Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 2:12

«Τα άνθη φάνηκαν στη γη, ο καιρός του κλαδέματος έφθασε, η φωνή του τρυγονιού ακούστηκε στη γη μας, η συκιά έβγαλε τα πρώιμα σύκα της, οι άμπελοί μας ανθίζουν». Διότι διδάσκει τον πρώτο λαό, ο οποίος έλαβε για κάποιο διάστημα τη σκιά του νόμου, και του τα υπενθυμίζει σαν σε κάποιον που γνωρίζει τη φωνή του τρυγονιού. Αφού δε ο Λόγος προσκάλεσε την Ιερουσαλήμ, προσκαλεί πλέον και όσους προέρχονται από τα έθνη με τα εξής λόγια (διότι ένας είναι ο Κύριος και των Ιουδαίων και των εθνών): «Έλα από τον Λίβανο, νύμφη. Από τον Λίβανο θα έλθεις, και θα περάσεις από την αρχή της πίστεως, από την κορυφή του Σανείρ και του Αερμών, από φωλιές λεόντων, από όρη παρδάλεων». Διότι την προσκαλεί στην πίστη από την ειδωλολατρία και τον θηριώδη τρόπο ζωής. Έχοντας λοιπόν κληθεί από τα έθνη και έχοντας ήδη νιώσει κατάνυξη, λέγει προς τον Λόγο τα εξής: «Ανάγγειλέ μου εσύ, τον οποίο αγάπησε η ψυχή μου· πού ποιμαίνεις, πού αναπαύεις το κοπάδι σου το μεσημέρι· για να μη γίνω σαν περιπλανώμενη στα κοπάδια των συντρόφων σου». Διότι, επειδή είχε πείρα από τις πολλές μεταβολές και πλάνες, ζητούσε πλέον να στηριχθεί και να βεβαιωθεί, για να μην πάθει πάλι το ίδιο. Αφού παρακλήθηκε ο Λόγος, τη διδάσκει λοιπόν με τα εξής: «Εάν δεν γνωρίσεις τον εαυτό σου, εσύ η ωραία μεταξύ των γυναικών, βγες ακολουθώντας τα ίχνη των ποιμνίων, και ποίμαινε τα ερίφιά σου κοντά στις σκηνές των ποιμένων». Διότι δεν μπορεί κανείς να γνωρίσει τον Θεό, εάν προηγουμένως δεν γνωρίσει τον εαυτό του.

Επομένως, το μεν ένα είναι το πιο λαλίστατο από τα πτηνά του αγρού, το δε άλλο είναι ήπιο και πράο. Τέτοιος ακριβώς έγινε για εμάς ο Σωτήρας των όλων, έχοντας από τη μια πραότητα σε υπέρτατο βαθμό, και από την άλλη, σαν το τρυγόνι, έχοντας κατακλύσει την οικουμένη και γεμίζοντας τον δικό του αμπελώνα με την καλλιφωνία του, δηλαδή, εμάς που πιστεύουμε σε αυτόν. Έχει γραφτεί άλλωστε στο Άσμα Ασμάτων, ότι «Η φωνή του τρυγονιού ακούστηκε στη γη μας», διότι μας κήρυξε το θείο και ευαγγελικό σωτήριο μήνυμα. Προσφέρονταν λοιπόν τρυγόνια και περιστέρια, όταν εκείνος παραστάθηκε στον Κύριο, και μπορούσε κανείς να δει ταυτόχρονα και τους τύπους και την αλήθεια. Τον εαυτό του λοιπόν προσέφερε ο Χριστός ως οσμή ευωδίας, ώστε μέσω του εαυτού του και εντός του εαυτού του να μας προσαγάγει στον Θεό και Πατέρα, και να λύσει έτσι την αποστροφή που υπήρξε εναντίον μας εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ και της αμαρτίας που μας τυράννησε όλους. Διότι εμείς ήμασταν αυτοί που παλαιότερα κραυγάζαμε: «Επίβλεψε επάνω μου και ελέησέ με». Τι θα μπορούσε να είναι ισάξιο με τη χαρά του να μαθαίνουμε ότι ο Θεός έσωσε την οικουμένη με τη μεσιτεία του Υιού, ο οποίος έγινε όμοιος με εμάς; Διότι έχει γραφτεί ότι «Ένας είναι ο Θεός και ένας ο μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Ιησούς Χριστός, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο υπέρ ημών»· διότι συγκατέβηκε εκούσια στη δική μας φτώχεια, ώστε να μας αναδείξει πλούσιους κερδίζοντας τα δικά του αγαθά.

Τον πρώτο δε μήνα, διατάσσει να ανεγερθεί η θεία σκηνή, όταν αναλάμπει η ομορφιά της εαρινής τροπής, έχοντας κατά κάποιον τρόπο αποπλύνει την κατήφεια του χειμώνα, και η γη θερμαίνεται απαλά από λαμπρότερους πλέον και καθαρότερους ήλιους, και οι αμπελώνες ανθίζουν, ενώ ο γεωργός απολαμβάνει τις ευωδίες των ανθέων, και οι πεδιάδες χλοηφορούν, ολόκληρα δε τα χωράφια κυματίζουν από τις σειρές των σταχυών, σύμφωνα με κάποιους από τους Έλληνες ποιητές· τότε που πέρασε ο χειμώνας, σύμφωνα με το γεγραμμένο, και η βροχή έφυγε, όταν έφτασε ο καιρός του κλαδέματος. Όλα αυτά όμως θα τα κατανοήσεις πνευματικά, και θα εκλάβεις ως χειμώνα που θα εκλείψει και ως βροχή που πέρασε, τους πειρασμούς που ενσκήπτουν από τη διαβολική τυραννία, καθώς και την κυριαρχία της εις βάρος όλων· διότι η ισχύς των δαιμόνων έχει καταλυθεί στις ημέρες του Χριστού.

Στεφανώνει τα φυτά με νέο άνθος, και από την ακαρπία τα μεταβάλλει ώστε να καρποφορήσουν αυτό που το καθένα από τη φύση του έχει. Κάτι παρόμοιο θα βρούμε γραμμένο και στο Άσμα Ασμάτων: «Σήκω, έλα, λέει, πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου· διότι ιδού ο χειμώνας πέρασε, η βροχή πέρασε και έφυγε, τα άνθη φάνηκαν στη γη, ο καιρός του κλαδέματος έφτασε.» Διότι, αφού παρέλθει ο χειμώνας, η λαμπρή άνοιξη ανατέλλει στη γη, και την καθιστά τροφό των ανθέων, και την κάνει μητέρα ώριμων καρπών. Κάτι τέτοιο έχει συμβεί και σε εμάς πνευματικά. Διότι ο αποστάτης δράκοντας έφερε βαρύ χειμώνα σε όλη την οικουμένη, και την κατέστησε ξηρή και άκαρπη. Διότι δεν υπήρχε απολύτως κανένας που να πράττει το αγαθό, δεν υπήρχε ούτε ένας: «Αλλά όλοι εξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν.» Επειδή όμως ο Μονογενής εμφανίστηκε με σάρκα, έγινε για εμάς σαν την άνοιξη πάνω στα βουνά. Διότι, ενώ είχαμε μαραθεί και είχαμε αποβάλει την ωραιότητα κάθε αρετής από τις ψυχές μας, αναθάλλαμε σε Αυτόν και γεμίσαμε από πνευματική ευκαρπία, ώστε να μπορούμε να λέμε και εμείς εκείνο που αναφέρεται στο Άσμα Ασμάτων: «Ας κατέβει ο αδελφιδός μου στον κήπο του, και ας φάει τον καρπό των δέντρων του.»

Αλλά τι σημαίνουν αυτά; Η μεν τρυγόνα είναι το πιο λαλίστατο από τα πτηνά· το δε περιστέρι, ζώο ήπιο και πράο. Τέτοιος ακριβώς έγινε για εμάς ο Ποιητής των όλων και Κύριος, έχοντας από τη μια άκρα πραότητα, και από την άλλη, σαν την τρυγόνα, σαγηνεύοντας όλη την οικουμένη και γεμίζοντας με την καλλιφωνία του τον δικό του αμπελώνα, δηλαδή εμάς που πιστέψαμε σε αυτόν. Έχει γραφτεί εξάλλου στο Άσμα Ασμάτων, ότι «Η φωνή της τρυγόνας ακούστηκε στη γη μας· τα αμπέλια ανθίζουν»· διότι ο Χριστός μάς κήρυξε το θείο και ευαγγελικό κήρυγμα, το οποίο φέρνει τη σωτηρία σε όλο τον κόσμο.

Και ποια είναι αυτά; Ο νόμος προανήγγειλε το μυστήριο του Χριστού, και ότι οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο επρόκειτο να ανατείλει στους επί γης κατά τους έσχατους καιρούς του αιώνα, και να υπομείνει τη σφαγή υπέρ της σωτηρίας όλων. Γι' αυτό λοιπόν και διέταξε να θυσιάζεται ο αμνός ως τύπος αυτού, προς το βράδυ και με το φως των λύχνων. Επρόκειτο δε οπωσδήποτε για εκείνους που πίστεψαν σε αυτόν, να ανοιχτεί διάπλατα η πύλη της σωτηρίας, και να υπάρξει πολλή γαλήνη. Και γι' αυτό λοιπόν στο Άσμα Ασμάτων ο Χριστός εμφανίζεται να καλεί τη νύμφη που περιγράφεται εκεί, η οποία επέχει το πρόσωπο της Εκκλησίας, λέγοντας: «Σήκω, έλα, πλησίον μου, καλή μου περιστερά, διότι ιδού ο χειμώνας πέρασε, η βροχή έφυγε και απομακρύνθηκε, τα άνθη φάνηκαν στη γη, έφτασε ο καιρός του κλαδέματος.» Επομένως, όπως είπα, μια ανοιξιάτικη γαλήνη επρόκειτο να ανατείλει για όσους πιστεύουν σε αυτόν.

Ας πετάει γύρω από αυτή την εύφορη και καρποφόρα γη μας η νοητή και εξαιρετικά εργατική μέλισσα· δηλαδή, η σοφή και φιλόπονη ψυχή ας σταχυολογεί κατά κάποιον τρόπο ό,τι της είναι χρήσιμο, εννοώ με σκοπό να μπορέσει, σαν γλυκιά κηρήθρα, να συγκεντρώσει μέσα της την αληθινή και αψεγάδιαστη γνώση περί του Θεού. Σε αυτή την «αγαθή και πλούσια βοσκή», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, ας έρθουν τα κοπάδια των λογικών προβάτων· και μαζί με τις μητέρες τα αρνιά, δηλαδή, μαζί με τους πιο ώριμους, όσοι είναι ακόμη νήπια στην επιθυμία της αρετής και της πνευματικής ευρωστίας, τρέφοντας τον δικό τους νου, ας προσπαθήσουν να ανέλθουν «σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού». Θα έλεγα δε ότι λάμπουν όπως τα κρίνα στους κήπους· διότι άνθισαν μέσα στις Εκκλησίες, χωρίς να υστερούν σε τίποτα από τα πιο εύοσμα άνθη, οι πιστοί που έχουν λαμπρυνθεί και αναδίδουν την ευωδία της δόξας του Χριστού. «Έφτασε δε ο καιρός του κλαδέματος.» Και το ότι πολύ άκοπα θα μπορούσε κανείς να δει σε όσα μόλις ανέφερα τα κατορθώματα του Χριστού, δεν θα χρειαστεί προς απόδειξη, νομίζω, άλλους μάρτυρες· αρκεί που λέει ο ίδιος προς την εξ εθνών Εκκλησία: «Σήκω, έλα, αγαπημένη μου, καλή μου περιστερά· διότι ιδού, ο χειμώνας πέρασε, η βροχή έφυγε και απομακρύνθηκε· τα άνθη φάνηκαν στη γη μας, ο καιρός του κλαδέματος έφτασε.»

Αφού λοιπόν πέθανε η Μαριάμ τον πρώτο μήνα, δηλαδή στην αρχή του έτους, σύμφωνα με τους νόμους των Εβραίων, τότε που τελείται και το ίδιο το μυστήριο του αγίου Πάσχα, ο λαός δίψασε. Διότι, κατά τον πρώτο μήνα του έτους, ο οποίος έχει ονομαστεί και μήνας των νέων, σχεδόν πέθανε και η λατρεία των σκιών και των τύπων, συρρικνώθηκε κατά κάποιον τρόπο και εξέλιπε. Πώς και με ποιον τρόπο; Διότι έλαμψε σε εμάς ο μονογενής Λόγος του Θεού με τη δική μας ανθρώπινη μορφή, σαν στον μήνα των νέων. Γι' αυτό άλλωστε έλεγε ο ίδιος που ομιλεί: «Είμαι παρών, όπως η ωραιότητα πάνω στα όρη, και όπως στον μήνα των νέων». Έτσι καλούσε την Εκκλησία των εθνών λέγοντας: «Ανάστα, έλα κοντά μου, καλή μου, περιστερά μου, διότι ιδού, ο χειμώνας παρήλθε, η βροχή έφυγε και απομακρύνθηκε. Τα άνθη φάνηκαν στη γη μας· διότι έφτασε ο καιρός του κλαδέματος». Επειδή αναθάλαμε εν Χριστώ προς μια νέα ζωή, και ο καιρός της επίγειας παρουσίας Του αναδείχθηκε για εμάς ως νοητή άνοιξη, η οποία καθιστά την ανθρώπινη φύση ευανθή και καρποφόρα. Διότι τότε, τότε ακριβώς, όταν η λατρεία των σκιών περιορίστηκε και, σαν τη Μαριάμ, πέθανε, ο λαός δίψασε και βρέθηκε σε έλλειψη νοητών υδάτων. Αλλά ανάβλυσε πλούσια το νάμα του Χριστού, εννοώ βεβαίως πάλι τα δικά Του θεσπίσματα και τη μυστική παιδαγωγία εν πνεύματι και αληθεία.

Διότι, όπως ακριβώς αρχή του μήνα είναι η πρώτη από τις ημέρες του, δηλαδή η νουμηνία, έτσι αποτελεί και μια αρχή ενός νέου αιώνα, και μια εισαγωγή στην καινότητα των χρόνων, ο καιρός της παρουσίας του Χριστού. «Διότι καινούργια κτίση υπάρχει εν Χριστώ· τα παλαιά παρήλθαν.» Αναλάμπει δε σε εμάς ο μέλλων αιώνας, ο οποίος τώρα μεν θεωρείται ακόμη ως ελπίδα, τότε όμως θα είναι αληθινά παρών, όταν ο Χριστός επιλάμψει και πάλι σε εμάς μαζί με τους αγίους αγγέλους μέσα στη δόξα του Πατρός, για να παραλάβει μαζί Του όσους επέλεξαν να πορευθούν σε καινότητα ζωής και οι οποίοι πλούτισαν με υπομονή το εκπρεπέστατο κάλλος της ευαγγελικής πολιτείας, και για να τους εισαγάγει στην από παλιά προσδοκώμενη δόξα και βασιλεία. Το ότι δε τα εν Χριστώ είναι καινούργια κτίση και σαν μια νέα βλάστηση καιρών και πραγμάτων, το καταδεικνύει πολύ καλά ο συμβολισμός του πρώτου μήνα, κατά τον οποίο εμφανίζεται στη γη χλόη απαλή και αρτιφανής, καθώς και η αναβλάστηση των φυτών, και φανερώνεται το πολυειδές κάλλος των λουλουδιών στα λιβάδια, μέσα στη χαρμόσυνη εαρινή ευωδία. Διότι τρόπον τινά σε έναν τέτοιο καιρό κάλεσε ο Χριστός την εξ εθνών Εκκλησία, λέγοντας τα εξής: «Σήκω, έλα, πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου, διότι ιδού ο χειμώνας απήλθε, η βροχή πέρασε και έφυγε· τα άνθη φάνηκαν στη γη· ο καιρός του κλαδέματος έφτασε.»

«Είναι προσφορά θυσίας, οσμή ευωδίας προς τον Κύριο». Παρατήρησε λοιπόν πάλι, πώς με άριστο και έντεχνο τρόπο έχει διατηρηθεί στους αγίους το να φαίνονται σύμμορφοι με τον Χριστό. Διότι, πράγματι, αυτός είναι η άνωθεν και λαλίστατη τρυγόνα, και ομοίως η πραότατη περιστερά. Και πράγματι, στο Άσμα Ασμάτων είναι γραμμένο για αυτόν: «Φωνή τρυγόνας ακούστηκε στην έρημο»· ως τύπο δε και υπογραμμό υπέρτατης και ανώτατης πραότητας παρέθετε ο ίδιος τον εαυτό του σε εμάς, λέγοντας: «Μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος, και ταπεινός στην καρδιά». Αλλά ιδού, και στους ίδιους τους αγίους, επειδή ακριβώς έλαβαν τη μορφή του Χριστού, το ευπρεπές και αξιοθαύμαστο σε παρόμοια αγαθά έχει διατηρηθεί σε μεγάλο βαθμό· διότι ως τρυγόνες θα μπορούσαν εύλογα να νοηθούν και αυτοί, καθώς εκπέμπουν τον θείο και ιερό λόγο σε αυτούς που τους ακούν, και φροντίζουν με ζήλο να αναπέμπουν ωδές και μέλη προς δόξα του Θεού. Γι' αυτό άλλωστε και λέγουν: «Η γλώσσα μου θα μελετά τη δικαιοσύνη σου, όλη την ημέρα τον έπαινό σου». Και επιπλέον, διάγουν τον εν Χριστώ βίο, και πορεύονται την πραότατη οδό της ευαγγελικής πολιτείας, προσφέροντας και την αριστερή σιαγόνα σε εκείνους που θέλουν να τους χτυπήσουν στη δεξιά, και σε εκείνους που τους αγγαρεύουν για ένα μίλι, προσφέρουν θεληματικά, εφόσον το επιλέξουν, να διανύσουν και δύο. Επομένως, καθιερώνουν τους εαυτούς τους στον Θεό, ως οσμή ευωδίας και ως ολοκαύτωμα, και μάλιστα με τη μορφή τρυγόνων και περιστερών.

Σε ποια εποχή ανασταίνεται ο Σωτήρας; Άραγε είναι η εποχή του θέρους ή κάποια άλλη; Στα ίδια τα Άσματα, λίγο πιο πάνω από τα προλεχθέντα, λέει αμέσως: «ο χειμώνας παρήλθε, η βροχή πέρασε και έφυγε, τα άνθη φάνηκαν στη γη, ο καιρός του κλαδέματος έφθασε». Άραγε δεν είναι τώρα η γη γεμάτη από άνθη και δεν κλαδεύουν τα αμπέλια; Βλέπεις πώς ανέφερε ότι πλέον και ο χειμώνας έχει παρέλθει. Διότι, καθώς διανύουμε αυτόν τον μήνα Ξανθικό, είναι πλέον άνοιξη. Και η εποχή αυτή είναι ο πρώτος μήνας των Εβραίων, κατά τον οποίο τελείται η εορτή του Πάσχα, το οποίο παλαιότερα ήταν τυπικό, ενώ τώρα είναι αληθινό.

Αυτός είναι ο καιρός της δημιουργίας του κόσμου. Διότι τότε είπε ο Θεός: ας βλαστήσει η γη χλωρό χόρτο, που να παράγει σπόρο ανάλογα με το είδος και την ομοιότητά του. Και τώρα, όπως βλέπεις, πλέον κάθε φυτό παράγει σπόρους. Και όπως τότε ο Θεός, αφού δημιούργησε τον ήλιο και τη σελήνη, τους χάρισε ισημερινές τροχιές, έτσι και πριν από λίγες ημέρες ήταν η εποχή της ισημερίας. Τότε είπε ο Θεός: ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας. Και το μεν κατ' εικόνα το έλαβε, αλλά το καθ' ομοίωσιν το αμαύρωσε εξαιτίας της παρακοής. Κατά την εποχή, λοιπόν, που το έχασε αυτό, κατά την ίδια έγινε και η αποκατάσταση. Όταν ο πλασμένος άνθρωπος παρακούοντας εκδιώχθηκε από τον παράδεισο, τότε ο πιστός υπακούοντας εισήχθη. Τότε, λοιπόν, πραγματοποιήθηκε η σωτηρία, όταν συνέβη η πτώση· όταν φάνηκαν τα άνθη και έφτασε το κλάδεμα.

Αλλά και εδώ έγινε στέρεη πέτρα οικοδομής και θεμέλιο του οίκου του Θεού, με το να αξιωθεί, αυτός που τον αρνήθηκε και πάλι επέστρεψε και βρέθηκε από τον Κύριο, να ακούσει ξανά: «ποίμαινε τα αρνία μου και ποίμαινε τα πρόβατά μου». Διότι ο Χριστός, λέγοντας αυτά, μας οδήγησε σε επιστροφή μετάνοιας, ώστε να οικοδομηθεί πάλι σε αυτόν η καλοθεμελιωμένη πίστη, η οποία δεν αποκλείει από τη ζωή τους ανθρώπους, όλους όσοι αναπνέουν σε τούτο τον βίο και μετανοούν αληθινά και διορθώνουν τα σφάλματά τους στον παρόντα αιώνα. 9. Όπως και στο Άσμα Ασμάτων είπε η ίδια η νύμφη προς τον νυμφίο λέγοντας: «Αποκρίνεται ο αγαπημένος μου και μου λέει: σήκω, έλα, αγαπημένη μου, καλή μου, περιστερά μου, διότι ο χειμώνας πέρασε», τα απεχθή και τα σκοτεινά της συννεφιάς και τα πλέον φοβερά, τρόπον τινά, πέρασαν, «η βροχή έφυγε, απομακρύνθηκε. Τα άνθη φάνηκαν στη γη μας, ο καιρός του κλαδέματος έφτασε, η φωνή του τρυγονιού ακούστηκε στη γη μας».

«Η συκιά έβγαλε τους πρώιμους καρπούς της, τα αμπέλια μας ανθίζουν, έδωσαν την ευωδία τους»· για να δείξει ότι όλα τα παρελθόντα έχουν περάσει, και ότι η άνοιξη τώρα ανθίζει και η θάλασσα γαληνεύει, και ο φόβος της βροχής έχει παρέλθει, και τα παλαιά κλήματα του αμπελιού έχουν κλαδευτεί, και το χορτάρι δεν βλασταίνει πλέον μόνο, αλλά βγάζει και άνθη, και του κηρύγματος της φωνής που βοά στην έρημο, δηλαδή στη γη μας, και της συκιάς που κάποτε καταράστηκε να βγάζει τους πρώιμους καρπούς, τους καρπούς της μετανοίας που ήδη φαίνονται στα κλαδιά και στα δέντρα, και τα αμπέλια να ανθίζουν ήδη το ευωδιαστό κήρυγμα της πίστεως του Ευαγγελίου. Επειδή δε αμέσως κάλεσε αυτήν και είπε «σήκω, έλα», σήκω από τη νεκρότητα των αμαρτημάτων και έλα με δικαιοσύνη, σήκω από το παράπτωμα και έλα με παρρησία, σήκω από τις αμαρτίες και έλα με μετάνοια, σήκω από την παράλυση και έλα με τελειότητα, σήκω από τη φθορά της ασθένειας και έλα με υγεία, σήκω από την απιστία και έλα με πίστη, σήκω από την απώλεια και έλα στην εύρεση. Επειδή όμως ο θείος λόγος γνώριζε ότι, μετά την πρώτη μετάνοια και μετά την πρώτη κλήση και θεραπεία, τρόπον τινά, συμβαίνουν στην ανθρωπότητα πολλά παραπτώματα, πάλι λέει: «σήκω, έλα, πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου, και έλα, εσύ περιστερά μου». Για δεύτερη φορά την καλεί, και όχι μόνο μία. Και το δεύτερο δεν είναι ίσο με το πρώτο.

εμφανίστηκε στη γη, έφτασε ο καιρός του κλαδέματος. 〈οα〉 Ότι θα ταφεί — ο Ησαΐας λέει: Από το πρόσωπο της αδικίας απομακρύνεται ο δίκαιος· εν ειρήνη θα είναι η ταφή του.

Αλλά «και θα ανθίσει», λέει, «νεαρά βλαστάρια και ωραία άνθη», για τα οποία έχει ειπωθεί στο Άσμα Ασμάτων: «Τα άνθη φάνηκαν στη γη», «οι μανδραγόρες έδωσαν τη μυρωδιά τους». Και το ποια «έρημο» εξιστορεί, το διευκρινίζει λέγοντας: «Και θα αγαλλιάσουν τα έρημα του Ιορδάνη», παραθέτοντας έτσι το ευαγγελικό κείμενο. Διότι «στον Ιορδάνη ποταμό» πρώτος ο Ιωάννης κήρυττε τη βασιλεία των ουρανών, και καθώς δεν τελούνταν πλέον στην Ιερουσαλήμ η λατρεία που γινόταν σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, «βάπτισμα μετανοίας» και «το λουτρό της παλιγγενεσίας» «στον ίδιο τον Ιορδάνη ποταμό» παρέδιδε ο ίδιος ο προφήτης. Τότε ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, επισφράγισε το κήρυγμα του Ιωάννη, βαπτιζόμενος «στον Ιορδάνη» από αυτόν και βεβαιώνοντας στο πρόσωπό Του το μυστήριο της παλιγγενεσίας. Έτσι και η παλαιά «έρημος», που ήταν άνυδρη και άκαρπη, εννοώ η Εκκλησία του Θεού, μέσω της κάθαρσης «του λουτρού της παλιγγενεσίας», επιτελούσε το έργο του Ιορδάνη, βαπτίζοντας συγχρόνως και κηρύσσοντας τη βασιλεία του Θεού. Αυτό διαφυλάσσει σε όλη την οικουμένη η άλλοτε «έρημη» Εκκλησία του Θεού. Γι' αυτό ο λόγος την προτρέπει «να ευφραίνεται» και «να αγαλλιά», καθώς και «να ανθίζει» σαν ευωδιαστό «κρίνο».

Αποκρίνεται ο αγαπημένος μου και μου λέει: Σήκω και έλα, αγαπημένη μου, καλή μου, περιστέρα μου. Διότι, ιδού, ο χειμώνας παρήλθε, η βροχή απήλθε και απομακρύνθηκε. Τα άνθη φάνηκαν στη γη, ο καιρός του κλαδέματος έφθασε, η φωνή του τρυγονιού ακούσθηκε στη γη μας. Η συκιά έβγαλε τους άγουρους καρπούς της, τα αμπέλια ανθίζουν και ανέδωσαν ευωδία. Σήκω και έλα, αγαπημένη μου, καλή μου, περιστέρα μου. Έλα, περιστέρα μου, υπό τη σκέπη του βράχου, πλησίον του προτειχίσματος. Δείξε μου το πρόσωπό σου και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου, διότι η φωνή σου είναι γλυκιά και το πρόσωπό σου ωραίο.

Ας ακούσουμε λοιπόν τα όσα λέει προς την εκκλησία εκείνος που δεν έχει βρεθεί ακόμη εντός του τείχους, αλλά της απευθύνει τον λόγο μέσα από τους φωταγωγούς: Αποκρίνεται, λέει, ο αγαπημένος μου και μου λέει: Σήκω, έλα, πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου, διότι ιδού ο χειμώνας παρήλθε, η βροχή έφυγε και απομακρύνθηκε, τα άνθη εμφανίστηκαν στη γη, ο καιρός του κλαδέματος έφτασε, η φωνή του τρυγονιού ακούστηκε στη γη μας, η συκιά έβγαλε τα πρώιμα σύκα της, οι άμπελοι ανθίζουν και ανέδωσαν την ευωδία τους.

Ω, πόσο γλαφυρά μάς περιγράφει τη χάρη της άνοιξης ο Πλάστης της άνοιξης, προς τον οποίο αναφέρει ο Δαβίδ: «Το καλοκαίρι και την άνοιξη εσύ τα έπλασας». Διαλύει την κατήφεια του χειμώνα, λέγοντας ότι έχει πλέον παρέλθει η χειμερινή σκυθρωπότητα και η δυσφορία των βροχών. Παρουσιάζει λειμώνες να βρύουν και να στολίζονται με τα άνθη, και αναφέρει πως τα άνθη βρίσκονται στην ακμή τους και είναι έτοιμα να κοπούν, ώστε οπωσδήποτε να τα συλλέξουν οι ανθοσυλλέκτες για να πλέξουν στεφάνια ή να παρασκευάσουν μύρο. Και ο λόγος κάνει την εποχή ακόμη πιο γλυκιά, καθώς αντηχεί μέσα στα άλση από τα κελαηδίσματα των πουλιών, με την ηδεία φωνή των τρυγονιών να φτάνει στις ακοές μας. Για τη συκιά και την άμπελο λέει ότι με τη σημερινή τους όψη προοιωνίζονται την απόλαυση που θα προκύψει από αυτές, καθώς η μεν πρώτη βγάζει τους πρώιμους καρπούς της, η δε δεύτερη ανθίζει, ώστε να απολαμβάνει η όσφρηση την ευωδία της. Έτσι, λοιπόν, ο λόγος εξωραΐζεται με την περιγραφή της ανοιξιάτικης εποχής, αποβάλλοντας καθετί το σκυθρωπό και ενδιατρίβοντας στις πιο γλυκές διηγήσεις. Πρέπει όμως, νομίζω, η διάνοιά μας να μην παραμείνει απλώς στην περιγραφή αυτών των γλαφυρών εικόνων, αλλά μέσω αυτών να οδηγηθεί προς τα μυστήρια που φανερώνονται μέσα από αυτά τα λόγια, ώστε να ανακαλυφθεί ο θησαυρός των νοημάτων που είναι κρυμμένος στις λέξεις. Τι είναι, λοιπόν, αυτό που λέμε;

Αλλά, με τον ερχομό Εκείνου που έφερε την άνοιξη στις ψυχές μας, ο Οποίος, όταν κάποτε ο πονηρός άνεμος ξεσήκωσε τη θάλασσα, επιτιμά τους ανέμους και λέει στη θάλασσα: «Σιώπα, πεφίμωσο», τα πάντα μεταβλήθηκαν σε γαλήνη και νηνεμία, και η φύση μας αρχίζει και πάλι να αναθάλλει και να στολίζεται με τα δικά της άνθη. Άνθη δε της ζωής μας είναι οι αρετές, οι οποίες τώρα μεν ανθίζουν, προσφέρουν όμως τον καρπό τους στον κατάλληλο καιρό. Γι' αυτό λέει ο Λόγος: «Ο χειμώνας παρήλθε, η βροχή σταμάτησε και έφυγε, τα άνθη φάνηκαν στη γη, ο καιρός της τομής έφτασε». Βλέπεις, λέει, το λιβάδι που ανθίζει από τις αρετές, βλέπεις τη σωφροσύνη, δηλαδή το λαμπρό και ευωδιαστό κρίνο, βλέπεις την αιδώ, το ρόδο, βλέπεις το ίο, την ευωδία του Χριστού. Γιατί, λοιπόν, δεν πλέκεις στεφάνια από αυτά; Αυτός είναι ο καιρός κατά τον οποίο πρέπει κανείς, αφού τα δρέψει, να στολιστεί με το πλέξιμο τέτοιων στεφανιών. Ο καιρός της τομής τους έφτασε.

Αυτό σου διακηρύττει η φωνή του τρυγονιού, δηλαδή η φωνή εκείνου που βοά στην έρημο. Διότι ο Ιωάννης είναι αυτό το τρυγόνι, ο πρόδρομος αυτής της λαμπρής άνοιξης, ο οποίος δείχνει στους ανθρώπους τα ωραία άνθη της αρετής και τα προσφέρει σε όσους επιθυμούν να τα συλλέξουν. Μέσω αυτών υπέδειξε το άνθος που φύτρωσε από τη ρίζα του Ιεσσαί, τον Αμνό του Θεού που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, και δίδαξε τη μετάνοια από την κακία και την ενάρετη πολιτεία. Διότι λέει: «Ακούστηκε η φωνή του τρυγονιού στη γη μας». Ίσως ονομάζει «γη» εκείνους που έχουν κατακριθεί για την κακία τους, τους οποίους το Ευαγγέλιο αποκαλεί τελώνες και πόρνες, ανάμεσα στους οποίους ακούστηκε ο λόγος του Ιωάννη, ενώ οι υπόλοιποι δεν αποδέχτηκαν το κήρυγμα. Όσο για εκείνο που έχει λεχθεί περί της συκιάς, ότι «έβγαλε τους ολύνθους της», ας το κατανοήσουμε με τον εξής τρόπο: Η συκιά έχει την εξαιρετική ιδιότητα να ελκύει την υγρασία από το βάθος, εξαιτίας της θερμότητας. Επειδή όμως συγκεντρώνεται πολύς χυμός στο εσωτερικό της, αναγκαστικά η φύση, μέσω της πέψης των υγρών που γίνεται μέσα στο φυτό, αποβάλλει από τα κλαδιά το άχρηστο και γεώδες μέρος της υγρασίας. Και το κάνει αυτό πολλές φορές, μέχρις ότου το καθαρό και θρεπτικό μέρος προβάλει στον κατάλληλο καιρό, απαλλαγμένο από την άχρηστη ποιότητα.

«Έλα, πλησίον μου», λέει, και πάλι «Έλα, περιστερά μου» και «Έλα να βρεθείς υπό τη σκέπη του βράχου». Και αφού ο Λόγος απηύθυνε προς την ψυχή και άλλες τέτοιες φωνές, προτρεπτικές και ελκυστικές προς την επιθυμία των ανώτερων, και αφού ήδη διαβεβαίωσε σε αυτήν που ανέρχεται προς αυτόν ότι είναι σε όλα άμεμπτη, λέγοντας ότι «Είσαι όλη ωραία και ψεγάδι δεν υπάρχει σε εσένα», προκειμένου να μην επαναπαυθεί με αυτή τη μαρτυρία και εμποδιστεί στην άνοδο προς τα ανώτερα, πάλι μέσα από αυτή την προτρεπτική φωνή την παρακινεί να αναβεί προς την επιθυμία των υψηλότερων, λέγοντας: «Έλα από τον Λίβανο, νύμφη». Το δε νόημα των λεγομένων είναι το εξής: καλώς, λέει, με ακολούθησας στα προηγούμενα, ήρθες μαζί μου στο όρος της σμύρνας (διότι συντάφηκες μαζί μου μέσω του βαπτίσματος στον θάνατο), συνανήλθες μαζί μου και στον λόφο του Λιβάνου (διότι συναναστήθηκες μαζί μου και υψώθηκες στην κοινωνία της θεότητας, την οποία υποδηλώνει το όνομα του Λιβάνου)· ανέβα μαζί μου και από αυτά σε άλλα όρη, προκόπτοντας και υψούμενη μέσω της ενεργού γνώσης, έλα λοιπόν από τον Λίβανο, λέει, όχι πλέον ως μνηστή αλλά ως νύμφη. Διότι δεν είναι δυνατόν να συζήσει κάποιος μαζί μου, εάν δεν έχει μεταμορφωθεί μέσα από τη σμύρνα του θανάτου προς τη θεότητα του Λιβάνου.

Το ότι η Εκκλησία είναι στολισμένη με ποικίλματα, μπορεί να το ακούσει κανείς από τον Δαβίδ που λέει: «Όλη η δόξα της θυγατρός του βασιλέως είναι εσωτερική, περιβεβλημένη και ποικιλμένη με χρυσά κρόσσια». Διότι, πράγματι, «και το στρουθίο βρήκε κατοικία για τον εαυτό του, και το τρυγόνι φωλιά για τον εαυτό του, όπου θα εναποθέσει τους νεοσσούς του»· δηλαδή, κάτω από τους στερεούς κλάδους του σταυρού εκτρέφοντας τα νεοφώτιστα τέκνα της. Αυτό το τρυγόνι μνημονεύει και ο Ιερεμίας λέγοντας: «Το τρυγόνι και το χελιδόνι του αγρού, τα στρουθία και οι τέττιγες γνώρισαν τον καιρό της ελεύσεώς τους», ονομάζοντας τρυγόνι την πάνσεμνη Εκκλησία, χελιδόνι τον φιλάνθρωπο Ιωάννη, και τέττιγα τον εύλαλο Παύλο, τον αυλό της Εκκλησίας. Για αυτό το τρυγόνι δίνει εντολή ο Κύριος στον Αβραάμ: «Πάρε για εμένα δαμάλα τριών ετών, και κριό τριών ετών, και αίγα τριών ετών, και περιστέρι, και τρυγόνι». Αυτό το τρυγόνι αναφέρει και η Γραφή στο Άσμα Ασμάτων λέγοντας: «Η φωνή του τρυγονιού ακούσθηκε στη γη μας». Η φωνή αυτού του τρυγονιού μάς φανερώνει ότι η ουράνια άνοιξη, ο Χριστός, έρχεται από τον ουρανό. Η φωνή του τρυγονιού ακούσθηκε στη γη μας σήμερα. Αλλά ας ακούσουμε τη φωνή αυτού του τρυγονιού, ποιες μελωδίες κελαηδά: «Είμαι μελανή και ωραία, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ».

Έπειτα, σε συμφωνία και ακολουθία με αυτά, τι νομίζετε ότι συνέβη εκείνη τη στιγμή; Όπως νομίζω, η έλευση του Βασιλέως προς την ίδια του τη μητέρα, ο οποίος υποδέχθηκε με θεία και αμόλυντα χέρια την ιερή, αγνή και άμωμη ψυχή της. Και αυτή βέβαια, όπως ήταν φυσικό, είπε: «Στα χέρια σου, τέκνο μου, παραθέτω το πνεύμα μου. Δέξου τη φίλη σε εσένα ψυχή μου, την οποία διατήρησες άμεμπτη. Σε εσένα, και όχι στη γη, παραδίδω το σώμα μου. Φύλαξέ το σώο, αυτό στο οποίο ευδόκησες να κατοικήσεις και το οποίο, αφού γεννήθηκες, διατήρησες παρθένο. Μετάστησέ με κοντά σου, ώστε, όπου είσαι εσύ, το κύημα των σπλάγχνων μου, να βρίσκομαι κι εγώ μαζί σου. Διότι σπεύδω προς εσένα, που κατήλθες σε εμένα αδιαίρετα. Εσύ γίνε παρηγοριά για την αναχώρησή μου στα πολυαγαπημένα μου τέκνα, τα οποία ευδόκησες να ονομάσεις αδελφούς σου. Πρόσθεσε ευλογία στην ευλογία τους μέσω της επιθέσεως των δικών μου χειρών». Έπειτα, αφού ύψωσε τα χέρια της, όπως ήταν φυσικό, ευλόγησε τους συγκεντρωμένους, απευθύνοντας τέτοια λόγια και ακούγοντας: «Έλα, ευλογημένη μου μητέρα, στην ανάπαυσή μου. Σήκω, έλα, η πλησίον μου, η ωραία ανάμεσα στις γυναίκες, διότι ιδού ο χειμώνας παρήλθε, ο καιρός του θερισμού έφτασε. Είσαι ωραία, η πλησίον μου, και δεν υπάρχει κανένα ψεγάδι σε εσένα. Η οσμή των μύρων σου υπερβαίνει όλα τα αρώματα». Αφού άκουσε αυτά η αγία, παραθέτει το πνεύμα της στα χέρια του Υιού της.

Αποκρίνεται ο αγαπημένος μου και μου λέει: Ο νυμφίος. Το κείμενο. Σήκω, έλα, αγαπημένη μου, καλή μου, περιστερά μου. Η νύμφη. Το κείμενο. Ιδού, ο χειμώνας παρήλθε, η βροχή έφυγε και απομακρύνθηκε. Τα άνθη φάνηκαν στη γη μας. Ο καιρός του κλαδέματος έφτασε.

Ο νυμφίος. Το κείμενο. Η φωνή του τρυγονιού ακούστηκε στη γη μας. Η νύμφη. Το κείμενο. Η συκιά έβγαλε τα άγουρα σύκα της, και τα αμπέλια ανθίζουν, ανέδωσαν ευωδία. Ο νυμφίος. Το κείμενο. Σήκω, έλα αγαπημένη μου, η καλή μου, περιστερά μου. Και έλα εσύ, περιστερά μου, υπό τη σκέπη του βράχου κοντά στο προτείχισμα.

Έχοντας, λοιπόν, θεραπεύσει το τριμερές της με το τριπλό της ειρηνικής δωρεάς, και έχοντάς την αναγάγει στην τριαδική τελείωση, και ενώνοντάς την με τον εαυτό του, την αναπλάθει και την καθιστά πλέον ολότελα παρθένο, καλή και ωραία μέσα στην ευωδία των μύρων της αγνείας, και της λέει: Σήκω, έλα κοντά μου, καλή μου περιστερά, μέσω της έμπρακτης φιλοσοφίας, διότι, ιδού, ο χειμώνας των παθών παρήλθε· η βροχή των φιλήδονων λογισμών έφυγε και απομακρύνθηκε· τα άνθη των αρετών φάνηκαν μαζί με την ευωδία των νοημάτων στη γη της καρδιάς σου· σήκω, έλα κοντά μου εν γνώσει της φυσικής θεωρίας, και έλα εσύ, περιστερά μου, αφ' εαυτής μέσα στη σκέπη και τον γνόφο της μυστικής θεολογίας, και της στερεής πίστης στην πέτρα που είμαι εγώ, ο Θεός.