Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 33:28

Εάν όμως κάποιος τυγχάνει οκνηρός στην προσευχή, και συμπεριφέρεται με χαυνότητα, αμέλεια και περιφρόνηση στη διακονία και σε οποιαδήποτε άλλη υπηρεσία έργου που γίνεται για την ανάπαυση των αδελφών, και δεν επιδεικνύει γενναιότητα ώστε να πράττει με προθυμία και πιστότητα καθετί που του ανατίθεται, αυτός, αποκαλούμενος αργός από τον Απόστολο, έχει κριθεί ανάξιος ακόμη και του άρτου, καθώς λέει: «ο δε αργός ας μην τρώει». Και κάπου αλλού: τους αργούς και ο Κύριος τους μισεί· και, ο αργός δεν μπορεί να είναι πιστός· και η Σοφία λέει: πολλή κακία δίδαξε η αργία. Διότι οφείλει ο άνθρωπος σε οποιοδήποτε έργο γίνεται για τον Θεό να καρποφορεί, και μάλιστα με προθυμία, και να επιδίδεται έστω σε ένα καλό, ώστε, εάν βρεθεί εντελώς άκαρπος, να μην τεθεί εκτός της αιωνίου ζωής.

Επειδή, λοιπόν, η εκεί διαβίωση ήταν γεμάτη από κάθε τρυφή, προσφέροντας και την τέρψη από τη θέα αλλά και την ευφροσύνη από την απόλαυση, για να μην εκτραπεί ο άνθρωπος εξαιτίας της υπερβολικής ανέσεως (διότι, όπως λέει, η αργία δίδαξε κάθε κακία), για τον λόγο αυτόν τον πρόσταξε να εργάζεται και να φυλάσσει. Τι λοιπόν, θα πει κανείς, είχε ανάγκη ο παράδεισος από τη δική του φροντίδα; Δεν λέω αυτό, αλλά ο Θεός θέλησε προς το παρόν να έχει αυτός κάποια μικρή και σύμμετρη μέριμνα τόσο για τη φύλαξη όσο και για την εργασία. Διότι, αν ήταν απαλλαγμένος από κάθε κόπο, θα έκλινε αμέσως προς τη ραθυμία απολαμβάνοντας πολλή άνεση· ενώ τώρα, εκτελώντας μια εργασία ανώδυνη και απαλλαγμένη από ταλαιπωρία, θα αποκτούσε πιο σώφρονα διάθεση. Και η φράση ότι πρέπει να «φυλάσσει», δεν προστίθεται απλώς, αλλά τα λόγια αυτά αποτελούν συγκατάβαση, ώστε να έχει πλήρη επίγνωση, λέει, ότι υποτάσσεται σε κάποιον Δεσπότη, ο οποίος του χάρισε τόση απόλαυση και μαζί με την απόλαυση του ανέθεσε και τη φύλαξη. Διότι ο Θεός τα κάνει και τα ρυθμίζει όλα για τη δική μας ωφέλεια, και μαζί με αυτήν δωρίζει και την απόλαυση και την άνεση.

Γι' αυτόν τον λόγο και κάποιος σοφός, θέλοντας να δείξει ότι η αργία δίδαξε κάθε κακία, μιλώντας για τους δούλους λέει: «Βάλε τον σε δουλειά, για να μη μένει αδρανής». Διότι, ό,τι είναι το χαλινάρι για το άλογο, αυτό είναι και η εργασία για τη δική μας φύση. Αν η αργία ήταν κάτι καλό, η γη θα βλάσταινε τα πάντα χωρίς σπορά και χωρίς όργωμα· αλλά καμία τέτοια ενέργεια δεν επιτελεί. Αρχικά, βέβαια, ο Θεός πρόσταξε να τα παράγει όλα χωρίς όργωμα· τώρα όμως δεν ενήργησε έτσι, αλλά νομοθέτησε στους ανθρώπους και βόδια να ζεύουν, και άροτρο να σύρουν, και αυλάκια να διανοίγουν, και σπόρους να σπέρνουν, και με πολλούς άλλους τρόπους να καλλιεργούν και το αμπέλι και τα δέντρα και τα σπαρτά, προκειμένου η ενασχόληση με την εργασία να απομακρύνει από κάθε πονηρία τη διάνοια αυτών που εργάζονται.

δ΄. Αυτά όμως τα λέγω, όχι για να επιβάλω την αργία· μη γένοιτο· αλλά διότι επιθυμώ διακαώς όλοι να εργάζονται, επειδή η αργία δίδαξε κάθε κακία. Σας παρακαλώ, όμως, να μην είστε ανελεήμονες ούτε σκληροί. Επειδή και ο Παύλος, αφού απηύθυνε μύριες μομφές και είπε: «Εάν κάποιος δεν θέλει να εργάζεται, ούτε και να τρώει», δεν περιορίστηκε σε αυτό, αλλά πρόσθεσε: «Εσείς όμως μην αποκάμετε να πράττετε το καλό». Και όμως, αυτά είναι αντίθετα μεταξύ τους. Διότι, εάν τους διέταξες να μην τρώνε, πώς προτρέπεις εμάς να τους δίνουμε;

Αλλά πρόσεξε και εδώ το μέγεθος της φιλανθρωπίας. Διότι, ενώ έπρεπε αυτόν που αποδείχθηκε τόσο αγνώμων απέναντι στις προηγούμενες ευεργεσίες να μην τον αξιώσει πλέον καμίας συγγνώμης, αλλά να τον θέσει εκτός της δικής Του πρόνοιας· όχι μόνο δεν το έπραξε αυτό, αλλά όπως ακριβώς ένας φιλόστοργος πατέρας που έχει ένα άτακτο παιδί, κινούμενος από τη φυσική του φιλοστοργία, δεν του επιβάλλει τιμωρίες ίσες προς το σφάλμα του, ούτε πάλι το αφήνει εντελώς ελεύθερο, αλλά το σωφρονίζει με μέτρο, ώστε να μην ξεπέσει σε μεγαλύτερη κακία. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και ο αγαθός Θεός, επειδή ο άνθρωπος επέδειξε μεγάλη παρακοή, τον εξόρισε μεν από εκείνο τον τρόπο ζωής, όμως, καταστέλλοντας στο εξής το φρόνημά του για να μην αποστατήσει περισσότερο, τον καταδίκασε σε κόπο και ταλαιπωρία, λέγοντάς του σχεδόν τα εξής: Η πολλή άνεση και η ελευθερία σε οδήγησαν σε τόση παρακοή και σε έκαναν να λησμονήσεις τις δικές μου εντολές, και το γεγονός ότι δεν είχες καμία ασχολία σε παρακίνησε να φανταστείς κάτι ανώτερο από τη δική σου φύση, διότι «η αργία δίδαξε κάθε κακία». Γι' αυτόν τον λόγο, σε καταδικάζω σε κόπο και ταλαιπωρία, ώστε καλλιεργώντας τη γη να έχεις διαρκή υπόμνηση και της παρακοής σου και της ευτέλειας της δικής σου φύσης. Επειδή δηλαδή φαντάστηκες σπουδαία πράγματα και δεν θέλησες να παραμείνεις στα δικά σου όρια, γι' αυτό σε προστάζω να επιστρέψεις πάλι εκεί, στη γη από την οποία πάρθηκες· «διότι γη είσαι», λέει, «και στη γη θα επιστρέψεις».

Γ'. Πώς λοιπόν θα γνωρίσουμε ότι και τα δεύτερα έγιναν για το δικό του συμφέρον; Αν αναλογιστούμε τι θα πάθαινε, εάν αυτά δεν συνέβαιναν. Τι λοιπόν θα πάθαινε; Εάν, ενώ ο διάβολος μετά την παράβαση είχε υποσχεθεί να τους κάνει ισόθεους, εκείνος παρέμενε στην ίδια τιμή, θα περιέπιπτε σε τρία έσχατα κακά. Πρώτον μεν, θα θεωρούσε τον Θεό φθονερό, απατεώνα και ψεύτη· δεύτερον δε, τον αληθινό απατεώνα και πατέρα του ψεύδους και του φθόνου, θα τον θεωρούσε ευεργέτη και φίλο· και επιπλέον, στο εξής θα εξακολουθούσε να αμαρτάνει όντας αθάνατος. Από όλα αυτά όμως τον απάλλαξε, διώχνοντάς τον τότε από τον παράδεισο. Έτσι ακριβώς και ο ιατρός, εάν αφήσει την πληγή, προκαλεί μεγαλύτερη σήψη, ενώ εάν την αποκόψει, εμποδίζει την επιδείνωση του τραύματος να προχωρήσει περαιτέρω. «Τι λοιπόν;» λέει. «Δεν σταμάτησε μέχρι εδώ, αλλά πρόσθεσε και ιδρώτα και κόπους, επειδή τίποτε δεν είναι τόσο ακατάλληλο για την άνεση όσο η ανθρώπινη φύση». Διότι, εάν ενώ μας έχουν επιβληθεί αυτά δεν παύουμε να αμαρτάνουμε, τι δεν θα τολμούσαμε να κάνουμε, εάν ο Θεός μας άφηνε στην τρυφή και την αργία; Διότι, λέει η Γραφή, «κάθε κακία τη δίδαξε η αργία». Και αυτόν τον λόγο τον επιβεβαιώνουν όσα γίνονται καθημερινά, αλλά και όσα συνέβησαν στους προγόνους μας. Διότι λέει: «Κάθισε ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να παίξουν»· και πάλι: «Πάχυνε, βάρυνε, πλάτυνε και κλώτσησε ο αγαπημένος».

«Βάλε τον σε εργασία, για να μην αργοσχολεί. Διότι η αργία δίδαξε πολλή κακία.» «Μην ντραπείς να ματώσεις τα πλευρά ενός πονηρού δούλου.» Είναι ίδιον των κακών δούλων να αθετούν τη δεσποτεία, και να επαναστατούν ενάντια στην εξουσία, και να καθιστούν τον ελεύθερο συνδούλό τους.

Όπως η θύρα στρέφεται πάνω στον μεντεσέ της, έτσι και ο οκνηρός πάνω στο κρεβάτι του. Όταν ο οκνηρός κρύψει το χέρι του στον κόρφο του, δεν μπορεί ούτε στο στόμα του να το φέρει. Οι οδοί του καταφρονητή οδηγούν στην απώλεια. Με την οκνηρία ταπεινώνεται η υπόληψη, και με την αργία των χεριών στενάζει η οικία. Μη γίνεσαι γρήγορος στη γλώσσα, αλλά νωθρός και χαλαρός στα έργα σου. Πολλή κακία δίδαξε η αργία. Πλησιάζοντας δε και εκείνος που είχε λάβει το ένα τάλαντο, είπε: «Κύριε, σε γνώριζα ότι είσαι σκληρός άνθρωπος, που θερίζεις εκεί όπου δεν έσπειρες, και συνάγεις από εκεί όπου δεν σκόρπισες· και επειδή φοβήθηκα, πήγα και έκρυψα το τάλαντό σου μέσα στη γη. Δες, έχεις το δικό σου». Αποκρινόμενος ο κύριός του, του είπε: «Δούλε πονηρέ και οκνηρέ, εφόσον γνώριζες ότι είμαι σκληρός άνθρωπος, που θερίζω εκεί όπου δεν έσπειρα, και συνάγω από εκεί όπου δεν σκόρπισα· έπρεπε λοιπόν να καταθέσεις τα χρήματά μου στους τραπεζίτες, και όταν θα επέστρεφα εγώ, θα έπαιρνα το δικό μου μαζί με τον τόκο. Πάρτε, λοιπόν, από αυτόν το τάλαντο, και δώστε το σε εκείνον που έχει τα δέκα τάλαντα. Διότι σε καθέναν που έχει, θα του δοθεί και θα του περισσεύσει· από εκείνον όμως που δεν έχει, και αυτό που έχει θα του αφαιρεθεί. Και τον άχρηστο δούλο πετάξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι».

Και «ότι είναι καλή και θεάρεστη», κατά τον Μέγα Βασίλειο, «η σωματική εργασία», φαίνεται από το ότι και στον προπάτορά μας ο Θεός έδωσε εντολή να εργάζεται και να φυλάττει τον θείο παράδεισο. Και λέει σχετικά με αυτό ο σοφός στα θεία και χρυσορρήμων Χρυσόστομος: «Μήπως είχε ανάγκη ο παράδεισος από τη φύλαξη του Αδάμ; Μήπως είχε ανάγκη από τη δική του σκαπάνη; Σε καμία περίπτωση. Αλλά, επειδή η αργία δίδαξε κάθε κακία, τον πρόσταξε ο Θεός να εργάζεται και να φυλάττει. Αλλά ούτε και έτσι δεν απέφυγε την κακουργία του διαβόλου».

Και ω, πόσο μακριά είναι από τη γνώση του Ευαγγελίου και από τον σκοπό του Κυρίου Ιησού Χριστού! Ο σκοπός του Κυρίου, αδελφοί, για τον οποίο ήλθε στη γη, δεν ήταν τέτοιος· όχι· αλλά ήταν για να διδάξει τους ανθρώπους να ταπεινώνονται, να είναι πτωχοί και να μην κάθονται αργοί, επειδή σύμφωνα με τον Σειράχ: «πολλή (δηλαδή κάθε) κακία δίδαξε η αργία».

Γι' αυτό τον λόγο και κάποιος σοφός, καταδεικνύοντας ότι η αργία δίδαξε κάθε κακία, αναφερόμενος στους υπηρέτες λέει: «Βάλε τον να εργαστεί, για να μην μένει αργός». Διότι, ό,τι είναι το χαλινάρι για το άλογο, αυτό ακριβώς είναι η εργασία για τη δική μας φύση. Εάν η αργία ήταν κάτι καλό, η γη θα τα βλάσταινε όλα άσπαρτα και ανόργωτα, αλλά δεν κάνει τίποτα τέτοιο.

Εάν, όμως, κάποιος είναι πιο οκνηρός στην προσευχή, στη διακονία, και στην υπόλοιπη παροχή οποιουδήποτε έργου που γίνεται για την ανάπαυση των αδελφών, και διάκειται με χαυνότητα, αμέλεια και περιφρόνηση, και δεν επιδεικνύει ανδρεία ώστε να πράττει με ζήλο και πίστη αυτό που του προστάζεται, αυτός ονομάζεται από τον Απόστολο αργός, επειδή δεν εργάζεται τίποτα αλλά περιεργάζεται, και (ο Απόστολος) αποφαίνεται ότι δεν είναι άξιος ούτε για το ψωμί, λέγοντας: «Ο αργός ούτε να τρώει». Και αλλού: «Τους αργούς και ο Θεός τους μισεί», και «ο αργός δεν μπορεί ούτε να είναι πιστός». Και στη Σοφία λέγει: «Πολλή κακία δίδαξε η αργία». Διότι ο καθένας οφείλει, σε οποιοδήποτε έργο γίνεται για τον Κύριο, να καρποφορεί και να είναι επιμελής έστω και σε ένα καλό, για να μη βρεθεί εντελώς άκαρπος και μείνει εκτός της αιώνιας ζωής.

Και εσύ μόνος είσαι δάσκαλος για τους ανθρώπους, διαπαιδαγωγώντας τους εμπράκτως ότι πλαστήκαμε για αγαθά έργα· διότι έχεις διδαχθεί ότι η αργία δίδαξε κάθε κακία και ότι, κατά κανόνα, είναι αναπόφευκτο εκείνοι που δεν επιθυμούν να εργάζονται να περιεργάζονται τις υποθέσεις των άλλων.