Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 8:5

Ούτε έπραξε κακό στον πλησίον του. Το ποιον εννοεί ως πλησίον ο λόγος, κανένας δεν αμφιβάλλει από όσους έχουν ακούσει το Ευαγγέλιο σχετικά με εκείνον που ρώτησε: «Και ποιος είναι ο πλησίον μου;» Στον οποίο ο Κύριος διηγήθηκε την παραβολή για εκείνον που κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ, και τον οποίο επίσης ρώτησε: «Ποιος από αυτούς νομίζεις ότι έγινε πλησίον του;» Και εκείνος αποκρίθηκε: «Αυτός που έδειξε έλεος σε αυτόν». Διότι μέσα από αυτά δίδαξε να θεωρούμε κάθε άνθρωπο ως πλησίον μας. Είναι όμως δυσκατόρθωτο και αυτό, και απαιτεί πολλή προσοχή, το να μη βλάπτει κανείς τον πλησίον του ούτε σε κάτι μικρό ούτε σε κάτι μεγάλο· να μην τον βλάψει με τα λόγια του, να μην του στερήσει τίποτα από τα οφειλόμενα, να μην του θελήσει το κακό, να μην αντιμετωπίσει με φθόνο την ευημερία των διπλανών του. «Και δεν έλαβε ονειδισμό για τους οικείους του». Η φράση επιδέχεται διπλή ερμηνεία: είτε ότι ο ίδιος δεν έπραξε έργα άξια κατακραυγής απέναντι στους οικείους του, και για αυτό τον λόγο δεν δέχθηκε από αυτούς ονειδισμό, είτε ότι ο ίδιος δεν ονείδισε κανέναν από τους οικείους του που υπέπεσαν σε ανθρώπινα σφάλματα, ή που βρέθηκαν με σωματικές αναπηρίες ή με κάποιες άλλες ελλείψεις της σάρκας. Διότι δεν πρέπει να ονειδίζουμε ούτε αυτόν που αμαρτάνει, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Μην ονειδίζεις άνθρωπο που αποστρέφεται την αμαρτία».

Πρέπει ο μοναχός προπάντων να διάγει βίο ακτήμονα· να επιδιώκει τη σωματική απομόνωση και την κοσμιότητα στο σχήμα, να έχει φωνή μετρημένη και λόγο συγκροτημένο· η τροφή και το ποτό του να λαμβάνονται αθόρυβα και να γευματίζει με ησυχία· ενώπιον των πρεσβυτέρων να σιωπά, ενώπιον των σοφοτέρων να ακούει· προς τους ίσους του να τρέφει αγάπη, προς τους κατωτέρους να παρέχει αγαπητική συμβουλή, από τους φαύλους, τους σαρκικούς και τους φιλοπράγμονες να απομακρύνεται, πολλά να σκέπτεται και λίγα να λέγει· να μην είναι θρασύς στα λόγια του ούτε να φλυαρεί στις ομιλίες, να μην είναι επιρρεπής στο γέλιο, να στολίζεται με αιδώ, να έχει κάτω το βλέμμα, αλλά άνω την ψυχή· να μην αντιλέγει με αντιλογίες, να είναι ευπειθής· να κοπιάζει με τα χέρια του, να θυμάται πάντοτε τα έσχατα, να χαίρεται με την ελπίδα, να υπομένει στη θλίψη, αδιαλείπτως να προσεύχεται, για το κάθε τι να ευχαριστεί τον Θεό, προς όλους να είναι ταπεινός, να μισεί την υπερηφάνεια, να νήφει και να φυλάττει την καρδιά του από πονηρούς λογισμούς, να θησαυρίζει στον ουρανό μέσω της τηρήσεως των εντολών, να ανακρίνει τον εαυτό του για τους καθημερινούς του λογισμούς και τις πράξεις, να μην εμπλέκεται στις βιοτικές μέριμνες και στις περιττολογίες· να μην περιεργάζεται τον βίο των ραθύμων, αλλά να ζηλώνει τον βίο των αγίων Πατέρων· να συγχαίρει όσους κατορθώνουν την αρετή και να μη φθονεί· να συμπάσχει με τους πάσχοντες, να συνδακρύζει και να πενθεί σφόδρα για αυτούς, χωρίς όμως να κατακρίνει· να μην ονειδίζει εκείνον που αποστρέφεται την αμαρτία, και ποτέ να μη δικαιώνει τον εαυτό του· προπάντων να ομολογεί τον εαυτό του αμαρτωλό ενώπιον Θεού και ανθρώπων, να νουθετεί τους ατάκτους, να παρηγορεί τους ολιγοψύχους, να υπηρετεί τους αρρώστους, να πλένει τα πόδια των αγίων· να επιμελείται τη φιλοξενία και τη φιλαδελφία· με τους οικείους της πίστεως να ειρηνεύει· τον αιρετικό άνθρωπο να τον αποστρέφεται· τα κανονικά βιβλία της Εκκλησίας να αναγινώσκει, ενώ με τα απόκρυφα να μην έρχεται καθόλου σε επαφή· περί του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος να μη λογομαχεί, αλλά να ομολογεί και να φρονεί με παρρησία την άκτιστη και ομοούσια Τριάδα, και σε όσους ρωτούν να λέγει ότι πρέπει να βαπτιζόμαστε, όπως παραλάβαμε· και να πιστεύουμε, όπως βαπτιστήκαμε· και να δοξάζουμε, όπως πιστέψαμε.

Μην κατακρίνεις τον άνθρωπο που αποστρέφεται την αμαρτία, ούτε να περιφρονείς κάποιον στα γεράματά του, διότι και από εμάς γερνούν. Μην παραμελείς τον άρρωστο, διότι είναι γραμμένο: όποιος κλείνει τα αυτιά του για να μην ακούσει τον ασθενή, θα επικαλεστεί και ο ίδιος βοήθεια και δεν θα υπάρξει κάποιος να τον εισακούσει. Μισητός στην παροικία του γίνεται αυτός που μεταφέρει λόγια από σπίτι σε σπίτι, ενώ ο φρόνιμος άνθρωπος τηρεί ησυχία. Μην εισέλθεις στο κελί του αδελφού σου, προτού χτυπήσεις την πόρτα, διότι η ταραχή δεν εναρμονίζεται με την ησυχία.

Το άριστο μέτρο για τη χρήση του οίνου είναι η ανάγκη του σώματος. Διότι το μεν κρασί δυναμώνει το σώμα, τη δε ψυχή ο λόγος του Θεού. Όταν καταναλωθεί ο οίνος, οι λύπες θα φύγουν, εκδιωκόμενες όπως το σκοτάδι από τη θύελλα. ΤΙΤΛΟΣ Η΄. —Περί οφθαλμών. «Ο οφθαλμός που βλέπει τα καλά ευφραίνει την καρδιά.» «Οι οφθαλμοί σου ας βλέπουν ορθά και τα βλέφαρά σου ας κατευθύνονται δίκαια.» «Τι έχει κτιστεί πιο πονηρό από τον οφθαλμό; Γι' αυτό δακρύζει από κάθε πρόσωπο.» «Ο πονηρός οφθαλμός φθονεί για το ψωμί, και είναι ελλιπής στο τραπέζι του.» «Κύριε Πατέρα, και Θεέ της ζωής μου, μη μου δώσεις μετεωρισμό οφθαλμών.» «Να προσέχεις και να θυμάσαι, ότι ο πονηρός οφθαλμός είναι κακό πράγμα.» «Ο λύχνος του σώματος είναι ο οφθαλμός. Εάν λοιπόν ο οφθαλμός σου είναι καθαρός, όλο το σώμα σου θα είναι φωτεινό. Εάν όμως ο οφθαλμός σου είναι πονηρός, όλο το σώμα θα είναι σκοτεινό.» ΤΙΤΛΟΣ Θ΄. —Περί ονειδισμού· και ότι δεν πρέπει να ονειδίζουμε. «Απομάκρυνε από τον εαυτό σου τους επονείδιστους λόγους.» «Μη φοβάστε τον ονειδισμό των ανθρώπων και μην καταβάλλεστε από τον χλευασμό τους· διότι θα καταφαγωθούν από τον χρόνο όπως το ρούχο, και θα φαγωθούν από τον σκώρο όπως τα μάλλινα.» «Μη φοβάσαι που ντροπιάστηκες, ούτε να αισθανθείς ντροπή επειδή ονειδίστηκες, διότι την αιώνια αισχύνη θα ξεχάσεις, και τον ονειδισμό της χηρείας σου δεν πρόκειται να θυμηθείς πια.» «Μην αποστραφείς μετά βδελυγμίας άνθρωπο, και μην τον ονειδίσεις μπροστά του.» «Εκείνος που ονειδίζει φίλο, διαλύει τη φιλία.» «Μην ονειδίζεις άνθρωπο που αποστρέφεται την αμαρτία.»

Να θυμάσαι ότι όλοι μας βρισκόμαστε υπό επιτίμια.» «Αποτελεί όνειδος για τα τέκνα, το να βρίσκεται η μητέρα σε ατιμία.» «Μην περιγελάσεις άνθρωπο που βρίσκεται σε πικρία ψυχής. Διότι υπάρχει Εκείνος που ταπεινώνει και υψώνει.» «Βαριά είναι αυτά για τον άνθρωπο που διαθέτει φρόνηση: η επίπληξη από την οικογένεια και ο ονειδισμός του δανειστή.» Μία είναι η ασφάλεια: το να μην ονειδίζεις τις τύχες. Διότι η τύχη είναι κοινή, και το μέλλον αόρατο.