Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 1:6

Διότι, όπως τον αισθητό αμπελώνα άλλοι μεν τον καλλιεργούν, άλλοι τον φυλάσσουν, και άλλοι τον τρυγούν, έτσι και τον νοητό αμπελώνα των ψυχών οι προφήτες μεν τον καλλιέργησαν, ενώ οι άγγελοι τον φύλαξαν ως αμπελοφύλακες· 〈Έστησε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού. Θα στρατοπεδεύσει άγγελος Κυρίου ολόγυρα σε αυτούς που τον φοβούνται.〉 Παλαιότερα, η εκκλησία που προερχόταν από τα έθνη δεν φύλαξε τον αμπελώνα των ψυχών. 〈Με έθεσε, λέει, φύλακα σε αμπελώνα,〉 για να τηρώ τον έμφυτο νόμο ως καρπό κλήματος. 〈Τον δικό μου αμπελώνα δεν τον φύλαξα·〉 διότι διέφθειρα το φυσικό κριτήριο. 〈Με βρήκαν στην πόλη οι φύλακες της οικίας,〉 στην εκκλησία δηλαδή οι άγγελοι, οι φύλακες της οικουμένης. Και επειδή με βρήκαν μέσα στην εκκλησία, στον νυμφικό θάλαμο του Χριστού, να μην έχω το ένδυμα του γάμου, 〈με χτύπησαν, με τραυμάτισαν· αφαίρεσαν το πέπλο μου οι φύλακες της οικίας. Με χτύπησαν〉 χρησιμοποιώντας αυστηρό λόγο. Και για να φανεί ότι μπορεί κανείς να χτυπήσει με λόγο, λέει: 〈Και θα πατάξει τη γη με τον λόγο του στόματός του. Με τραυμάτισαν,〉 σαν φίλοι λέγοντάς μου λόγια κατανυκτικά. Και για το ότι αυτά είναι λόγια φιλικά έχει γραφτεί: 〈Πιο αξιόπιστα είναι τα τραύματα των φίλων παρά τα εκούσια φιλιά των εχθρών. Πήραν το πέπλο μου οι φύλακες της οικίας.〉 Ω αφαίρεση του πέπλου· ω ανάδειξη του βαπτίσματος.

Διότι η ευσέβεια προς τον Θεό είναι η αρχή της αίσθησης· και αίσθηση δεν είναι η εξωτερική, αλλά η κατά ψυχήν διάνοια μαζί με την πίστη. Η Ιερουσαλήμ, βλέποντας την κλήση των εθνών που γίνεται εν ακροβυστία της πίστεως, λέγει γεμάτη θαυμασμό: «Τι θα δείτε στη Σουναμίτιδα, η οποία έρχεται σαν χοροί των παρεμβολών;» Διότι δεν έρχονταν από ένα μόνο, αλλά από κάθε έθνος, εγκαταλείποντας τα δικά τους στρατόπεδα, συντρίβοντας τα μαχαίρια τους, και έχοντας πλέον ειρηνικό φρόνημα. Η προερχόμενη από τα έθνη Εκκλησία, βλέποντας την Ιερουσαλήμ να την κατακρίνει τρόπον τινά, απολογείται για τον εαυτό της, λέγοντας ότι η κλήση της δεν είναι άκαρπη: «Είμαι μέλαινα και ωραία, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, όπως τα σκηνώματα του Κηδάρ, όπως οι σκηνές του Σολομώντος. Μην με βλέπετε που εγώ είμαι μαυρισμένη, διότι με κατέκαψε ο ήλιος. Οι γιοι της μητέρας μου με πολέμησαν· με έθεσαν φύλακα σε αμπελώνες. Τον δικό μου αμπελώνα όμως δεν τον φύλαξα». Είμαι μέλαινα· αλλά βρίσκομαι κάτω από τον ίδιο τον ήλιο. Διότι, έστω και αν βρίσκομαι σε ακροβυστία, λέγει, ωστόσο αποτάχθηκα τα είδωλα και εξήλθα από τον οίκο της μητέρας μου, όπως ακριβώς και ο Αβραάμ· διότι σε εκείνη την πίστη ανήκω. Και για τον λόγο αυτόν ζητώ: «Εισαγάγετέ με στον οίκο του οίνου, τάξτε επάνω μου την αγάπη, διατηρήστε με μέσα σε μύρα, περιβάλετέ με με μήλα· διότι εγώ είμαι πληγωμένη από την αγάπη». Μην προσέχετε την ακροβυστία, αλλά με αγάπη πρόσλαβέ με, ω Νόμε και Προφήτες. Και αν είμαι δυσώδης εξαιτίας της αγριότητάς μου, εσύ όμως να με παιδαγωγείς και με την ευωδία σου να με στηρίζεις· διότι έχω πληγωθεί από την αγάπη.

ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΕΙΣ ΤΟ ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ Το όνομά σου είναι μύρο που αναβλύζει. Αυτό φανερώνει επίσης την επωνυμία του Μονογενούς που κηρύχθηκε σε όλα τα έθνη, σύμφωνα με την οποία όλα τα έθνη αναδίδουν ευωδία προς αυτόν, φέροντας το δικό του όνομα. <Γι' αυτό οι νεάνιδες, κ.λπ.> Νεάνιδα ήταν και ο Παύλος, λέγοντας: «Τα πάντα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει.» Γι' αυτό και αγάπησε πάρα πολύ, λέγοντας: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού;» Πώς όμως τον προσέλκυσαν; Ακολουθώντας τα ίχνη του και απολαμβάνοντας τα ευαγγελικά μύρα. Εάν όμως τρέξουμε, σύμφωνα με τον λόγο των νεανίδων, θα πορευθούμε οπίσω από τον Κύριο και Θεό. —Την οποία βασιλεία, στα παρόντα λόγια, την ονομάζει ταμείο. <Με έβαλαν φύλακα, κ.λπ.> Ίσως δε κατηγορεί τον εαυτό της ότι δεν φύλαξε τον δικό της αμπελώνα, αφήνοντάς τον να τον λεηλατήσει καθένας που περνούσε από τον δρόμο· και να τον καταστρέψει ο κάπρος του δάσους, και το άγριο θηρίο να τον καταβοσκήσει.

Γι' αυτό, ας την επικαλεστούμε και εμείς πιο γρήγορα, όχι όπως εκείνος καλούσε τη νύμφη, όντας νυμφίος της και κύριος και δεσπότης και βασιλιάς και Θεός και υπερασπιστής, αλλά ως δούλοι του ας την επικαλεστούμε, λέγοντας και εμείς σε συμφωνία με αυτόν: «έλα από τον Λίβανο, νύμφη, διότι είσαι όλη ωραία και δεν υπάρχει κανένα ψεγάδι σε εσένα»· ο παράδεισος του μεγάλου τεχνίτη, η πόλη του άγιου βασιλιά, η νύμφη του αμόλυντου Χριστού, η αγνή παρθένος, που έχει μνηστευθεί με πίστη σε έναν μόνο άνδρα, η διαφανής και «που προβάλλει σαν την αυγή, ωραία σαν τη σελήνη, λαμπρή σαν τον ήλιο, θαυμαστή σαν παραταγμένα στρατεύματα», αυτή που μακαρίζεται από τις «βασίλισσες» και εξυμνείται από τις «παλλακίδες», που επαινείται από τις θυγατέρες, και «που αναβαίνει από την έρημο», «λευκασμένη και στηριζόμενη στον αγαπημένο της», που αναδίδει μύρο, «η οποία αναβαίνει από την έρημο σαν στήλες καπνού, θυμιατισμένη με σμύρνα και λίβανο από κάθε σκόνη μυρεψού», Εκείνου που προσέφερε τη δική Του ευωδία, για τον οποίο προνοώντας έλεγε: «μύρο που ξεχύθηκε είναι το όνομά σου· γι' αυτό σε αγάπησαν οι νεάνιδες», αυτή «που στέκεται εκ δεξιών του βασιλιά, ντυμένη με κροσσωτά ενδύματα και στολισμένη με χρυσάφι», που δεν έχει τίποτα σκοτεινό πάνω της, άλλοτε μεν «μαυρισμένη», τώρα δε «ωραία» και «λευκασμένη», ώστε, όταν βρεθούμε μέσα σε σένα, να ανακουφιστούμε από τα απεχθή δεινά των αιρέσεων που μας βρήκαν προηγουμένως, και να ησυχάσουμε από τον σάλο της τρικυμίας τους, και να βρούμε αναψυχή σε σένα, αγία μητέρα μας Εκκλησία, και στην αγία διδασκαλία που υπάρχει σε σένα και στην αγία και μοναδική αληθινή πίστη του Θεού.

Η προερχόμενη από τα έθνη Εκκλησία, βλέποντας την Ιερουσαλήμ σαν να την κατακρίνει, απολογείται για τον εαυτό της ότι η κλήση της δεν είναι ανενεργή. «Μαύρη είμαι αλλά ωραία, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, σαν τα σκηνώματα του Κηδάρ, σαν τις δερμάτινες σκηνές του Σολομώντα. Μη με βλέπετε που εγώ είμαι μαυρισμένη, επειδή με κατέκαψε ο ήλιος. Οι γιοι της μητέρας μου πολέμησαν εναντίον μου· με έβαλαν φύλακα σε αμπελώνες, όμως τον δικό μου αμπελώνα δεν τον φύλαξα». Διότι, λέει, εάν είμαι μαύρη, βρίσκομαι ωστόσο κάτω από τον ίδιο ήλιο· και εάν είμαι απερίτμητη, εντούτοις απαρνήθηκα τα είδωλα· και εξήλθα από τον οίκο της μητέρας μου, όπως ακριβώς και ο Αβραάμ, διότι έχω την ίδια με εκείνον πίστη.

Λόγος Β΄ Μαύρη είμαι και ωραία, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, σαν τα σκηνώματα του Κηδάρ, σαν τις σκηνές του Σολομώντα. Μη με κοιτάζετε που είμαι μαυρισμένη, διότι με αντίκρισε ο ήλιος· οι υιοί της μητέρας μου στράφηκαν εναντίον μου, με έθεσαν φύλακα σε αμπελώνες· τον δικό μου αμπελώνα δεν τον φύλαξα.

Έπειτα, προσθέτει στα προλεχθέντα τα εξής, δια των οποίων ασφαλίζει αναγκαίως τη διάνοια των μαθητευομένων, ώστε να μην αποδίδουν στον Δημιουργό την αιτία της σκοτεινής όψης, αλλά να θεωρούν ότι η προσωπική προαίρεση του καθενός θέτει τα θεμέλια μιας τέτοιας μορφής. «Μη με βλέπετε», λέγει, «που εγώ είμαι μαυρισμένη». Διότι δεν έγινα τέτοια εξ αρχής· επειδή δεν ήταν λογικό, αφού πλάστηκα από τα φωτεινά χέρια του Θεού, να περιβληθώ με κάποια σκοτεινή και μαύρη όψη. Δεν ήμουν, λοιπόν, τέτοια, λέγει, αλλά έγινα. Διότι δεν είμαι από τη φύση μου μαυρισμένη, αλλά το αίσχος αυτό μου ήλθε επίκτητο, αφού ο ήλιος μετέβαλε το χρώμα της μορφής μου από λαμπρό σε μαύρο. «Διότι ο ήλιος», λέγει, «με παράβλεψε». Τι είναι λοιπόν αυτό που μαθαίνουμε μέσα από αυτά; Λέγει ο Κύριος στα πλήθη δια παραβολής ότι αυτός που σπέρνει τον λόγο δεν σπέρνει μόνο στην αγαθή καρδιά, αλλά ακόμη κι αν κάποια είναι πετρώδης, κι αν έχει κατακλυστεί από αγκάθια, κι αν βρίσκεται στην άκρη του δρόμου και είναι καταπατημένη, σε όλους από φιλανθρωπία ρίχνει τα σπέρματα του λόγου. Και ερμηνεύοντας με τον λόγο τα χαρακτηριστικά της καθεμιάς, λέγει ότι αυτό συμβαίνει στην πετρώδη ψυχή: το ότι αυτό που σπάρθηκε δεν ριζώνει σε βάθος, αλλά, ενώ παρευθύς με την επιφανειακή βλάστηση δίνει την υπόσχεση του σταχυού, όταν ο ήλιος θερμάνει πιο δυνατά το έδαφος, επειδή δεν υπάρχει υγρασία κάτω από τις ρίζες, ξεραίνεται. Και μέσω της ερμηνείας αυτής, ονομάζει τον ήλιο πειρασμό.

Έπειτα διηγείται από πού ξεκίνησε η μετατροπή της ωραίας μας όψης προς το μελανό. «Οι υιοί της μητέρας μου», λέγει, «πολέμησαν εναντίον μου, με έθεσαν φύλακα σε αμπελώνες· τον δικό μου αμπελώνα δεν τον φύλαξα». Και ας μου παραχωρήσουν οι ακροατές τούτο, να μην ακριβολογούμε υπερβολικά ως προς τη σύνταξη των λέξεων, αλλά να αποβλέπουμε στον ειρμό του νοήματος. Εάν δε κάτι δεν έχει συνδεθεί με ακρίβεια από τα συμφραζόμενα, ας αποδοθεί στην αδυναμία εκείνων που μετέφρασαν την εβραϊκή γλώσσα στην ελληνική λαλιά. Διότι σε όσους φρόντισαν να εκπαιδευτούν στην εβραϊκή διάλεκτο, δεν βρίσκεται τίποτα τέτοιο που να φαίνεται ότι δεν έχει λογική συνέχεια. Η δομή όμως της δικής μας γλώσσας, επειδή δεν συμπίπτει με το σχήμα της εβραϊκής ευγλωττίας, προκαλεί κάποια σύγχυση σε όσους ακολουθούν πιο επιφανειακά τη σημασία των λέξεων. Η έννοια, λοιπόν, των προκείμενων λόγων είναι αυτή, καθόσον εμείς έχουμε κατανοήσει, ότι δηλαδή: ο άνθρωπος δημιουργήθηκε αρχικά χωρίς να στερείται κανένα από τα θεία αγαθά, και το έργο του ήταν μόνο να φυλάξει τα αγαθά, όχι να τα αποκτήσει. Η επιβουλή όμως των εχθρών τον απογύμνωσε από τα όσα διέθετε, επειδή δεν φύλαξε την ευκληρία που του δόθηκε εκ φύσεως από τον Θεό. Αυτή λοιπόν είναι η έννοια των λόγων, ενώ η παράδοση αυτού του νοήματος μέσω των αινιγματικών φράσεων έχει ως εξής: «Οι υιοί της μητέρας μου», λέγει, «πολέμησαν εναντίον μου, με έθεσαν φύλακα σε αμπελώνες· τον δικό μου αμπελώνα δεν τον φύλαξα».

Εξαιτίας αυτού, λοιπόν, και αφού δόθηκε και στους υπολοίπους η αφορμή για την έκπτωση από τα αγαθά (πράγμα που συνέβη και στην ανθρώπινη φύση), ορθώς εκείνη που κάποτε ήταν μαύρη, αλλά τώρα είναι ωραία, αποδίδει την αιτία της σκοτεινής της όψεως σε τέτοιους υιούς της μητέρας της, διδάσκοντάς μας μέσα από αυτά τα λόγια ότι για όλα τα όντα υπάρχει μία, σαν κάποια μητέρα, η Αιτία των όντων. Και για τον λόγο αυτόν, όλα όσα νοούνται μεταξύ των όντων είναι μεταξύ τους αδέλφια. Η διαφορά όμως της προαιρέσεως δίχασε τη φύση σε φιλική και εχθρική· διότι εκείνοι που απομακρύνθηκαν από τη σχέση με το αγαθό και που, δια της αποστασίας από το ανώτερο, έδωσαν υπόσταση στο κακό (αφού δεν υπάρχει καμία άλλη υπόσταση του κακού παρά μόνον ο χωρισμός από το βέλτιστο), καταβάλλουν κάθε προσπάθεια και επινόηση για να προσεταιρισθούν και άλλους στην κοινωνία των κακών. Και γι' αυτό λέει: αυτοί οι υιοί της μητέρας μου (διότι με τον πληθυντικό αριθμό υποδηλώνεται ο πολυσχιδής χαρακτήρας της κακίας) συνέστησαν πόλεμο μέσα μου, χωρίς να πολεμούν απ' έξω με επιδρομές, αλλά καθιστώντας την ίδια την ψυχή μεταίχμιο του πολέμου που διεξάγεται μέσα της. Διότι μέσα στον καθένα διεξάγεται ο πόλεμος, όπως ακριβώς ερμηνεύει ο θείος Απόστολος λέγοντας: «Βλέπω έναν άλλον νόμο στα μέλη μου, ο οποίος αντιστρατεύεται στον νόμο του νου μου και με αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας που υπάρχει στα μέλη μου».

Εφόσον, λοιπόν, αυτή η εμφύλια μάχη ξέσπασε μέσα μου από εκείνους που είναι μεν αδελφοί, αλλά εχθροί της σωτηρίας μου, έγινα μαύρη επειδή νικήθηκα από τους πολεμίους, και δεν φύλαξα το δικό μου αμπέλι. Το αμπέλι αυτό πρέπει να το θεωρήσουμε ταυτόσημο με τον παράδεισο· διότι και εκεί ο άνθρωπος τάχθηκε να φυλάσσει τον παράδεισο. Η αμέλεια όμως ως προς τη φύλαξη εκβάλλει τον άνθρωπο από τον παράδεισο και τον καθιστά κάτοικο της δύσεως, απομακρύνοντάς τον από την ανατολή. Γι' αυτόν τον λόγο η ανατολή φανερώνεται στη δύση· «Ψάλατε», λέει, «στον Κύριο που επιβαίνει επί των δυσμών», ώστε, αφού το φως λάμψει μέσα στο σκοτάδι, να μεταβληθεί το σκοτάδι σε ακτίνα φωτός και να γίνει πάλι ωραία η μαύρη. Εκείνο δε που φαίνεται ασυνάρτητο στη διατύπωση σε σχέση με το νόημα που βρέθηκε, είναι δυνατόν να εξηγηθεί με αυτόν τον τρόπο: «Με έβαλαν», λέει, «φύλακα στα αμπέλια», το οποίο είναι ίσο με το «Κατέστησαν την Ιερουσαλήμ ως οπωροφυλάκιο». Διότι δεν την κατέστησαν εκείνοι φύλακα του θείου αμπελώνα, όπως θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς εκ πρώτης όψεως, αλλά εκείνος που την κατέστησε είναι ο Θεός, ενώ εκείνοι μόνο την πολέμησαν και την κατέστησαν «ως σκηνή σε αμπέλι και ως οπωροφυλάκιο σε σικυήλατο». Διότι, έχοντας στερηθεί εξαιτίας της παρακοής την οπώρα που φυλασσόταν, εγκαταλείφθηκε ως ένα άχρηστο θέαμα, αφού εκείνο που φυλασσόταν μέσα της δεν υπήρχε πια.

Αυτά, λοιπόν, θρηνεί η νύμφη, λέγοντας ότι γι' αυτόν τον λόγο έγινα μαύρη, επειδή, ενώ φύλαγα και περιποιόμουν τα ζιζάνια του εχθρού και τις πονηρές κληματίδες τους, δεν φύλαξα τον δικό μου αμπελώνα. Ω, πόσο πένθος προκαλεί σε όσους έχουν πνευματική ευαισθησία το: «Τον δικό μου αμπελώνα δεν τον φύλαξα». Πραγματικός θρήνος είναι αυτή η φωνή, θρήνος που παρακινεί σε συμπόνια τους στεναγμούς των προφητών: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, που ήταν γεμάτη δικαιοσύνη;» «Πώς εγκαταλείφθηκε η θυγατέρα της Σιών σαν σκηνή μέσα σε αμπελώνα;» «Πώς κάθισε έρημη η πόλη που ήταν γεμάτη από λαό; Πώς αυτή που κυβερνούσε χώρες έγινε υποτελής φόρου;» «Πώς αμαυρώθηκε το χρυσάφι, πώς αλλοιώθηκε το καλό ασήμι;» Πώς έγινε μαύρη εκείνη που αρχικά ακτινοβολούσε μαζί με το αληθινό φως; Όλα αυτά μου συνέβησαν, λέει, επειδή δεν φύλαξα τον δικό μου αμπελώνα. Αμπελώνας είναι η αθανασία, αμπελώνας είναι η απάθεια, η ομοίωση με το θείο και η αποξένωση από κάθε κακό.

Καρπός αυτού του αμπελώνα είναι η καθαρότητα, αυτό το λαμπρό και ώριμο σταφύλι που ακτινοβολεί σαν τον ήλιο στην όψη και καταγλυκαίνει μέσα σε αγνεία τα αισθητήρια της ψυχής. Έλικας του αμπελώνα είναι η περιπλοκή και η συμφυΐα με την αιώνια ζωή, ενώ κλήματα που αναβλύζουν από ζωή είναι τα υψώματα των αρετών που αναπτύσσονται σαν δέντρα προς το ύψος των αγγέλων. Τα θαλερά φύλλα, που σείονται με χάρη στους κλάδους από το γαλήνιο πνεύμα, είναι ο πολυποίκιλος στολισμός των θείων αρετών που συνανθίζουν με το πνεύμα. Ενώ τα κατείχα όλα αυτά, λέει, και ενώ λαμπρυνόμουν από την απόλαυσή τους, επειδή δεν φύλαξα τον αμπελώνα, μαύρισα από το πένθος· διότι, αφού εξέπεσα από την καθαρότητα, ντύθηκα τη σκοτεινή μορφή (αφού τέτοιος είναι στην όψη ο δερμάτινος χιτώνας), τώρα όμως, εξαιτίας της ευθύτητας που με αγάπησε ξανά, αφού έγινα όμορφη και φωτεινή, ανησυχώ για την καλή μου κατάσταση, μήπως χάσω και πάλι την ομορφιά μου εάν, από άγνοια του τρόπου διασφάλισής της, αποτύχω στη φύλαξή της.

Σας εξόρκισα, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις και στις ισχύες του αγρού, να μην ξυπνήσετε και να μην εξεγείρετε την αγάπη, έως ότου η ίδια το θελήσει. Λένε ότι εκείνοι που καθαρίζουν έντεχνα τον χρυσό, εάν αμαυρωθεί η ομορφιά της λάμψης του εξαιτίας κάποιας πιο ρυπαρής ύλης που αναμείχθηκε κακόβουλα, θεραπεύουν το κακό χρώμα με τη χώνευση μέσω της φωτιάς, και το επαναλαμβάνουν αυτό συχνά και σε κάθε χώνευση εξετάζουν πόσο, σε σχέση με την προηγούμενη φορά, ο χρυσός απέκτησε καλύτερο χρώμα στη συνέχεια, και δεν σταματούν να καθαρίζουν την ύλη με τη φωτιά, μέχρις ότου η ίδια η όψη του χρυσού μαρτυρήσει από μόνη της την καθαρότητα και το ανόθευτο. Για ποιον λόγο όμως, καθώς προσεγγίζουμε την παρούσα πνευματική θεωρία των αναγνωσμάτων, αναφέραμε αυτά τα πράγματα, θα σας γίνει φανερό από το ίδιο το νόημα των γεγραμμένων. Η ανθρώπινη φύση ήταν αρχικά ολόχρυση και έλαμπε χάρη στην ομοιότητά της προς το ακήρατο Αγαθό, αλλά έπειτα απέκτησε κακό χρώμα και έγινε μαύρη λόγω της ανάμειξής της με την κακία, όπως ακούσαμε από τη νύμφη στα πρώτα μέρη του Άσματος, ότι τη μαύρισε η αμέλεια ως προς τη φύλαξη του αμπελώνα. Θεραπεύοντας λοιπόν αυτή τη δυσμορφία ο Θεός, που δημιουργεί τα πάντα με σοφία, δεν επινοεί πάνω της κάποια καινούργια ομορφιά η οποία δεν υπήρχε προηγουμένως, αλλά την επαναφέρει στην πρώτη της χάρη, αναχωνεύοντας προς το ακήρατο, μέσω του καθαρισμού στη φωτιά, εκείνην που είχε μαυρίσει από το κακό.

Αφού λοιπόν εξετάσαμε αυτά με αυτόν τον τρόπο, θα πρέπει να εξετάσουμε και τη συγγένεια των προκειμένων ρητών με όσα έχουν ειπωθεί. Υπήρξε καιρός που η νύμφη ήταν μελανή, σκοτισμένη από τις αφώτιστες δοξασίες, διότι την είχε παραβλέψει ο ήλιος, ο οποίος μέσω των πειρασμών κατακαίει τον άρριζο σπόρο πάνω στις πέτρες· όταν, αφού νικήθηκε από εκείνους που την πολέμησαν, δεν φύλαξε τον δικό της αμπελώνα· όταν, αγνοώντας τον εαυτό της, ποίμαινε τα κοπάδια των εριφίων αντί των προβάτων. Αλλά, επειδή, αφού απέκοψε τον εαυτό της από τη συμφυΐα με το κακό, πόθησε μέσω εκείνου του μυστικού φιλήματος να πλησιάσει το στόμα της στην πηγή του φωτός, τότε γίνεται ωραία, καθώς περιλάμφθηκε από το φως της αλήθειας και απέπλυνε το μαύρο της άγνοιας με το ύδωρ. Έπειτα, παρομοιάζεται με ίππο για τη γρηγοράδα της και με περιστερά για την ταχύτητα της πτήσης της. Μέσω αυτών, αφού διέτρεξε ως ίππος και πέταξε ως περιστερά πάνω από καθετί που μπορεί να γίνει αντιληπτό και ορατό, προηγουμένως μεν επαναπαύεται με επιθυμία στη σκιά του μήλου, ονομάζοντας «μήλο» αντί για «νεφέλη» αυτό που την επισκιάζει, τώρα πλέον όμως περιβάλλεται από τη θεία νύχτα, κατά την οποία ο νυμφίος παρίσταται μεν, δεν φαίνεται δε. Διότι πώς θα μπορούσε να φανεί μέσα στη νύχτα αυτό που δεν είναι ορατό; Αλλά δίνει μεν στην ψυχή κάποια αίσθηση της παρουσίας του, διαφεύγει δε από τη σαφή κατανόηση, καθώς εγκρύπτεται στο αόρατο της φύσεώς του. Ποια είναι, λοιπόν, η μυσταγωγία που συντελείται στην ψυχή μέσω αυτής της νύχτας;

Μη με βλέπετε που εγώ είμαι μαυρισμένη, ούτε επειδή με έκαψε ο ήλιος.

Πώς λοιπόν λέει ότι είναι και μαύρη και ωραία; Διότι ήμουν αμαρτωλή, αλλά με αγάπησε ο Χριστός. «Με παράβλεψε ο ήλιος», δηλαδή προηγουμένως ο Χριστός με παράβλεψε. Διότι την παράβλεψε επειδή δεν πείστηκε, αλλά συμφιλιώνεται μαζί της όταν μετανοεί. Είδες στόμα συναγωγής να ομολογεί όσα έχουν συμβεί. Διότι λέει: «Οι γιοι της μητέρας μου με πολέμησαν». Μητέρα είναι ο νόμος, γιοι είναι οι προφήτες οι οποίοι με πολεμούσαν λέγοντας: «Επίστρεψε στον νόμο του Μωυσή». «Με έβαλαν φύλακα σε αμπελώνα· τον δικό μου αμπελώνα δεν τον φύλαξα». Δηλαδή με έβαλαν ως άμπελο· δεν φύλαξα όμως τον δικό μου λαό, δηλαδή τα κλήματά μου. Διότι σε όλη τη θεόπνευστη Γραφή ο Ισραήλ ονομάζεται αμπελώνας. Διότι λέει: «Φύτεψα αμπελώνα και του έβαλα φράχτη ολόγυρα». Και «μετέφερες άμπελο από την Αίγυπτο» και πολλά παρόμοια. «Ανάγγειλέ μου εσύ που αγάπησε η ψυχή μου, πού ποιμαίνεις, πού αναπαύεσαι το μεσημέρι;»

Μην με κοιτάζετε που είμαι μαυρισμένη, διότι με παρέβλεψε ο ήλιος. Είμαι μαύρη και ωραία· μαύρη, εξαιτίας της πρότερης παράβασης, ωραία, εξαιτίας της ταχείας μετάνοιας· μαύρη, λόγω του πένθους για το πταίσμα, ωραία, λόγω του φωτός του βαπτίσματος. Είμαι μαύρη και ωραία, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ. Θυγατέρες της Ιερουσαλήμ ονομάζει τις άγιες ψυχές των πατέρων.

Μαύρη είμαι και ωραία, η εξ εθνών Εκκλησία. Μην κοιτάζετε εσείς, άγιες ψυχές, μην προσηλώνετε το βλέμμα σας σε εμένα, επειδή είμαι μαυρισμένη, επειδή με παράβλεψε ο ήλιος της δικαιοσύνης εξαιτίας της προηγούμενης πλάνης μου. Ποιος ήλιος την παράβλεψε; Όχι βεβαίως εκείνος για τον οποίο γίνεται λόγος στον Εκκλησιαστή: «Ανατέλλει ο ήλιος, και δύει ο ήλιος, και προς τον τόπο του ελκύει». Διότι για εμάς ανατέλλει ο ήλιος της δικαιοσύνης, ο Χριστός από τη Μαρία, κατά τη σάρκα· «Ανατολή» είναι το όνομά του. Έδυσε πάλι, όταν βρέθηκε επί του σταυρού και κατήλθε στα καταχθόνια. «Ανατέλλει ο ήλιος, και δύει ο ήλιος, και προς τον τόπο του ελκύει». Όταν ανήλθε στους ουρανούς, τότε μας είλκυσε.

Μην με βλέπετε που είμαι μαυρισμένη. Μην με βλέπετε που με έκαψε ο ήλιος. Οι γιοι της μητέρας μου οργίστηκαν εναντίον μου· με έβαλαν φύλακα στα αμπέλια· το δικό μου αμπέλι δεν το φύλαξα. Ανάγγειλέ μου, εσύ που αγάπησε η ψυχή μου, πού ποιμαίνεις, πού αναπαύεις το κοπάδι σου το μεσημέρι, για να μην γίνω σαν περιπλανώμενη στα κοπάδια των συντρόφων σου.

Προσθέτοντας δε σε αυτό το κακό και ένα άλλο, πιο άτοπο, κλέβουν το βασιλικό πλοίο και, αφού το έθεσαν στην κατοχή τους, πρώτα μεν στολίζουν τα βασιλικά διαμερίσματα που βρίσκονται σε αυτό με χρυσοΰφαντους πέπλους και πορφυρούς τάπητες, έπειτα δε, αφού επιβίβασαν σε αυτό ένα άθλιο ανθρωπάκι, κάποιον Αιθίοπα με πολύ σκούρο δέρμα, τον επευφημούσαν περιφέροντάς τον ως βασιλιά των Ρωμαίων με λαμπρή στεφανηφορία και συνοδεία, διακωμωδώντας τα ιερά σύμβολα της βασιλείας και χλευάζοντας τον άνακτα Μανουήλ, επειδή δεν είχε ξανθιά μαλλιά σαν το θέρος, αλλά είχε κάπως μελαψή μορφή, σύμφωνα με τη νύμφη στο Άσμα των Ασμάτων που λέει: «είμαι μαύρη και ωραία, διότι με παρέβλεψε ο ήλιος».

Όσοι ανήκουν στη μοναχική τάξη, ως συνηθισμένοι πλέον στη νηστεία και ως μέλισσες εξοικειωμένες με τα άνθη, ας θεωρούν τους εαυτούς τους ελάχιστα κατώτερους από τους αγγέλους, απομακρύνοντας, όσο είναι δυνατόν, το χωματένιο φρόνημα και θέτοντας το μαύρο ένδυμα ως σύμβολο φωτιάς που αναφλέγεται μεν από τη μελέτη των θείων λογίων, αλλά κυρίως καθοδηγεί στην αρετή όσους βρίσκονται στη νύχτα των παθών, όπως ακριβώς μαθαίνουμε ότι και ο πύρινος στύλος προηγείτο του αρχαίου Ισραήλ. Ή, τουλάχιστον, ας προβάλλουν το σκούρο χρώμα της ενδυμασίας τους ως ξεκάθαρο τεκμήριο ότι ο Ήλιος της δικαιοσύνης τους καταυγάζει με πιο θερμές ακτίνες, σύμφωνα με τη νύμφη στο Άσμα που λέει: «Μαύρη είμαι και ωραία, διότι με αντίκρισε ο ήλιος». Όσοι πάλι ανήκουν στην υπόλοιπη τάξη και στο πλήθος του λαού, άλλοι ας παρακινηθούν σε παρόμοιο ζήλο, άλλοι ας καλλιεργήσουν τη μετάνοια και ας σηκώσουν τον σταυρό του Χριστού, που είναι ελαφρύς, όπως ο ίδιος μαρτυρεί, και ας δημιουργήσουν θημωνιές αρετών που ποτίζονται με τα νάματα των δακρύων. Και εκείνοι που ασχολούνται με τη ζυγαριά των συναλλαγών και τις εμπορικές ανταλλαγές, έχοντας στον νου τους το τάλαντο που ο Κύριος μοίρασε στους δούλους του, ας φοβούνται την καταδίκη του πονηρού και οκνηρού δούλου, και ας ζηλώνουν την πρόοδο του πιστού και αγαθού δούλου από τα λίγα στα πολλά.

Αφού λοιπόν αποσύρθηκαν σε ένα από τα ασκητήρια κοντά στον πορθμό του Ελλησπόντου, έψαλλαν μαζί με τον Δαβίδ: «η ψυχή μας λυτρώθηκε από την παγίδα των κυνηγών», και συναγωνιζόμενοι τους κορυφαίους των μοναχών, αν και διέφεραν στο ένδυμα, ταυτίζονταν στο φρόνημα, και κρίνοντας για τον εαυτό τους ότι η ευάρεστη στον Θεό χαρμολύπη είναι προτιμότερη και πολύ ανώτερη από τον αναμενόμενο σε κάποιους σατυρικό κλαυσίγελο, προς το παρόν δεν έβαψαν μαύρο το ένδυμά τους, αλλά απεκδύονταν τον παλαιό άνθρωπο σαν δέρμα φιδιού και ενδύονταν τον νέο άνθρωπο κατά Χριστόν, και παραδίδοντας το γήινο σκήνωμά τους στο ασκητικό γναφείο σαν ένα πιο υλικό δέρμα, το καθάριζαν με τα δάκρυα όπως με το σαπούνι αυτών που πλένουν· δεν υιοθέτησαν το τεχνητό μαύρισμα που προσφέρουν οι βαφείς των ενδυμάτων, αλλά εκείνο που εισχωρεί στα βάθη της ψυχής, και για το οποίο καυχάται η νύμφη στο Άσμα: «είμαι μαύρη και ωραία», ψάλλοντας περίτρανα, «διότι με κοίταξε ο ήλιος», και το οποίο βραβεύει ο Θεός, ο οποίος αγγίζει τα όρη και καπνίζουν.