Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 1:12

Με το νάρδο και το δέμα της στακτής υποδηλώνεται ο ενταφιασμός του Χριστού, τα οποία έφερε ο Νικόδημος και τύλιξε το σώμα Του. Ως μαστούς δε η νύμφη φέρει τις δύο Διαθήκες, ανάμεσα στις οποίες αναπαύεται ο Χριστός. Την αποκαλεί καλή, όχι λέγοντας όπως προηγουμένως ότι είναι καλή μόνο ανάμεσα στις γυναίκες, αλλά πλέον και ως πλησίον του, και έτσι ο νυμφίος διπλασιάζει τον έπαινο της νύμφης, επαινώντας τόσο τον θεωρητικό όσο και τον πρακτικό της βίο.

Μελέτα, λοιπόν, τα θεία άσματα, που είναι γεμάτα από σωφροσύνη και προαναγγέλλουν το πάθος του Χριστού. Διότι, διηγούμενα τα περί του πάθους του Σωτήρος, αναφέρουν και τον τόπο: «εισήλθε σε κήπο», για Εκείνον που ετάφη εκεί. Και μνημόνευσαν τα αρώματα: «έλαβε το μύρο μου πλήρες»· διότι εκπληρώθηκε η Θεία Οικονομία. Και για μετά την Ανάσταση έλεγαν: «έφαγα τον άρτο μου μαζί με το μέλι μου». Διότι του έδωσαν κηρήθρα μελιού. Και για τον εσμυρνισμένο οίνο έλεγαν πάλι τα άσματα: «θα σε ποτίσω από τον οίνο τον αρωματισμένο». Και για το μύρο που χύθηκε στο κεφάλι του, έλεγαν αλλού: «όσο ο βασιλιάς ήταν ανακεκλιμένος στο δείπνο, ο νάρδος μου εξέπεμψε την ευωδία του». Διότι, ενώ ήταν ανακεκλιμένος στην οικία του Σίμωνος του λεπρού, εισήλθε μια γυναίκα, συνέτριψε ένα αλάβαστρο με πολύτιμο και γνήσιο μύρο νάρδου και το έχυσε στο κεφάλι του.

Και ο Ιερεμίας λέγει: Μήπως ο οίκος μου είναι σπήλαιο ληστών; Και έχει επικληθεί το όνομά μου επ' αυτών; 〈μ〉 Ότι θα επιχυθεί σε αυτόν νάρδος — Στα Άσματα λέγει: Ενόσω ο βασιλιάς βρισκόταν στο ανάκλιντρό του, η νάρδος έδωσε την οσμή της. 〈μα〉 Ότι θα συναχθούν εναντίον του — Ο Δαβίδ στον 〈β'〉 ψαλμό λέγει: Γιατί φρύαξαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια; Παρατάχθηκαν οι βασιλείς της γης, και οι άρχοντες συνάχθηκαν όλοι μαζί εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού αυτών.

Λόγος Γ΄ Με την ίππο μου στα άρματα του Φαραώ σε παρομοίασα, αγαπημένη μου. Πόσο ωραίες έγιναν οι σιαγόνες σου σαν της τρυγόνας, ο τράχηλός σου σαν περιδέραια. Χρυσά ομοιώματα θα κατασκευάσουμε για σένα με στίγματα από ασήμι. Ενόσω ο βασιλιάς βρίσκεται στην ανάκλισή του, η νάρδος μου ανέδωσε την οσμή της.

Τέτοια λοιπόν είναι η συμβουλή που δίνεται μέσω των ορμίσκων, και θα ήταν καιρός να προσθέσουμε στη θεωρία και τον επόμενο λόγο, τον οποίο οι φίλοι του νυμφίου απηύθυναν προς την παρθένο. Η φράση είναι η εξής: «Ομοιώματα χρυσού θα κατασκευάσουμε για σένα μαζί με στίγματα αργύρου, έως ότου ο βασιλιάς βρεθεί στην ανάκλισή του». Σε εκείνον που παρακολουθεί τον ειρμό της θεωρίας που αποδώσαμε προηγουμένως, το νόημα αυτών φαίνεται πως συνδέεται και έχει λογική συνέχεια, όμως η φράση, εμβαθύνοντας στις αλληγορικές σημασίες, καθιστά δυσνόητο αυτό που δηλώνεται μέσα από τα αινίγματα. Διότι, επειδή η ομορφιά της ψυχής παρομοιάστηκε με την ίππο που κατατροπώνει τα αιγυπτιακά άρματα (δηλαδή με την αγγελική στρατιά), και για εκείνη την ίππο λέει ο καλός επιβάτης ότι χαλινάρι είναι η καθαρότητα, την οποία υπέδειξε παρομοιάζοντας τις σιαγόνες με εκείνες της τρυγόνας, και περιλαίμιο στολίδι είναι οι ποικίλοι όρμοι που καταυγάΖουν μέσα από τις αρετές, επιθυμούν και οι φίλοι να κάνουν κάποια προσθήκη στην ομορφιά της ίππου, στολίζοντας τα φάλαρα με ομοιώματα χρυσού, στα οποία εγχαράσσουν και την καθαρότητα του αργύρου, ώστε να διαλάμπει περισσότερο η ομορφιά του κοσμήματος, καθώς η λάμψη του αργύρου αναμειγνύεται με τη λαμπρότητα του χρυσού. Θα ήταν λοιπόν αναγκαίο, αφήνοντας κατά μέρος τις αλληγορικές εικόνες, να μην απομακρύνουμε τον λόγο από το νόημα που μας ωφελεί.

Επειδή, λοιπόν, οι ετοιμαστές του βασιλιά καθιστούν τον ίππο κατάλληλο για την υποδοχή του μέσω των στολισμάτων, και επειδή προκειμένου περί του Θεού είναι ταυτόσημο το να βρεθεί μέσα σε κάτι και το να βρεθεί επάνω σε κάτι, οι παρασκευαστές και οι θεράποντες, εγκαταλείποντας τη λογική ακολουθία της τροπικής σημασίας, μετέτρεψαν τον ίππο σε κλίνη· διότι πρέπει, λέγει, να κατασκευάσουμε χρυσά ομοιώματα με στίγματα αργύρου που να εξωραΐζουν τη μορφή του ίππου, ώστε ο βασιλιάς να βρεθεί, λέγει, όχι σε καθέδρα, αλλά σε ανάκλιση.

Αφού οι φίλοι του νυμφίου χάρισαν αυτά στην καθαρή και παρθένα ψυχή (αυτοί δε θα πρέπει να είναι τα λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται προς διακονία χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία), η νύμφη γίνεται κατά κάποιον τρόπο τελειότερη με την προσθήκη των χαρισμάτων. Και καθώς πλησίασε περισσότερο τον ποθούμενο, προτού το κάλλος του φανερωθεί στα μάτια της, ήρθε σε επαφή με τον ζητούμενο μέσω της αίσθησης της όσφρησης, έχοντας κατανοήσει με την οσφρητική δύναμη κάτι σαν την ιδιότητα του σώματός του, και λέει ότι έχει αναγνωρίσει την οσμή του από την ευωδία του μύρου, το οποίο ονομάζεται νάρδος, απευθύνοντας προς τους φίλους της αυτή τη φράση: «Η νάρδος μου έδωσε την οσμή του». Διότι, λέει, όπως εσείς δεν χαρίζετε το ίδιο το ακήρατο χρυσίο της θεότητας, αλλά ομοιώματα του χρυσίου μέσω των νοημάτων που είναι χωρητά σε εμάς, αποκαλύπτοντας τα όσα τον αφορούν όχι με τηλαυγή λόγο, αλλά παρέχοντας κάποιες ενδείξεις του ζητουμένου μέσα από τη μικρότητα των στιγμάτων του λογικού αργυρίου, έτσι κι εγώ, μέσω της ευπνοίας του δικού μου μύρου, δέχθηκα στην αίσθησή μου τη δική του ευωδία.

Αν πάλι η ευαγγελική νάρδος έχει κάποια συγγένεια με το μύρο της νύμφης, μπορεί όποιος επιθυμεί να αναλογιστεί μέσα από τα γραφόμενα, ποια ήταν εκείνη η γνήσια, η πολύτιμη νάρδος, η οποία χύθηκε πάνω στο κεφάλι του Κυρίου και γέμισε όλη την οικία με την ευωδία της. Διότι ίσως το ένα μύρο να μην είναι εντελώς ξένο προς το άλλο μύρο, αυτό δηλαδή που από τη μία δίνει στη νύμφη την οσμή του νυμφίου, και από την άλλη στο Ευαγγέλιο, αφού χύθηκε πάνω στον ίδιο τον Κύριο, γεμίζει με ευωδία την οικία στην οποία γινόταν το συμπόσιο. Μου φαίνεται δηλαδή ότι και εκεί με κάποιο προφητικό πνεύμα η γυναίκα προανήγγειλε δια του μύρου το μυστήριο του θανάτου, καθώς μαρτυρεί ο Κύριος για όσα έπραξε αυτή, λέγοντας ότι «πρόλαβε να με μυρώσει για τον ενταφιασμό μου». Και την οικία που γέμισε από την ευωδία υποδεικνύει να την εννοήσουμε αντί ολοκλήρου του κόσμου και όλης της οικουμένης, λέγοντας ότι «όπου κι αν κηρυχθεί το Ευαγγέλιο αυτό σε όλον τον κόσμο», η οσμή του μύρου θα διαδοθεί μαζί με το κήρυγμα του Ευαγγελίου και το Ευαγγέλιο, λέει, θα αποτελεί μνημόσυνό της. Επομένως, επειδή στο μεν Άσμα Ασμάτων η νάρδος μεταδίδει στη νύμφη την οσμή του νυμφίου, στο δε Ευαγγέλιο η ευωδία που γέμισε τότε την οικία γίνεται χρίσμα ολόκληρου του σώματος της Εκκλησίας σε όλη την οικουμένη και σε όλο τον κόσμο, ίσως μέσα από αυτά να αναδεικνύεται μια τέτοια κοινωνία μεταξύ των δύο, ώστε τα δύο να φαίνονται ως ένα.

Η μεν ίππος προερχόταν από τον λαό των Ιουδαίων, από όπου προήλθαν και οι απόστολοι. Διότι λέγει, «ανέβασες στη θάλασσα τα άλογά σου», και «θα επιβιβαστείς στα άλογά σου». Και γιατί ονομάζει τους αποστόλους άλογα; Επειδή τρέχουν γρήγορα στον κόσμο, δηλαδή διανύουν τον δρόμο της ευσέβειας, ενώ άρματα είναι οι εκκλησίες που προέρχονται από τα έθνη· τα άλογα λοιπόν που ζεύονται, δηλαδή οι απόστολοι, σέρνουν το άρμα που είναι η εκκλησία. Την σέρνουν κατευθύνοντάς την δίκαια προς την οδό της ουράνιας ζωής. «Οι σιαγόνες σου», λέγει, «είναι σαν τρυγόνια». Διότι το ερυθρό χρώμα φέρει τον γεμάτο συστολή λόγο της πίστεως. «Ο τράχηλός σου είναι σαν περιδέραια». Δηλαδή δεν σκύβεις πλέον προς τα κάτω· διότι, έχοντας λάβει την παρρησία της ελευθερίας, στρέφε το βλέμμα προς τους ουρανούς. «Ομοιώματα χρυσού θα σου φτιάξουμε με στίγματα από ασήμι». Επειδή ο νόμος ήταν σαν το ασήμι που διαπαιδαγωγούσε μέτρια, τώρα όμως, αφού έλαβες ως κληρονομιά την εξοχότατη αξία του χρυσού, δηλαδή το Ευαγγέλιο, θα σου φτιάξει ομοιώματα χρυσού. «Μέχρις ότου ο βασιλιάς τους εναγκαλιστεί», λέγει. Δηλαδή μέχρις ότου ο Χριστός έλθει για δεύτερη φορά, περιθάλποντας στη βασιλεία του όλους όσους πίστεψαν. «Ο νάρδος μου», λέγει, «έδωσε την οσμή του».

Η νύμφη. Το κείμενο. Ομοιώματα χρυσού θα κατασκευάσουμε για εσένα με στίγματα αργύρου. Έως ότου ο βασιλιάς ανακλιθεί επάνω της. Ο νυμφίος. Το κείμενο. Η νάρδος μου έδωσε την οσμή της. Η νύμφη. Το κείμενο.

Χαίρε, κρίνο, του οποίου βλαστός είναι ο Ιησούς, που ντύνει αυτά τα κρίνα του αγρού· γλυκόπνοε ροδώνα του Πνεύματος, από τον οποίο ο Χριστός περιβλήθηκε με ανόθευτη στολή μέσω άσπορης σύλληψης, η οποία επισκιάζει τη στολή του Σολομώντα. Χαίρε, άνθος, το άρωμα κάθε αρετής που είναι πιο ποικιλόχρωμο από κάθε απόχρωση άνθους, από την οποία βλασταίνει άνθος όμοιο προς το όμοιο κατά τη μητρική ομοιότητα, πάνω στο οποίο αναπαύονται τα επτά πνεύματα, όπως λέει ο Λόγος. Χαίρε, νάρδε που αναβλύζεις και αρδεύεις τα μυρεψικά αρώματα της αγνείας, των οποίων η διάχυση αποτελεί γλυκιά οσμή σε εκείνον που είπε στο Άσμα των Ασμάτων: Η νάρδος μου έδωσε την οσμή της. Χαίρε, στακτή, εσύ που από την παρθενική παρασκευή βάλσαμου έσταξες στον Χριστό σταγόνα αγιάσματος, δηλαδή γάλακτος, εσύ που ψάλλεις στο Άσμα: Δεμάτι στακτής είναι ο αγαπημένος μου σε εμένα, ανάμεσα στους μαστούς μου θα αναπαυθεί.