Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 2:1

Με τη λέξη «οφθαλμούς» εννοεί αυτούς του νου και της καρδιάς· και με το «της περιστεράς» υποδηλώνει τους διορατικούς, επειδή εκλαμβάνεται και ως το Άγιο Πνεύμα. Λέγει λοιπόν ότι η νύμφη δέχθηκε νου που βλέπει μόνο τον Θεό. Οφθαλμοί είναι επίσης οι άκακοι και οξυδερκείς διδάσκαλοι της Εκκλησίας. <Εγώ άνθος του πεδίου, κρίνο των κοιλάδων.> Καθώς η νύμφη δέχθηκε την άνωθεν βροχή και γέννησε την αρετή, παρομοιάζει τον εαυτό της με άνθος του πεδίου· δείχνει δε πόσο ωφέλησε η έλευση του Χριστού, εφόσον ακόμη και τις κοιλάδες που ήταν ακατάλληλες για κάθε σπορά, τις ανέδειξε γεμάτες από τέτοια άνθη. Διότι ονομάζει κοιλάδα εκείνη που έχει εκσκαφθεί από τους δαίμονες που κατοικούσαν παλαιότερα σε αυτήν. <Στοιβάξτε με με μήλα.> Ασφαλίστε με με τους ευαγγελικούς λόγους· διότι αυτοί μας αναδίδουν την ευωδία του Χριστού. Είθε να συνταχθώ, λέγει, κι εγώ με τους αγίους του· διότι, όπως ο ίδιος είναι μήλο, έτσι και οι σύσσωμοι και συμμέτοχοί του είναι μήλα. <Το αριστερό του, κ.τ.λ.> Αριστερό είναι ο νόμος, δεξί το Ευαγγέλιο. Ή επίσης αριστερό είναι ο παρών βίος και δεξί ο μέλλων, η οποία δεξιά θα με περιβάλλει, όταν πει σε όσους είναι εκ δεξιών του: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου.» Λέγει δε και αλλού: «Μήκος βίου και έτη ζωής, στο δεξί της σοφίας· ενώ στο αριστερό, πλούτος και δόξα.» Δεξιά της λοιπόν είναι η γνώση των θείων, από την οποία προέρχεται η αιώνια ζωή· αριστερά δε η γνώση των ανθρωπίνων, από τα οποία προέρχονται ο πλούτος και η δόξα.

Έτσι, λοιπόν, μέσω της αγίας τράπεζας θα νοηθεί ο Χριστός. Και πάλι ως λυχνία, επειδή φωτίζει ολόκληρη την οικία, δηλαδή τον κόσμο. Διότι λέει: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου»· και έχει επτά λύχνους και όχι έναν, διότι φωτίζει με πολλούς τρόπους και καταλαμπρύνει με διάφορα χαρίσματα τις ψυχές αυτών που πιστεύουν. Και πάλι, κατασκευάζεται από καθαρό χρυσάφι, επειδή είναι πάνω από όλα τίμιος. Έχει όμως και στερεό τον κορμό· διότι έτσι είναι γραμμένο· επειδή τίποτα το κούφιο, ούτε κενό δεν υπάρχει στον Χριστό. Έχει δε και κρίνα για την ευωδία του αγιασμού, σύμφωνα με το «Εγώ είμαι το άνθος του κάμπου, το κρίνο των κοιλάδων». Και πάλι αυτές οι επαρυστρίδες σημαίνουν τις χορηγίες των θείων χαρισμάτων. Εξάλλου, ο προφήτης Ζαχαρίας βεβαίωσε ότι είδε δύο κλάδους ελιάς γύρω από αυτήν, για να εννοήσεις τους δύο λαούς που ελεήθηκαν, τους οποίους και ονόμασε υιούς της πιότητος, και λέει ότι παρίστανται στον Κύριο όλης της γης, μολονότι οι κλάδοι φάνηκαν γύρω από τη λυχνία, δίνοντας με αυτό την πιο σαφή απόδειξη, ότι η λυχνία είναι ο Χριστός, ο οποίος μέσω της υπακοής και της πίστεως παρέστησε κοντά Του τόσο τον λαό από τα έθνη όσο και τον λαό από τους Ιουδαίους.

Ματθ. 2, 23 Αν όμως η λέξη 〈Ναζωραίος〉 ερμηνεύεται ως άγιος ή, σύμφωνα με κάποιους, ως άνθος, το όνομα αυτό απαντάται σε πολλούς· διότι ο Δανιήλ τον ονομάζει «άγιο αγίων». Και ο Ησαΐας λέει: «ράβδο από τη ρίζα του Ιεσσαί και άνθος από αυτήν»· και ο ίδιος ο Κύριος λέει για τον εαυτό του στο Άσμα Ασμάτων: «εγώ είμαι το άνθος της πεδιάδας, το κρίνο των κοιλάδων».

Την ονόμαζε λοιπόν ράβδο του Θεού. Διότι έγινε για αυτόν ράβδος δυνάμεως, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Όταν, λοιπόν, ο προφήτης, υποδεικνύοντας αινιγματωδώς το μυστήριο του Χριστού, λέει ότι η ράβδος εμφανίστηκε σε εμάς από τη ρίζα του Ιεσσαί, τότε ακριβώς, βλέποντας με τα μάτια της διανοίας τον ίδιο τον μονογενή Λόγο του Θεού, δι' ου τα πάντα και εν ω τα πάντα, σαρκωμένο και ενανθρωπήσαντα, και να έχει υποβάλει τον εαυτό του σε εκούσια κένωση, και να έχει καταδεχθεί για εμάς την κατά θεία οικονομία γέννηση, εννοώ δηλαδή την κατά σάρκα και εκ γυναικός, λέει μαζί με τον προφήτη: «Κύριε, άκουσα την ακοή σου και φοβήθηκα· κατανόησα τα έργα σου και εξεπλάγην». Ράβδος, λοιπόν, έχει ονομαστεί για τις αιτίες που μόλις αναφέραμε. Άνθος δε πάλι· διότι η ανθρώπινη φύση αναβλάστησε εντός του προς την αφθαρσία, τη ζωή και την καινότητα της ευαγγελικής πολιτείας· άνθος όμως και με άλλη έννοια, εξαιτίας της νοητής ευωδίας. «Διότι εγώ», λέει, «είμαι το άνθος του πεδίου, το κρίνο των κοιλάδων». Και έχει γίνει και για εμάς σαν μια οσμή της γνώσεως του Θεού και Πατρός.

Είπε λοιπόν κάποιος από τους άγιους προφήτες, αποδεικνύοντας ότι είναι καρποφόροι όσοι κατορθώνουν να ζουν με ευλάβεια: «Γι' αυτό τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στην κοιλιά μας, και πονέσαμε, και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας, το οποίο κάναμε πάνω στη γη». Επομένως, πρέπει να παρομοιάσουμε τους αγίους με νυμφίο και νύμφη, εξαιτίας της δύναμής τους, και επιπλέον της καρποφορίας τους· όμως πρόσεξε τούτο, διότι παντού υπάρχει σε αυτούς το να διαπρέπουν σε ομορφιά. Και αυτό διασώζεται σε αυτούς, και στο να γεννούν τους καρπούς των εξαιρετικών ανδραγαθημάτων, και στο να νικούν ανδρεία τα πάθη. Ότι δε, όταν ο Χριστός έλαμψε στα έθνη δικαιοσύνη και αγαλλίαση, σαν ένα ολάνθιστο χορτάρι στεφανώνει την οικουμένη, το απέδειξε λέγοντας: «Όπως η γη που αυξάνει το άνθος της, και όπως ο κήπος τα σπέρματά του, έτσι ο Κύριος θα ανατείλει δικαιοσύνη και αγαλλίαση ενώπιον όλων των εθνών». Φαίνεται δε ότι μέσα από αυτά, το σπέρμα και το άνθος που υψώνεται, δηλαδή που ανατέλλει, ενώπιον των εθνών, ονομάζει τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Διότι είπε στο Άσμα Ασμάτων: «Εγώ είμαι το άνθος της πεδιάδας, το κρίνο των κοιλάδων»· δηλαδή το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα, και τη δική του δικαίωση που είναι ανώτερη από εκείνη του νόμου, την οποία πάντοτε και με κάθε τρόπο ακολουθεί η χαρά, που είναι η αγαλλίαση. Διότι σε όσους την έχουν κατορθώσει πλήρως, θα δοθεί από τον Θεό το να βρίσκονται σε παντοτινή χαρά.

Επειδή όμως φανερώθηκε σε εμάς ο Εμμανουήλ, φωνάζοντας και λέγοντας: «Εγώ είμαι το άνθος της πεδιάδας, το κρίνο των κοιλάδων», τότε πια, αφού κληθήκαμε σε μέθεξη της δικής του ευωδίας, καταδικάσαμε τη δυσωδία εκείνου. <Έχε θάρρος γη, χαίρε και ευφραίνου, διότι ο Κύριος μεγαλούργησε. Έχετε θάρρος ζώα του κάμπου, διότι βλάστησαν οι πεδιάδες της ερήμου, διότι το δέντρο έφερε τον καρπό του, η άμπελος και η συκιά έδωσαν τη δύναμή τους. Και εσείς, τέκνα της Σιών, να χαίρεστε και να ευφραίνεστε για τον Κύριο τον Θεό σας, διότι σας έδωσε τροφές εις δικαιοσύνην, και θα ρίξει σε εσάς πρώιμη και όψιμη βροχή, όπως και πρωτύτερα, και θα γεμίσουν τα αλώνια με σιτάρι, και θα ξεχειλίσουν τα πατητήρια από κρασί και λάδι.> Αποτελεί συνήθεια των αγίων προφητών, από τα μερικά και για λίγους αγαθά, να αναγάγουν τον λόγο στα καθολικά και γενικότερα· αυτά δε είναι τα όσα παρέχονται δια του Χριστού. Εκεί λοιπόν προχωρά πάλι ο λόγος μας. Διότι πότε δόθηκε το δικαίωμα να έχει θάρρος η γη; Και πότε πάλι μεγαλούργησε ο Κύριος ενεργώντας σε εμάς; Παρά μόνο όταν ο Λόγος, όντας Θεός, έγινε άνθρωπος, προκειμένου, κατακλύζοντας την υφήλιο με τα άνωθεν αγαθά, να γίνει για όσους πιστεύουν σε αυτόν «ως ποταμός ειρήνης, ως χείμαρρος» τρυφής, ως πρώιμος και όψιμος υετός, και ως χορηγός κάθε νοητής ευκαρπίας.

Είναι λοιπόν σαν να λέει: Θα κυβερνήσει καθέναν που πιστεύει σε αυτόν και που οικειώνεται τον εαυτό του σε εμένα μέσω αυτού. Διότι έχουμε προσαχθεί στον Πατέρα μέσω του Υιού, και θα το μαρτυρήσει ο ίδιος λέγοντας: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο μέσω εμού». Αναδείχθηκε λοιπόν από τη Βηθλεέμ ο Χριστός, ο ποιμένας ο καλός, «που μας βόσκει ανάμεσα σε κήπους και κρίνα», και ο οποίος παραθέτει την ευωδία των ευαγγελικών θεσπισμάτων και προσφέρει τα δικά του σαν ώριμα άνθη, σε όσους θέλουν να τα δρέψουν και να γεμίσουν νοερά από την ευωδία τους. Διότι έλεγε: «Εγώ είμαι άνθος του πεδίου, κρίνο των κοιλάδων». Λέει δε ότι οι έξοδοί του είναι από την αρχή και από τις ημέρες του αιώνος, είτε υποδηλώνοντας την προαιώνια ύπαρξη του Λόγου· διότι είναι συναΐδιος με τον ίδιο του τον Γεννήτορα, και είναι ο δημιουργός των αιώνων· είτε ότι, αν και έγινε άνθρωπος στον έσχατο καιρό του αιώνος, το μυστήριό του ωστόσο είχε προοριστεί κατά την πρόγνωση του Πατέρα και προ της καταβολής των αιώνων. «Έξοδο» λοιπόν ονομάζει είτε την άχρονη γέννηση από τον Θεό Πατέρα για την ιδιαίτερη ύπαρξη του Υιού, είτε την ανάδειξη που επρόκειτο να συμβεί μέσα στον χρόνο, όταν έγινε σάρκα, μολονότι από την αρχή και από τις ημέρες του αιώνος είχε προοριστεί και είχε οριστεί από τον Πατέρα ως Σωτήρας και λυτρωτής, επειδή δεν αγνοούσε τα όσα επρόκειτο στο μεταξύ να συμβούν στο ανθρώπινο γένος εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ. <Γι' αυτό θα τους παραδώσει έως τον καιρό εκείνης που τίκτει.>

Ο λόγος της ιστορίας έχει κάπως αναμειχθεί σε αυτά, και μέσα από δύο πρόσωπα καταλήγει σε κάτι το αληθινό, το οποίο μαρτυρείται από τα ίδια τα πράγματα. Διότι αυτά δεν ολοκληρώνονται βεβαίως αποκλειστικά στον Ιακώβ, αλλά και στον Χριστό, καθώς και σε όσους έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης, οι οποίοι έχουν γίνει τέκνα σύμφωνα με την επαγγελία που δόθηκε στον Ισαάκ. Επομένως, το νόημα της προφητείας θα αρμόζει και στον νέο λαό, αλλά και στον ίδιο τον Χριστό, ο οποίος είναι η αρχή και ο ηγούμενος. Και έχει λογισθεί ως δεύτερος Αδάμ, και φύτρωσε σαν μια δεύτερη ρίζα της ανθρωπότητας. Διότι η εν Χριστώ πραγματικότητα είναι καινή κτίση, και ανακαινιστήκαμε σε αυτόν προς αγιασμό, αφθαρσία και ζωή. Νομίζω δε ότι ο λόγος περί της ευλογίας σημαίνει την εν Χριστώ και πνευματική ευωδία, σαν να προέρχεται από έναν αγρό και ολάνθιστο λειμώνα που αναδίδει την ωραία και γλυκιά οσμή των εαρινών ανθέων. Διότι έτσι ονόμαζε ο Χριστός τον εαυτό του για εμάς στο Άσμα Ασμάτων, λέγοντας: «Εγώ είμαι το άνθος του πεδίου, το κρίνο των κοιλάδων». Διότι ήταν κρίνο και ρόδο που φύτρωσε από τη γη, εξαιτίας της ανθρώπινης φύσης του. Όμως, χωρίς να γνωρίσει αμαρτία, ανέδιδε μάλλον σε όσους βρίσκονται σε όλη την οικουμένη τη θεοπρεπέστατη ευωδία από τα κατορθώματά του. Επομένως, παρομοιάζει τον Χριστό με αγρό ευλογημένο από τον Θεό· και πολύ σωστά, εφόσον αυτός είναι η ευωδία της γνώσεως του Θεού και Πατρός.

Εγώ είμαι το άνθος της πεδιάδας, το κρίνο των κοιλάδων. Όπως το κρίνο ανάμεσα στα αγκάθια, έτσι είναι η αδελφή μου ανάμεσα στις θυγατέρες. Όπως η μηλιά ανάμεσα στα δέντρα του δάσους, έτσι είναι ο αγαπημένος μου ανάμεσα στους υιούς· κάτω από τη σκιά του επιθύμησα και κάθισα, και ο καρπός του είναι γλυκός στον λαιμό μου.

Όταν, λοιπόν, αυτά κατορθωθούν κατ' αυτόν τον τρόπο, αυξάνεται το κάλλος μέσα μας, καθώς η ευρεία φύση μας αναδίδει το ευωδιαστό και καθαρό άνθος. Το όνομα δε αυτού του άνθους είναι κρίνος, στου οποίου τη λαμπρότητα, όπως φυσικά παρατηρείται, υπονοείται η λάμψη της σωφροσύνης. Διότι αυτά διηγείται η νύμφη για τον εαυτό της, λέγοντας: «Εγώ, αφού ήλθε στην κλίνη μας ο νυμφίος, ο οποίος καλύφθηκε με τη σκιά του σώματος και ανοικοδόμησε εμένα ως οίκο για τον εαυτό του, αφού κατασκεύασε τη στέγη με τους κέδρους των αρετών και καλλώπισε την οροφή με την ευωδία των κυπαρισσιών, έγινα, μέσα από το πεδίο της φύσεως, άνθος που ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα άνθη ως προς το ωραίο χρώμα και την ευωδία· διότι φύτρωσα ως κρίνος από τις κοιλάδες». Το δε κείμενο έχει ως εξής: «Εγώ είμαι άνθος του πεδίου, κρίνος των κοιλάδων». Διότι αληθινά η ψυχή, η οποία έχει καλλιεργηθεί μέσα στο πλάτος της φύσεως σύμφωνα με όσα εξετάσαμε προηγουμένως (επειδή, ακούγοντας τη λέξη "πεδίον", κατανοήσαμε την πλατύτητα της ανθρώπινης φύσεως, εξαιτίας του ότι αυτή είναι δεκτική πολλών και άπειρων νοημάτων, πραγμάτων και μαθημάτων), η ψυχή, λοιπόν, η οποία έχει δεχθεί την κοπιαστική φροντίδα με τον προαναφερθέντα τρόπο από Εκείνον που γεωργεί τη φύση μας, αναφύεται ως άνθος εύοσμο, λαμπρό και καθαρό μέσα από το πεδίο της φύσεώς μας.

Αρχίζει λοιπόν να προβάλλει τον εαυτό της και να λέει δικαιωμένη: «Εγώ είμαι άνθος του αγρού, σαν κρίνο των κοιλάδων, σαν κρίνο ανάμεσα στα αγκάθια». Εγώ, που έχω ήδη σκορπιστεί στα πλάτη του κόσμου, πιστεύοντας σε εσένα έγινα άνθος για όλους τους ανθρώπους. Διότι μπορεί κανείς να παρατηρήσει ότι, αν κάποιος προερχόμενος από την περιτομή πιστέψει στον Χριστό, πώς γίνεται άνθος, διακηρύσσοντας τα παλαιά και τα νέα.

Διότι, αποδημώντας από τα του σώματος, ενδημείς στα ανώτερα. Σε διαπόρθμευσαν άγγελοι μαζί με αρχαγγέλους. Στην άνοδό σου έφριξαν τα ακάθαρτα και εναέρια πνεύματα. Με τη διάβασή σου ευλογείται μεν ο αέρας, και ο αιθέρας από πάνω αγιάζεται. Την ψυχή σου με χαρά την υποδέχεται ο ουρανός. Εσένα, με ιερούς ύμνους και λαμπρή τελετή, σε προϋπαντούν οι ουράνιες δυνάμεις, λέγοντας σχεδόν: Ποια είναι αυτή που αναβαίνει ολόλευκη, που προβάλλει σαν την αυγή, ωραία σαν τη σελήνη, λαμπρή σαν τον ήλιο; Πόσο ωραία έγινες! Πόσο ευχάριστη! Εσύ είσαι το άνθος του αγρού, σαν το κρίνο ανάμεσα στα αγκάθια. Γι’ αυτό οι νεάνιδες σε αγάπησαν. Στη μυρωδιά των μύρων σου θα τρέξουμε. Σε εισήγαγε ο βασιλιάς στο ιδιαίτερο δώμα του, όπου οι Εξουσίες σε δορυφορούν, οι Αρχές σε ευλογούν, οι Θρόνοι σε ανυμνούν, τα Χερουβίμ εκπλήσσονται από χαρά, και τα Σεραφίμ δοξάζουν εκείνη που κατά φύση και με αληθινή θεία οικονομία χρημάτισε μητέρα του δικού τους Δεσπότη.

Εγώ είμαι το άνθος του πεδίου και το κρίνο των κοιλάδων. Ο νυμφίος. Το κείμενο. Σαν το κρίνο ανάμεσα στα αγκάθια, έτσι είναι η αδελφή μου ανάμεσα στις θυγατέρες. Η νύμφη. Το κείμενο. Σαν τη μηλιά ανάμεσα στα δέντρα του δάσους, έτσι είναι ο αγαπημένος μου ανάμεσα στους υιούς.

«Εγώ είμαι το άνθος του πεδίου», εγώ που προηγουμένως ήμουν ακανθώδης, «και το κρίνο των κοιλάδων», εγώ που προηγουμένως ήμουν δυσώδης εξαιτίας της απιστίας.

Αυτό, λοιπόν, το σεβάσμιο και κατάσκιο δέντρο μαζί με τον καλό ποιμένα και νυμφίο υποδηλώνοντας η παγκόσμια νύμφη και ποίμνη, έλεγε τα εξής: «Ανάγγειλέ μου εσύ, που αγάπησε η ψυχή μου, πού βόσκεις, πού αναπαύεσαι το μεσημέρι», «διότι είμαι πληγωμένη από αγάπη»· «δείξε μου την όψη σου», δηλαδή τη σωτήρια σάρκωση, «και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου», δηλαδή τα θεία διδάγματα· «διότι η φωνή σου είναι γλυκιά», δηλαδή ανώτερη από τις προφητικές και κάθε λογής φωνές, «και η όψη σου είναι ωραία»· διότι «εγώ είμαι το άνθος της πεδιάδας και το κρίνο των κοιλάδων»· «ανάγγειλέ μου εσύ, που αγάπησε η ψυχή μου, πού βόσκεις, πού αναπαύεσαι το μεσημέρι»· μήπως άραγε στην τριδενδρία του όρους το καταμεσήμερο αναπαύεσαι στον Γολγοθά; «ανάγγειλέ μου πού βόσκεις, πού αναπαύεσαι το μεσημέρι». Διότι αναζητώντας σε στο όρος του Γολγοθά το καταμεσήμερο, θα σε βρω οπωσδήποτε να κοιμάσαι πάνω στην τριδενδρία· διότι εκεί, λέει, στο όρος εκείνο, πάνω σε πεύκο και κέδρο και κυπαρίσσι, την τερπνή τριδενδρία, θα με βρεις να κοιμάμαι.

Το τι είδους λόγια απευθύνει προς τον νυμφίο Χριστό η ψυχή που αξιώθηκε να νυμφευθεί μαζί Του, ας υπενθυμίσουμε μερικά από αυτά στον λόγο μας αντλώντας από το Άσμα Ασμάτων· διότι, αν και αυτά εκλαμβάνονται καθολικά ότι αναφέρονται στη νύμφη Εκκλησία, εντούτοις δεν είναι καθόλου παράλογο να τα εκφωνεί και κάθε δίκαιη ψυχή που έχει νυμφευθεί τον Χριστό. «Ας με φιλήσει», λέει, «με τα φιλιά του στόματός του, διότι η οσμή των μύρων σου είναι ανώτερη από όλα τα αρώματα, το όνομά σου είναι σαν μύρο που ξεχύνεται. Και για τον λόγο αυτόν οι νεάνιδες σε αγάπησαν, τρέχοντας προς την οσμή των μύρων σου. Εισήγαγέ με, ω βασιλιά, στο ταμείο σου, για να αγαλλιάσουμε και να ευφρανθούμε σε σένα, διότι η ευθύτητα σε αγάπησε». «Ανάγγειλέ μου, εσύ που αγάπησε η ψυχή μου, πού ποιμαίνεις, πού αναπαύεσαι το μεσημέρι». «Εγώ είμαι άνθος της πεδιάδας και κρίνο των κοιλάδων. Όπως η μηλιά ανάμεσα στα δέντρα του δάσους, έτσι είναι ο αγαπημένος μου ανάμεσα στους υιούς· στη σκιά του επιθύμησα και κάθισα, και ο καρπός του είναι γλυκός στον ουρανίσκο μου». «Εγώ ανήκω στον αγαπημένο μου, και ο αγαπημένος μου σε εμένα». «Το αριστερό του χέρι βρίσκεται στο κεφάλι μου, και το δεξί του θα με αγκαλιάσει». «Στην κλίνη μου μέσα στις νύχτες ζήτησα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου, τον ζήτησα και δεν τον βρήκα, τον κάλεσα και δεν μου αποκρίθηκε». «Δείξε μου το πρόσωπό σου και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου, διότι η φωνή σου είναι γλυκιά, και το πρόσωπό σου ωραίο». «