Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 5:12

Τέτοιοι είναι εκείνοι που δεν εργάζονται καθόλου, αλλά περιεργάζονται, καταλαλούν και φλυαρούν χωρίς φόβο Θεού. Επιπλέον δε είναι και προπετείς σε ασυνάρτητα λόγια, με το πρόσχημα δήθεν της διδασκαλίας, χωρίς να κατανοούν ούτε αυτά που λένε ούτε για ποια πράγματα διαβεβαιώνουν. Και: αν έχεις σύνεση, απάντησε στον αδελφό σου. Ειδάλλως, βάλε το χέρι στο στόμα σου. Αν πάλι είναι καιρός να μιλήσεις, είναι καλό να πεις λόγο την κατάλληλη στιγμή. Διότι λέγει: ο λόγος σας ας είναι πάντοτε αρτυμένος με αλάτι, ώστε να γνωρίζετε πώς πρέπει να απαντάτε στον καθένα χωριστά. Διότι κάθε λόγος είναι κοπιαστικός, και αυτός που προσθέτει γνώση προσθέτει πόνο. Εκείνος δε που είναι προπετής στα χείλη θα πέσει σε κακά. Διότι λόγω της απουσίας παιδείας στη γλώσσα επέρχεται οργή. Ενώ ο άκακος φυλάγει τη γλώσσα του, επειδή αγαπά την ψυχή του. Διότι εκείνοι που μεταχειρίζονται την κολακεία εξαπατούν τις καρδιές των άκακων, και καλοπιάνοντάς τους τούς πλανάνε. Ας φοβηθούμε λοιπόν την καταδίκη των δασκάλων. Διότι η καταδίκη είναι βαρύτερη για όσους λένε και δεν πράττουν, οι οποίοι διδάσκουν ψευδώνυμη γνώση και εμβατεύουν μάταια και υπερηφανεύονται από τον σαρκικό τους νου, ως τυφλοί που οδηγούν τυφλούς, με αποτέλεσμα να πέφτουν και οι δύο σε λάκκο. Διότι από την έκβαση του λόγου του θα αναγνωριστεί ο άνθρωπος.

Αυτό θα μπορούσες να το μάθεις ακριβώς και από τα επόμενα. <Και όταν τον βρήκαν πέρα από τη θάλασσα, του είπαν: Ραββί, πότε ήρθες εδώ;> Ο λόγος τους παίρνει μεν τη μορφή διάθεσης εκείνων που αγαπούν, και προσποιείται κατά κάποιον τρόπο γλυκύτητα, όμως ελέγχεται ως εντελώς ανόητος και παιδαριώδης. Διότι, αφού συνάντησαν έναν τόσο σπουδαίο διδάσκαλο, δεν έπρεπε να λένε κάτι μάταιο και να βιάζονται να μάθουν το τίποτα. Γιατί, άραγε, έπρεπε να περιεργάζονται πότε τυχόν έφτασε ο ίδιος; Και τι ήταν πιθανό να ωφεληθούν μαθαίνοντάς το αυτό; Συνεπώς, πρέπει να αναζητούνται σοφά πράγματα από τους σοφούς, και ας προτιμάται η συνετή σιωπή από τους απερίσκεπτους λόγους. Διότι ο μαθητής του Χριστού προστάζει να είναι αρτυμένος με αλάτι ο λόγος μας. Κάποιος άλλος από τους σοφούς προτρέπει σε αυτό λέγοντας: «Τέκνο, αν μεν έχεις λόγο συνέσεως, αποκρίσου. Αν όμως όχι, ας μπει το χέρι στο στόμα σου». Και το πόσο φαύλο είναι να κατακρίνεται κάποιος για αχαλίνωτη γλώσσα, θα το γνωρίσουμε και από κάτι άλλο: «Διότι αν κάποιος, λέει, νομίζει ότι είναι θρήσκος ανάμεσά σας, χωρίς να χαλιναγωγεί τη γλώσσα του, αλλά απατώντας την καρδιά του, αυτού η θρησκεία είναι μάταιη». <Αποκρίθηκε σε αυτούς ο Ιησούς και είπε: Αμήν σας λέω, με ζητάτε όχι επειδή είδατε σημείο, αλλά επειδή φάγατε από τους άρτους και χορτάσατε.> Θα πούμε λοιπόν κάτι κοινό, όμως λίγο τετριμμένο από τη συνήθεια.

Όσοι διαπαιδαγωγούνται στην ευσέβεια, επιβάλλουν στη γλώσσα το χαλινάρι της αγαθής φρόνησης, επιτρέποντάς της να λέει μόνο εκείνα που δεν βλάπτουν. Διδάσκοντάς μας αυτό ένας από τους σοφούς έλεγε: «Τέκνο μου, αν έχεις λόγο συνέσεως, αποκρίσου· αν όχι, ας είναι το χέρι σου στο στόμα σου». Διότι «θάνατος και ζωή βρίσκονται στο χέρι της γλώσσας», δηλαδή στην εξουσία της, «και εκείνοι που την εξουσιάζουν θα φάνε τους καρπούς της». Επειδή όμως το να ελέγξει κανείς τη γλώσσα δεν είναι καθόλου εύκολο, άνωθεν μας διδάσκει και αυτό ο ψαλμωδός λέγοντας: «Θέσε, Κύριε, φυλακή στο στόμα μου». Ας μην καταλαλούμε λοιπόν ο ένας τον άλλον, ούτε να κατακρίνουμε τους αδελφούς μας. Διότι εκείνος που κυβερνάται με σύνεση δεν βλέπει τις αμαρτίες των άλλων, αλλά, ατενίζοντας τα δικά του κακά, χύνει για αυτά καλό δάκρυ, ώστε να λάβει την άφεση από τον Θεό. Επειδή είναι αδύνατον, όντας άνθρωποι και τόσο ασθενείς, να μην υποπίπτουμε οπωσδήποτε έστω και σε λίγα ατοπήματα. Το να μην υποπέσει όμως κανείς απολύτως σε τίποτα, ανήκει εκ φύσεως μόνο στον Θεό. Για εμάς όμως, που βρισκόμαστε στις αμαρτίες, είναι αναγκαίο να μην χαιρόμαστε με τα κακά των άλλων, αλλά να φροντίζουμε πώς θα μείνουμε οι ίδιοι μακριά από τα φαύλα.

ΚΑ΄. Εάν διαθέτεις λόγο σύνεσης, απάντησε, λέγει, και κανείς δεν θα σε εμποδίσει· εάν όμως όχι, ας μπει δεσμός στα χείλη σου. Πόσο μάλλον ταιριάζει αυτό σε όσους είναι έτοιμοι να διδάξουν; Εάν μεν έχεις την κατάλληλη ευκαιρία, δίδαξε· εάν όμως όχι, αφού δέσεις τη γλώσσα σου, άφησε ελεύθερη την ακοή σου. Να μελετάς τα θεία, παραμένοντας όμως εντός των επιτρεπτών ορίων. Να φθέγγεσαι τα του Πνεύματος, και, εάν είναι δυνατόν, τίποτε άλλο· και να τα φθέγγεσαι περισσότερο από όσο αναπνέεις (διότι είναι καλό και ένθεο το να παρακινείται κανείς διαρκώς προς τον Θεό μέσω της μνήμης των θείων), σκεπτόμενος όμως εκείνα που σου έχουν προσταχθεί. Μην περιεργάζεσαι τη φύση του Πατρός, την ουσίωση του μονογενούς Υιού, τη δόξα και τη δύναμη του Πνεύματος, τη μία θεότητα και λαμπρότητα στα τρία Πρόσωπα, την αμέριστη φύση και ομολογία και δόξα, και την ελπίδα όσων έχουν πιστέψει. Να αρκείσαι στα γνώριμα λόγια της πίστεως· ο βαθύς λόγος ας αφήνεται στους σοφότερους. Σου αρκεί να κατέχεις το θεμέλιο· την εποικοδόμηση ας την κάνει ο τεχνίτης. Αρκεί να στηρίζεται η καρδιά με τον άρτο· τα εκλεκτά εδέσματα παραχώρησέ τα στους πλουσίους.

Γι' αυτό και κάποιος λέει: «Μην εμποδίσεις τον λόγο σε καιρό σωτηρίας». Είδες τον καιρό της εκφοράς του; Άλλος πάλι, μιλώντας για τον καιρό της σιωπής, λέει: «Αν έχεις λόγο να πεις, αποκρίσου· αν όμως όχι, ας είναι το χέρι σου πάνω στο στόμα σου». Και πάλι: «Εκείνος που φλυαρεί θα μισηθεί». Και: «Καλύτερος είναι ο άνθρωπος που αποκρύπτει τη μωρία του, παρά ο άνθρωπος που αποκρύπτει τη σοφία του». Άκουσες κάποιον λόγο; Ας πεθάνει μέσα σου. Έχε θάρρος, δεν πρόκειται να σε διαρρήξει. Και πάλι: «Εξαιτίας ενός λόγου ο άφρων θα κυριευθεί από ωδίνες, όπως η επίτοκος εξαιτίας του βρέφους». Έπειτα, σχετικά και με το μέτρο των λόγων: «Μίλησε, νεαρέ, αν σου είναι αναγκαίο, το πολύ δύο φορές· αν ερωτηθείς, συνόψισε τα πολλά σε λίγα». Διότι απαιτείται μεγάλη προσοχή στους λογισμούς, ώστε να χρησιμοποιεί κανείς την εξουσία της γλώσσας με πολλή ασφάλεια. Γι' αυτό και πάλι έλεγε: «Υπάρχει έλεγχος που δεν είναι ωραίος· και υπάρχει κάποιος που σιωπά και αναδεικνύεται σοφός». Διότι δεν πρέπει μόνο να σιωπά κανείς, και να ομιλεί εγκαίρως, αλλά και να το πράττει με πολλή χάρη. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Ο λόγος σας να είναι πάντοτε γεμάτος χάρη, αρτυμένος με αλάτι, ώστε να γνωρίζετε πώς πρέπει να αποκρίνεστε στον καθένα».

Διάλεξη του Νικήτα, μοναχού και πρεσβυτέρου της Μονής του Στουδίου, προς τους Φράγκους, δηλαδή τους Λατίνους. «Αν έχεις σύνεση», λέει ο σοφός, «αποκρίσου στον πλησίον» και «μην εμποδίσεις τον λόγο στην κατάλληλη στιγμή»· ο δε Πέτρος, η κορυφή των κορυφαίων, προτρέποντας με αυτόν τον τρόπο λέει: «να είστε πάντοτε έτοιμοι προς απολογία σε καθέναν που σας ζητά» λόγο «περί της ελπίδας που κρύβετε μέσα σας, με πραότητα και φόβο». Για να μη φανούμε λοιπόν στερημένοι σύνεσης και της αρμόζουσας απολογίας απέναντι στους Ρωμαίους, οι οποίοι μόλις τώρα προέβαλαν σε εμάς, μέσω του ευλαβέστατου πατέρα και αδελφού Βασιλείου —του διατελέσαντος ηγουμένου των εκεί ιερών μοναστηριών του Αγίου Βενεδίκτου— και μέσω του θεοφιλέστατου αρχιεπισκόπου Βάρεως, προτείνοντάς μας τη συζήτηση ορισμένων ζητημάτων σχετικά με τα όσα τελούνται στην εκκλησιαστική τους ιεραρχία (αναφέρομαι βεβαίως στα άζυμα, στη νηστεία του Σαββάτου, στον γάμο των ιερέων και στην τέλεια Θεία Λειτουργία που τελείται από αυτούς καθημερινά κατά την περίοδο της πάνσεπτης νηστείας), απευθύνουμε τον λόγο προς αυτούς σύμφωνα με την άνωθεν χορηγία του Πνεύματος. Ας αρχίσουμε λοιπόν ως εξής: Άνδρες Ρωμαίοι, τόσο εσείς που κατοικείτε ανάμεσά μας όσο και εσείς που παρεπιδημείτε στις πόλεις μας, να γνωρίζετε πως δεν υπάρχει τίποτα κοινό ανάμεσα σε εμάς, που είμαστε πιστοί και φέρουμε το όνομα του Χριστού, και στα παλαιά έθιμα των Ιουδαίων, εφόσον τα στοιχεία της λευιτικής τους λατρείας έχουν ορθώς απορριφθεί από τον Θεό από παλιά, ακόμη και πριν από την έλευση του Λόγου.

Εάν όμως σήμερα ευωδιάσω με μύρα τον εαυτό μου και τους συγκεντρωμένους, αλλά αύριο γεμίσω δυσωδία από την ίδια μου τη σάρκα και τον ρύπο της, ποιο είναι το όφελός μου; Πες μου, εσύ που καυχιέσαι για τις λαμπρές εορτές, και απάντησε συνετά, αν διαθέτεις σύνεση, σύμφωνα με τον Σοφό.