Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 24:21

Διότι, αφού λάβει από εκεί και έπειτα το Πνεύμα ως οδηγό και σύμμαχο, φλέγεται για την αγάπη του Κυρίου και ζέει από πόθο, μη βρίσκοντας κορεσμό στην προσευχή, αλλά αναπτόμενος διαρκώς από τον έρωτα του Αγαθού και αρδεύοντας με προθυμία την ψυχή του, καθώς έχει ειπωθεί: «Όσοι με τρώνε θα πεινάσουν ακόμη, και όσοι με πίνουν θα διψάσουν ακόμη»· και αλλού: «Έδωσες ευφροσύνη στην καρδιά μου». Και ο Κύριος λέει: «Η βασιλεία των ουρανών είναι μέσα σας».

Γι' αυτό και η σοφία λέει για τον εαυτό της: «όσοι με τρώνε, θα πεινάσουν κι άλλο»· και ο Κύριος, που ενσταλάζει στην ψυχή αυτόν τον θείο πόθο, λέει για τη Μαρία, η οποία επέλεξε αυτήν την αγαθή μερίδα, ότι «δεν θα της αφαιρεθεί». Εσύ, όμως, ίσως έχεις ανάγκη από τέτοιους λόγους και για τις θυγατέρες του μεγάλου Βασιλέως που ζουν υπό την παιδαγωγία σου, και μάλιστα τη Σύνεση, την οποία επιθυμείς να νυμφεύσεις, από το δικό σου γένος, με τον χορηγό της αφθαρσίας. Μιμούμενη μάλιστα Αυτόν, όπως ακριβώς Εκείνος ανέλαβε πραγματικά τη δική μας μορφή για χάρη μας, έτσι κι εσύ τώρα υποδύθηκες το πρόσωπο των αρχαρίων και όσων έχουν ανάγκη διδασκαλίας. Γι' αυτό κι εγώ, αν και δεν έχω ευχέρεια στους λόγους, και μάλιστα σε τέτοιους λόγους, ωστόσο, λόγω της υπακοής και της εντολής να δίνει κανείς σε εκείνον που ζητά, με όσα διαθέτω τώρα, αποδεικνύοντας την πρόθεσή μου, θα ξεπληρώσω το χρέος της κατά Χριστόν αγάπης.

Το να υποφέρει κανείς ευκολότερα τους κόπους που προέρχονται από αυτήν, είναι αυτό που πραγματεύεται το παρόν μας σύγγραμμα. Διότι, ανάμεσα σε όσα προκαλούν μεγάλο θαυμασμό, είναι δυνατόν να βρει κανείς σε αυτό τα ακόμη υπερβολικά ανώτερα, και κανένας κορεσμός ακοής δεν επέρχεται σε όσους το μελετούν με προσοχή. Διότι η επιλογή του κάλλους των περιεχομένων ελκύει προς το μέρος της τους αναγνώστες, μη αφήνοντας να κουραστούν εκείνους που ποθούν να ακούσουν τη συνέχεια, και όπως ψάλλεται στους έμμετρους λόγους: «Εκείνοι που με τρώνε, θα πεινάσουν κι άλλο, και εκείνοι που με πίνουν, θα διψάσουν κι άλλο». Διότι είναι πραγματικά αξιαγάπητη η γλυκύτητα των πνευματικών διδαγμάτων, καθώς αγιάζει, αυξάνει και τρέφει τις ψυχές. Συμπεριέλαβε δε όσα έχουν ειπωθεί ηθικά, αποφθεγματικά ή παραινετικά [ως αναγκαία μνήμη] για κάθε αιτία και θέμα τόσο στην Παλαιά όσο και στη Νέα Γραφή των ιερών λογίων, καθώς και στους αγίους και θεοφόρους Πατέρες μας, των οποίων το μεγάλο κλέος έχει διαδοθεί και υμνηθεί σε όλη την οικουμένη. Και τα αποφθέγματα που βρίσκονται διάσπαρτα σχετικά με αυτά έχουν ανθολογηθεί και παρατεθεί κάτω από ξεχωριστούς τίτλους.

«Τη σοφία δεν την καταβάλλει η κακία.» «Αν ο πλούτος είναι επιθυμητό απόκτημα στη ζωή, τι είναι πλουσιότερο από τη σοφία, η οποία τα πάντα δημιουργεί; Δεν έχει πίκρα η συναναστροφή μαζί της, ούτε πόνο η συμβίωση μαζί της, παρά μόνο ευφροσύνη και χαρά.» «Η σοφία ανύψωσε τα παιδιά της. Όποιος την αγαπά, αγαπά τη ζωή, και εκείνοι που την αναζητούν από νωρίς το πρωί, θα γεμίσουν από ευφροσύνη. Εκείνος που την κρατά θα κληρονομήσει δόξα, και όπου αυτή εισέρχεται, ευλογεί ο Κύριος, και αυτούς που την αγαπούν, τους αγαπά ο Θεός. Όποιος την υπακούει, θα κρίνει έθνη, και όποιος προστρέχει σε αυτήν, θα κατοικήσει με ασφάλεια.» «Τέκνο μου, στη νεότητά σου επίλεξε την παιδεία, και σαν αυτόν που οργώνει και σπέρνει, να την πλησιάσεις.» «Μην παραβλέπεις τις διηγήσεις των σοφών, και με τις παροιμίες τους να συναναστρέφεσαι.» «Με τους σοφούς να συμβουλεύεσαι, και με τους σοφούς ας γίνονται οι διαλογισμοί σου.» «Η σοφία του ταπεινού θα ανυψώσει το κεφάλι του και θα τον καθίσει ανάμεσα σε άρχοντες.» «Από έναν συνετό άνθρωπο θα συγκροτηθεί σε κατοικία μια πόλη.» «Η ανάμνησή μου είναι γλυκύτερη από το μέλι. Όποιος με υπακούει, δεν θα ντροπιαστεί.» Ο σοφός άνδρας θα γεμίσει από ευλογίες, και θα τον μακαρίζουν όλοι όσοι τον βλέπουν.» «Δεν υπάρχει αντάλλαγμα για μια πεπαιδευμένη ψυχή.» Σοφία είναι η επιστήμη των θείων και των ανθρώπινων πραγμάτων, καθώς και των αιτιών τους.

Εγώ ως άμπελος βλάστησα χάρη, και τα άνθη μου είναι καρπός δόξας και πλούτου. Όσοι με τρώνε θα πεινάσουν ακόμη, και όσοι με πίνουν θα διψάσουν ακόμη. Εκείνος που με υπακούει δεν θα ντροπιαστεί, και όσοι εργάζονται σύμφωνα με εμένα δεν θα αμαρτήσουν.

Επειδή όμως, κατά τον Παύλο, επρόκειτο και αυτός να αναδειχθεί «σκεύος εκλογής», καθόλου δεν αγάπησε τα γήινα αξιώματα, αλλά νύχτα και μέρα φρόντιζε να έχει βίο άμεμπτο και καθαρό και να μελετά τα θεία διδάγματα. Όταν δε έφτασε στην κατάλληλη ηλικία και απέκτησε το θείο φρόνημα, χειροτονείται και αναδεικνύεται διάκονος, πρεσβύτερος και δάσκαλος της Εκκλησίας από τους θείους πατριάρχες, τον Μελέτιο δηλαδή και τον Φλαβιανό, και επί δώδεκα χρόνια παρίστατο και λειτουργούσε άμεμπτα στο άγιο θυσιαστήριο. Αλλά επειδή αυτός που τρέφεται με την αρετή ποτέ δεν γνωρίζει κορεσμό, έτσι ούτε και αυτός χόρταινε στην απόκτηση των αρετών· διότι αυτό το διακήρυξε άριστα και η Σοφία λέγοντας: «εκείνοι που με τρώνε θα πεινάσουν κι άλλο και εκείνοι που με πίνουν θα διψάσουν κι άλλο». Έτσι και ο θείος Χρυσόστομος, πεινώντας και διψώντας ακόμη για την επαύξηση των θείων χαρισμάτων, αποχωρίζεται τη συναναστροφή με το πλήθος και ασπάζεται την ησυχία, αποχαιρετώντας τους πάντες για τρία χρόνια. Αλλά και ποιος είναι ικανός να εξιστορήσει φανερά τους κόπους και τους πόνους που εκείνος υπέμεινε κρυφά, κρυβόμενος σε εκείνο το σπήλαιο της ησυχίας;

ΟΜΙΛΙΑ Ι. Οι φιλαλήθεις και φιλόθεες ψυχές, οι οποίες επιποθούν με πολλή ελπίδα και πίστη να ενδυθούν τελείως τον Χριστό, δεν έχουν τόσο ανάγκη από την υπενθύμιση άλλων, ούτε ανέχονται να ελαττωθεί έστω και κατ' ελάχιστον ο ουράνιος πόθος και ο έρωτας προς τον Κύριο, αλλά, όντας εξολοκλήρου προσηλωμένες στον σταυρό του Χριστού, αποκτούν καθημερινά μέσα τους την αίσθηση της πνευματικής προκοπής προς τον πνευματικό νυμφίο. Πληγωμένες από τον ουράνιο πόθο και πεινώντας υπερβολικά για τη δικαιοσύνη των αρετών, επιθυμούν την έλλαμψη του Πνεύματος με πολλή και ακόρεστη επιθυμία. Και αν ακόμη αξιώνονται να λάβουν επίγνωση των θείων μυστηρίων μέσω της πίστης τους ή γίνονται μέτοχοι της ευφροσύνης της επουράνιας χάριτος, δεν έχουν πεποίθηση στον εαυτό τους νομίζοντας ότι είναι κάτι, αλλά όσο περισσότερο καταξιώνονται πνευματικά χαρίσματα, τόσο περισσότερο τα επιζητούν με πόνο, ούσες ακόρεστες από τον ουράνιο πόθο. Και όση αίσθηση πνευματικής προκοπής και αν λάβουν μέσα τους, τόσο περισσότερο πεινούν και διψούν για τη μετάληψη και την αύξηση της χάριτος, και όσο πλουτίζουν πνευματικά, τόσο περισσότερο θεωρούν τους εαυτούς τους φτωχούς, έχοντας ακόρεστο πνευματικό πόθο για τον ουράνιο νυμφίο, όπως λέει η Γραφή: «εκείνοι που με τρώνε θα πεινάσουν κι άλλο, και εκείνοι που με πίνουν θα διψάσουν κι άλλο».

ΚΕ'. Οι φιλαλήθεις και φιλόθεες ψυχές δεν ανέχονται ούτε την παραμικρή ελάττωση του έρωτα προς τον Κύριο, αλλά ολοκληρωτικά προσηλωμένες στον σταυρό Του, διαγινώσκουν την αίσθηση της πνευματικής προκοπής που συντελείται μέσα τους. Πληγωμένες λοιπόν από αυτόν τον πόθο και, τρόπον τινά, πολύ πεινασμένες για τη δικαιοσύνη των αρετών και την έλλαμψη του αγαθού Πνεύματος, έστω κι αν γίνονται άξιες θείων μυστηρίων, έστω κι αν μετέχουν στην επουράνια ευφροσύνη και χάρη, δεν βασίζονται στον εαυτό τους ούτε νομίζουν ότι είναι κάτι σπουδαίο. Αντιθέτως, όσο περισσότερο αξιώνονται πνευματικών χαρισμάτων, τόσο πιο άπληστες γίνονται για τα επουράνια αγαθά και τα εκζητούν με μεγαλύτερο ζήλο. Και όσο αισθάνονται πνευματική προκοπή, τόσο πιο έντονη επιθυμία αποκτούν για τη μετάληψή τους. Και αν και πλουτίζουν πνευματικά, κατά τη δική τους αντίληψη μοιάζουν με φτωχές, σύμφωνα με τη θεία Γραφή: Διότι «αυτοί που με τρώνε», λέει, «θα πεινάσουν κι άλλο, και αυτοί που με πίνουν θα διψάσουν κι άλλο».

ΛΟΓΟΣ ΝΑ΄. Οι φιλαλήθεις και φιλόθεες ψυχές, που επιθυμούν με πολλή ελπίδα και πίστη να ενδυθούν τελείως τον Χριστό, δεν έχουν τόσο ανάγκη από την υπενθύμιση των άλλων, ούτε ανέχονται να ελαττώνεται έστω και λίγο ο ουράνιος πόθος και ο έρωτας προς τον Κύριο, αλλά αντίθετα, προσηλωμένες εξολοκλήρου στον σταυρό του Χριστού και πληγωμένες από τον ουράνιο έρωτα προς τον πνευματικό Νυμφίο, αισθάνονται καθημερινά μέσα τους την πνευματική προκοπή. Πληγωμένες από τον επουράνιο πόθο, πεινώντας υπερβολικά για τη δικαιοσύνη των αρετών και έχοντας ακόρεστη την πολλή επιθυμία για την έλλαμψη του Πνεύματος, αν και αξιώνονται μέσω της πίστης τους να λαμβάνουν επίγνωση των θείων μυστηρίων και γίνονται μέτοχοι της ευφροσύνης της επουράνιας χάρης, δεν στηρίζονται στον εαυτό τους νομίζοντας ότι είναι κάτι, αλλά όσο αξιώνονται πνευματικών χαρισμάτων, τόσο περισσότερο ζητούν με πόνο, διακατεχόμενες ακόρεστα από τον επουράνιο πόθο. Και όσο περισσότερη πνευματική προκοπή αισθάνονται μέσα τους, τόσο περισσότερο πεινούν και διψούν για τη μετάληψη και την αύξηση της χάρης. Και όσο πλουτίζουν πνευματικά, τόσο περισσότερο θεωρούν τον εαυτό τους φτωχό, έχοντας ακόρεστο τον πνευματικό πόθο προς τον ουράνιο Νυμφίο, όπως λέει η Γραφή: «εκείνοι που με τρώνε θα πεινάσουν και άλλο, και εκείνοι που με πίνουν θα διψάσουν και άλλο».