Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 7:28

Περί της γυμνώσεως του Νώε και του Χαμ. Α'. Αφού ολοκληρώθηκαν όλα όσα αφορούσαν την κιβωτό, και αφού παρήλθε ο κατακλυσμός, και ο Νώε ήδη καλλιεργούσε τη γη, ο λόγος μας θα εξετάσει πάλι λεπτομερώς τι ακριβώς έπραξε σε αυτόν ο Χαμ. Διότι θα πείσει αυτούς που θα επέλεγαν να ζουν σύμφωνα με τον νόμο, να μη θεωρούν απολύτως τίποτα ίσο με τον σεβασμό προς τους πατέρες, και να αποφεύγουν σαφώς ως ένα από τα πιο σφαλερά πράγματα το να τους περιγελούν έστω και στο ελάχιστο, ακόμη και αν εκείνοι εκτρέπονταν λίγο από το πρέπον, παρασυρόμενοι από τις αδυναμίες της φύσης. Διότι το ότι το πρόσωπο των γονέων είναι πάντα σεβαστό, μας το διδάσκει και ο ίδιος ο θείος νόμος· αφού πρώτα όρισε ότι πρέπει να αγαπάμε με όλη μας την ψυχή και την καρδιά τον έναν και κατά φύση Θεό, λέει: «Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, για να πας καλά, και να ζήσεις πολλά χρόνια πάνω στη γη». Διότι οι γονείς θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως εικόνα και μίμηση του Θεού. «Διότι να θυμάσαι», λέει, «ότι μέσω αυτών γεννήθηκες». Γι' αυτό πάλι λέει: «Το μάτι που περιγελά τον πατέρα και ατιμάζει τα γηρατειά της μητέρας, ας το βγάλουν τα κοράκια από τις χαράδρες». Ότι λοιπόν επισύρει κατάρα και τιμωρία το να νομίζει κανείς ότι δεν πρέπει να τιμά τους πατέρες, αλλά αντίθετα ότι πρέπει να τους αξιώνει με κάθε σεβασμό, μπορεί κανείς να το μάθει πολύ εύκολα και μέσω της περίπτωσης του Χαμ. «Διότι ήταν», λέει, «οι γιοι του Νώε που βγήκαν από την κιβωτό, ο Σημ, ο Χαμ και ο Ιάφεθ».

«Και θα εξαλείψετε τον πονηρό από ανάμεσά σας, και οι υπόλοιποι όταν το ακούσουν θα φοβηθούν.» Άραγε, λοιπόν, σου επιτρέπεται να αμφιβάλλεις ακόμη και μετά από αυτό, ότι η τιμή προς τον πατέρα και τη μητέρα βαδίζει στα ίχνη της τιμής προς τον Θεό; ΠΑΛΛ. Σε καμία περίπτωση. Διότι μας πείθει απόλυτα για το καθήκον μας να τους τιμούμε και εκείνο που σοφά ειπώθηκε από κάποιον: «Να θυμάσαι ότι μέσω αυτών γεννήθηκες.» Και βεβαίως ο πατριάρχης Ιακώβ, λέγοντας πολύ εύστοχα: «Αν δεν υπήρχε σε μένα ο φόβος του πατέρα μου Ισαάκ.» ΚΥΡ. Άραγε λοιπόν, πες μου, το να λέμε ότι έχουμε γεννηθεί μέσω αυτών, δεν τους αναδεικνύει ξεκάθαρα ως εικόνα του Δημιουργού και Εκείνου που καλεί στην ύπαρξη αυτά που δεν υπήρχαν; Και το γεγονός ότι πρέπει να τους τιμούμε με σεβασμό, δεν τους έχει τοποθετήσει σχεδόν στο ίδιο το Δεσποτικό αξίωμα; ΠΑΛΛ. Και βέβαια. Γι' αυτόν τον λόγο και ο συγγραφέας των Παροιμιών καταριέται κάποιους λέγοντας: «Μάτι που χλευάζει τον πατέρα και ατιμάζει τα γηρατειά της μητέρας, ας το ξεριζώσουν τα κοράκια των φαραγγιών.» Όμως, αποσαφήνισέ μου εκείνο, πώς νομίζεις ότι ειπώθηκε με σαφήνεια από τον Σωτήρα των πάντων Χριστό: «Όποιος αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου.» Και θα υπενθυμίσω και το άλλο: στον μαθητή που ικέτευε να μείνει για να γηροκομήσει και να θάψει τον πατέρα του, απάντησε: «Ακολούθησέ με και άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς.» ΚΥΡ. Και λοιπόν, τι το άτοπο υπάρχει σε αυτά;

Εγερθείτε λοιπόν, παρακαλώ, και αφήνοντας αυτή τη φωτιά, στρέψτε την προσοχή σας στο φως των θείων Γραφών. Διότι θέλω να σας μιλήσω για ένα άλλο είδος εξουσίας, το οποίο δεν αντλεί την προέλευσή του από την αμαρτία, αλλά από την ίδια τη φύση. Ποιο είναι λοιπόν αυτό; Είναι η εξουσία των γονέων προς τα παιδιά τους. Διότι αυτή η τιμή αποτελεί την ανταμοιβή για τις ωδίνες. Γι' αυτό και κάποιος σοφός λέει: «Υπηρέτησε αυτούς που σε γέννησαν σαν να είναι κύριοί σου». Έπειτα προσθέτει και την αιτία, λέγοντας: «Διότι, τι θα τους ανταποδώσεις ισάξιο με αυτό που σου προσέφεραν;» Και όμως, τι είναι άραγε αυτό που δεν μπορεί το παιδί να ανταποδώσει στον πατέρα; Δεν εννοεί λοιπόν τίποτα άλλο από τούτο: Όπως εκείνοι σε γέννησαν, εσύ δεν θα μπορέσεις να τους γεννήσεις. Επειδή, λοιπόν, ως προς αυτό υστερούμε, ας πλεονεκτήσουμε με άλλον τρόπο, μέσω των τιμών που τους αποδίδουμε, όχι μόνο εξαιτίας του νόμου της φύσης, αλλά, πριν από τη φύση, εξαιτίας του φόβου του Θεού. Διότι ο Θεός επιθυμεί σφόδρα να τιμώνται οι γονείς από τα παιδιά τους· και όσους μεν το πράττουν αυτό τους ανταμείβει με μεγάλα αγαθά και δωρεές, ενώ όσους παραβαίνουν τον νόμο τους τιμωρεί με μεγάλα και φοβερά δεινά.

Και ας μη νομίσει κανείς ότι τα λέω αυτά κατακρίνοντας τους ιερείς (διότι, με τη χάρη του Θεού, δείχνουν πολλή επιείκεια σε όλα, όπως γνωρίζετε και εσείς, και ποτέ δεν έχουν δώσει σε κανέναν καμία λαβή), αλλά για να μάθετε εσείς ότι, ακόμη και αν είχατε φαύλους πατέρες και φορτικούς διδασκάλους, ούτε και έτσι θα ήταν ακίνδυνο για εσάς, ούτε ασφαλές να τους βλασφημείτε και να τους λοιδορείτε. Διότι, εάν για τους σαρκικούς γονείς λέει κάποιος σοφός: «Ακόμη και αν τους λείψει η σύνεση, δείξε συγκατάβαση· διότι τι θα τους ανταποδώσεις, αντάξιο με όσα σου προσέφεραν;», πολύ περισσότερο πρέπει να τηρούμε αυτόν τον νόμο για τους πνευματικούς πατέρες, και ο καθένας να εξετάζει προσεκτικά και να ερευνά μόνο τον δικό του βίο, ώστε να μην ακούσουμε κατά την ημέρα εκείνη: «Υποκριτή, γιατί βλέπεις το κάρφος στο μάτι του αδελφού σου, ενώ δεν κατανοείς το δοκάρι που βρίσκεται στο δικό σου μάτι;». Διότι είναι έργο υποκριτών το να φιλούν δημόσια και μπροστά στα μάτια όλων τα χέρια των ιερέων, και να αγγίζουν τα γόνατά τους, και να τους παρακαλούν να προσεύχονται για αυτούς, και όταν έχουν ανάγκη βαπτίσματος να τρέχουν στις πόρτες τους, στο σπίτι όμως και στις αγορές να περιλούζουν με αμέτρητες ύβρεις αυτούς που είναι για εμάς πρόξενοι και διάκονοι τόσων αγαθών, ή να ανέχονται άλλους που τους υβρίζουν. Διότι, εάν είναι πράγματι κακός ο πατέρας, πώς τον θεωρείς αξιόπιστο διάκονο εκείνης της φρικτής μυσταγωγίας;

Εάν δε εκεί όπου υπάρχει η φύση είναι αναγκαία η αγάπη, πολύ περισσότερο εκεί όπου υπάρχει η χάρη. Και εσύ, ώ τέκνον, να υπηρετείς ως δούλος εκείνους που σε γέννησαν. Διότι, τι θα μπορέσεις να τους ανταποδώσεις, ισάξιο με εκείνα που αυτοί προσέφεραν σε εσένα; Επειδή δεν είναι δυνατόν να τους γεννήσεις και εσύ με τη σειρά σου. Αλλά και όταν ο πατέρας επιπλήττει τον αδελφό σου, να οργίζεσαι και εσύ μαζί του, είτε από ενδιαφέρον για τον αδελφό σου, είτε συμμεριζόμενος την αγανάκτηση του πατέρα. Διότι εάν αυτός που έσφαλε δει ότι επιπλήχθηκε μεν από τον πατέρα, αλλά κολακεύθηκε από εσένα, γίνεται περισσότερο αδιάφορος. Και η ζημία δεν περιορίζεται μόνο σε αυτό το σημείο, αλλά επισύρεις και τιμωρία στον ίδιο σου τον εαυτό. Διότι εκείνος που εμποδίζει τη θεραπεία του τραύματος δεν υφίσταται μικρότερη τιμωρία από εκείνον που το προκάλεσε, αλλά μεγαλύτερη· επειδή δεν είναι το ίδιο το να πληγώσει κανείς με το να εμποδίσει τη θεραπεία της πληγής. Διότι το δεύτερο επιφέρει οπωσδήποτε τον θάνατο, ενώ το πρώτο όχι πάντοτε.

Διότι τέτοια είναι η δική μας φιλοσοφία· όσα φαίνονται ότι είναι αντίθετα, η μετριοφροσύνη και το ύψος, τα συγκεντρώνει σε μία ψυχή. Και τότε μεν, επειδή αγαπούσε τα χρήματα, ίσως και να χαιρόταν με τον θάνατό σου· τώρα όμως εύχεται να παραταθεί η ζωή σου, ώστε και με αυτόν τον τρόπο να γίνουν λαμπροί οι στέφανοί του. Διότι βεβαίως δεν περιμένει μικρός μισθός εμάς που τιμούμε τους γονείς μας, αλλά προσταζόμαστε να τους θεωρούμε ως κυρίους, να τους υπηρετούμε με λόγια και με έργα, εφόσον δεν παραβλάπτονται τα της ευσέβειας. Διότι, λέγει, τι θα τους ανταποδώσεις, όπως έκαναν εκείνοι για σένα; Σκέψου, λοιπόν, αυτόν που σε όλα τα άλλα έχει φτάσει στο απόγειο της αρετής, πόσο φυσικό είναι να τηρήσει και αυτό το καλό με εξαιρετική φροντίδα και υπερβολή. Διότι, ακόμη και αν χρειαζόταν να πεθάνει για χάρη σου, δεν θα το αρνηθεί, εφόσον σε υπηρετεί και σε τιμά όχι μόνο λόγω του φυσικού νόμου, αλλά προπαντός για τον Θεό, για χάρη του οποίου περιφρόνησε ταυτόχρονα και όλα τα υπόλοιπα. Όταν, λοιπόν, είναι τώρα πιο δοξασμένος, πιο πλούσιος, πιο δυνατός και πιο ελεύθερος, και περισσότερο δούλος σου από ό,τι παλαιότερα, διαθέτοντας τόση μεγαλοψυχία, για ποιον λόγο, πες μου, θρηνείς; Μήπως επειδή δεν τρέμεις κάθε μέρα μήπως πέσει στον πόλεμο, μήπως εξοργίσει τον βασιλιά, μήπως πέσει θύμα του φθόνου των συστρατιωτών του; Ή μήπως οι πατέρες όσων διαπρέπουν δεν φοβούνται αυτά τα πράγματα και ακόμη περισσότερα;