Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 33:27

Αδελφέ, να εργάζεσαι και να μην απατάσαι· διότι η αργία δίδαξε πολλή κακία. Ο μοναχός που γογγύζει θα ζημιωθεί πολύ, ενώ εκείνος που υπομένει γενναία στο τέλος θα βρει τον πλούτο του. Ο συνετός διακονητής δεν θα αμελήσει την εργασία του, και αυτός που φοβάται τον Κύριο δεν θα σκανδαλίσει τους αδελφούς του.

Εκείνος που αργολογεί κατά την ώρα της συνάξεως, θα υποστεί διπλή κατάκριση, διότι αποσπά από την προσευχή και την ψαλμωδία εκείνον με τον οποίο συνομιλεί, αλλά συγχρόνως και όσους στέκονται πολύ κοντά του. Εκείνος που αγαπά την άσκηση, θα γίνει πιο ανθεκτικός· ενώ εκείνος που αγαπά τη μέθη, δεν θα δείξει υπομονή σε τίποτα. Εκείνος που μισεί την εργασία, θα γίνει περίεργος· η αργία δίδαξε πολλή κακία· αντίθετα εκείνος που αγαπά την εργασία, παραμένει χωρίς λύπη. Εκείνος που καυχιέται για το κύρος των γονέων του, θα αποδειχθεί αδόκιμος· διότι σε παράταξη πολέμου δεν πρόκειται να τον ωφελήσουν σε τίποτα.

Αυτό είναι σωστό· διότι έπρεπε να λάβουν αυτήν την ανταπόδοση για την τόσο μεγάλη φιλανθρωπία τους. Το γεγονός όμως ότι όσοι δεν μετέδωσαν σε εκείνους που είχαν ανάγκη από όσα οι ίδιοι διέθεταν, δεν τιμωρούνται μόνο με τη στέρηση των αγαθών, αλλά παραδίδονται και στο πυρ της γεέννης, ποια λογική άραγε να έχει αυτό; Βεβαίως λοιπόν, και αυτό έχει απόλυτα εύλογη εξήγηση, όχι λιγότερο από το προηγούμενο. Διότι μέσα από αυτό διδασκόμαστε ότι όσοι μεν έπραξαν τα αγαθά, θα απολαύσουν τα επουράνια αγαθά· ενώ όσοι δεν έχουν να κατηγορηθούν για κανένα κακό, αλλά παρέλειψαν την πράξη των αγαθών, θα οδηγηθούν στο πυρ της γεέννης μαζί με εκείνους που έπραξαν τα κακά. Εκτός εάν ισχυριστεί κανείς το εξής: ότι και το να μην πράττει κανείς το αγαθό, αποτελεί μέρος της κακίας. Διότι αυτό προέρχεται από την αργία, και η αργία είναι μέρος της κακίας· μάλλον όμως δεν είναι απλώς μέρος, αλλά πονηρή αφορμή και ρίζα, καθώς η αργία δίδαξε κάθε κακία. Ας μην θέτουμε λοιπόν ανόητα τέτοια ερωτήματα, όπως, για παράδειγμα: ποιον τόπο θα λάβει αυτός που δεν έπραξε κανένα κακό, αλλά ούτε και κανένα αγαθό;

Επομένως, δεν επιτάσσει μόνο στους άνδρες να εργάζονται, αλλά και στις γυναίκες· διότι η αργία δίδαξε κάθε κακία. Δεν είναι υπεύθυνες, λέει, μόνο για αυτό το κρίμα, αλλά και για άλλα αμαρτήματα. Αν, λοιπόν, είναι ανάρμοστο για μια γυναίκα να περιφέρεται στα σπίτια, πολύ περισσότερο είναι για μια παρθένο. Και όχι μόνο μαθαίνουν να είναι αργόσχολες, λέει, αλλά γίνονται και φλύαρες και περίεργες, λέγοντας όσα δεν πρέπει. Θέλω, λοιπόν, οι νεότερες χήρες να παντρεύονται, να τεκνοποιούν, να κυβερνούν το σπίτι τους. Τι συμβαίνει, λοιπόν, όταν και η φροντίδα για τον σύζυγο λείψει, και η μέριμνα για τον Θεό δεν τις συγκρατεί; Εύλογα γίνονται αργόσχολες, φλύαρες και περίεργες. Διότι εκείνος που δεν μεριμνά για τα δικά του, θα ασχοληθεί οπωσδήποτε με των άλλων· όπως ακριβώς εκείνος που φροντίζει για τα δικά του, δεν θα κάνει καθόλου λόγο για τα πράγματα των άλλων, ούτε θα δείξει καμία φροντίδα γι' αυτά. Λέγοντας όσα δεν πρέπει.

Ετοίμασε άλλη εστίαση, προσφέροντάς μου την πρόθυμη ακρόασή σου και μιμούμενη τον πόθο της αδελφής σου. Επομένως, δεν τα έλεγε αυτά για να εμποδίσει τη φιλοξενία· προς Θεού· πώς άλλωστε; Αλλά για να δείξει ότι δεν πρέπει την ώρα της ακρόασης του λόγου να ασχολείται κανείς με άλλα πράγματα. Και το να λέει, «Μην εργάζεστε για την τροφή που φθείρεται», δεν σημαίνει ότι υπονοεί με αυτό πως πρέπει να μένουμε σε αργία· διότι και αυτό προπάντων είναι τροφή που φθείρεται (αφού «κάθε κακία την δίδαξε η αργία»)· αλλά εννοεί το να εργαζόμαστε και να μεταδίδουμε. Διότι αυτό πλέον δεν είναι τροφή που φθείρεται. Αν όμως κάποιος μένοντας σε αργία γεμίζει την κοιλιά του και φροντίζει για τρυφηλή ζωή, αυτός εργάζεται για την τροφή που φθείρεται· όπως ακριβώς, αν κάποιος εργαζόμενος τρέφει τον Χριστό, τον ποτίζει και τον ντύνει, κανείς δεν είναι τόσο αναίσθητος και αμαθής, ώστε να πει ότι ένας τέτοιος άνθρωπος εργάζεται για την τροφή που φθείρεται, χάρη στην οποία δίνεται η υπόσχεση της μελλοντικής βασιλείας και εκείνων των αγαθών. Διότι αυτή η τροφή παραμένει στο διηνεκές. Εξάλλου, και τότε, επειδή δεν έδειχναν κανένα ενδιαφέρον για την πίστη, ούτε επιδίωκαν να μάθουν ποιος είναι αυτός που τα κάνει αυτά και με ποια δύναμη, αλλά ήθελαν μόνο ένα πράγμα, να γεμίζουν την κοιλιά τους χωρίς να κάνουν τίποτα, πολύ σωστά ονόμασε αυτού του είδους την τροφή ως τροφή που φθείρεται. Έθρεψα τα σώματά σας, λέει, ώστε με αφορμή αυτό να αναζητήσετε την άλλη τροφή, εκείνη που παραμένει, που τρέφει την ψυχή σας· εσείς όμως πάλι τρέχετε προς τη γήινη.

Αλλά πρόσεξε και εδώ το μέγεθος της φιλανθρωπίας. Διότι, ενώ έπρεπε αυτόν που αποδείχθηκε τόσο αγνώμων απέναντι στις προηγούμενες ευεργεσίες να μην τον αξιώσει πλέον καμίας συγγνώμης, αλλά να τον θέσει εκτός της δικής Του πρόνοιας· όχι μόνο δεν το έπραξε αυτό, αλλά όπως ακριβώς ένας φιλόστοργος πατέρας που έχει ένα άτακτο παιδί, κινούμενος από τη φυσική του φιλοστοργία, δεν του επιβάλλει τιμωρίες ίσες προς το σφάλμα του, ούτε πάλι το αφήνει εντελώς ελεύθερο, αλλά το σωφρονίζει με μέτρο, ώστε να μην ξεπέσει σε μεγαλύτερη κακία. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και ο αγαθός Θεός, επειδή ο άνθρωπος επέδειξε μεγάλη παρακοή, τον εξόρισε μεν από εκείνο τον τρόπο ζωής, όμως, καταστέλλοντας στο εξής το φρόνημά του για να μην αποστατήσει περισσότερο, τον καταδίκασε σε κόπο και ταλαιπωρία, λέγοντάς του σχεδόν τα εξής: Η πολλή άνεση και η ελευθερία σε οδήγησαν σε τόση παρακοή και σε έκαναν να λησμονήσεις τις δικές μου εντολές, και το γεγονός ότι δεν είχες καμία ασχολία σε παρακίνησε να φανταστείς κάτι ανώτερο από τη δική σου φύση, διότι «η αργία δίδαξε κάθε κακία». Γι' αυτόν τον λόγο, σε καταδικάζω σε κόπο και ταλαιπωρία, ώστε καλλιεργώντας τη γη να έχεις διαρκή υπόμνηση και της παρακοής σου και της ευτέλειας της δικής σου φύσης. Επειδή δηλαδή φαντάστηκες σπουδαία πράγματα και δεν θέλησες να παραμείνεις στα δικά σου όρια, γι' αυτό σε προστάζω να επιστρέψεις πάλι εκεί, στη γη από την οποία πάρθηκες· «διότι γη είσαι», λέει, «και στη γη θα επιστρέψεις».

Γ'. Πώς λοιπόν θα γνωρίσουμε ότι και τα δεύτερα έγιναν για το δικό του συμφέρον; Αν αναλογιστούμε τι θα πάθαινε, εάν αυτά δεν συνέβαιναν. Τι λοιπόν θα πάθαινε; Εάν, ενώ ο διάβολος μετά την παράβαση είχε υποσχεθεί να τους κάνει ισόθεους, εκείνος παρέμενε στην ίδια τιμή, θα περιέπιπτε σε τρία έσχατα κακά. Πρώτον μεν, θα θεωρούσε τον Θεό φθονερό, απατεώνα και ψεύτη· δεύτερον δε, τον αληθινό απατεώνα και πατέρα του ψεύδους και του φθόνου, θα τον θεωρούσε ευεργέτη και φίλο· και επιπλέον, στο εξής θα εξακολουθούσε να αμαρτάνει όντας αθάνατος. Από όλα αυτά όμως τον απάλλαξε, διώχνοντάς τον τότε από τον παράδεισο. Έτσι ακριβώς και ο ιατρός, εάν αφήσει την πληγή, προκαλεί μεγαλύτερη σήψη, ενώ εάν την αποκόψει, εμποδίζει την επιδείνωση του τραύματος να προχωρήσει περαιτέρω. «Τι λοιπόν;» λέει. «Δεν σταμάτησε μέχρι εδώ, αλλά πρόσθεσε και ιδρώτα και κόπους, επειδή τίποτε δεν είναι τόσο ακατάλληλο για την άνεση όσο η ανθρώπινη φύση». Διότι, εάν ενώ μας έχουν επιβληθεί αυτά δεν παύουμε να αμαρτάνουμε, τι δεν θα τολμούσαμε να κάνουμε, εάν ο Θεός μας άφηνε στην τρυφή και την αργία; Διότι, λέει η Γραφή, «κάθε κακία τη δίδαξε η αργία». Και αυτόν τον λόγο τον επιβεβαιώνουν όσα γίνονται καθημερινά, αλλά και όσα συνέβησαν στους προγόνους μας. Διότι λέει: «Κάθισε ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να παίξουν»· και πάλι: «Πάχυνε, βάρυνε, πλάτυνε και κλώτσησε ο αγαπημένος».

Τον ελεύθερο και τον δούλο τους καθορίζει ο χαρακτήρας. ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ΄. — Περί πονηρών δούλων. «Με λόγια δεν συνετίζεται ο σκληρός δούλος. Διότι, ακόμη κι αν κατανοήσει, εντούτοις δεν πρόκειται να υπακούσει.» «Χορτάρι και ραβδί ταιριάζουν στο γαϊδούρι, ενώ ψωμί, πειθαρχία και εργασία στον δούλο. Βάλε τον να εργάζεται κάτω από πειθαρχία, και θα βρεις ανάπαυση. Αν αφήσεις τα χέρια του ελεύθερα, θα ζητήσει την ελευθερία του. Ο ζυγός και το λουρί λυγίζουν τον τράχηλο, και για τον κακούργο δούλο αρμόζουν στρεβλώσεις και βάσανα.»

Και η Σοφία λέει: «Πολλή κακία δίδαξε η αργία». Αρμόζει, λοιπόν, στον καθένα να καρποφορεί με οποιοδήποτε έργο γίνεται σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, και με ζήλο να επιδίδεται έστω και σε ένα από τα αγαθά έργα, ώστε να μη βρεθεί εντελώς άκαρπος και γίνει παντελώς αμέτοχος των αιώνιων αγαθών.

Διότι η αργία εδίδαξε κάθε κακία, και αν πρέπει να μιλήσουμε με ακρίβεια, αυτή είναι η φθαρτή τροφή: το να επιθυμεί κανείς να ζει στην αργία. Εκείνος δε που ακολουθεί τον Χριστό, πρέπει να εργάζεται, ώστε να έχει τη δυνατότητα να μεταδίδει και στους άλλους. Διότι αυτό έχει ως μισθό την επαγγελία της μέλλουσας βασιλείας. Πώς λοιπόν, λέγει, είπε ο Κύριος ότι δεν πρέπει να εργαζόμαστε για τη φθαρτή τροφή; Για να αποκόψει τη μεγάλη τους προσήλωση γύρω από τις τροφές και να τους μεταφέρει με μέτρο προς τα πνευματικά.

Έχοντας δε επιλέξει κάποιους από τους άλλους σε κάθε ενορία, οι οποίοι δεν ήταν καθόλου λίγοι, διότι αριθμούσαν τρεις χιλιάδες πεντακόσιους, με αυτούς συναναστρεφόταν τον περισσότερο χρόνο και τους αποκάλυπτε τα βαθύτερα νοήματα των Γραφών. Εμάς δε, τους ταπεινούς και ανάξιους, εξαιτίας της άπειρης αγαθότητάς του, μας κατέστησε πιο οικείους του από τους άλλους, και βρισκόμασταν πάντοτε μαζί του, παρακολουθώντας όλα όσα έπραττε, όσα έλεγε και όσα δίδασκε μέσα από αμφότερα. Δεν τον είδαμε ποτέ να μένει αργός, αλλά είτε δίδασκε τα παιδιά, και αυτό με ποικίλους τρόπους, σε άλλα μεν γνωρίζοντας τον χαρακτήρα των γραμμάτων, σε άλλα δε διασαφηνίζοντας το νόημα των γραφόμενων, και σε άλλα καθοδηγώντας τα χέρια τους στο να γράφουν. Και όχι μόνο την ημέρα, αλλά ακόμη και τη νύχτα, είτε παραδιδόταν στην προσευχή, είτε αφοσιωνόταν στην ανάγνωση, είτε έγραφε βιβλία. Κάποιες φορές μάλιστα μοιραζόταν ταυτόχρονα σε δύο έργα, καθώς έγραφε και παράλληλα καθοδηγούσε τα παιδιά σε κάποιο από τα μαθήματα. Διότι γνώριζε ότι η αργία έχει διδάξει κάθε κακό, όπως ακριβώς διακήρυξε η σοφία, η οποία δίδαξε κάθε καλό, μέσω κάποιου από τους υπηρέτες της.