Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 4:23

Και εσύ, λοιπόν, αγαπητέ, εάν μεν έχεις να πεις κάτι τέτοιο, το οποίο μπορεί να κάνει καλύτερο αυτόν που ακούει, μην κρατήσεις τον λόγο σου σε καιρό σωτηρίας. Εάν, όμως, δεν έχεις τίποτε τέτοιο, παρά μόνο λόγια πονηρά και διεφθαρμένα, σώπασε, μην κατηγορήσεις τον πλησίον. Διότι αυτός ο λόγος είναι σαθρός, και δεν οικοδομεί τον ακροατή, αλλά αντιθέτως τον καταστρέφει. Επειδή, εάν μεν εκείνος φροντίζει για την αρετή, πολλές φορές παρασύρεται στην αλαζονεία· εάν πάλι είναι αμελής, γίνεται ακόμη πιο ράθυμος. Εάν πρόκειται να ξεστομίσεις λόγο αισχρό και γεμάτο αστεϊσμούς, σώπασε. Διότι και αυτός ο λόγος είναι σαθρός, αφού καθιστά πιο ακόλαστους και αυτόν που μιλά και αυτόν που ακούει, και ανάβει μέσα στον καθένα τις πονηρές επιθυμίες. Όπως ακριβώς, λοιπόν, τα ξύλα γίνονται τροφή και καύσιμη ύλη για τη φωτιά, έτσι γίνονται και τα λόγια για τις πονηρές σκέψεις. Γι' αυτό δεν πρέπει οπωσδήποτε να εκφράζουμε όλα όσα έχουμε στη διάνοιά μας· απεναντίας, πρέπει να φροντίζουμε να εξορίζουμε ακόμη και από την ίδια τη διάνοια τις πονηρές επιθυμίες και κάθε αισχρή σκέψη. Εάν, όμως, κάποτε από απροσεξία δεχθούμε ρυπαρούς λογισμούς, ποτέ να μην τους εκφέρουμε δια της γλώσσας, αλλά να τους αποπνίγουμε δια της σιωπής.

Γι' αυτό και κάποιος λέει: «Μην εμποδίσεις τον λόγο σε καιρό σωτηρίας». Είδες τον καιρό της εκφοράς του; Άλλος πάλι, μιλώντας για τον καιρό της σιωπής, λέει: «Αν έχεις λόγο να πεις, αποκρίσου· αν όμως όχι, ας είναι το χέρι σου πάνω στο στόμα σου». Και πάλι: «Εκείνος που φλυαρεί θα μισηθεί». Και: «Καλύτερος είναι ο άνθρωπος που αποκρύπτει τη μωρία του, παρά ο άνθρωπος που αποκρύπτει τη σοφία του». Άκουσες κάποιον λόγο; Ας πεθάνει μέσα σου. Έχε θάρρος, δεν πρόκειται να σε διαρρήξει. Και πάλι: «Εξαιτίας ενός λόγου ο άφρων θα κυριευθεί από ωδίνες, όπως η επίτοκος εξαιτίας του βρέφους». Έπειτα, σχετικά και με το μέτρο των λόγων: «Μίλησε, νεαρέ, αν σου είναι αναγκαίο, το πολύ δύο φορές· αν ερωτηθείς, συνόψισε τα πολλά σε λίγα». Διότι απαιτείται μεγάλη προσοχή στους λογισμούς, ώστε να χρησιμοποιεί κανείς την εξουσία της γλώσσας με πολλή ασφάλεια. Γι' αυτό και πάλι έλεγε: «Υπάρχει έλεγχος που δεν είναι ωραίος· και υπάρχει κάποιος που σιωπά και αναδεικνύεται σοφός». Διότι δεν πρέπει μόνο να σιωπά κανείς, και να ομιλεί εγκαίρως, αλλά και να το πράττει με πολλή χάρη. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Ο λόγος σας να είναι πάντοτε γεμάτος χάρη, αρτυμένος με αλάτι, ώστε να γνωρίζετε πώς πρέπει να αποκρίνεστε στον καθένα».

Τέτοια είναι η μετάνοια· διότι, ανυψώνοντας την καρδιά που την κατέχει σε ύψος ουράνιο, με την πηγή των δακρύων αποκαθαίρει την παλαιότητα των αμαρτημάτων, και την ενδύει με την καινότητα του Πνεύματος. Γι' αυτό και το Πνεύμα λέει προς την ψυχή που βρίσκεται σε μετάνοια: «Θα ανακαινιστεί η νεότητά σου σαν του αετού». Γνωρίζοντας ότι αυτή είναι δραστικότερη από όλες τις αρετές, ο μέγας ιατρός των ψυχών μας συμβουλεύει λέγοντας: «Μετανοείτε, διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Προσέλθετε στη μετάνοια με θάρρος. Κοιτάξτε τις αρχαίες γενεές και δείτε, ποιος πίστεψε στον Κύριο και ντροπιάστηκε; Ή ποιος παρέμεινε στον φόβο Του και εγκαταλείφθηκε; Ή ποιος Τον επικαλέστηκε και Εκείνος τον παρέβλεψε; Διότι ο Κύριος είναι οικτίρμων και ελεήμων, και συγχωρεί αμαρτίες, και σώζει σε καιρό θλίψεως. Και μην ντραπείς, τέκνο μου, να ομολογήσεις τις αμαρτίες σου· διότι υπάρχει ντροπή που επιφέρει αμαρτία, και υπάρχει ντροπή που είναι δόξα και χάρη. Η ψυχή που μετανοεί εδώ λαμβάνει την άφεση των αμαρτημάτων· διότι στον άδη ποιος θα εξομολογηθεί στον Κύριο;

«Καιρός πολέμου, και καιρός ειρήνης.» «Γιατί αποσιωπήσατε την ασέβεια και τρυγήσατε τις αδικίες της;» «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα παιδείας, για να γνωρίζω πότε πρέπει να αρθρώσω λόγο.» «Να τηρείς τον κατάλληλο καιρό, και να φυλάγεσαι από το κακό.» —«Μην κάνεις τον σοφό σε ακατάλληλη στιγμή.» —«Μην εμποδίσεις τον λόγο σε καιρό σωτηρίας.» «Ο σοφός άνθρωπος θα σιωπήσει μέχρι την κατάλληλη στιγμή. Από το στόμα του ανόητου θα αποδοκιμαστεί η παραβολή· διότι δεν πρόκειται να την πει στον κατάλληλο καιρό της.» «Να χαίρεστε με όσους χαίρονται, και να κλαίτε με όσους κλαίνε. Προσέχετε πώς πορεύεστε, όχι ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί· εξαγοραζόμενοι τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές. Γι' αυτό μην γίνεστε άφρονες, αλλά να κατανοείτε ποιο είναι το θέλημα του Θεού.» «Να πορεύεστε με σοφία προς τους έξω, εξαγοραζόμενοι τον καιρό. Ο λόγος σας να είναι πάντοτε με χάρη, αρτυμένος με αλάτι, ώστε να γνωρίζετε πώς πρέπει να απαντάτε στον καθένα.» Είναι σφοδρός ο πόθος; Άδραξε αυτό που ποθείς. Όσο ο σίδηρος είναι θερμός, ας σκληρυνθεί στο ψυχρό, μήπως και παρεμβληθεί κάτι ενδιάμεσα και ανακόψει τον πόθο.

Διάλεξη του Νικήτα, μοναχού και πρεσβυτέρου της Μονής του Στουδίου, προς τους Φράγκους, δηλαδή τους Λατίνους. «Αν έχεις σύνεση», λέει ο σοφός, «αποκρίσου στον πλησίον» και «μην εμποδίσεις τον λόγο στην κατάλληλη στιγμή»· ο δε Πέτρος, η κορυφή των κορυφαίων, προτρέποντας με αυτόν τον τρόπο λέει: «να είστε πάντοτε έτοιμοι προς απολογία σε καθέναν που σας ζητά» λόγο «περί της ελπίδας που κρύβετε μέσα σας, με πραότητα και φόβο». Για να μη φανούμε λοιπόν στερημένοι σύνεσης και της αρμόζουσας απολογίας απέναντι στους Ρωμαίους, οι οποίοι μόλις τώρα προέβαλαν σε εμάς, μέσω του ευλαβέστατου πατέρα και αδελφού Βασιλείου —του διατελέσαντος ηγουμένου των εκεί ιερών μοναστηριών του Αγίου Βενεδίκτου— και μέσω του θεοφιλέστατου αρχιεπισκόπου Βάρεως, προτείνοντάς μας τη συζήτηση ορισμένων ζητημάτων σχετικά με τα όσα τελούνται στην εκκλησιαστική τους ιεραρχία (αναφέρομαι βεβαίως στα άζυμα, στη νηστεία του Σαββάτου, στον γάμο των ιερέων και στην τέλεια Θεία Λειτουργία που τελείται από αυτούς καθημερινά κατά την περίοδο της πάνσεπτης νηστείας), απευθύνουμε τον λόγο προς αυτούς σύμφωνα με την άνωθεν χορηγία του Πνεύματος. Ας αρχίσουμε λοιπόν ως εξής: Άνδρες Ρωμαίοι, τόσο εσείς που κατοικείτε ανάμεσά μας όσο και εσείς που παρεπιδημείτε στις πόλεις μας, να γνωρίζετε πως δεν υπάρχει τίποτα κοινό ανάμεσα σε εμάς, που είμαστε πιστοί και φέρουμε το όνομα του Χριστού, και στα παλαιά έθιμα των Ιουδαίων, εφόσον τα στοιχεία της λευιτικής τους λατρείας έχουν ορθώς απορριφθεί από τον Θεό από παλιά, ακόμη και πριν από την έλευση του Λόγου.