Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 1:4

Και πάλι περί των ιδίων: Όπως ακριβώς η κατασκευή του σώματος έχει λάβει από τον Δημιουργό τις πέντε αισθήσεις που της αρμόζουν, έτσι και η νοερή ουσία της ψυχής επιτελεί όλο το έργο των εντολών μέσω των πέντε αισθήσεων. Και σύμβολο μεν της δικής της όρασης είναι οι οφθαλμοί, όπως είπε ο άγιος Δαβίδ: «Οι οφθαλμοί μου είναι διαπαντός στραμμένοι προς τον Κύριο»· της δε ακοής: «Μου προσέθεσε αυτί για να ακούω», και ο Κύριος: «Εκείνος που έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει»· της δε όσφρησης: «Θα τρέξουμε στην οσμή των μύρων σου»· της δε γεύσης: «Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός»· και: «Άνοιξα το στόμα μου και είλκυσα πνεύμα»· και: «Κύριε, θα ανοίξεις τα χείλη μου»· της δε αφής: «Εκείνο που είδαμε και τα χέρια μας ψηλάφησαν περί του Λόγου της ζωής».

Και αντί για ευχάριστη οσμή, θα υπάρχει κονιορτός· και αντί για ζώνη, με σχοινί θα ζώνεσαι· και αντί για το χρυσό στολίδι του κεφαλιού, θα αποκτήσεις φαλάκρα εξαιτίας των έργων σου. Μέρος της τρυφηλής ζωής είναι και η ευχαρίστηση μέσω των οσμών, όταν αρωματίζουν τον αέρα με διάφορα υλικά που καίγονται ως θυμίαμα, μηχανευόμενοι για τον εαυτό τους ευχάριστη αναπνοή. Σε αυτές λοιπόν τις ψυχές, που έχουν χαλαρώσει από την ηδονή και επινοούν ευχάριστη οσμή για την όσφρησή τους, θα δοθεί ως αντίτιμο από εκείνον που απειλεί, ο κονιορτός. Και ο κονιορτός είναι λεπτό χώμα, που σηκώνεται στον αέρα, προκαλώντας κάποια δυσκολία στην αναπνοή και πολλή δυσφορία εξαιτίας της έμφραξης. — Διότι η ψυχή βέβαια ευφραίνεται με μύρα και θυμιάματα, αλλά με τα μύρα τα πνευματικά, όπως συνέβαινε σε εκείνον που έλεγε: «Είμαστε ευωδία Χριστού»· και «Χάρις στον Θεό, ο οποίος φανερώνει την οσμή της γνώσεώς του σε κάθε τόπο». Μια τέτοια οσμή αντιλαμβανόταν να αναδίδει ο Ιακώβ, ο πατέρας του, ο Ισαάκ: «Ιδού, η οσμή του υιού μου είναι ως οσμή αγρού γεμάτου, τον οποίο ευλόγησε ο Κύριος». Και οι νεάνιδες επίσης στο Άσμα Ασμάτων, επειδή αισθάνθηκαν την ουράνια ευωδία του Λόγου, έλεγαν: «Πίσω από την οσμή των μύρων σου θα τρέξουμε». Και το αρχιερατικό χρίσμα ήταν μύρο καλό και ευχάριστο, άξιο να παρομοιαστεί με την ενότητα των αδελφών. Ένα τέτοιο μύρο απαιτεί τεχνίτη, που να έχει λάβει από τον Θεό τη μυρεψική τέχνη, προκειμένου να παρασκευάσει άγιο χρίσμα, το οποίο δεν πρόκειται να αλειφθεί σε σάρκα ανθρώπου.

Προτύπωσή του ήταν ο Χριστός, ο οποίος θυσιάστηκε μεν ως μόσχος, προσφέρεται όμως ως ολοκαύτωμα ως κριός, και γεμίζει ολόκληρη την αγία σκηνή, δηλαδή την Εκκλησία, με τη νοητή ευωδία, όπως λέγεται και από εμάς: «Μύρο που χύνεται είναι το όνομά σου. Γι' αυτό οι νεάνιδες σε αγάπησαν και σε προσέλκυσαν. Θα τρέξουμε πίσω σου ακολουθώντας την οσμή του μύρου σου.» Αλλά ας πάρουμε τον λόγο από την αρχή. Διότι έτσι η εξήγηση των νοημάτων μας θα προχωρήσει ορθά. Λοιπόν, ο μόσχος και ο κριός προσφέρθηκαν για θυσία υπέρ του Ααρών· ενώ δύο τράγοι προσφέρθηκαν από τον λαό, καθώς και ένας κριός για ολοκαύτωμα. Διότι είναι γραμμένο το εξής: «Και θα πέσουν κλήροι για τους τράγους· ο ένας για τον Κύριο, και ο άλλος για τον αποπομπαίο.» Και είναι αναγκαίο να πούμε ποιο είναι το μυστήριο γύρω από αυτούς. Μερικοί λοιπόν θεωρούν ότι ο ένας από τους τράγους δόθηκε και αφέθηκε ελεύθερος στην έρημο σε κάποιον αποπομπαίο και ακάθαρτο δαίμονα, εμείς όμως λέμε ότι αυτή η άποψη είναι γεμάτη από παράλογη δεισιδαιμονία, και δεν απαλλάσσεται από τα σφάλματα που οδηγούν στην ειδωλολατρική πλάνη. Μάλλον δε, διότι θα προσθέσω χωρίς δισταγμό κάτι ακόμη βαρύτερο, θα καταλήξουμε να θεωρήσουμε τον Νόμο ως εισηγητή της αμαρτίας απέναντι στον Θεό λόγω της ανακολουθίας των λογισμών, αν και ο ίδιος ο Νόμος απομακρύνει με πολλούς τρόπους από την πολυθεϊστική πλάνη, υποδεικνύει τον ένα και κατά φύση Κύριο των όλων, και έχει τον σκοπό να παιδαγωγεί προς την επίγνωση της αλήθειας.

Σε κανέναν από τους ανθρώπους δεν θα απευθυνθούμε με την προσωνυμία «Ραββί». Διότι ένας είναι ο διδάσκαλος και ο καθηγητής μας, και σε αυτόν αποκλειστικά θα προσηλωθούμε, λέγοντας: «Μύρο που χύνεται είναι το όνομά σου. Για αυτό τον λόγο οι νεάνιδες σε αγάπησαν. Με είλκυσαν, ώστε να τρέξουν πίσω σου προς την οσμή των μύρων σου». Ή μήπως δεν σημαίνει αυτό το χωρίο: «Δεν θα προσφέρεις πάνω σε αυτό άλλο θυμίαμα;»; Διότι μόνο η ευωδία του Χριστού μέσα στην Εκκλησία θα αρκούσε για όσους είναι αληθινά συνετοί, οι οποίοι δεν επιθυμούν άλλη οσμή· όπως ακριβώς κάνουν, δηλαδή, οι άθλιοι Ιουδαίοι. Διότι, από τη μία πλευρά, υβρίζουν με την παραφροσύνη τους το σύνθετο και λεπτό θυμίαμα, δηλαδή τον Χριστό. Και παρέμειναν αμέτοχοι αυτής της ιερής ή μάλλον αληθινά θείας ευωδίας· από την άλλη όμως θα δεχθούν στη θέση του κάποιον άλλον, τον υιό της ανομίας, «εκείνον που αντιτίθεται και υπερυψώνει τον εαυτό του πάνω από καθετί που ονομάζεται Θεός ή σέβασμα, ώστε να καθίσει ο ίδιος στον ναό του Θεού, σύμφωνα με όσα είναι γραμμένα, αποδεικνύοντας τον εαυτό του ότι είναι Θεός», ο οποίος και καταμολύνει τη θεία σκηνή, όντας ένας ξένος καπνός και, για να το πω έτσι, διαβολική δυσοσμία· «Διότι η παρουσία του», λέει, «θα είναι κατ' ενέργεια του Σατανά». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Κατανοώ αυτό που λες. Διότι πράγματι ο λόγος σου είναι σαφής. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Διατάζει, λοιπόν, τον Ααρών να κάνει εξιλέωση πάνω στο θυσιαστήριο του θυμιάματος μία φορά τον χρόνο, χρίοντας με το αίμα του καθαρισμού των αμαρτιών τις άκρες των κεράτων του. «Διότι είναι Άγιο», λέει, «των Αγίων».

Διότι προς το παρόν στέκεσαι έξω από τη θύρα· είθε όμως όλοι σας να πείτε: Με εισήγαγε ο βασιλιάς στον εσωτερικό του θάλαμο· ας αγαλλιάσει η ψυχή μου για τον Κύριο, διότι με έντυσε με ιμάτιο σωτηρίας και με χιτώνα ευφροσύνης· σαν σε νυμφίο μού φόρεσε μίτρα, και σαν νύμφη με στόλισε με κοσμήματα· ώστε να βρεθεί η ψυχή όλων σας χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι από τα παρόμοια. Δεν εννοώ πριν λάβετε τη χάρη· [διότι πώς θα μπορούσε να συμβεί αυτό, εφόσον κληθήκατε για την άφεση των αμαρτιών;] αλλά εννοώ ότι, όταν θα δίδεται η χάρη, η συνείδηση να βρεθεί ακατάκριτη και να συνεργήσει με τη χάρη.

Αυτό, λοιπόν, είναι εκείνο που μαθαίνουμε μέσα από όσα ειπώθηκαν: ότι το ίδιο το μύρο της θεότητας, ό,τι και αν είναι ως προς την ουσία του, βρίσκεται υπεράνω κάθε ονόματος και νοήματος. Τα θαύματα όμως που παρατηρούνται στο σύμπαν παρέχουν το υλικό των θεολογικών ονομάτων, μέσω των οποίων τον ονομάζουμε σοφό, δυνατό, αγαθό, άγιο, μακάριο, αιώνιο, κριτή, σωτήρα και τα παρόμοια. Όλα αυτά φανερώνουν κάποια μικρή ιδιότητα του θείου μύρου, την οποία ολόκληρη η κτίση αποτύπωσε επάνω της δίκην κάποιου μυρεψικού σκεύους, μέσω των θαυμάτων που παρατηρούνται σε αυτήν. Γι' αυτό, λέει, οι νεάνιδες σε αγάπησαν, σε είλκυσαν. Εξέφρασε την αιτία της αξιέπαινης επιθυμίας και της αγαπητικής διαθέσεως. Διότι ποιος παραμένει ανέραστος μπροστά σε ένα τέτοιο κάλλος, αν διαθέτει έστω τον οφθαλμό που μπορεί να ενατενίσει την ωραιότητα, του οποίου μεγάλο μεν είναι το κάλλος που συλλαμβάνεται με τον νου, απειροπλάσιο δε εκείνο που εικάζεται στοχαστικώς μέσω εκείνου που φαίνεται;

Ελκύουν, λοιπόν, οι ψυχές προς τον εαυτό τους τον πόθο του άφθαρτου Νυμφίου, πορευόμενες οπίσω από τον Κύριο τον Θεό, καθώς είναι γεγραμμένο. Αιτία δε της αγάπης τους γίνεται η ευωδία του μύρου, προς την οποία διαρκώς τρέχοντας επεκτείνονται σε όσα βρίσκονται μπροστά, λησμονώντας τα πίσω. Διότι, «Οπίσω σου», λέγει, «στην οσμή των μύρων σου θα τρέξουμε». Αλλά εκείνες που δεν έχουν ακόμη το τέλειο της αρετής και είναι ακόμη νεαρές στην ηλικία, υπόσχονται να τρέξουν προς τον σκοπό, τον οποίο υποδεικνύει η οσμή των μύρων (διότι λέγουν ότι «Στην οσμή των μύρων σου θα τρέξουμε»), ενώ η τελειότερη ψυχή, έχοντας επεκταθεί σφοδρότερα σε όσα βρίσκονται μπροστά, επιτυγχάνει ήδη τον σκοπό, για τον οποίο διανύεται ο δρόμος, και αξιώνεται των θησαυρών που βρίσκονται στα ταμεία. Διότι λέγει ότι «Με εισήγαγε ο βασιλεύς στο ταμείο του».

Η δε επόμενη ρήση αποκαλύπτει μέσω του λόγου την εκκλησιαστική οικονομία. Διότι οι πρώτοι που μαθήτευσαν στη χάρη και έγιναν αυτόπτες μάρτυρες του Λόγου δεν περιόρισαν το αγαθό στους εαυτούς τους, αλλά μέσω της μετάδοσης ενεποίησαν την ίδια χάρη και σε εκείνους που τους διαδέχθηκαν. Γι' αυτόν τον λόγο, οι νεάνιδες λέγουν προς τη νύμφη –η οποία πρώτη, δια της κατά στόμα κοινωνίας με τον Λόγο, πληρώθηκε με τα αγαθά και αξιώθηκε των κεκρυμμένων μυστηρίων– ότι «Ας αγαλλιαστούμε και ας ευφρανθούμε σε σένα» (διότι η δική σου αγαλλίαση αποτελεί κοινή μας χαρά) και ότι, «όπως εσύ αγαπάς τους μαστούς του Λόγου περισσότερο από τον οίνο, έτσι και εμείς θα σε μιμηθούμε και θα αγαπήσουμε τους δικούς σου μαστούς, με τους οποίους ποτίζεις με γάλα τα νήπια εν Χριστώ, περισσότερο από τον ανθρώπινο οίνο». Και, για να καταστήσει κανείς σαφέστερο το νόημα, αυτό που λέγεται είναι το εξής: ο Ιωάννης, ο οποίος ανέπεσε στο στήθος του Κυρίου, αγάπησε τους μαστούς του Λόγου και, αφού τοποθέτησε τη δική του καρδιά σαν σπόγγο δίπλα στην πηγή της ζωής και πληρώθηκε μέσω μιας άρρητης μετάδοσης των μυστηρίων που εμπεριέχονταν στην καρδιά του Κυρίου, προσφέρει και σε εμάς τη θηλή που γέμισε από τον Λόγο και μας καθιστά πλήρεις από τα αγαθά που εναποτέθηκαν σε αυτόν από την πηγή, κηρύττοντας μεγαλόφωνα τον αεί όντα Λόγο.

Γι' αυτό, εύλογα και εμείς θα πούμε προς αυτόν: «Ας αγαπήσουμε τους μαστούς σου περισσότερο από το κρασί», εφόσον βέβαια έχουμε γίνει τέτοιοι, ώστε να είμαστε σαν νεάνιδες και ούτε να νηπιάζουμε στο νου εξαιτίας της νεότητας που είναι συζευγμένη με τη ματαιότητα, ούτε να ρυτιδωνόμαστε εξαιτίας της αμαρτίας μέσα σε μια παλαιότητα που καταλήγει στον αφανισμό. Γι' αυτό λοιπόν αγαπούμε τη συνεχή ροή των διδαγμάτων σου, διότι «σε αγάπησε η ευθύτητα». Διότι αυτός είναι ο μαθητής τον οποίο αγαπούσε ο Ιησούς. Και ο Ιησούς είναι η ευθύτητα. Ο λόγος αυτός ονομάζει τον Κύριο ωραιότερα και θεοπρεπέστερα σε σχέση με τον προφήτη Δαβίδ· διότι εκείνος μεν λέει ότι «Ευθύς είναι ο Κύριος ο Θεός», ενώ αυτός τον ονομάζει ευθύτητα, από τον οποίο κάθε τι το σκολιό ανορθώνεται προς το ορθό. Είθε λοιπόν να γίνει και σε εμάς κάθε τι το σκολιό ευθεία και τα τραχιά σε οδούς λείες, με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Η λογική ακολουθία όσων έχουν προηγουμένως εξεταστεί οδηγεί τον λόγο στην εξέταση των όσων ειπώθηκαν από τη νύμφη προς τις νεάνιδες. Και είναι αυτά: «Μαύρη είμαι και ωραία, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, σαν τα σκηνώματα του Κηδάρ, σαν τις σκηνές του Σολομώντα». Πολύ ορθά η δασκάλα αρχίζει την καθοδήγηση στα αγαθά προς τις μαθητευόμενες ψυχές από εκεί που έπρεπε. Διότι αυτές μεν δείχνουν την προθυμία, μέσα από όσα υπόσχονται, να θεωρήσουν πολυτιμότερη από κάθε ανθρώπινο λόγο —τον οποίο μεταφορικά ονομάζουν οίνο— τη χάρη που απορρέει από τους πνευματικούς της μαστούς, λέγοντας τα εξής λόγια: «Θα αγαπήσουμε τους μαστούς σου περισσότερο από τον οίνο, επειδή σε αγάπησε η ευθύτητα». Εκείνη δε προσθέτει προς τις μαθητευόμενες το θαύμα που συντελέστηκε στην ίδια, ώστε να κατανοήσουμε βαθύτερα την αμέτρητη φιλανθρωπία του νυμφίου, ο οποίος μέσω της αγάπης του προσδίδει το κάλλος σε αυτήν που αγάπησε. Διότι λέει: «Μην απορείτε που με αγάπησε η ευθύτητα, αλλά που, ενώ ήμουν μαύρη εξαιτίας της αμαρτίας και εξοικειωμένη με το σκοτάδι λόγω των έργων μου, με έκανε ωραία μέσω της αγάπης του, ανταλλάσσοντας το δικό του κάλλος με τη δική μου ασχήμια. Επειδή, αφού μετέθεσε στον εαυτό του τον ρύπο των δικών μου αμαρτιών, μου μετέδωσε τη δική του καθαρότητα, καθιστώντας με κοινωνό του δικού του κάλλους, αυτός που πρώτα με έκανε από απεχθή αξιαγάπητη, και με αυτόν τον τρόπο με αγάπησε».

Όπως ακριβώς τα νήπια γαλουχούνται από τους μαστούς, έτσι και οι πιστοί αντλούν εντολές από τις δύο Διαθήκες. Ποια εννοεί ως μύρα του Χριστού, παρά τα λόγια Του, τα οποία χορηγούν τέρψη περισσότερο από όλα τα αρώματα; Διότι, όπως ακριβώς το μύρο που βρίσκεται κλεισμένο σε ένα αγγείο δεν αναδίδει ακόμη τη μυρωδιά του, αλλά την έχει μέσα του, όταν όμως ανοιχθεί το μύρο, τέρπει όλους όσοι βρίσκονται κοντά και μακριά, έτσι και το μύρο, δηλαδή ο Λόγος που βρισκόταν στην καρδιά του Πατέρα, δηλαδή στους κόλπους Του, όταν κενώθηκε στον κόσμο, γέμισε τα πάντα με ευωδία. «Γι' αυτό οι νεάνιδες σε αγάπησαν και σε είλκυσαν, έτρεξαν προς την οσμή του μύρου σου». Νεάνιδες είναι εκείνοι που αγάπησαν, οι μακάριοι απόστολοι, οι οποίοι, αφού εγκατέλειψαν τον κόσμο, Τον αγάπησαν. «Σε είλκυσαν»· διότι με το να ελκύσουν τον Χριστό προς τον εαυτό τους, Τον ακολούθησαν τρέχοντας προς την οσμή του μύρου Του, που είναι η διδασκαλία Του. «Με εισήγαγε», λέει, «ο βασιλιάς στο ταμείο του». Ποιος είναι ο βασιλιάς, παρά ο Χριστός; Και τι είναι το ταμείο, παρά η Εκκλησία; Ποιος είναι αυτός που τα λέει αυτά, ότι «με εισήγαγε»; Αναμφίβολα η σύναξη των πιστών· διότι την ασφάλισε μέσα στο ταμείο, που είναι η Εκκλησία. «Ας αγαλλιάσουμε», λέει, «και ας ευφρανθούμε σε εσένα, θα αγαπήσουμε τους μαστούς σου περισσότερο από το κρασί· η ευθύτητα σε αγάπησε». Ήδη λοιπόν, το πρώτο έχει εξηγηθεί προηγουμένως, ενώ το «ευθύτητα» σημαίνει ότι όσοι πορεύονται στον ευθύ δρόμο, αυτοί σε αγαπούν. «Μαύρη είμαι και ωραία, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ».

Γι' αυτό τον λόγο έλαβε ο Κύριος μύρο στο κεφάλι του, για να αποπνέει η Εκκλησία την αφθαρσία. Διότι, όπως λέει η Γραφή, το όνομά σου είναι σαν μύρο που χύνεται· γι' αυτό οι νεάνιδες σε αγάπησαν, σε είλκυσαν· θα τρέξουμε πίσω σου ακολουθώντας την οσμή των μύρων σου. Ας μην αλείφεται η αγία Εκκλησία του Θεού με τη δυσωδία της διδασκαλίας τούτου του αιώνα· ας μην αιχμαλωτιστεί από την πανουργία του, όπως η πρώτη γυναίκα. Γιατί, ενώ είμαστε λογικά όντα, δεν γινόμαστε φρόνιμοι; Γιατί, ενώ έχουμε λάβει από τον Χριστό το έμφυτο κριτήριο περί του Θεού, καταπίπτουμε στην άγνοια, και αγνοώντας από αμέλεια το χάρισμα που λάβαμε, χανόμαστε ανόητα;

Ο πονηρός είναι συνώνυμος και σύντροφος του διαβόλου. Γι' αυτό και ο Κύριος μας δίδαξε να τον ονομάζουμε έτσι, λέγοντας: Ελευθέρωσέ μας από τον πονηρό. Ας απομακρυνθούμε από τον γκρεμό της υποκρισίας και από τον λάκκο της υπουλότητας, ακούγοντας αυτόν που λέει ότι όσοι πράττουν πονηρά θα εξολοθρευτούν και σαν το χλωρό χορτάρι γρήγορα θα μαραθούν. Διότι οι τέτοιοι άνθρωποι είναι βοσκή των δαιμόνων. Όπως ο Θεός ονομάζεται αγάπη, έτσι ονομάζεται και ευθύτητα. Γι' αυτό ο σοφός λέει στα Άσματα προς την καθαρή καρδιά: Η ευθύτητα σε αγάπησε. Και πάλι ο πατέρας του λέει: Χρηστός και ευθύς είναι ο Κύριος.

Διότι, αποδημώντας από τα του σώματος, ενδημείς στα ανώτερα. Σε διαπόρθμευσαν άγγελοι μαζί με αρχαγγέλους. Στην άνοδό σου έφριξαν τα ακάθαρτα και εναέρια πνεύματα. Με τη διάβασή σου ευλογείται μεν ο αέρας, και ο αιθέρας από πάνω αγιάζεται. Την ψυχή σου με χαρά την υποδέχεται ο ουρανός. Εσένα, με ιερούς ύμνους και λαμπρή τελετή, σε προϋπαντούν οι ουράνιες δυνάμεις, λέγοντας σχεδόν: Ποια είναι αυτή που αναβαίνει ολόλευκη, που προβάλλει σαν την αυγή, ωραία σαν τη σελήνη, λαμπρή σαν τον ήλιο; Πόσο ωραία έγινες! Πόσο ευχάριστη! Εσύ είσαι το άνθος του αγρού, σαν το κρίνο ανάμεσα στα αγκάθια. Γι’ αυτό οι νεάνιδες σε αγάπησαν. Στη μυρωδιά των μύρων σου θα τρέξουμε. Σε εισήγαγε ο βασιλιάς στο ιδιαίτερο δώμα του, όπου οι Εξουσίες σε δορυφορούν, οι Αρχές σε ευλογούν, οι Θρόνοι σε ανυμνούν, τα Χερουβίμ εκπλήσσονται από χαρά, και τα Σεραφίμ δοξάζουν εκείνη που κατά φύση και με αληθινή θεία οικονομία χρημάτισε μητέρα του δικού τους Δεσπότη.

Γιατί άραγε επιτρέπεται και στον Πέτρο να εκπέσει στην άρνηση, αυτός που ήταν ζηλωτής και ακριβέστατος φύλακας των αγαθών; Επρόκειτο βέβαια να αναλάβει τους οίακες της Εκκλησίας. Προκειμένου, λοιπόν, να γίνει συγχωρητικός προς εκείνους που επιστρέφουν από την παράβαση, του επιτρέπεται προνοητικώς να διολισθήσει στην άρνηση, εκπαιδευόμενος από το δικό του ολίσθημα να είναι συμπονετικός. Αλλά οι γυναίκες, εμφορούμενες από τη θεία χάρη δίκην μύρου, και έχοντας ελκύσει με τον πόθο τους τον Χριστό, το μύρο που κενώθηκε για τη δική μας ανακαίνιση, Αυτόν που θεϊκώς μεν κενώθηκε και έχρισε, χρίσθηκε δε σωματικώς· διότι και εκείνο που έχρισε, και εκείνο που χρίσθηκε, συνήλθαν στη συμπλήρωση ενός προσώπου και μίας υποστάσεως· Αυτόν αναζητώντας πάντοτε με αγάπη, και τρέχοντας αδιάκοπα προς την οσμή των μύρων Του, αγοράζουν πάλι μύρα και σπεύδουν προς τον τάφο. Γι' αυτό και πρώτες αξιώνονται της θείας αναστάσεως, καθώς ο δίκαιος Κριτής επιμετρά τη χάρη ανάλογα με την προθυμία τους.

Εισήγαγέ με, ω βασιλεύ, στο ταμείο σου. Ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε για σένα· ας αγαπήσουμε τους μαστούς σου περισσότερο από τον οίνο, διότι η ευθύτητα σε αγάπησε. Μαύρη είμαι και ωραία, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ· όπως τα σκηνώματα της Κηδάρ, όπως οι δέρρεις του Σολομώντα.

Γιατί όμως ζήτησες να φιληθείς «με τα φιλιά του στόματός του», ω νύμφη που αγαπάς τον νυμφίο και είσαι πανάμωμη; «Επειδή δεν ανέχομαι», λέει, «να λαμβάνω φιλιά μέσω προφητών και συνδούλων μου με μακρινά μηνύματα. Αλλά εκείνος, ο ίδιος ο δικός μου εραστής και νυμφίος, όπως συνηθίζεται από τον νυμφίο προς τη νύμφη, ας έρθει σε μένα την αγαπημένη του με σάρκα»· και «ας με φιλήσει», λέει, «με τα φιλιά του στόματός του», «επειδή είμαι πληγωμένη από αγάπη». «Και ανάγγειλέ μου εσύ που αγάπησε η ψυχή μου· πού βόσκεις, Ποιμένα καλέ; πού αναπαύεσαι το μεσημέρι;»· είτε στον Γολγοθά και τον Κρανίου Τόπο, πάνω σε πεύκο και κέδρο και κυπαρίσσι, είτε αλλού, «μήπως τυχόν και γίνω σαν αυτή που περιπλανιέται στα κοπάδια των συντρόφων σου», μήπως, προσπαθώντας να έρθω κοντά σου, χάσω τον δρόμο της πίστης προς εσένα «στα κοπάδια» των ετεροδόξων ή των κακοδόξων και των αιρετικών. Διότι επιθυμώ να έρχομαι προς εσένα πάντοτε χωρίς πλάνη, επειδή η «οσμή των μύρων σου», που χρίονται στο λουτρό της αναγέννησης, είναι «υπέρτερη από όλα τα αρώματα, και μύρο που ξεχύθηκε» από την παρθενική μυροθήκη είναι το όνομά σου. «Και για τον λόγο αυτό» οι καθαρές ψυχές, «οι νεάνιδες σε αγάπησαν, τρέχοντας προς την οσμή των μύρων σου. Φέρε με μέσα, ω Βασιλιά και αδελφιδέ και νυμφίε, στο ταμείο» των μυστηρίων σου, «για να αγαλλιάσουμε και να ευφρανθούμε σε εσένα· διότι η ευθύτητα σε αγάπησε». Όχι βέβαια η σκολιότητα και η πονηρία και η αυθάδεια. «

Ψαλμός 63. Εις το τέλος· Ψαλμός του Δαβίδ. «Εισάκουσε, Θεέ, τη φωνή μου όταν προσεύχομαι σε εσένα· από τον φόβο του εχθρού λύτρωσε την ψυχή μου· σκέπασέ με από τη συνωμοσία των πονηρών». Αυτά τα λόγια ταιριάζουν και στον Δαβίδ και σε όλους εμάς, αλλά αναφέρονται και στη διαμάχη μεταξύ της Εκκλησίας του Θεού και των άθεων τυράννων, προς τους οποίους οι Μάρτυρες του Χριστού έλεγαν ότι «ως βέλη νηπίων λογαριάζουμε τις πληγές μας». Εξασθένησαν δε οι γλώσσες των τυράννων, καθώς δεν μπορούσαν να αντιπαλέψουν τους θεόφθογγους λόγους της Εκκλησίας. «Ταράχθηκαν όλοι όσοι έβλεπαν» την ωμότητά τους, «και φοβήθηκε κάθε» συνετός «άνθρωπος». «Και ανήγγειλαν τα έργα του Θεού και κατανόησαν τις πράξεις του. Θα ευφρανθεί ο δίκαιος εν Κυρίω και θα ελπίσει σε Αυτόν, και θα επαινεθούν όλοι οι ευθείς στην καρδιά». Διότι, όσο κακό είναι η δολιότητα, τόσο καλύτερο είναι η ευθύτητα, «επειδή η ευθύτητα», λέει, «σε αγάπησε».

Ψαλμός ρκδ΄. Ωδή των αναβαθμών. «Εκείνοι που ελπίζουν στον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών», σταθεροί και αμετακίνητοι εξαιτίας της εμπιστοσύνης τους προς τον Θεό, «δεν θα κλονιστεί στον αιώνα αυτός που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ». Ο Θεός που επισκέπτεται την Ιερουσαλήμ είναι ανεπίδεκτος κλονισμού και αναλλοίωτος. «Όρη την περικυκλώνουν» κατά την αισθητή έννοια· αναγωγικά όμως, είναι οι προφήτες και οι δάσκαλοι της Εκκλησίας. «Και ο Κύριος είναι γύρω από τον λαό του», προστατεύοντάς μας σαν τείχος από αόρατους και ορατούς εχθρούς «από τώρα και έως τον αιώνα». «Δεν θα αφήσει ο Κύριος τη ράβδο των αμαρτωλών πάνω στον κλήρο των δικαίων, για να μην απλώσουν οι δίκαιοι τα χέρια τους σε ανομίες». Κλήροι είναι τα κτήματα, οι περιουσίες και τα μερίδια των δικαίων, ή και τα έπαθλα των αρετών, από τα οποία ο Κύριος απομακρύνει με τη ράβδο του τις επιθέσεις των δαιμόνων και των ασεβών αμαρτωλών, για να μην ενοχληθούν από αυτούς οι δίκαιοι και πράξουν κάτι ανάξιο της δικαιοσύνης, «απλώνοντας τα χέρια τους». «Ο Κύριος ευεργετεί τους αγαθούς και τους ευθείς στην καρδιά», διότι, όπως λέει, «η ευθύτητα σε αγάπησε». «Εκείνους όμως που εκτρέπονται» προς τις διαστροφές και τις στρεβλώσεις των παθών «θα τους συναριθμήσει ο Κύριος με αυτούς που εργάζονται την ανομία, ενώ ειρήνη θα υπάρχει στον Ισραήλ», δηλαδή στον θεωρητικό και θεοειδέστατο νου.

Πρέπει δε να εκλάβουμε ως «πτωχούς» εκείνους που από τον πλούτο μετέπεσαν στην πτώχεια, και ως «πένητες» τους χειρώνακτες, επειδή κοπιάζουν με τα ίδια τους τα χέρια σε κάθε χειρωνακτική εργασία και πορίζονται τα αναγκαία για το σώμα τους. «Πλην όμως οι δίκαιοι θα σε ευχαριστήσουν και οι ευθείς θα κατοικήσουν ενώπιόν σου», διότι «σε αγάπησε η ευθύτητα».

Η δε όσφρηση δεν υπάρχει για να οσφραίνεται αυτά που ελκύουν προς την απώλεια, αλλά για να αισθάνεται την ευωδία του μύρου που έχει κενωθεί· «Μύρο», λέει, «που έχει κενωθεί είναι το όνομά σου» και «στην οσμή του μύρου σου θα τρέξουμε». Αυτό το μύρο κενώθηκε στην πόλη της Βηθλεέμ από μυροθήκη πάναγνη, υπεράμωμη και παναγία, και γέμισε με ευωδία ολόκληρη την υφήλιο. Γι' αυτό και οι μάγοι από την ανατολή και οι ποιμένες που πλησίαζαν και οι άγγελοι από τους ουρανούς έτρεξαν στην οσμή αυτού του μύρου, και είδαν εκείνο το μύρο ως παιδί να κείτεται στη φάτνη, και την αγία εκείνη, την πάναγνη Δέσποινα ως μυροθήκη να το κρατά· υπήρχε εκεί τότε όντως, υπήρχε εκεί ευωδία «πάνω από όλα τα αρώματα», και οι μάγοι, αφού οσφράνθηκαν, προσκύνησαν και πρόσφεραν δώρα ως σε βασιλιά και Θεό, ενώ οι ποιμένες επέστρεψαν διηγούμενοι όλα όσα είδαν και άκουσαν, και οι άγγελοι έκραζαν: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία».

Και «στην οσμή του μύρου σου θα τρέξουμε» και «μύρο που κενώθηκε είναι το όνομά σου» <και «η οσμή των μύρων σου είναι> πάνω από όλα τα αρώματα» και «για αυτό οι νεάνιδες σε αγάπησαν». Υπήρχε στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας, μέσα στο σπήλαιο, εξαίσιο μύρο και μυροθήκη. Ω, του ξένου μυστηρίου! Κενώθηκε εκεί τότε, κενώθηκε, γεννήθηκε εκεί μύρο ουράνιο, μύρο σωτήριο, μύρο που εκπλήσσει κάθε νου, μύρο ανέκφραστο, μύρο σωστικό, μύρο άγιο και υπεράγιο και ανώτερο από κάθε έννοια, μύρο που ευωδιάζει όλα τα θεία στρατεύματα και συγκεντρώνει αλιείς στη μαθητεία και στρατιώτες για άθληση, που ενισχύει τους οσίους και δυναμώνει τις γυναίκες να αντιληφθούν την οσμή του θείου μύρου. Και «για αυτό οι νεάνιδες σε αγάπησαν». Δεν υπήρχε εκεί, στο σπήλαιο εκείνο, δεν υπήρξε εκεί τότε συνηθισμένος τοκετός, ούτε πόνοι, ούτε μαίευση, ούτε παρουσία υπηρετριών, ούτε ανάγκη από κλίνη, ούτε από ζεστό ή κρύο νερό, ούτε αλλαγή ενδυμάτων, ούτε συνηθισμένες τροφές, ούτε απολύτως καμία κατήφεια.

Διότι, όπως ακριβώς το μύρο που χύνεται από τη μυροθήκη δεν ενέχει βία, ούτε μόλυνση, ούτε καμία άλλη δυσκολία, αλλά αναζητεί μόνο εκείνους που θα μετάσχουν στην ευωδία του, έτσι όλα είναι άχραντα, όλα καθαρά και πανάγια, όλα χαρμόσυνα, όλα λαμπρά, όλα αισθητά και νοητά γεμάτα από τη χοροστασία των αγγέλων, όλα, Παναγία Δέσποινα, όσα αφορούν τον πανάγιο τόκο σου, όλα, Δέσποτα, τα της δικής σου γεννήσεως είναι γεμάτα ευωδία, και «η οσμή των μύρων σου είναι ανώτερη από όλα τα αρώματα», και «για τον λόγο αυτόν οι νεάνιδες σε αγάπησαν», και «στην οσμή των μύρων σου θα τρέξουμε».

Χαίρε, μυροθήκη αγία που ευωδιάζεις τα σύμπαντα· «στην οσμή του μύρου σου θα τρέξουμε» εμείς που καταφεύγουμε σε σένα. Χαίρε, νοητό ξύλο αλόης, ευωδέστατο, που ευωδίασες τον ουρανό και τη γη και αφάνισες τη δυσώδη απιστία.

«Μύρο», λέει, «είναι το όνομά σου που χύνεται» και «πίσω από την οσμή των μύρων σου θα τρέξω, και η οσμή των μύρων σου είναι ανώτερη από όλα τα αρώματα» και «γι' αυτό οι νεάνιδες σε αγάπησαν». Αυτό το μύρο χύθηκε στην πόλη της Βηθλεέμ από μια πανάχραντη μυροθήκη και ευωδίασε περίτρανα τα πέρατα της γης. Γι' αυτό και οι μάγοι από την Ανατολή και οι ποιμένες που βρίσκονταν κοντά και οι άγγελοι από τους ουρανούς έτρεξαν προς την οσμή αυτού του μύρου και είδαν εκείνο το μύρο ως βρέφος να κείτεται στη φάτνη, και την αγία εκείνη πανάχραντη Δέσποινα, ως άλλη μυροθήκη, να το κρατάει στην αγκαλιά της. Διότι υπήρχε εκεί, ω θεία και ιερότατη σύναξη, υπήρχε εκεί τότε ευωδία που ήταν πράγματι «ανώτερη από όλα τα αρώματα», την οποία οσμίστηκαν οι μάγοι από την Περσία και ήρθαν και προσκύνησαν και πρόσφεραν σε αυτόν δώρα ως σε βασιλιά και Θεό, ενώ οι ποιμένες επέστρεψαν διηγούμενοι όλα όσα είδαν και άκουσαν, και οι άγγελοι κραύγαζαν «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία».

Τα πάντα είναι άχραντα, τα πάντα καθαρά και πανάγια, τα πάντα χαρμόσυνα, τα πάντα φαιδρά, τα πάντα αισθητώς και νοητώς γεμάτα από χοροστασίες αγγέλων, τα πάντα πανάγια, Δέσποινα, εξαιτίας του παναγίου τόκου σου, τα πάντα, Δέσποτα, όσα σχετίζονται με τη γέννησή σου είναι γεμάτα από ευωδία, και «η οσμή των μύρων σου ξεπερνά όλα τα αρώματα», και «για τον λόγο αυτό οι νεάνιδες σε αγάπησαν», και «προς την οσμή του μύρου σου θα τρέξουμε».

Διότι έτσι γνωρίζει ο Χριστός να λαμπρύνει και να δοξάζει αυτούς που τον δοξάζουν· επειδή καμία δυσκολία δεν μπόρεσε να σε χωρίσει από την αγάπη του Χριστού, ούτε η γυναικεία φύση, ούτε η απαλότητα του σώματος, ούτε η ακμή της νεότητας, ούτε η ευπρέπεια της ομορφιάς, ούτε οι ηδονές των σαρκικών ορέξεων, ούτε οι απολαύσεις της καλοπέρασης, ούτε ο ρευστός πλούτος, ούτε η κενή δόξα, ούτε η μάταιη φαντασία αυτής της ζωής και των επιθυμιών της, και τέλος, ούτε η σκληρότητα των τυράννων, ούτε η επιβολή των βασανιστηρίων, ούτε η φωτιά, ούτε το θανατηφόρο ξίφος και τα παρόμοια με αυτά. Αντιθέτως, αφού τα περιφρόνησες όλα αυτά, «έτρεξες» σαν «νεάνιδα πίσω» από τον Νυμφίο σου Χριστό, του οποίου «η οσμή των μύρων είναι ανώτερη από όλα τα αρώματα»· και αφού τον έφτασες, τρέχοντας με νεανικό σθένος, σε εισήγαγε ως βασιλιάς και ταυτόχρονα νυμφίος «στο δωμάτιό του», σε ουράνιο νυφικό θάλαμο, και ως καθαρή και αγνή νύμφη του «σε κατεκόσμησε με στολίδια»· διότι ως νύμφη του Χριστού και παρθένος και νεάνιδα και μάρτυρας στεφανώθηκες επάξια και τώρα συναγάλλεσαι με την πρωτομάρτυρα Θέκλα και τις υπόλοιπες συναθλήτριές σου. Μαζί με αυτές, σε παρακαλούμε, κάνε πρεσβεία υπέρ ημών προς τον Κύριο, ω πανεύφημε «μάρτυς του Χριστού, Μαρίνα».

Το τι είδους λόγια απευθύνει προς τον νυμφίο Χριστό η ψυχή που αξιώθηκε να νυμφευθεί μαζί Του, ας υπενθυμίσουμε μερικά από αυτά στον λόγο μας αντλώντας από το Άσμα Ασμάτων· διότι, αν και αυτά εκλαμβάνονται καθολικά ότι αναφέρονται στη νύμφη Εκκλησία, εντούτοις δεν είναι καθόλου παράλογο να τα εκφωνεί και κάθε δίκαιη ψυχή που έχει νυμφευθεί τον Χριστό. «Ας με φιλήσει», λέει, «με τα φιλιά του στόματός του, διότι η οσμή των μύρων σου είναι ανώτερη από όλα τα αρώματα, το όνομά σου είναι σαν μύρο που ξεχύνεται. Και για τον λόγο αυτόν οι νεάνιδες σε αγάπησαν, τρέχοντας προς την οσμή των μύρων σου. Εισήγαγέ με, ω βασιλιά, στο ταμείο σου, για να αγαλλιάσουμε και να ευφρανθούμε σε σένα, διότι η ευθύτητα σε αγάπησε». «Ανάγγειλέ μου, εσύ που αγάπησε η ψυχή μου, πού ποιμαίνεις, πού αναπαύεσαι το μεσημέρι». «Εγώ είμαι άνθος της πεδιάδας και κρίνο των κοιλάδων. Όπως η μηλιά ανάμεσα στα δέντρα του δάσους, έτσι είναι ο αγαπημένος μου ανάμεσα στους υιούς· στη σκιά του επιθύμησα και κάθισα, και ο καρπός του είναι γλυκός στον ουρανίσκο μου». «Εγώ ανήκω στον αγαπημένο μου, και ο αγαπημένος μου σε εμένα». «Το αριστερό του χέρι βρίσκεται στο κεφάλι μου, και το δεξί του θα με αγκαλιάσει». «Στην κλίνη μου μέσα στις νύχτες ζήτησα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου, τον ζήτησα και δεν τον βρήκα, τον κάλεσα και δεν μου αποκρίθηκε». «Δείξε μου το πρόσωπό σου και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου, διότι η φωνή σου είναι γλυκιά, και το πρόσωπό σου ωραίο». «

49. Ο φόβος, αφού πρώτα ενωθεί με την ψυχή, την καθιστά έγκυο στον λόγο της κρίσης μέσω της μετάνοιας, την οποία αμέσως περικυκλώνουν οι ωδίνες του άδη των κολάσεων, και στεναγμοί και πόνοι με θλίψη καταπονούν την καρδιά της, καθώς αναλογίζεται τη μέλλουσα ανταπόδοση για τις κακές πράξεις. Έπειτα, μέσα από πολλά δάκρυα και πόνους, αυτή, έχοντας ολοκληρώσει αυτό που συνέλαβε στη γαστέρα της διάνοιας, γεννά πνεύμα σωτηρίας πάνω στη γη της καρδιάς της. Και αφού ελευθερωθεί από τις ωδίνες του άδη και απαλλαγεί από τους στεναγμούς της κρίσης, τη διαδέχεται ο πόθος και η χαρά των μελλοντικών αγαθών, και την προϋπαντά η φίλη αγνεία μαζί με τη σωφροσύνη, και τη συνδέει με τον έρωτα για τον Θεό. Όταν η ψυχή ενωθεί με Αυτόν, αισθάνεται άρρητη ηδονή, ώστε από εκεί και πέρα να χύνει τα δάκρυα της κατάνυξης με πνευματική ηδονή και γλυκύτητα. Βγαίνει έξω από την κοσμική αίσθηση και, σαν να βρίσκεται σε έκσταση, ακολουθεί τον Νυμφίο, και έτσι κράζει με φωνές αλάλητες: «Ξοπίσω σου θα τρέξω προς την οσμή του μύρου σου· ανήγγειλέ μου, εσύ που αγάπησε η ψυχή μου, πού ποιμαίνεις; πού αναπαύεσαι στο μεσημέρι της καθαρής θεωρίας; Μήπως και γίνω σαν την περιπλανώμενη κοντά στα κοπάδια των δικαίων· υπάρχουν σε σένα ελλάμψεις μεγάλων μυστηρίων». Και αφού την εισαγάγει ο Νυμφίος στο ταμείο των κρυμμένων Του μυστηρίων, την καθιστά ικανή να θεωρεί τους λόγους της κτίσεως με σοφία.

Αυτό το μύρο είναι ευλογημένο· αυτό το μύρο είναι ευάρεστο στον Θεό· αυτό το μύρο προσελκύει μεν αγγέλους, απομακρύνει δε δαίμονες. Με αυτό το μύρο έτρεξαν πίσω από τον Ιησού οι γυναίκες, σύμφωνα με όσα ψάλλονται στο Άσμα Ασμάτων. Με αυτό το μύρο ας τρέξουμε και εμείς, εορτάζοντας ειλικρινά την αγία Μεσοπεντηκοστή που βρίσκεται προ των πυλών, εφόσον έχει γραφτεί: «Όταν πια η εορτή βρισκόταν στο μέσον της, ανέβηκε ο Ιησούς στο ιερό και δίδασκε, και οι Ιουδαίοι θαύμαζαν λέγοντας: Πώς αυτός γνωρίζει γράμματα, χωρίς να έχει σπουδάσει;» Αλλά αυτά μεν συνέβησαν πριν από το πάθος. Τώρα όμως, μετά την ανάσταση, καθώς εμφανίζεται και συναναστρέφεται με τους αγίους αποστόλους, μυώντας τους στα πιο μυστικά και απόρρητα —και ω, τι άφατη συγκατάβαση!— διότι μετά την ανάσταση γεύτηκε τροφή, μολονότι η αγία σάρκα του δεν το είχε ανάγκη. Παρόλα αυτά, για να επιβεβαιώσει την ανάσταση, και έφαγε και ήπιε και άφησε να ψηλαφηθεί η πλευρά του, και σε αυτούς που νόμισαν ότι είναι πνεύμα λέει τα εξής: «Δείτε τα χέρια μου και τα πόδια μου, ότι είμαι εγώ ο ίδιος· ψηλαφήστε με και δείτε ότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε να έχω εγώ». Τι απαντάς σε αυτά, ω χριστομάχε;

Ακόμη, λοιπόν, οι μεν άλλες, πιθανόν έχοντας εξαναγκαστεί από μύριες ανάγκες, φόρεσαν το σχήμα της μοναχικής πολιτείας και σαν από κάποιο κεντρί υποτάχθηκαν στον ζυγό παρά τη θέλησή τους. Όμως το ακούσιο δεν είναι ούτε αξιόπιστο ούτε μόνιμο. Για εκείνην, όμως, και τούτο μαζί με τα άλλα αποτελεί αιτία θαυμασμού: ότι, χωρίς να καταδιώκεται από κανένα δεινό, μη έχοντας τίποτε να την εξαναγκάζει παρά μόνο τον έρωτα του Χριστού, έτρεξε προς την οσμή των μύρων Του, και επιθύμησε και κάθισε στη σκιά Του. Και βέβαια, αν θαυμάζουμε εκείνες που ανατράφηκαν σε φτωχικό βίο όταν επιλέγουν αυτή τη σκληρή και ταλαίπωρη πορεία ζωής, πόσο περισσότερο θαυμασμό οφείλουμε στη δέσποινα, η οποία, αν και γεννήθηκε μέσα στην τρυφηλότητα και ευτύχησε να έχει ακόμη πιο τρυφηλή διαβίωση και ανατροφή, επέλεξε αντί αυτών έναν βίο κατάπικρο και γεμάτο κόπους, αντιτάσσοντας τα τρίχινα ενδύματα στα μαλακά, τα μαύρα και πένθιμα στα υπέρλαμπρα στολίσματα, την ολιγοφαγία και την ασιτία στην πλούσια διατροφή, και, με δυο λόγια, βάδισε σκληρούς δρόμους για χάρη των λόγων του Κυρίου.