Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 34:23

Απόκριση του Βαρσανουφίου: Εάν και ο άνθρωπος δεν πράξει το κατά δύναμιν και δεν το ενώσει με την προσευχή των αγίων, δεν ωφελείται καθόλου από το ότι προσεύχονται οι άγιοι υπέρ αυτού. Εάν εκείνοι εγκρατεύονται και προσεύχονται θερμά γι' αυτόν, ενώ αυτός ζει με σπατάλη και ακολασία, σε τι ωφελεί η δέησή τους υπέρ αυτού; Διότι εκπληρώνεται το ρητό: «Ο ένας οικοδομεί και ο άλλος γκρεμίζει, τι περισσότερο κέρδισαν παρά κόπους;». Διότι, εάν ήταν δυνατόν να γίνει αυτό, δηλαδή να σώζεται εκείνος για τον οποίον προσεύχονται οι άγιοι χωρίς ο ίδιος να προσπαθεί έστω και λίγο, τίποτα δεν θα τους εμπόδιζε να το κάνουν αυτό για όλους τους αμαρτωλούς του κόσμου. Εάν όμως κοπιάσει έστω και λίγο ο αμαρτωλός, τότε έχει ανάγκη και από την προσευχή του δικαίου. Διότι λέει ο Απόστολος: «Πολύ ισχύει η δέηση του δικαίου όταν ενεργείται», δηλαδή, όταν προσεύχεται θερμά ο άγιος και δίκαιος, πρέπει να συνεργεί και ο αμαρτωλός κατά τη δύναμή του μέσω της μετάνοιας στη δέηση των αγίων, καθώς ο ίδιος είναι ανίκανος από μόνος του να ξεπληρώσει τα χρέη του. Διότι αυτός μεν συνεισφέρει λίγα, ενώ η δέηση των αγίων τα πολλά. Όπως ακριβώς εάν κάποιος έχει ανάγκη να σηκώσει δέκα μόδια σιταριού και δεν μπορεί ούτε καν τα δύο, βρει όμως έναν άνθρωπο που φοβάται τον Θεό, ο οποίος σηκώνει γι' αυτόν τα εννέα και του αφήνει το ένα, τον σώζει, ώστε να φτάσει ασφαλής στην πόλη και να μην καταστραφεί στον δρόμο από ληστές. Το ίδιο συμβαίνει και εδώ.

Βʹ. Βλέπεις πώς αυτά μεν τα διδάγματα είναι παντού σωτήρια, εκείνα δε τα ακούσματα είναι παντού άχρηστα; Ποιο λοιπόν είναι το όφελος της νηστείας, πες μου, όταν ως προς το σώμα μεν νηστεύεις, μέσω δε των οφθαλμών μοιχεύεις; Διότι μοιχεία δεν είναι μόνο η σαρκική συνεύρεση, ούτε η σωματική επαφή, αλλά και το ακόλαστο βλέμμα· ποιο είναι το όφελος όταν παρευρίσκεσαι και εδώ και εκεί; Εγώ διαπαιδαγωγώ, εκείνος διαφθείρει· εγώ χορηγώ φάρμακα στη νόσο, εκείνος προσθέτει αιτία στη νόσο· εγώ σβήνω τη φλόγα της φύσεως, εκείνος ανάβει τη φλόγα της επιθυμίας. Ποιο είναι το όφελος, πες μου; Ο ένας οικοδομεί και ο άλλος γκρεμίζει· τι παραπάνω ωφελήθηκαν παρά μόνο κόπους; Ας μη συχνάζουμε λοιπόν και εδώ και εκεί, αλλά μόνο εδώ ας παραμένουμε, για να βρισκόμαστε εδώ επωφελώς, για να μη βρισκόμαστε εδώ μάταια, για να μην είμαστε άσκοπα, ούτε προς καταδίκη. Ο ένας οικοδομεί και ο άλλος γκρεμίζει· τι παραπάνω ωφελήθηκαν παρά μόνο κόπους; Μολονότι, ακόμη κι αν αυτοί που οικοδομούν είναι πολλοί, και αυτός που γκρεμίζει είναι ένας, η ευκολία της καταστροφής νικά την πολυχειρία αυτών που οικοδομούν.

Ή δεν ακούς κάποιον σοφό που λέει: «Ένας να οικοδομεί και ένας να κατεδαφίζει, τι περισσότερο ωφελήθηκαν παρά μόνο κόπους;» Αυτό ακριβώς συμβαίνει και τώρα. Διότι, όταν όσα οικοδομήθηκαν εδώ από εμάς με τη συνεχή διδασκαλία και τούτη την πνευματική προτροπή, μόλις απέλθεις εκεί τα κατεδαφίσεις όλα μονομιάς και, τρόπον τινά, τα ισοπεδώσεις, ποιο είναι το όφελος να αρχίσουμε πάλι εμείς το έργο της οικοδομής εξυπαρχής, και πάλι εσείς το έργο της κατεδάφισης; Δείγμα πόσης ανοίας και παραφροσύνης δεν θα ήταν αυτό; Πες μου, δηλαδή, εάν έβλεπες κάποιον να το κάνει αυτό σε τούτες τις αισθητές οικοδομές που γίνονται με λίθους, δεν θα τον αντιμετώπιζες ως παράφρονα, που κοπιάζει άσκοπα και μάταια, και που καταναλώνει όλα του τα υπάρχοντα χωρίς κανένα απολύτως όφελος; Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο να αναλογίζεσαι και για τούτη την πνευματική οικοδομή, και να εκφέρεις την ίδια κρίση.

Τη μετάνοια όμως την καταστρέφει το να εμπλέκεται κανείς και πάλι στα ίδια κακά. «Διότι», λέει, «όταν ο ένας οικοδομεί και ο άλλος γκρεμίζει, τι περισσότερο ωφελήθηκαν παρά μόνο τον κόπο τους; Ή αυτός που πλένεται ύστερα από επαφή με νεκρό και τον αγγίζει πάλι, τι ωφελήθηκε από το λουτρό του;»

Έπειτα, ενώ ακόμη μιλούσε αυτός, ένας άλλος άγγελος παρουσιάζεται μετά από λίγο και δοκιμάζει να μας εξαπατήσει με διαφορετικό τρόπο. Είδα υποτακτικούς γεμάτους κατάνυξη, προσηνείς, εγκρατείς, ζηλωτές, ακαταμάχητους και θερμούς, οι οποίοι έγιναν έτσι χάρη στη σκέπη του πνευματικού πατέρα· στους οποίους οι δαίμονες, αφού τους πλησίασαν, έσπειραν τον λογισμό ότι είναι πλέον ικανοί για την ησυχία, ως το τέλειο πλέον έπαθλο, και ότι έχουν τη δύναμη να φθάσουν δι' αυτής στην απάθεια. Και πράγματι, αφού εξαπατήθηκαν και βγήκαν από το λιμάνι στο πέλαγος, όταν τους κατέλαβε η τρικυμία, επειδή στερούνταν κυβερνήτες, κινδύνευσαν οικτρά από αυτή την ρυπαρή και αλμυρή θάλασσα. Είναι ανάγκη η θάλασσα να ταραχθεί και να αγριέψει, ώστε την ύλη που κατέβασαν μέσα της οι ποταμοί των παθών, τα χόρτα και κάθε σαπίλα, να τα αποβάλει πάλι στη γη μέσω των κυμάτων· ας παρατηρήσουμε, και θα διαπιστώσουμε ότι μετά την τρικυμία της θάλασσας επέρχεται βαθιά γαλήνη. Εκείνος που άλλοτε υπακούει και άλλοτε παρακούει τον πνευματικό του πατέρα, μοιάζει με άνθρωπο που άλλοτε βάζει στο μάτι του κολλύριο και άλλοτε άσβεστο. Διότι, όπως λέγεται, όταν ο ένας οικοδομεί και ο άλλος γκρεμίζει, τι ωφελήθηκαν παρά μόνο κόπους; Μην εξαπατάσαι, ω υιέ υπάκουε στον Κύριο, από το πνεύμα της οίησης, και μην αναφέρεις τα σφάλματά σου στον διδάσκαλο δήθεν ως πράξεις κάποιου άλλου προσώπου. Διότι δεν είναι δυνατόν να απαλλαγεί κανείς από την ντροπή χωρίς να υποστεί ντροπή. Αποκάλυψε την πληγή σου στον ιατρό· πες την, και μην ντρέπεσαι.

Πριν από την υπακοή έθεσε, σαν προμήτορες, τις τρεις αρετές, δηλαδή τη φυγή από τον κόσμο μαζί με την απροσπάθεια και την ξενιτεία, με τις οποίες και δια των οποίων αποκτάται η χριστομίμητη υπακοή, «χωρίς την οποία», λέει, «κανένας από τους εμπαθείς δεν θα δει τον Κύριο», και ότι «εκείνος που πότε υπακούει στον πατέρα του και πότε παρακούει, μοιάζει με τον άνθρωπο που πότε βάζει κολλύριο και πότε άσβεστο στο μάτι του· “ο ένας”, λέει, “οικοδομεί και ο άλλος γκρεμίζει, τι άλλο κέρδισαν παρά κόπους;”». Δες πόσο αξιοθαύμαστη είναι η σοφία και η σύνεση του πατέρα, ο οποίος δεν τοποθέτησε την υπακοή ούτε ως δεύτερη ούτε ως τρίτη ούτε πάλι ως πέμπτη ή έκτη, αλλά ως τέταρτη βαθμίδα· διότι γνώριζε ο σοφότατος ότι κανείς δεν μπορεί ποτέ να φτάσει στην απροσπάθεια προς τον κόσμο και τα πράγματά του, εάν πρώτα δεν ξεφύγει από αυτόν ειλικρινά για χάρη του Θεού. Όποιος όμως αποδράσει από την προσκόλληση σε αυτόν και σε όλα όσα υπάγονται σε αυτόν, είτε γονείς και αδελφούς είτε συγγενείς και τέκνα μαζί με γυναίκες και, για να μιλήσουμε γενικά, από τα πάντα, τι άλλο του απομένει να αποκτήσει, αν όχι βεβαίως την ταπεινή ξενιτεία, η οποία ακολουθεί πρόθυμα τη μακάρια υπακοή, που τόσο γρήγορα την καταλαμβάνει και ενώνεται μαζί της;