπως λέει, «Ποιος ήλπισε στον Κύριο και εγκαταλείφθηκε; Ή ποιος παρέμεινε στον φόβο Του και Εκείνος τον παρέβλεψε;» και «Μήπως θα ξεχάσει να δείξει ευσπλαχνία ο Θεός;» ή «Μήπως θα ξεχάσει η γυναίκα τα παιδιά της κοιλιάς της, ώστε να μην τα σπλαγχνιστεί; Αν όμως και η γυναίκα τα ξεχάσει, εγώ δεν θα σε ξεχάσω, λέει ο Κύριος». Διότι, αν και στην αρχή η πύλη είναι στενή επειδή δεν την έχουμε συνηθίσει και ο δρόμος είναι τεθλιμμένος λόγω της αδυναμίας μας, εντούτοις με την πάροδο του χρόνου, με τη χάρη του Χριστού, ο ζυγός αποδεικνύεται χρηστός και το φορτίο ελαφρύ.

Και ο Κύριος λέγει: «Εκείνος όμως που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί» και: «Με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας». Και αλλού λέγει: «Ποιος πίστεψε στον Θεό και ντροπιάστηκε; Ή ποιος παρέμεινε στον φόβο Του και εγκαταλείφθηκε; Ή ποιος Τον επικαλέστηκε και Εκείνος τον παρέβλεψε;» Διότι, αν οι άνθρωποι, που διαθέτουν λίγη σύνεση και νου, γνωρίζουν να δοκιμάζουν και να διακρίνουν πόσο βάρος και φορτίο μπορεί να βαστάξει το κάθε ζώο, όπως το μουλάρι ή ο όνος ή η καμήλα, και του φορτώνουν τόσο όσο αντέχει η δύναμη του ζώου· και ο κεραμέας που έπλασε τα σκεύη, αν δεν τα βάλει στο καμίνι για να ψηθούν και να στερεωθούν, δεν γίνονται κατάλληλα για τη χρήση των ανθρώπων, αλλά γνωρίζει πόση ώρα πρέπει να τα αφήσει στη φωτιά μέχρι να γίνουν χρήσιμα, και ούτε περισσότερο από το δέον τα αφήνει στο καμίνι για να μη ραγίσουν και καταστραφούν, ούτε πάλι ελλιπώς, για να μη μείνουν ακατέργαστα και άχρηστα—αν λοιπόν για τα ορατά πράγματα έχουν αποκτήσει τόση γνώση και διάκριση οι άνθρωποι, πόσο μάλλον ο Θεός, ο Οποίος είναι ακατάληπτος και ανέκφραστη γνώση και σύνεση και ολόκληρος σοφία, γνωρίζει πόσες δοκιμασίες και θλίψεις και πειρασμούς χρειάζονται οι ψυχές που θέλουν να Τον ευαρεστήσουν και ποθούν να επιτύχουν την αιώνια ζωή. Και έτσι, υπομένοντας γενναία και πιστά με ελπίδα κάθε θλίψη μέχρι τέλους, τότε καθίστανται δόκιμες και κατάλληλες για τη βασιλεία των ουρανών.

Και ο Κύριος λέγει: «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί» και: «Με την υπομονή σας κερδίστε τις ψυχές σας», και αλλού λέγει: «Ποιος πίστεψε στον Κύριο και ντροπιάστηκε; Ή ποιος παρέμεινε στον φόβο Του και εγκαταλείφθηκε; Ή ποιος Τον επικαλέστηκε, και Εκείνος τον παραβλέψε;». Διότι, εάν οι άνθρωποι, οι οποίοι μετέχουν σε λίγη σύνεση και νου, γνωρίζουν να δοκιμάζουν και να διακρίνουν πόσο βάρος και φορτίο δύναται να βαστάξει το καθένα από τα ζώα, όπως το μουλάρι ή το γαϊδούρι ή η καμήλα, και φορτώνουν τόσα σύμφωνα με τη δύναμη του ζώου· και ο κεραμέας, αφού πλάσει τα σκεύη, εάν δεν τα βάλει στο καμίνι για να στερεωθούν ψημένα, δεν τα καθιστά κατάλληλα για τη χρήση των ανθρώπων, αλλά γνωρίζει πόσο πρέπει να τα αφήσει στη φωτιά μέχρι να γίνουν χρήσιμα, και ούτε τα αφήνει στο καμίνι περισσότερο από το δέον, ώστε να μην ραγίσουν και καταστραφούν, ούτε πάλι υπολείπεται, ώστε να μην μείνουν άψητα και άχρηστα—εάν λοιπόν, για τα ορατά πράγματα, οι άνθρωποι διαθέτουν τόση διάκριση και γνώση, πόσο μάλλον ο Θεός, ο Οποίος είναι ακατάληπτη και ανέκφραστη γνώση και σύνεση και όλος σοφία, γνωρίζει πόσες δοκιμασίες, θλίψεις και πειρασμούς έχουν ανάγκη οι ψυχές που θέλουν να Τον ευαρεστήσουν και ποθούν να επιτύχουν την αιώνια ζωή. Και έτσι, υπομένοντας γενναία και πιστά με ελπίδα κάθε θλίψη μέχρι τέλους, καθίστανται τότε δόκιμες και κατάλληλες για τη Βασιλεία των Ουρανών.

Αναβλέψτε λοιπόν, τέκνα, στις αρχαίες γενεές και δείτε πώς έζησαν οι πατέρες μας. Αναγνωρίστε τη μακροχρόνια καρτερία τους και την ανυποχώρητη υπομονή τους. Ασκούνταν όχι ένα ή δύο έτη, ούτε μόνο μέχρι δέκα. αλλά ο καθένας ησύχαζε τόσα και τόσα χρόνια, άλλος ζώντας σε υποταγή, άλλος αφιερωμένος σε κάποια διακονία και άλλος τοποθετημένος σε κάποια άλλη υπηρεσία. Και η προθυμία ήταν μέσα τους ζέουσα, αποκόπτοντας κάθε δισταγμό και ανοίγοντας τον δρόμο για τα κατά Θεόν διαβήματα της ψυχής, και έτσι αναδεικνύονταν από τα εγκόσμια προς τα επουράνια. Και λάμβαναν το αγαθό φως ατενίζοντας με τα νοερά μάτια. Και τους ήταν γλυκά τα πικρά του κατά Θεόν βίου, και τα τραχιά και ανώμαλα των ευσεβών ασκήσεων ήταν γι' αυτούς λεία και εύβατα. Ενθυμείσαι, εσύ που ακούς, τον μέγα Αντώνιο; Τον πεφωτισμένο Ευθύμιο; Τον αγιασμένο Σάββα; Τον τρισμακάριο Θεοδόσιο; Τον αοίδιμο Ιλαρίωνα; Τον ισάγγελο Αρσένιο;

Έπειτα, μέσω κάποιου σοφότατου λέγει: «Κοιτάξτε τις αρχαίες γενεές και δείτε, ποιος εμπιστεύθηκε τον Κύριο και ντροπιάστηκε; Ή ποιος παρέμεινε στον φόβο Του και εγκαταλείφθηκε; Ή ποιος Τον επικαλέστηκε και Εκείνος τον παραμέλησε;». Έπειτα πάλι, μέσω του Ευαγγελίου: «Καθέναν που έρχεται προς εμένα δεν πρόκειται να τον διώξω έξω»· και πάλι: «Αφήστε τα παιδιά να έρχονται προς εμένα, διότι σε τέτοιους ανήκει η βασιλεία των ουρανών», και όσα άλλα συμφωνούν με τα προαναφερθέντα.

Αν και εκείνοι βέβαια έχουν κάποια απολογία, έστω και ασθενή, ότι δηλαδή μεριμνούν για γυναίκες και παιδιά· σε εσάς όμως, για τους οποίους ο κόσμος έχει σταυρωθεί και ως μόνος θησαυρός έχει αποταμιευθεί ο σταυρός, ποια δικαιολογία απομένει, ώστε να μην αξιωθείτε χειρότερης τιμωρίας όταν διαπράττετε τέτοια; Επειδή είναι γραμμένο: «Οι ισχυροί θα τιμωρηθούν αυστηρά». Και: «Αυστηρή κρίση περιμένει αυτούς που υπερέχουν». Και: «Σε όποιον εμπιστεύθηκαν πολλά, θα του ζητήσουν περισσότερα» — «Υιοί των ανθρώπων, έως πότε θα είστε βαρυκάρδιοι; Γιατί αγαπάτε τη ματαιότητα και αναζητάτε το ψεύδος;» ανακαλύπτοντας λόγους για να συνηγορείτε υπέρ των παθών και προβάλλοντας τον αναίτιο διωγμό ως υπαίτιο για τέτοια πράγματα. «Κοιτάξτε στις αρχαίες γενεές και δείτε», βροντοφωνάζει ο λόγος της Γραφής, «ποιος ήλπισε στον Κύριο και ντροπιάστηκε; Ή ποιος παρέμεινε στον φόβο Του και Εκείνος τον περιφρόνησε;» Μήπως ο πατριάρχης Αβραάμ δεν έφυγε ως άποικος από τη γη που τον γέννησε με προσταγή του Θεού; Κι όμως, αναδείχθηκε πατέρας πολλών εθνών. Μήπως ο πατριάρχης Ιακώβ δεν κατέβηκε στη Μεσοποταμία έχοντας μόνο ένα ραβδί; Κι όμως, επέστρεψε από εκεί με μεγάλη περιουσία. Μήπως ο Ιωσήφ δεν οδηγήθηκε στην Αίγυπτο πουλημένος ως δούλος; Κι όμως, εκεί έγινε ισότιμος με τον βασιλιά. Μήπως ο προφήτης Ηλίας, διωκόμενος από την Ιεζάβελ, δεν έφυγε χωρίς καν να φέρει μαζί του ένα ταγάρι; Κι όμως, τρεφόταν από ένα κοράκι. Μήπως οι μακάριοι απόστολοι δεν εξήλθαν στο κήρυγμα γυμνοί και άοπλοι; Κι όμως, κυριάρχησαν σε όλη την οικουμένη.

Αυτά είναι δικαιολογίες και προφάσεις. Αλλά τι να πω και για τους διδασκάλους αυτών των ανθρώπων; Ενώ οφείλουν να νουθετούν, να ασφαλίζουν και με τη δική τους εμπειρία να στηρίζουν τον μαθητευόμενο, έτσι ώστε η σωτηρία εκείνου να αντανακλά στη δόξα του διδασκάλου, αυτοί φέρουν ένα κενό όνομα χωρίς να έχουν την ανάλογη πράξη. «Κοιτάξτε στις αρχαίες γενεές», στα παραδείγματα των αγίων πατέρων μας. Μάλλον δε, για να μιλήσω πιο οικεία, δείτε στην δική μας αδελφότητα αυτό που λέγεται: πόσο πολύ καλλιέργησε ο αββάς Δωρόθεος τον μακάριο Γρηγόριο, πόσο ο αββάς Αρσένιος τον τρισμακάριστο Θαδδαίο, πόσο ο αββάς Λουκιανός τον αοίδιμο Ιάκωβο, και πόσο οι υπόλοιποι τους υπόλοιπους, για να μην μακρηγορώ. «Σε αυτόν που έχει», λέει, «θα του δοθεί και θα του περισσέψει, ενώ από αυτόν που δεν έχει, θα του αφαιρεθεί και εκείνο που νομίζει ότι έχει». Δεν φοβάστε την απειλή; Δεν τρέμετε αυτόν που τρέμουν τα σύμπαντα; Γι' αυτό παρακαλώ και ικετεύω: «καθένας, σύμφωνα με το χάρισμα που έλαβε», ας εκπληρώνει πλήρως τη διακονία του και ας τα πράττει όλα σαν να βρίσκεται ενώπιον του Κυρίου.

Αν και, ποιοι είμαστε εμείς για να νουθετούμε εσένα, που έχεις περισσότερη σύνεση από όλους τους δασκάλους και έχεις γίνει σοφότερος από τους πρεσβυτέρους με την αναζήτηση των εντολών; Τι τόσο σπουδαίο θα σε διδάξει ο δικός μας λόγος, όσο κατανόησε η μεγάλη σου φύση, παίρνοντας ως βοηθό και την πείρα από τις περιπέτειες του βίου; Εξάλλου, οπωσδήποτε γνωρίζεις την απόφανση εκείνου που γεύτηκε περισσότερο από όλους τα βιοτικά αγαθά, του μεγάλου Εκκλησιαστή εννοώ, ο οποίος αποφάνθηκε ότι τα πάντα είναι ματαιότης ματαιοτήτων, φανερώνοντας με αυτό την υπερβολή της κοσμικής μηδαμινότητας. Έπειτα, για χάρη της ματαιότητας των ματαιοτήτων θα συγκρουστούμε με το Όντως Ον, και προς χάριν του σκότους θα αντισταθούμε στον ήλιο; «Κοιτάξτε», λέγει, «στις αρχαίες γενεές».