Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 1:9

Και πατήθηκε ο ληνός έξω από την πόλη, και βγήκε αίμα από τον ληνό μέχρι τα χαλινάρια των αλόγων σε απόσταση χιλίων εξακοσίων σταδίων. Διότι, πράγματι, έξω από την επουράνια πόλη Ιερουσαλήμ βρίσκεται ο τόπος της βασάνου για όσους είναι άξιοι αυτής. Το ότι δε το αίμα τους έφτασε μέχρι τα χαλινάρια των αλόγων από απόσταση χιλίων εξακοσίων σταδίων, πιθανότατα σημαίνει ότι από μακριά μεν, μέσω των τιμωρών αγγέλων, τους οποίους η θεία Γραφή συνηθίζει να ονομάζει μεταφορικά άλογα, φτάνουν μέχρι τα ίδια τους τα χαλινάρια οι οιμωγές όσων βασανίζονται· ως χαλινάρια δε οι άγιες δυνάμεις έχουν το θείο πρόσταγμα, με το οποίο καθοδηγούνται ως την επίτευξη όσων τους προστάζονται, όπως λέει ο Αββακούμ: «θα επιβιβαστείς στα άλογά σου», και το Άσμα Ασμάτων: «με τη φοράδα μου στα άρματα του Φαραώ σε παρομοίασα». Είναι όμως δυνατόν να κατανοηθεί και διαφορετικά. Ότι δηλαδή, επειδή οι παράνομοι έγιναν σαν θηλυμανή άλογα παραδομένα στις ηδονές, θα συλληφθούν από τις τιμωρίες μέχρι τα χαλινάρια, διότι δεν γνώρισαν χαλινάρι στις ηδονές τους. Και μέσω των χιλίων εξακοσίων σταδίων διδασκόμαστε το μέγα χάσμα που διαχωρίζει τους δικαίους από τους αμαρτωλούς, εξαιτίας της τέλειας πονηρίας και του βδελυρού χαρακτήρα των πράξεών τους, καθώς η μεν δεκάδα των εκατοντάδων (το χίλια) δηλώνει το τέλειο μέγεθος της κακίας, η δε εξάδα αυτών (το εξακόσια) την επιμελή εργασία της αμαρτίας εξαιτίας της παράχρησης της κτίσης που δημιουργήθηκε σε έξι ημέρες και επειδή στο εξακοσιοστό έτος της ζωής του Νώε κατακλύστηκε ολόκληρη η ξηρά. [

μου] από τους συντρόφους σου που ποιμαίνουν τις Εκκλησίες, εγώ θα παραμείνω έχοντας το κάλυμμα πάνω στην καρδιά μου. <Εάν δεν γνωρίσεις τον εαυτό σου.> Δηλαδή, αν δεν μετανοήσεις, λέει, θα βρεθείς πίσω από τα έθνη, εφόσον δεν έχεις καρπούς δικαιοσύνης, μένοντας άκαρπη, και πίσω από τα ποίμνια τα οποία εγώ συγκρότησα για τον εαυτό μου. <Με την ίππο μου σε παρομοίασα.> Δηλαδή, αφού δέχθηκες τη δική μου πίστη, ω Εκκλησία, παρομοιάστηκες με τους αποστόλους, για τους οποίους λέγεται το: «Θα επιβιβαστείς στους ίππους σου, και η ιππασία σου είναι σωτηρία», οι οποίοι και ετοιμάστηκαν εναντίον των αρμάτων του νοητού Φαραώ. <Τα μάγουλά σου είναι σαν του τρυγονιού.> Δηλαδή, παρουσιάζει τη συστολή προς τον νυμφίο μέσω του τρυγονιού. Διότι κόκκινα είναι τα μάγουλα του τρυγονιού.

Λόγος Γ΄ Με την ίππο μου στα άρματα του Φαραώ σε παρομοίασα, αγαπημένη μου. Πόσο ωραίες έγιναν οι σιαγόνες σου σαν της τρυγόνας, ο τράχηλός σου σαν περιδέραια. Χρυσά ομοιώματα θα κατασκευάσουμε για σένα με στίγματα από ασήμι. Ενόσω ο βασιλιάς βρίσκεται στην ανάκλισή του, η νάρδος μου ανέδωσε την οσμή της.

Ποιος είναι, λοιπόν, ο λόγος που ελέχθη από τον αληθινό Λόγο προς την παρθένο; «Με την ίππο μου στα άρματα του Φαραώ», λέγει, «σε παρομοίασα, ω πλησίον μου». Αλλά επειδή δεν είναι εύκολο με την πρώτη ματιά να κατανοήσουμε το νόημα των λεγομένων, πρέπει να εξετάσουμε το προκείμενο με επιμέλεια, όσο είναι δυνατόν. Από την ιστορία μάθαμε ότι άλλη ήταν η δύναμη που αντιτάχθηκε στην ίππο του Φαραώ: νεφέλη και ράβδος και βίαιος άνεμος, και πέλαγος που διαιρέθηκε στα δύο, και βυθός που έγινε σκόνη, και η δημιουργία τειχών από τα κύματα, και η ξερή άβυσσος που μετατράπηκε σε ξηρά ανάμεσα στα υδάτινα τείχη. Διαμέσου όλων αυτών επιτεύχθηκε η σωτηρία των Ισραηλιτών, ενώ ολόκληρος ο στρατός του Φαραώ, μαζί με τα άλογα και τα άρματα, κατακαλύφθηκε από τα κύματα. Εφόσον, λοιπόν, καμία ιππική δύναμη δεν αντιτάχθηκε στον αιγυπτιακό στρατό, θα ήταν απορίας άξιο να μάθουμε με ποια ίππο, η οποία διακρίθηκε εναντίον των αιγυπτιακών αρμάτων, παρομοιάζεται τώρα η νύμφη από τον Λόγο· διότι λέγει: «Με την ίππο μου, η οποία κατήγαγε τη νίκη ενάντια στα άρματα του Φαραώ, σε παρομοίασα, ω πλησίον μου». Ή μήπως είναι φανερό ότι, όπως ακριβώς δεν είναι δυνατόν να ηττηθούν κάποιοι σε ναυμαχία, εάν ναυτικός στρατός δεν καταποντίσει τη ναυτική δύναμη των αντιπάλων, έτσι δεν θα μπορούσε κανείς να ηττηθεί σε ιππομαχία, εάν δεν είχε παραταχθεί εναντίον του κάποια ιππική δύναμη από τους αντιπάλους;

Επομένως, υπάρχει κάποια ίππος που ανήκει σε Εκείνον ο οποίος κατέχει τα πάντα· η μία αναβιβάζει τον προφήτη, η άλλη κατοικίζει την οικουμένη, η άλλη ζεύεται στο άρμα, άλλη δέχεται τον Θεό ως αναβάτη για τη σωτηρία των ανθρώπων, και άλλη καταποντίζει την αιγυπτιακή δύναμη. Εφόσον, λοιπόν, υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ των θείων ίππων, η οποία φανερώνεται μέσα από τις ενέργειές τους, με την ίππο που καθαιρεί την αιγυπτιακή δύναμη παρομοιάζεται εκείνη που πλησίασε τον Θεό διατρέχοντας τον δρόμο της αρετής· διότι έτσι της λέγει ο Λόγος: «Με την ίππο μου στα άρματα του Φαραώ σε παρομοίασα, εσύ που είσαι πλησίον μου».

Επομένως, επειδή, όπως λέγει ο θείος Απόστολος, όλα όσα περιέχει η θεόπνευστη Γραφή έχουν καταγραφεί για τη δική μας νουθεσία, ο Λόγος δεν μας συμβουλεύει τίποτε άλλο μέσα από τα λόγια που ειπώθηκαν προς τη νύμφη, παρά ότι πρέπει και εμείς, αφού δεχθούμε ως αναβάτη επάνω μας τον Λόγο και αφού κατατροπώσουμε το αιγυπτιακό ιππικό μαζί με τα άρματα και τους αναβάτες τους, πνίγοντας στο νερό όλη την πονηρή κυριαρχία τους, να ομοιωθούμε κατ' αυτόν τον τρόπο με τη δύναμη εκείνη, εγκαταλείποντας την αντίπαλη στρατιά μέσα στο νερό σαν κάποιον ρύπο. Και για να κατανοήσουμε σαφέστερα αυτό που λέγεται, το νόημα είναι το εξής: δεν είναι δυνατόν να ομοιωθεί κάποιος με τον ίππο, μέσω του οποίου τα άρματα των Αιγυπτίων καταποντίστηκαν στον βυθό, εάν, ελευθερούμενος από τη δουλεία του αντικειμένου δια του μυστικού ύδατος, δεν εγκαταλείψει μέσα στο νερό κάθε αιγυπτιακό φρόνημα και κάθε αλλόφυλη κακία και αμαρτία, ώστε να αναδυθεί καθαρός, χωρίς να συμπαρασύρει στον μετέπειτα βίο του τίποτε από την αιγυπτιακή συνείδηση. Διότι εκείνος που καθαρίστηκε εντελώς από όλες τις πληγές των Αιγυπτίων, από το αίμα, τους βατράχους, τις φλύκταινες, το σκοτάδι, την ακρίδα, τις σκνίπες, το χαλάζι, τη βροχή της φωτιάς και τις υπόλοιπες, τις οποίες μνημονεύει η ιστορική διήγηση, αυτός είναι άξιος να ομοιωθεί με εκείνη τη δύναμη, της οποίας αναβάτης γίνεται ο Λόγος.

Οπωσδήποτε, όμως, δεν αγνοούμε τα όσα συμβολίζονται μέσω των πληγών, πώς δηλαδή γίνεται για τους Αιγυπτίους το αίμα πληγή και η οσμή των βατράχων και η μεταβολή του φωτός σε σκοτάδι και το κάθε ένα ξεχωριστά. Διότι ποιος δεν γνωρίζει μέσα από τι είδους βίο κάποιος μετατρέπεται σε αίμα, αλλοιούμενος σε διαφθορά ενώ προηγουμένως ήταν καθαρό πόσιμο νερό, και με ποιες πράξεις του γεννά στον ίδιο του τον οίκο τη δυσωδία των βατράχων, και πώς μετατρέπει τον φωτεινό βίο σε έργα σκοτεινά και προσφιλή στη νύχτα, δια των οποίων η κάμινος της γέεννας κάνει να αναβράζουν οι πονηρές φλύκταινες της καταδίκης; Έτσι λοιπόν, είναι εύκολο να ερμηνεύσουμε το καθένα από τα δεινά της Αιγύπτου προς παιδαγωγία και σωφρονισμό του ακροατή, αλλά θα ήταν περιττό να μακρηγορούμε τον λόγο για πράγματα κοινώς ομολογούμενα. Αφού, λοιπόν, αναδειχθούμε ανώτεροι από αυτά και τα παρόμοια με αυτά, και αφού πλησιάσουμε τον Θεό, θα ακούσουμε οπωσδήποτε κι εμείς: «Με την ίππο μου στα άρματα του Φαραώ σε παρομοίασα, πλησίον μου».

Και αυτό είναι εκείνο που λέγεται από τους φίλους: ότι για σένα θα κατασκευάσουμε, ω ψυχή, που ορθώς παρομοιάστηκες με ίππο, κάποιες εικόνες και ομοιώματα της αλήθειας (διότι τέτοια είναι και η δύναμη που έχει το ασήμι των λόγων, ώστε οι λέξεις να φαίνονται σαν κάποια σπινθηροβόλα εναύσματα, μη όντας ικανές να φανερώσουν με ακρίβεια το εμπεριεχόμενο νόημα)· εσύ δε, αφού τα δεχθείς αυτά, θα γίνεις και υποζύγιο και κατοικία, μέσω της πίστεως, Εκείνου που πρόκειται να αναπαυθεί μέσα σου διά της ενοικήσεώς Του σε εσένα· διότι του Ιδίου θα είσαι και θρόνος και θα γίνεις οίκος. Ίσως, βέβαια, να έλεγε κανείς ότι η ψυχή του Παύλου, ή όποια άλλη έγινε όμοια με εκείνη, αξιώνεται τέτοιων λόγων· διότι εκείνος, αφού έγινε μια για πάντα σκεύος εκλογής, και πάνω του και μέσα του είχε τον Κύριο, αφενός γενόμενος ίππος με το να βαστάζει το όνομά Του ενώπιον εθνών και βασιλέων, αφετέρου με το να μη ζει πλέον ο ίδιος, αλλά να δεικνύει μέσα του ζωντανό Εκείνον και να παρέχει απόδειξη του Χριστού που ομιλεί μέσα του, έγινε οίκος περιληπτικός της απερίληπτης φύσεως.

Έτσι, λοιπόν, κατανοήσαμε τον τράχηλο που είναι ριζωμένος πάνω στους ώμους. Ως ώμους δε, πάνω στους οποίους αυτός αναπτύσσεται, εννοούμε τις πρακτικές και δραστήριες μέριμνες, μέσω των οποίων οι βραχίονές μας κατεργάζονται τη σωτηρία τους. Την δε προς το μείζον επαύξηση της ψυχής που υψώνεται κατά Θεόν, την αντιλαμβάνεται βεβαίως εκείνος που παρακολουθεί επισταμένως τα λεγόμενα· διότι προηγουμένως, βέβαια, ήταν αγαπητό για τη νύμφη να παρομοιαστεί με την ίππο που κατατρόπωσε τον Αιγύπτιο τύραννο, και η ευπρέπεια του τραχήλου της να μοιάζει με περιδέραια. Τώρα, όμως, πόσο μεγάλη τελειότητα ως προς το αγαθό τής μαρτυρεί, εφόσον δεν παρομοιάζει την ομορφιά του τραχήλου της με κάποια περιδέραια, αλλά λέγεται ότι είναι πύργος εξαιτίας του μεγέθους, τον οποίο καθιστά περίβλεπτο και ορατό ακόμη και σε όσους βρίσκονται μακριά όχι μόνο η μεγαλοπρέπεια της κατασκευής που τον υψώνει στο μέγιστο δυνατό, αλλά και η θέση του τόπου που εκ φύσεως υπερέχει των γειτονικών; Όταν, λοιπόν, ο πύργος είναι έργο βασιλιά και τυγχάνει να είναι θεμελιωμένος πάνω στην υψηλή πολιτεία, τότε αποδεικνύεται αληθινό αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο, ότι «δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που βρίσκεται πάνω σε όρος». Εννόησέ μου δε τον πύργο στη θέση της πόλης.

Αφού λοιπόν εξετάσαμε αυτά με αυτόν τον τρόπο, θα πρέπει να εξετάσουμε και τη συγγένεια των προκειμένων ρητών με όσα έχουν ειπωθεί. Υπήρξε καιρός που η νύμφη ήταν μελανή, σκοτισμένη από τις αφώτιστες δοξασίες, διότι την είχε παραβλέψει ο ήλιος, ο οποίος μέσω των πειρασμών κατακαίει τον άρριζο σπόρο πάνω στις πέτρες· όταν, αφού νικήθηκε από εκείνους που την πολέμησαν, δεν φύλαξε τον δικό της αμπελώνα· όταν, αγνοώντας τον εαυτό της, ποίμαινε τα κοπάδια των εριφίων αντί των προβάτων. Αλλά, επειδή, αφού απέκοψε τον εαυτό της από τη συμφυΐα με το κακό, πόθησε μέσω εκείνου του μυστικού φιλήματος να πλησιάσει το στόμα της στην πηγή του φωτός, τότε γίνεται ωραία, καθώς περιλάμφθηκε από το φως της αλήθειας και απέπλυνε το μαύρο της άγνοιας με το ύδωρ. Έπειτα, παρομοιάζεται με ίππο για τη γρηγοράδα της και με περιστερά για την ταχύτητα της πτήσης της. Μέσω αυτών, αφού διέτρεξε ως ίππος και πέταξε ως περιστερά πάνω από καθετί που μπορεί να γίνει αντιληπτό και ορατό, προηγουμένως μεν επαναπαύεται με επιθυμία στη σκιά του μήλου, ονομάζοντας «μήλο» αντί για «νεφέλη» αυτό που την επισκιάζει, τώρα πλέον όμως περιβάλλεται από τη θεία νύχτα, κατά την οποία ο νυμφίος παρίσταται μεν, δεν φαίνεται δε. Διότι πώς θα μπορούσε να φανεί μέσα στη νύχτα αυτό που δεν είναι ορατό; Αλλά δίνει μεν στην ψυχή κάποια αίσθηση της παρουσίας του, διαφεύγει δε από τη σαφή κατανόηση, καθώς εγκρύπτεται στο αόρατο της φύσεώς του. Ποια είναι, λοιπόν, η μυσταγωγία που συντελείται στην ψυχή μέσω αυτής της νύχτας;

Ας μην σε απατά η υπόσχεση προς τους πατέρες· ο Αβραάμ σώζεται, αλλά σε τίποτα δεν θα σε ωφελήσει αυτό. «Έξελθε στα ίχνη και ποίμαινε τα ερίφια». Δηλαδή ανυπόδητη και γυμνή πορεύσου οπίσω μου· διότι πρόβατο έχω επιλέξει σε αυτό· αλλά, αντίθετα, σε κατατάσσω στα ερίφια, όχι πλέον σε ποίμνιο προβάτων, αλλά σε ερίφια. «Εάν δεν γνωρίσεις τον εαυτό σου, εσύ η ωραία μεταξύ των γυναικών, έξελθε στα ίχνη των ποιμνίων σου και ποίμαινε τα ερίφιά σου δίπλα στις σκηνές των ποιμένων». «Με την ίππο μου στα άρματα του Φαραώ σε παρομοίασα, φίλη μου». Εάν μετανοήσεις, λέγει, συναγωγή, τότε θα σε παρομοιάσω με εμένα ως την ίππο που έχει ζευτεί στα άρματα του Φαραώ. Και γιατί την παρομοίασε με την ίππο και το άρμα του Φαραώ; Επειδή τότε ήταν πολύτιμος για τον Σολομώντα ο ίππος, και για τον Φαραώ, τον βασιλιά της Αιγύπτου, το άρμα. Όπως, λοιπόν, αυτά όταν είναι έτσι συνεζευγμένα είναι ένδοξα, έτσι και εσύ θα είσαι ένδοξη, εάν βεβαίως μετανοήσεις.