Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 7:36

Αδελφέ, σε όλα σου τα έργα να θυμάσαι τα έσχατά σου, και δεν θα αμαρτήσεις ποτέ. Μην αλαζονεύεσαι ούτε να υπερηφανεύεσαι, αλλά να ταπεινώνεις τον εαυτό σου· διότι η τιμωρία των ασεβών είναι φωτιά και σκουλήκι. Απόκτησε τον φόβο του Θεού, ώστε να σε φοβηθούν και οι δαίμονες. Τα προσποιητά είναι πάντοτε μάταια. Εάν όλοι θέλουμε να διατάζουμε και να εξουσιάζουμε, ποιος θα είναι εκείνος που θα υποτάσσεται ή ποιος εκείνος που θα υπακούει; Εάν όλοι επιθυμούμε την τιμή, ποιος θα απονέμει την τιμή; Ο σοφός άνδρας αποφεύγει το να διατάζει ή να διατάζεται, εκπληρώνοντας την εντολή Εκείνου που είπε: όποιος θέλει να γίνει μεγάλος μεταξύ σας, ας είναι διάκονός σας, και όποιος θέλει να είναι πρώτος μεταξύ σας, ας είναι δούλος σας· όπως ακριβώς ο Υιός του Ανθρώπου δεν ήλθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει και να προσφέρει την ψυχή Του ως λύτρο για πολλούς. Σε όρισαν ηγούμενο; Μην υπερηφανεύεσαι, αλλά γίνε ανάμεσά τους σαν ένας από αυτούς, να αναλογίζεσαι τους προηγούμενους κόπους σου και να γνωρίζεις ότι και εκείνοι ζουν μέσα στους ίδιους κόπους, και μην τους παραμελείς, αλλά να τους φροντίζεις.

Η σιωπή για τον νεότερο είναι όπως το χαλινάρι στο άλογο· αυτός δε που είναι αχαλίνωτος θα πέσει σε συμφορές. Ας υπάρχει ο φόβος του Θεού στην καρδιά σου, αγαπητέ, όπως το όπλο στο χέρι του στρατιώτη, αποκρούοντας με αυτόν εν ταπεινοφροσύνη τους πειρασμούς που στρέφονται εναντίον σου από τον Διάβολο, ώστε να διασκορπιστούν οι εχθροί σου από το πρόσωπό σου σαν το χνούδι. Έχε θάρρος· διότι δεν πρόκειται να ηττηθείς εφόσον έχεις τέτοιο όπλο. Εκείνος που δεν αγαπά τον Κύριο, πειράζει τον οικονόμο και εξοργίζει τους ηγουμένους του, ενώ εκείνος που αγαπά τον Κύριο τηρεί τις εντολές του. Ο σοφός θυρωρός γνωρίζει πώς να απαντήσει στον φτωχό και στον ολιγόψυχο, ενώ ο άσοφος θα είναι υπερήφανος. Ναι, αδελφέ, ακόμα κι αν δεν προσφέρουμε τίποτε, ας δώσουμε έστω έναν καλό λόγο, προσέχοντας τον εαυτό σου μήπως πέσεις στα ίδια. Διότι, όπως λέει, σε όλα σου τα έργα να θυμάσαι τα έσχατά σου, και ποτέ δεν θα αμαρτήσεις. Ο οκνηρός θυρωρός θα υποστεί πολλές ζημίες, ενώ εκείνος που φλέγεται στο πνεύμα εξασφαλίζει για τον εαυτό του στεφάνι.

Για τον λόγο αυτόν και κάποιος σοφός προτρέπει λέγοντας: Σε όλα σου τα λόγια να θυμάσαι τα έσχατά σου, και ποτέ δεν θα αμαρτήσεις· αλλά και κάποιος άλλος, σε συμφωνία με αυτόν, εκφράζεται συμβουλεύοντας τα εξής: Ετοίμαζε για την έξοδο τα έργα σου, και προετοιμάσου για την οδό· χωρίς να ομιλεί για την αισθητή οδό, αλλά για την αποδημία από την παρούσα ζωή.

Αλλά ας επανέλθουμε στο προκείμενο θέμα. Διότι όλοι, λέει, θα παραστούμε στο βήμα του Χριστού και θα δώσουμε λόγο στον Θεό. Τι λοιπόν θα κάνουμε εμείς, που με τη θέλησή μας παραδίδουμε τους εαυτούς μας στις αμαρτίες; Ποια παρηγοριά θα έχουμε; Ποια ανακούφιση; Πώς θα εξευμενίσουμε τον φοβερό Κριτή; Με πόση ντροπή θα γεμίσουμε, όταν θα βλέπουμε μπροστά στα μάτια μας τις ασέβειές μας; Όμως, εάν θελήσουμε τώρα να εγερθούμε προς εκείνα που είναι αρεστά στον Θεό, θα μπορέσουμε και όλες τις αμαρτίες να απονίψουμε, και εκείνα τα φοβερά κριτήρια να αποφύγουμε. Αυτό δε θα συμβεί, εάν μνημονεύουμε συνεχώς την αναχώρηση του σώματός μας από αυτόν τον κόσμο. Διότι, λέει, να θυμάσαι τα έσχατά σου, και στον αιώνα δεν πρόκειται να αμαρτήσεις. Έπειτα, ας αναλογιζόμαστε το φοβερό βήμα του Χριστού, ενώπιον του οποίου όλα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια Του, όσα έγιναν με λόγο, με έργο και με σκέψη· έπειτα τον ποταμό του πυρός, τον άλυτο δεσμό, το αφεγγές σκοτάδι, τον βρυγμό των οδόντων, το ιοβόλο σκουλήκι, την ημέρα εκείνη, που θα είναι οδυνηρή για τους αμαρτωλούς, αλλά λαμπρή και γλυκιά για εκείνους που επιτέλεσαν έργα δικαιοσύνης.

Δεν είναι δυνατόν μια ψυχή που μεριμνά για τη γέεννα να αμαρτήσει εύκολα· διότι άκουσε την άριστη παραίνεση: «Να θυμάσαι», λέει, «τα έσχατά σου, και στον αιώνα δεν πρόκειται να αμαρτήσεις». Δεν είναι δυνατόν μια ψυχή που φοβάται την απόδοση ευθυνών να μην είναι διστακτική απέναντι στα σφάλματα· διότι ο φόβος που ακμάζει στη διάνοια, δεν αφήνει να υπάρχει μέσα της τίποτε το κοσμικό. Εάν λοιπόν ο λόγος που γίνεται για αυτήν ταπεινώνει και συστέλλει τόσο πολύ την ψυχή, μια σκέψη που κατοικεί διαρκώς μέσα της δεν θα την καθαρίσει περισσότερο από κάθε πυρ; Ας μη μνημονεύουμε τόσο τη Βασιλεία, όσο τη γέεννα· διότι ο φόβος έχει μεγαλύτερη ισχύ από την υπόσχεση. Και γνωρίζω ότι πολλοί θα περιφρονούσαν μύρια αγαθά, εάν επρόκειτο να απαλλαγούν από την κόλαση· όπως άλλωστε και τώρα, σε εμένα αρκεί το να μην τιμωρηθώ, το να μην κολαστώ. Κανείς από όσους έχουν τη γέεννα προ οφθαλμών δεν θα πέσει στη γέεννα· κανείς από όσους περιφρονούν τη γέεννα δεν θα διαφύγει τη γέεννα. Διότι, όπως ακριβώς συμβαίνει ανάμεσά μας, εκείνοι που φοβούνται τα δικαστήρια δεν θα καταδικαστούν στα δικαστήρια, ενώ εκείνοι που τα περιφρονούν είναι κυρίως αυτοί που περιπίπτουν σε αυτά, έτσι συμβαίνει και εκεί.

γʹ. Σιωπάτε ακούγοντας αυτά; Σας οφείλω πολλή ευγνωμοσύνη γι' αυτήν τη σιωπή μάλλον, παρά για τα χειροκροτήματα· διότι τα χειροκροτήματα και οι έπαινοι κάνουν εμένα πιο λαμπρό, ενώ η σιωπή αυτή κάνει εσάς πιο σώφρονες. Γνωρίζω ότι προκαλούν λύπη αυτά που λέγονται, αλλά έχουν μεγάλο και ανείπωτο κέρδος. Εκείνος ο πλούσιος, αν είχε κάποιον να τον συμβουλεύει τέτοια πράγματα, και όχι κόλακες που να τον συμβουλεύουν σε όλα προς χάριν του και να τον παρασύρουν στην τρυφηλότητα, δεν θα είχε καταλήξει σε εκείνη τη γέεννα, δεν θα είχε υπομείνει τα αβάσταχτα βάσανα, δεν θα είχε μετανιώσει απαρηγόρητα μετά από αυτά· αλλά, επειδή όλοι του μιλούσαν κολακευτικά για να τον ευχαριστήσουν, τον παρέδωσαν στο πυρ. Μακάρι να μπορούσαμε πάντοτε και διαρκώς να φιλοσοφούμε για αυτά και να μιλούμε περί γεέννης. Διότι λέγει η Γραφή: «Σε όλους τους λόγους σου να θυμάσαι τα έσχατά σου, και εις τον αιώνα δεν πρόκειται να αμαρτήσεις». Και πάλι: «Ετοίμαζε τα έργα σου για την έξοδο, και προετοιμάσου για την οδό». Αν άρπαξες κάτι από κάποιον, επίστρεψέ το και πες όπως ο Ζακχαίος: «Επιστρέφω στο τετραπλάσιο αυτά που άρπαξα»· αν συκοφάντησες κάποιον, αν έγινες εχθρός κάποιου, συμφιλιώσου πριν φτάσεις ενώπιον του δικαστηρίου.

ΣΤ΄. Είδες αυτούς που τιμωρούνται εξαιτίας του γέλιου; Δες αυτούς που σώζονται μέσα από θρήνους και νηστείες, φέρνοντας στον νου σου τους Νινευίτες. Είδες αυτούς που τιμωρούνται εξαιτίας της λοιδορίας; Παρατήρησε αυτούς που λαμβάνουν ανταμοιβή χάρη στον καλό τους λόγο. Εκείνος που σε ευλογεί είναι ευλογημένος, και εκείνος που σε καταριέται είναι επικατάρατος. Να ευλογείτε αυτούς που σας καταδιώκουν, να προσεύχεστε για εκείνους που σας κακομεταχειρίζονται, ώστε να γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς. Βλέπεις ότι δεν πρέπει το στόμα ούτε να είναι εντελώς κλειστό, ούτε να είναι ανοιχτό στα πάντα, αλλά να γνωρίζουμε τον κατάλληλο καιρό για το καθένα; Αυτά γνωρίζοντας και ο προφήτης έλεγε: Τοποθέτησε, Κύριε, φρουρά στο στόμα μου, και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη μου. Και ποια άλλη φρουρά θα μπορούσε να υπάρξει, παρά ο λογισμός που στέκεται με φόβο ως επιστάτης, κρατώντας στα χέρια του το πυρ που πρόκειται να κατακάψει εκείνους που χρησιμοποιούν το στόμα τους επιπόλαια; Αυτόν στήσε ως θυρωρό και φύλακα που θα απειλεί τη συνείδηση, και τότε ποτέ δεν θα ανοίξει αυτή τη θύρα άκαιρα, παρά μόνο στον κατάλληλο καιρό, για πνευματικό κέρδος και για αναρίθμητα αγαθά. Γι' αυτό έλεγε κάποιος: Να θυμάσαι πάντοτε τα έσχατά σου, και δεν πρόκειται να αμαρτήσεις ποτέ. Είδες πώς και αυτός έθεσε ως επιστάτη αυτόν τον λογισμό; Εγώ όμως τον έκανα ακόμη πιο φοβερό, συνδέοντάς τον όχι μόνο με τον θάνατο, αλλά και με όσα ακολουθούν μετά τον θάνατο, λέγοντας ότι κρατάει το πυρ στα χέρια του. Εάν υπάρχει αυτό, τότε κανένα πονηρό δεν πρόκειται να γεννηθεί στη διάνοια.

Αλλά ο φτωχός δεν υφίσταται τίποτα τέτοιο. «Θυμήθηκα τις παλιές ημέρες· μελέτησα όλα τα έργα σου». Δεν είναι μικρή αυτή η παρηγοριά, το να γνωρίζει δηλαδή κανείς τα παρελθόντα και τα παρόντα. Διότι, αφού, τρόπον τινά, με τους ίδιους νόμους ο Θεός κυβερνά και τα τωρινά και τα παρελθόντα, η μνήμη του παρελθόντος αποτελεί μέγιστη παρηγοριά για τα παρόντα. Γι' αυτό και σε άλλον ψαλμό λέγει: «Μήπως στους αιώνες θα μας απορρίψει ο Κύριος, ή μέχρι τέλους θα αποκόψει το έλεός του;» Και κάποιος άλλος: «Ατενίστε τις αρχαίες γενεές και δείτε, ποιος ήλπισε στον Κύριο και εγκαταλείφθηκε;» Και ο Παύλος: «Όλα αυτά τους συνέβαιναν τυπικά, και γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία, σε εμάς στους οποίους έφτασαν τα τέλη των αιώνων». Δεν ωφελούμαστε όμως μόνο όταν θυμόμαστε τα ξένα παραδείγματα, αλλά πολλές φορές και τα δικά μας. Και αυτό το αποδεικνύει ο Απόστολος λέγοντας: «Να φέρνετε στη μνήμη σας τις προηγούμενες ημέρες, κατά τις οποίες, αφού φωτιστήκατε, υπομείνατε μεγάλο αγώνα παθημάτων». Και από την αντίθετη πλευρά: «Ποιον καρπό είχατε λοιπόν τότε από εκείνα για τα οποία τώρα ντρέπεστε;» Και ένας άλλος σοφός: «Να θυμάσαι τα έσχατά σου, και ποτέ δεν πρόκειται να αμαρτήσεις».

Πρόσεχε, διότι ο βίος αυτός είναι σαν σκιά που παρέρχεται. Πού είναι οι απολαύσεις των παρελθόντων χρόνων; Πού η μάταιη μέριμνα; Πού οι θλίψεις; Πού οι ανέσεις; Δεν παρασύρονται σαν την ομίχλη από τη λαίλαπα; Τα πάντα παρήλθαν. Ας μην αποβλέπουμε μόνο στον παρόντα βίο, αλλά και στον μέλλοντα. Να θυμάσαι, λέγει, τα έσχατά σου, και στον αιώνα δεν θα αμαρτήσεις.

Έκτη ανάβαση: όποιος ανέβει σε αυτήν, δεν θα αμαρτήσει πλέον ποτέ. «Να θυμάσαι τα έσχατά σου, και ποτέ στον αιώνα δεν θα αμαρτήσεις.»

Περί της ώρας και της ημέρας του θανάτου, και της εξόδου μας· και ότι πρέπει να προετοιμαζόμαστε για αυτήν, και στην κατάσταση που πρέπει να δεχόμαστε τη μετάσταση. «Ποιος είναι ο άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα αντικρίσει τον θάνατο;» «Ετοίμαζε τα έργα σου για την έξοδο, και προετοιμάσου για τον αγρό.» «Όπως ακριβώς βγήκε από την κοιλιά της μητέρας του γυμνός, έτσι θα επιστρέψει για να φύγει όπως ήρθε, και τίποτα δεν θα πάρει από τον κόπο του, για να το κρατήσει στα χέρια του· και τούτο βέβαια είναι μια οδυνηρή ασθένεια· διότι όπως ακριβώς ήρθε, έτσι και θα φύγει. Και ποιο το όφελος από τον κόπο του, για τον οποίο μοχθεί στον άνεμο; Και μάλιστα όλες του οι ημέρες περνούν στο σκοτάδι, και στο πένθος, και σε ταραχή, και σε πολύ θυμό, και σε αρρώστια, και σε πικρία.» «Οι πατέρες μας και οι προφήτες πού βρίσκονται; Μήπως θα ζήσουν αιώνια;» «Μία είναι για όλους η είσοδος στον κόσμο, ίση και η έξοδος.» «Σε όλα τα έργα σου να θυμάσαι τα έσχατά σου, και ποτέ δεν πρόκειται να αμαρτήσεις.» «Να θυμάσαι ότι ο θάνατος δεν θα καθυστερήσει, και η συνθήκη του άδη δεν σου έχει αποκαλυφθεί.» «Να θυμάσαι τα έσχατά σου, και πάψε να τρέφεις έχθρα.» «Μη φοβάσαι την απόφαση του θανάτου. Να θυμάσαι εκείνους που προηγήθηκαν και εκείνους που έρχονται μετά από σένα· αυτή είναι η απόφαση του Κυρίου για κάθε σάρκα· και γιατί αντιτάσσεσαι στο θέλημα του Υψίστου; Είτε δέκα, είτε εκατό, είτε χίλια χρόνια ζήσεις· δεν υπάρχει στον άδη επίκριση για τη διάρκεια της ζωής.» «Στο τέλος της ζωής του ανθρώπου φανερώνονται τα έργα του.» «

Δ΄. Προφυλακτικό είναι η ενθύμηση των εσχάτων σου. Ως τέταρτο προφυλακτικό μέσο να χρησιμοποιείς, αδελφέ, το να θυμάσαι τα έσχατά σου, δηλαδή το να μελετάς παντοτινά τον θάνατό σου, τη φοβερή κρίση του Θεού, την αιώνια κόλαση και την αιώνια απόλαυση του Παραδείσου. Διότι η ενθύμηση και ο φόβος αυτών των τεσσάρων γίνονται για σένα σαν ένα δυνατό χαλινάρι, το οποίο δεν σε αφήνει να αμαρτήσεις, όπως λέει μέσω του Σειράχ το Άγιο Πνεύμα: «Να θυμάσαι τα έσχατά σου, και ποτέ στον αιώνα δεν θα αμαρτήσεις».

Προσέξτε λοιπόν, αδελφοί, και κατανοήστε το ευτελές της ζωής μας και το ταχέως μαραινόμενο, ότι παρομοιάζεται με σκιά και συγκρίνεται με όνειρα και δεν αποδεικνύεται πιο μόνιμη από κανένα από αυτά. Διότι η εδώ ζωή, ενώ φαίνεται να είναι παρούσα, παρέρχεται, και αφού παρέλθει δεν επιστρέφει, αλλά μετρούμενη και συμπαρασυρόμενη από τη ροή του χρόνου έχει συνυφασμένη την πάροδο με τη στάση, την ύπαρξη με το ανύπαρκτο, και τη φθορά με τη γένεση. Ας αναλογιστούμε ποιοι είμαστε και, όσο χρόνο κι αν ζήσουμε εδώ, πού θα πορευτούμε μετά από αυτά και πώς θα μας ζητηθούν αναπόφευκτα οι ευθύνες για όσα έχουμε πράξει, και ας μην περιορίζουμε τον παρόντα βίο μόνο στον εαυτό μας, αλλά ας μνημονεύουμε και τον μέλλοντα· διότι, να θυμάσαι, λέει ο προφήτης, τα έσχατά σου, και στον αιώνα δεν θα αμαρτήσεις.