Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 1:11

Λόγος Γ΄ Με την ίππο μου στα άρματα του Φαραώ σε παρομοίασα, αγαπημένη μου. Πόσο ωραίες έγιναν οι σιαγόνες σου σαν της τρυγόνας, ο τράχηλός σου σαν περιδέραια. Χρυσά ομοιώματα θα κατασκευάσουμε για σένα με στίγματα από ασήμι. Ενόσω ο βασιλιάς βρίσκεται στην ανάκλισή του, η νάρδος μου ανέδωσε την οσμή της.

Τέτοια λοιπόν είναι η συμβουλή που δίνεται μέσω των ορμίσκων, και θα ήταν καιρός να προσθέσουμε στη θεωρία και τον επόμενο λόγο, τον οποίο οι φίλοι του νυμφίου απηύθυναν προς την παρθένο. Η φράση είναι η εξής: «Ομοιώματα χρυσού θα κατασκευάσουμε για σένα μαζί με στίγματα αργύρου, έως ότου ο βασιλιάς βρεθεί στην ανάκλισή του». Σε εκείνον που παρακολουθεί τον ειρμό της θεωρίας που αποδώσαμε προηγουμένως, το νόημα αυτών φαίνεται πως συνδέεται και έχει λογική συνέχεια, όμως η φράση, εμβαθύνοντας στις αλληγορικές σημασίες, καθιστά δυσνόητο αυτό που δηλώνεται μέσα από τα αινίγματα. Διότι, επειδή η ομορφιά της ψυχής παρομοιάστηκε με την ίππο που κατατροπώνει τα αιγυπτιακά άρματα (δηλαδή με την αγγελική στρατιά), και για εκείνη την ίππο λέει ο καλός επιβάτης ότι χαλινάρι είναι η καθαρότητα, την οποία υπέδειξε παρομοιάζοντας τις σιαγόνες με εκείνες της τρυγόνας, και περιλαίμιο στολίδι είναι οι ποικίλοι όρμοι που καταυγάΖουν μέσα από τις αρετές, επιθυμούν και οι φίλοι να κάνουν κάποια προσθήκη στην ομορφιά της ίππου, στολίζοντας τα φάλαρα με ομοιώματα χρυσού, στα οποία εγχαράσσουν και την καθαρότητα του αργύρου, ώστε να διαλάμπει περισσότερο η ομορφιά του κοσμήματος, καθώς η λάμψη του αργύρου αναμειγνύεται με τη λαμπρότητα του χρυσού. Θα ήταν λοιπόν αναγκαίο, αφήνοντας κατά μέρος τις αλληγορικές εικόνες, να μην απομακρύνουμε τον λόγο από το νόημα που μας ωφελεί.

Επειδή, λοιπόν, οι ετοιμαστές του βασιλιά καθιστούν τον ίππο κατάλληλο για την υποδοχή του μέσω των στολισμάτων, και επειδή προκειμένου περί του Θεού είναι ταυτόσημο το να βρεθεί μέσα σε κάτι και το να βρεθεί επάνω σε κάτι, οι παρασκευαστές και οι θεράποντες, εγκαταλείποντας τη λογική ακολουθία της τροπικής σημασίας, μετέτρεψαν τον ίππο σε κλίνη· διότι πρέπει, λέγει, να κατασκευάσουμε χρυσά ομοιώματα με στίγματα αργύρου που να εξωραΐζουν τη μορφή του ίππου, ώστε ο βασιλιάς να βρεθεί, λέγει, όχι σε καθέδρα, αλλά σε ανάκλιση.

Και αυτό είναι εκείνο που λέγεται από τους φίλους: ότι για σένα θα κατασκευάσουμε, ω ψυχή, που ορθώς παρομοιάστηκες με ίππο, κάποιες εικόνες και ομοιώματα της αλήθειας (διότι τέτοια είναι και η δύναμη που έχει το ασήμι των λόγων, ώστε οι λέξεις να φαίνονται σαν κάποια σπινθηροβόλα εναύσματα, μη όντας ικανές να φανερώσουν με ακρίβεια το εμπεριεχόμενο νόημα)· εσύ δε, αφού τα δεχθείς αυτά, θα γίνεις και υποζύγιο και κατοικία, μέσω της πίστεως, Εκείνου που πρόκειται να αναπαυθεί μέσα σου διά της ενοικήσεώς Του σε εσένα· διότι του Ιδίου θα είσαι και θρόνος και θα γίνεις οίκος. Ίσως, βέβαια, να έλεγε κανείς ότι η ψυχή του Παύλου, ή όποια άλλη έγινε όμοια με εκείνη, αξιώνεται τέτοιων λόγων· διότι εκείνος, αφού έγινε μια για πάντα σκεύος εκλογής, και πάνω του και μέσα του είχε τον Κύριο, αφενός γενόμενος ίππος με το να βαστάζει το όνομά Του ενώπιον εθνών και βασιλέων, αφετέρου με το να μη ζει πλέον ο ίδιος, αλλά να δεικνύει μέσα του ζωντανό Εκείνον και να παρέχει απόδειξη του Χριστού που ομιλεί μέσα του, έγινε οίκος περιληπτικός της απερίληπτης φύσεως.

Αφού οι φίλοι του νυμφίου χάρισαν αυτά στην καθαρή και παρθένα ψυχή (αυτοί δε θα πρέπει να είναι τα λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται προς διακονία χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία), η νύμφη γίνεται κατά κάποιον τρόπο τελειότερη με την προσθήκη των χαρισμάτων. Και καθώς πλησίασε περισσότερο τον ποθούμενο, προτού το κάλλος του φανερωθεί στα μάτια της, ήρθε σε επαφή με τον ζητούμενο μέσω της αίσθησης της όσφρησης, έχοντας κατανοήσει με την οσφρητική δύναμη κάτι σαν την ιδιότητα του σώματός του, και λέει ότι έχει αναγνωρίσει την οσμή του από την ευωδία του μύρου, το οποίο ονομάζεται νάρδος, απευθύνοντας προς τους φίλους της αυτή τη φράση: «Η νάρδος μου έδωσε την οσμή του». Διότι, λέει, όπως εσείς δεν χαρίζετε το ίδιο το ακήρατο χρυσίο της θεότητας, αλλά ομοιώματα του χρυσίου μέσω των νοημάτων που είναι χωρητά σε εμάς, αποκαλύπτοντας τα όσα τον αφορούν όχι με τηλαυγή λόγο, αλλά παρέχοντας κάποιες ενδείξεις του ζητουμένου μέσα από τη μικρότητα των στιγμάτων του λογικού αργυρίου, έτσι κι εγώ, μέσω της ευπνοίας του δικού μου μύρου, δέχθηκα στην αίσθησή μου τη δική του ευωδία.

Γι' αυτό μου φαίνεται ότι εκπλήσσονται με το θέαμα οι φίλοι του νυμφίου, οι οποίοι προηγουμένως την είχαν γνωρίσει ως ωραία, αλλά ως ωραία ανάμεσα στις γυναίκες, και έπειτα, μέσω της ομοιότητας με τον χρυσό μαζί με στίγματα αργύρου, εξωράιζαν την ομορφιά της. Τώρα όμως, μη βλέποντας πάνω της κανένα από τα προηγούμενα γνωρίσματα, αλλά χαρακτηρίζοντάς την από τα υψηλότερα, θαυμάζουν όχι μόνο την άνοδο, αλλά και από πού ανέβηκε. Διότι αυτό είναι που επιτείνει την έκπληξη: μία φαίνεται να είναι αυτή που ανεβαίνει, και το θέαμα παρομοιάζεται με άλσος δέντρων. Διότι νομίζει κανείς ότι βλέπει κορμούς να ανέρχονται σε ύψος και να αυξάνονται, όμως αυτό που τρέφει αυτούς τους κορμούς δεν είναι κάποια εύφορη και καλά αρδευόμενη γη, αλλά ξηρή, διψασμένη και έρημη. Σε τι λοιπόν ριζώνουν αυτοί οι κορμοί και από πού αυξάνονται; Ρίζα τους είναι η σκόνη των αρωμάτων, και πότισμά τους ο ατμός από τα θυμιάματα, ο οποίος δροσίζει αυτό το άλσος μέσω της ευωδίας του. Πόσον έπαινο περιέχει ο λόγος γι' αυτήν, για την οποία δόθηκε μια τέτοια μαρτυρία.

Η μεν ίππος προερχόταν από τον λαό των Ιουδαίων, από όπου προήλθαν και οι απόστολοι. Διότι λέγει, «ανέβασες στη θάλασσα τα άλογά σου», και «θα επιβιβαστείς στα άλογά σου». Και γιατί ονομάζει τους αποστόλους άλογα; Επειδή τρέχουν γρήγορα στον κόσμο, δηλαδή διανύουν τον δρόμο της ευσέβειας, ενώ άρματα είναι οι εκκλησίες που προέρχονται από τα έθνη· τα άλογα λοιπόν που ζεύονται, δηλαδή οι απόστολοι, σέρνουν το άρμα που είναι η εκκλησία. Την σέρνουν κατευθύνοντάς την δίκαια προς την οδό της ουράνιας ζωής. «Οι σιαγόνες σου», λέγει, «είναι σαν τρυγόνια». Διότι το ερυθρό χρώμα φέρει τον γεμάτο συστολή λόγο της πίστεως. «Ο τράχηλός σου είναι σαν περιδέραια». Δηλαδή δεν σκύβεις πλέον προς τα κάτω· διότι, έχοντας λάβει την παρρησία της ελευθερίας, στρέφε το βλέμμα προς τους ουρανούς. «Ομοιώματα χρυσού θα σου φτιάξουμε με στίγματα από ασήμι». Επειδή ο νόμος ήταν σαν το ασήμι που διαπαιδαγωγούσε μέτρια, τώρα όμως, αφού έλαβες ως κληρονομιά την εξοχότατη αξία του χρυσού, δηλαδή το Ευαγγέλιο, θα σου φτιάξει ομοιώματα χρυσού. «Μέχρις ότου ο βασιλιάς τους εναγκαλιστεί», λέγει. Δηλαδή μέχρις ότου ο Χριστός έλθει για δεύτερη φορά, περιθάλποντας στη βασιλεία του όλους όσους πίστεψαν. «Ο νάρδος μου», λέγει, «έδωσε την οσμή του».

Η νύμφη. Το κείμενο. Ομοιώματα χρυσού θα κατασκευάσουμε για εσένα με στίγματα αργύρου. Έως ότου ο βασιλιάς ανακλιθεί επάνω της. Ο νυμφίος. Το κείμενο. Η νάρδος μου έδωσε την οσμή της. Η νύμφη. Το κείμενο.