Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 2:13

Ίσως γι' αυτόν τον λόγο και η συκιά λαμβάνεται ως παράδειγμα, επειδή ρίχνει κάτω τους ατελείς καρπούς, οι οποίοι δεν έχουν ακόμη ωριμάσει από τον καύσωνα των πειρασμών και δεν έχουν γλυκαθεί από τη χάρη, όταν τινάζεται από τον διαβολικό άνεμο. Διότι γνωρίζουμε ότι αυτή εκλαμβάνεται με διττό τρόπο, τόσο για το καλό όσο και για το κακό, αφενός από τα δύο καλάθια με τα καλά και τα κακά σύκα που φανερώθηκαν στον Ιερεμία, αφετέρου από τη συκιά που ξεράθηκε από τον Χριστό και από εκείνη που αναφέρεται στο Άσμα. Το αν βέβαια αυτά πρόκειται να συμβούν και αισθητά, όταν ο Χριστός έρθει με δόξα ως κριτής, αυτό το γνωρίζει Εκείνος που κατέχει τους απόκρυφους θησαυρούς της σοφίας και της γνώσης.

Διότι, σε αυτήν που πρόκειται να βαπτιστεί, πρώτα αφαιρούν το κάλυμμα, για να μάθουμε ότι, όπως ακριβώς βγάζουν τα ρυπαρά και παλαιά ιμάτια και ντύνονται με νέα και λαμπρά, έτσι και οι άγγελοι απεκδύουν την ψυχή από τις αμαρτίες και την ενδύουν με τον Χριστό και με τις αρετές. Οι απόστολοι πάλι, κλήθηκαν ως φίλοι για να γίνουν τρυγητές και ληνοβάτες, ώστε ως φίλοι να συλλέξουν τους κόπους των προφητών. Και το ότι οι απόστολοι είναι φίλοι του Χριστού, το λέει ο Χριστός προς αυτούς: «Δεν σας ονομάζω πλέον δούλους, αλλά φίλους· εσείς είστε φίλοι μου. Και λέω σε εσάς, τους φίλους μου.» Και το ότι ο Χριστός έστειλε τους αποστόλους ως φίλους για να θερίσουν τους κόπους άλλων γεωργών, το λέει ο Χριστός προς αυτούς: «Εγώ σας απέστειλα να θερίζετε εκεί όπου εσείς δεν έχετε κοπιάσει· άλλοι έχουν κοπιάσει, και εσείς έχετε εισέλθει στον δικό τους κόπο.» Αλλά, αν και οι προφήτες καλλιέργησαν τη μία άμπελο με τα δώδεκα κλήματα, δηλαδή τη δωδεκάφυλη συναγωγή, και σε αυτήν εσείς προσήλθατε ως έτοιμοι τρυγητές, παρ' όλα αυτά με τις προφητείες τους σας υπέδειξαν και τους αμπελώνες των εθνών. Διότι προφήτευσαν και για τα έθνη, ότι από αμπελώνα των Σοδόμων θα γίνουν άμπελοι του Χριστού, ότι δηλαδή θα τρυγήσετε λίγες αμπέλους από τη συναγωγή των Ιουδαίων και θα σώσετε λίγες ψυχές, αλλά όλα τα έθνη, ως άμπελοι που ανθίζουν, θα δώσουν ευωδία πίστεως και βότρυες αρετών.

Και συγκρότησαν πόλεις για να κατοικήσουν. Εννοώντας προφανώς την αγαθή και ουράνια πολιτεία. Και έσπειρε αγρούς και φύτεψε αμπελώνες. Θα κατανοήσεις τους αγρούς από τα λόγια εκείνου που είπε: «Εξήλθε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του»· τους δε αμπελώνες ως τις Εκκλησίες, καθώς έχει ειπωθεί: «Οι άμπελοι άνθισαν, ανέδωσαν ευωδία».

«Τα άνθη φάνηκαν στη γη, ο καιρός του κλαδέματος έφθασε, η φωνή του τρυγονιού ακούστηκε στη γη μας, η συκιά έβγαλε τα πρώιμα σύκα της, οι άμπελοί μας ανθίζουν». Διότι διδάσκει τον πρώτο λαό, ο οποίος έλαβε για κάποιο διάστημα τη σκιά του νόμου, και του τα υπενθυμίζει σαν σε κάποιον που γνωρίζει τη φωνή του τρυγονιού. Αφού δε ο Λόγος προσκάλεσε την Ιερουσαλήμ, προσκαλεί πλέον και όσους προέρχονται από τα έθνη με τα εξής λόγια (διότι ένας είναι ο Κύριος και των Ιουδαίων και των εθνών): «Έλα από τον Λίβανο, νύμφη. Από τον Λίβανο θα έλθεις, και θα περάσεις από την αρχή της πίστεως, από την κορυφή του Σανείρ και του Αερμών, από φωλιές λεόντων, από όρη παρδάλεων». Διότι την προσκαλεί στην πίστη από την ειδωλολατρία και τον θηριώδη τρόπο ζωής. Έχοντας λοιπόν κληθεί από τα έθνη και έχοντας ήδη νιώσει κατάνυξη, λέγει προς τον Λόγο τα εξής: «Ανάγγειλέ μου εσύ, τον οποίο αγάπησε η ψυχή μου· πού ποιμαίνεις, πού αναπαύεις το κοπάδι σου το μεσημέρι· για να μη γίνω σαν περιπλανώμενη στα κοπάδια των συντρόφων σου». Διότι, επειδή είχε πείρα από τις πολλές μεταβολές και πλάνες, ζητούσε πλέον να στηριχθεί και να βεβαιωθεί, για να μην πάθει πάλι το ίδιο. Αφού παρακλήθηκε ο Λόγος, τη διδάσκει λοιπόν με τα εξής: «Εάν δεν γνωρίσεις τον εαυτό σου, εσύ η ωραία μεταξύ των γυναικών, βγες ακολουθώντας τα ίχνη των ποιμνίων, και ποίμαινε τα ερίφιά σου κοντά στις σκηνές των ποιμένων». Διότι δεν μπορεί κανείς να γνωρίσει τον Θεό, εάν προηγουμένως δεν γνωρίσει τον εαυτό του.

Έχει πάψει πλέον και κάθε λόγος των αγίων προφητών γι' αυτούς, και έχει ανακοπεί κατά κάποιον τρόπο σαν τη βροχή· και έχουν διακοπεί οι φωνές των αγίων· και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που τους ειπώθηκε από τον Θεό μέσω ενός: «Ιδού έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα επιφέρω πείνα στη γη, όχι πείνα για ψωμί, ούτε δίψα για νερό, αλλά πείνα για να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου. Και από την Ανατολή έως και τη Δύση θα περιτρέξουν ζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν πρόκειται να τον βρουν». Και αυτά μεν, όπως είπα, συνέβησαν στους προερχόμενους από τον Ισραήλ, και πολύ δικαιολογημένα. Διότι οι ίδιοι απέρριψαν τον Κύριο των δυνάμεων, ο οποίος ποτίζει νοητώς τις ψυχές και τις καρδιές, και τις τρέφει πλουσιοπάροχα με τις πνευματικές δροσιές· τις οποίες θυμήθηκε και ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Σαν τη δρόσο του Αερμών, που καταβαίνει στα όρη της Σιών». Έχει εγερθεί όμως, αντί για εκείνον, ένας νέος αμπελώνας, εκείνος όσων έχουν κληθεί μέσω της πίστεως στον αγιασμό. Και γι' αυτούς λέει ο Νυμφίος από τον ουρανό, δηλαδή ο Χριστός: «Οι άμπελοι ανθίζουν, έδωσαν ευωδία». Και ο ίδιος είναι η πρώτη και παναγία, και αληθινή άμπελος.

Αλλά τι σημαίνουν αυτά; Η μεν τρυγόνα είναι το πιο λαλίστατο από τα πτηνά· το δε περιστέρι, ζώο ήπιο και πράο. Τέτοιος ακριβώς έγινε για εμάς ο Ποιητής των όλων και Κύριος, έχοντας από τη μια άκρα πραότητα, και από την άλλη, σαν την τρυγόνα, σαγηνεύοντας όλη την οικουμένη και γεμίζοντας με την καλλιφωνία του τον δικό του αμπελώνα, δηλαδή εμάς που πιστέψαμε σε αυτόν. Έχει γραφτεί εξάλλου στο Άσμα Ασμάτων, ότι «Η φωνή της τρυγόνας ακούστηκε στη γη μας· τα αμπέλια ανθίζουν»· διότι ο Χριστός μάς κήρυξε το θείο και ευαγγελικό κήρυγμα, το οποίο φέρνει τη σωτηρία σε όλο τον κόσμο.

Λέγω δε ότι δεν είναι απίθανο, εκτός από αυτό, να πούμε και τούτο, ότι δηλαδή φαίνεται πως ονομάζει συκιά και άμπελο την Εκκλησία, την οποία μνημονεύει και ο θεσπέσιος μελωδός, λέγοντας αινιγματωδώς προς τον άνωθεν και εξ ουρανού νυμφίο, δηλαδή τον Χριστό: «Η γυναίκα σου θα είναι ως άμπελος καρποφόρα στα εσωτερικά μέρη της οικίας σου». Και ο ίδιος είπε κάπου: «Οι άμπελοι ανθίζουν, έδωσαν ευωδία, η συκιά έβγαλε τους πρώιμους καρπούς της». Διότι, επειδή οι εκκλησίες είχαν ήδη αρχίσει να ευωδιάζουν στον κόσμο μέσω της πίστεως σε αυτόν, είπε ότι οι άμπελοι ανθίζουν, και βεβαίως ότι εμφανίζονται οι πρώιμοι καρποί. Και θα μπορούσε να νοηθεί ότι αυτοί οι καρποί είναι το πλήθος εκείνων που μόλις πίστεψαν, το οποίο δεν είναι ακόμη ώριμο και γλυκό, αλλά θα γίνει σιγά-σιγά, προχωρώντας προς αυτό με την πρόοδο προς το καλύτερο. Διότι, όταν ωριμάσουμε και φθάσουμε «εις άνδρα τέλειον του πληρώματος του Χριστού», θα είμαστε σαν γλυκοί καρποί για τον Θεό, παραμένοντας προσκολλημένοι στην Εκκλησία σαν σε κάποια μητέρα. Επομένως, αφού μέσω της συκιάς και της αμπέλου νοούνται οι εκκλησίες, θα βρισκόμαστε κάτω από αυτές και μέσα σε αυτές θα καταπαύσουμε, προτρέποντας ο ένας τον άλλον με εκείνο το προφητικό λόγιο: «Ελάτε να αναβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας αναγγείλει την οδό του, και θα πορευτούμε σε αυτήν».

Και από πού αναστήθηκε ο Σωτήρας; Λέει στο Άσμα Ασμάτων: σήκω, έλα η πλησίον μου, και στα επόμενα: στη σκέπη της πέτρας. Σκέπη της πέτρας ονόμασε τη σκέπη που υπήρχε τότε μπροστά από τη θύρα του σωτηρίου μνήματος, και η οποία ήταν λαξευμένη από την ίδια την πέτρα, όπως συνηθίζεται να γίνεται εδώ μπροστά από τα μνήματα. Διότι τώρα δεν φαίνεται, επειδή τότε εκείνο το προσκέπασμα λαξεύτηκε και αφαιρέθηκε χάριν της σημερινής ευπρέπειας. Επειδή, πριν από την κατασκευή του μνήματος με βασιλική χορηγία, υπήρχε σκέπη μπροστά από την πέτρα.

«Η συκιά έβγαλε τους πρώιμους καρπούς της, τα αμπέλια μας ανθίζουν, έδωσαν την ευωδία τους»· για να δείξει ότι όλα τα παρελθόντα έχουν περάσει, και ότι η άνοιξη τώρα ανθίζει και η θάλασσα γαληνεύει, και ο φόβος της βροχής έχει παρέλθει, και τα παλαιά κλήματα του αμπελιού έχουν κλαδευτεί, και το χορτάρι δεν βλασταίνει πλέον μόνο, αλλά βγάζει και άνθη, και του κηρύγματος της φωνής που βοά στην έρημο, δηλαδή στη γη μας, και της συκιάς που κάποτε καταράστηκε να βγάζει τους πρώιμους καρπούς, τους καρπούς της μετανοίας που ήδη φαίνονται στα κλαδιά και στα δέντρα, και τα αμπέλια να ανθίζουν ήδη το ευωδιαστό κήρυγμα της πίστεως του Ευαγγελίου. Επειδή δε αμέσως κάλεσε αυτήν και είπε «σήκω, έλα», σήκω από τη νεκρότητα των αμαρτημάτων και έλα με δικαιοσύνη, σήκω από το παράπτωμα και έλα με παρρησία, σήκω από τις αμαρτίες και έλα με μετάνοια, σήκω από την παράλυση και έλα με τελειότητα, σήκω από τη φθορά της ασθένειας και έλα με υγεία, σήκω από την απιστία και έλα με πίστη, σήκω από την απώλεια και έλα στην εύρεση. Επειδή όμως ο θείος λόγος γνώριζε ότι, μετά την πρώτη μετάνοια και μετά την πρώτη κλήση και θεραπεία, τρόπον τινά, συμβαίνουν στην ανθρωπότητα πολλά παραπτώματα, πάλι λέει: «σήκω, έλα, πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου, και έλα, εσύ περιστερά μου». Για δεύτερη φορά την καλεί, και όχι μόνο μία. Και το δεύτερο δεν είναι ίσο με το πρώτο.

Διότι λέγει στην προηγούμενη κλήση τα εξής: «σήκω, έλα, πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου». Κατά πρώτον λέγει «σήκω, έλα», και δεν είπε «έλα εσύ». Και κατά δεύτερον προσθέτει το άρθρο, για να δείξει όχι μια δεύτερη κλήση, παραλλαγμένη μετά την πρώτη, αλλά ότι ήδη από την πρώτη απλώνει και πάλι, έπειτα από τα παραπτώματα, το δεξιό και επουράνιο χέρι της φιλανθρωπίας. «Και έλα», λέγει, «εσύ, η περιστερά μου, στη σκέπη της πέτρας, κοντά στο προτείχισμα»· «στη σκέπη της πέτρας», δηλαδή στη φιλανθρωπία του Χριστού και στο έλεος του Κυρίου· διότι αυτή είναι η σκέπη της πέτρας, σκέπη ελπίδας και πίστεως και αληθείας. «Κοντά στο προτείχισμα», δηλαδή προτού κλειστεί η πύλη, προτού ο βασιλιάς, εισερχόμενος στους περιβόλους, πάψει να δέχεται πλέον τον οποιονδήποτε, δηλαδή μετά την αναχώρηση από τον παρόντα βίο και τον θάνατο, οπότε δεν βρίσκεται πλέον «κοντά στο προτείχισμα», αλλά οι πύλες έχουν κλείσει και δεν είναι πλέον δυνατόν να υπάρξει διόρθωση. 10. Διότι στον μέλλοντα αιώνα, μετά την αναχώρηση του ανθρώπου από τον παρόντα κόσμο, δεν υπάρχει ωφέλεια από νηστεία, ούτε πρόσκληση σε μετάνοια, ούτε προσφορά ελεημοσύνης, αλλά ούτε και εγκληματικές πράξεις, ούτε πόλεμος, ούτε μοιχεία, ούτε ασέλγεια, ούτε όμως και δικαιοσύνη και μετάνοια. Διότι, όπως ακριβώς μετά τον θερισμό του σταχυού δεν είναι δυνατόν να παχύνει ο κόκκος του σιταριού, ούτε να φθαρεί από τον άνεμο, * έτσι δεν υπάρχει καμία άλλη δυνατότητα μεταβολής της καταστάσεως.

Και πάλι στο 〈πζ〉 λέει: Εγώ προς εσένα, Κύριε, έκραξα, και το πρωί η προσευχή μου θα σε προφθάσει. Και πάλι στο 〈νϛ〉 λέει: Εξεγέρσου ψαλτήρι και κιθάρα· θα εγερθώ την αυγή. 〈οζ〉 Ότι ο τόπος θα αποτελέσει μαρτυρία — Ο Ναούμ λέει: Ετοιμάσου, σήκω πρωί, έχει καταστραφεί όλο το φύλλωμά τους· γι' αυτό υπόμεινέ με, λέει ο Κύριος, έως την ημέρα της αναστάσεώς μου για την μαρτυρία μου· διότι η κρίση μου θα οδηγήσει όλους τους εχθρούς μου. 〈οη〉 Ότι από το προτείχισμα — Στο Άσμα λέει: Σήκω, έλα, αγαπημένη μου, υπό τη σκέπη της πέτρας, κοντά στο προτείχισμα. 〈οθ〉 Ότι θα αναζητηθεί από γυναίκες — Στο Άσμα λέει: Στην κλίνη μου αναζήτησα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου, τον ζήτησα και δεν τον βρήκα. Μήπως είδατε αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου; 〈π〉 Ότι πρώτα θα συναντήσει γυναίκες — Στο Άσμα λέει: Βρήκα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου, τον κράτησα και δεν τον άφησα. 〈πα〉 Ότι θα αναχωρήσουν έμφοβοι — Ο Δαβίδ στον 〈β〉 ψαλμό λέει: Να δουλεύετε τον Κύριο με φόβο και να αγαλλιάσθε σε αυτόν με τρόμο.

Έπειτα, λοιπόν, ο Λόγος, αφού έλαβε σώμα, προσκαλεί πρώτα τον παλαιό λαό, ως αυτόν στον οποίο πρώτα εμπιστεύθηκαν τα λόγια του Θεού, με αυτά τα λόγια: «Σήκω, έλα, πλησίον μου, καλή μου, περιστέρα μου, διότι ιδού ο χειμώνας παρήλθε, η βροχή σταμάτησε και έφυγε· τα άνθη φάνηκαν στη γη, ο καιρός του κλαδέματος έφτασε, η φωνή του τρυγονιού ακούστηκε στη γη μας, η συκιά έβγαλε τους πρώιμους καρπούς της, τα αμπέλια μας ανθίζουν». Του τα υπενθυμίζει αυτά, δεδομένου ότι ο πρώτος λαός είχε λάβει μέχρι τον καθορισμένο καιρό τη σκιά της διδασκαλίας του νόμου, και είχε δώσει τη φωνή του τρυγονιού.

Αποκρίνεται ο αγαπημένος μου και μου λέει: Σήκω και έλα, αγαπημένη μου, καλή μου, περιστέρα μου. Διότι, ιδού, ο χειμώνας παρήλθε, η βροχή απήλθε και απομακρύνθηκε. Τα άνθη φάνηκαν στη γη, ο καιρός του κλαδέματος έφθασε, η φωνή του τρυγονιού ακούσθηκε στη γη μας. Η συκιά έβγαλε τους άγουρους καρπούς της, τα αμπέλια ανθίζουν και ανέδωσαν ευωδία. Σήκω και έλα, αγαπημένη μου, καλή μου, περιστέρα μου. Έλα, περιστέρα μου, υπό τη σκέπη του βράχου, πλησίον του προτειχίσματος. Δείξε μου το πρόσωπό σου και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου, διότι η φωνή σου είναι γλυκιά και το πρόσωπό σου ωραίο.

Ας ακούσουμε λοιπόν τα όσα λέει προς την εκκλησία εκείνος που δεν έχει βρεθεί ακόμη εντός του τείχους, αλλά της απευθύνει τον λόγο μέσα από τους φωταγωγούς: Αποκρίνεται, λέει, ο αγαπημένος μου και μου λέει: Σήκω, έλα, πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου, διότι ιδού ο χειμώνας παρήλθε, η βροχή έφυγε και απομακρύνθηκε, τα άνθη εμφανίστηκαν στη γη, ο καιρός του κλαδέματος έφτασε, η φωνή του τρυγονιού ακούστηκε στη γη μας, η συκιά έβγαλε τα πρώιμα σύκα της, οι άμπελοι ανθίζουν και ανέδωσαν την ευωδία τους.

Ω, πόσο γλαφυρά μάς περιγράφει τη χάρη της άνοιξης ο Πλάστης της άνοιξης, προς τον οποίο αναφέρει ο Δαβίδ: «Το καλοκαίρι και την άνοιξη εσύ τα έπλασας». Διαλύει την κατήφεια του χειμώνα, λέγοντας ότι έχει πλέον παρέλθει η χειμερινή σκυθρωπότητα και η δυσφορία των βροχών. Παρουσιάζει λειμώνες να βρύουν και να στολίζονται με τα άνθη, και αναφέρει πως τα άνθη βρίσκονται στην ακμή τους και είναι έτοιμα να κοπούν, ώστε οπωσδήποτε να τα συλλέξουν οι ανθοσυλλέκτες για να πλέξουν στεφάνια ή να παρασκευάσουν μύρο. Και ο λόγος κάνει την εποχή ακόμη πιο γλυκιά, καθώς αντηχεί μέσα στα άλση από τα κελαηδίσματα των πουλιών, με την ηδεία φωνή των τρυγονιών να φτάνει στις ακοές μας. Για τη συκιά και την άμπελο λέει ότι με τη σημερινή τους όψη προοιωνίζονται την απόλαυση που θα προκύψει από αυτές, καθώς η μεν πρώτη βγάζει τους πρώιμους καρπούς της, η δε δεύτερη ανθίζει, ώστε να απολαμβάνει η όσφρηση την ευωδία της. Έτσι, λοιπόν, ο λόγος εξωραΐζεται με την περιγραφή της ανοιξιάτικης εποχής, αποβάλλοντας καθετί το σκυθρωπό και ενδιατρίβοντας στις πιο γλυκές διηγήσεις. Πρέπει όμως, νομίζω, η διάνοιά μας να μην παραμείνει απλώς στην περιγραφή αυτών των γλαφυρών εικόνων, αλλά μέσω αυτών να οδηγηθεί προς τα μυστήρια που φανερώνονται μέσα από αυτά τα λόγια, ώστε να ανακαλυφθεί ο θησαυρός των νοημάτων που είναι κρυμμένος στις λέξεις. Τι είναι, λοιπόν, αυτό που λέμε;

Αυτό νομίζω ότι σημαίνει [ο λόγος], την προς το καλύτερο πρόοδο και επαύξηση μέσω της μεταβατικής κινήσεως. «Σήκω, λοιπόν», λέει, «και έλα». Ώ, τι δύναμη προστάγματος! Όντως, η φωνή του Θεού είναι φωνή δυνάμεως, όπως λέει ο ψαλμός: «Ιδού, θα δώσει τη φωνή του, φωνή δυνάμεως»· και «Αυτός είπε και έγιναν, αυτός έδωσε εντολή και κτίστηκαν». Ιδού και τώρα είπε προς αυτήν που ήταν πεσμένη: «Σήκω» και «Έλα», και αμέσως το πρόσταγμα γίνεται έργο. Διότι, ταυτόχρονα με την αποδοχή της δυνάμεως του λόγου, και στέκεται και παρίσταται και έρχεται πλησίον του φωτός, όπως έχει μαρτυρηθεί από τον ίδιο που την κάλεσε, καθώς ο λόγος λέει τα εξής: «Σήκω, έλα, η πλησίον μου, η καλή μου, η περιστερά μου». Ποια είναι αυτή η τάξη του λόγου; Πώς συνδέεται το ένα με το άλλο; Πώς διασώζεται ο ειρμός της ακολουθίας των νοημάτων, σαν σε κάποια αλυσίδα; Ακούει το πρόσταγμα, ενδυναμώνεται από τον λόγο, εγείρεται, προχωρά, πλησιάζει, γίνεται καλή, ονομάζεται περιστερά. Διότι πώς είναι δυνατόν να εμφανιστεί ωραία όψη σε έναν καθρέφτη, εάν αυτός δεν δεχθεί την αντανάκλαση κάποιας ωραίας μορφής; Επομένως, και ο καθρέφτης της ανθρώπινης φύσεως δεν έγινε ωραίος προηγουμένως, παρά μόνο όταν πλησίασε στο Ωραίο και μορφοποιήθηκε σύμφωνα με την εικόνα του θείου κάλλους.

Αυτό σου διακηρύττει η φωνή του τρυγονιού, δηλαδή η φωνή εκείνου που βοά στην έρημο. Διότι ο Ιωάννης είναι αυτό το τρυγόνι, ο πρόδρομος αυτής της λαμπρής άνοιξης, ο οποίος δείχνει στους ανθρώπους τα ωραία άνθη της αρετής και τα προσφέρει σε όσους επιθυμούν να τα συλλέξουν. Μέσω αυτών υπέδειξε το άνθος που φύτρωσε από τη ρίζα του Ιεσσαί, τον Αμνό του Θεού που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, και δίδαξε τη μετάνοια από την κακία και την ενάρετη πολιτεία. Διότι λέει: «Ακούστηκε η φωνή του τρυγονιού στη γη μας». Ίσως ονομάζει «γη» εκείνους που έχουν κατακριθεί για την κακία τους, τους οποίους το Ευαγγέλιο αποκαλεί τελώνες και πόρνες, ανάμεσα στους οποίους ακούστηκε ο λόγος του Ιωάννη, ενώ οι υπόλοιποι δεν αποδέχτηκαν το κήρυγμα. Όσο για εκείνο που έχει λεχθεί περί της συκιάς, ότι «έβγαλε τους ολύνθους της», ας το κατανοήσουμε με τον εξής τρόπο: Η συκιά έχει την εξαιρετική ιδιότητα να ελκύει την υγρασία από το βάθος, εξαιτίας της θερμότητας. Επειδή όμως συγκεντρώνεται πολύς χυμός στο εσωτερικό της, αναγκαστικά η φύση, μέσω της πέψης των υγρών που γίνεται μέσα στο φυτό, αποβάλλει από τα κλαδιά το άχρηστο και γεώδες μέρος της υγρασίας. Και το κάνει αυτό πολλές φορές, μέχρις ότου το καθαρό και θρεπτικό μέρος προβάλει στον κατάλληλο καιρό, απαλλαγμένο από την άχρηστη ποιότητα.

Αυτό, λοιπόν, που προβάλλεται από τη συκιά με μορφή καρπού πριν από τον γλυκό και τέλειο καρπό ονομάζεται όλυνθος, το οποίο ενίοτε είναι και αυτό βρώσιμο για όσους το επιθυμούν. Δεν είναι βεβαίως εκείνο ο καρπός, αλλά αποτελεί το προοίμιο του καρπού. Εκείνος, λοιπόν, που τα βλέπει αυτά, περιμένει οπωσδήποτε από στιγμή σε στιγμή και τον καρπό. Διότι σημάδι των φαγώσιμων σύκων αποτελούν οι όλυνθοι, τους οποίους αναφέρει ότι έχει παραγάγει η συκιά. Επειδή, λοιπόν, ο Λόγος σκιαγραφεί στη νύμφη την πνευματική άνοιξη, και ο καιρός αυτός αποτελεί το μεθόριο των δύο εποχών, δηλαδή της χειμερινής κατήφειας και της μετοχής στους καρπούς κατά το θέρος, για τον λόγο αυτόν ευαγγελίζεται ρητώς ότι τα κακά έχουν πλέον παρέλθει, δεν παρουσιάζει όμως ακόμη τέλεια τους καρπούς της αρετής. Αντιθέτως, αυτούς θα τους επιφυλάξει για τον προσήκοντα καιρό, όταν θα φθάσει το θέρος (γνωρίζεις βεβαίως τι υποδηλώνεται με το θέρος από τη φωνή του Κυρίου, η οποία λέει ότι «ο θερισμός είναι η συντέλεια του αιώνος»), και προς το παρόν φανερώνει τις ελπίδες που ανθίζουν μέσω των αρετών, των οποίων ο καρπός, όπως λέει ο προφήτης, φανερώνεται στον δικό του καιρό.

Επειδή, λοιπόν, η ανθρώπινη φύση, όμοια με τη συκιά που μνημονεύεται εδώ, συγκέντρωσε πολλή κακή ικμάδα κατά τη διάρκεια του χειμώνα που προηγουμένως εννοήσαμε, ορθώς Εκείνος, που απεργάζεται για εμάς την πνευματική άνοιξη και καλλιεργεί με την πρέπουσα γεωργική φροντίδα το ανθρώπινο γένος, αρχικά μεν αποβάλλει από τη φύση καθετί το γεώδες και άχρηστο, απομακρύνοντας μέσω της εξομολογήσεως τα περιττώματα, αντί για τα ξερά κλαδιά. Έπειτα, προσδίδοντας με αυτόν τον τρόπο στον βίο μας έναν χαρακτήρα της ελπιζόμενης μακαριότητας μέσω μιας πιο ενάρετης και ευγενούς ζωής, μας ευαγγελίζεται τη μέλλουσα γλυκύτητα των σύκων σαν με κάποιους πρώιμους καρπούς. Και αυτό ακριβώς είναι το νόημα της φράσης: «Ἡ συκῆ ἐξήνεγκε τοὺς ὀλύνθους αὐτῆς» (Η συκιά έδωσε τους πρώιμους καρπούς της).

Έτσι να εννοήσεις και την κυπρίζουσα άμπελο, της οποίας ο οίνος που ευφραίνει την καρδιά θα γεμίσει κάποτε τον κρατήρα της σοφίας και θα τεθεί ενώπιον των συμποτών, ώστε από το υψηλό κήρυγμα να αντλούν ελεύθερα για μια αγαθή και νηφάλια μέθη. Εννοώ εκείνη τη μέθη, δια της οποίας συντελείται στους ανθρώπους η έκσταση από τα υλικά πράγματα προς το θειότερο. Τώρα, όμως, η άμπελος κυπρίζει μέσω του άνθους της, και αναδίδεται από αυτήν ένας ευωδιαστός ατμός, γλυκός και ευχάριστος, ο οποίος αναμειγνύεται με το περιβάλλον πνεύμα. Γνωρίζεις δε οπωσδήποτε το πνεύμα αυτό, το οποίο κατεργάζεται την ευωδία αυτή σε όσους σώζονται, έχοντας διδαχθεί σχετικά από τον Παύλο.

«Έλα, πλησίον μου», λέει, και πάλι «Έλα, περιστερά μου» και «Έλα να βρεθείς υπό τη σκέπη του βράχου». Και αφού ο Λόγος απηύθυνε προς την ψυχή και άλλες τέτοιες φωνές, προτρεπτικές και ελκυστικές προς την επιθυμία των ανώτερων, και αφού ήδη διαβεβαίωσε σε αυτήν που ανέρχεται προς αυτόν ότι είναι σε όλα άμεμπτη, λέγοντας ότι «Είσαι όλη ωραία και ψεγάδι δεν υπάρχει σε εσένα», προκειμένου να μην επαναπαυθεί με αυτή τη μαρτυρία και εμποδιστεί στην άνοδο προς τα ανώτερα, πάλι μέσα από αυτή την προτρεπτική φωνή την παρακινεί να αναβεί προς την επιθυμία των υψηλότερων, λέγοντας: «Έλα από τον Λίβανο, νύμφη». Το δε νόημα των λεγομένων είναι το εξής: καλώς, λέει, με ακολούθησας στα προηγούμενα, ήρθες μαζί μου στο όρος της σμύρνας (διότι συντάφηκες μαζί μου μέσω του βαπτίσματος στον θάνατο), συνανήλθες μαζί μου και στον λόφο του Λιβάνου (διότι συναναστήθηκες μαζί μου και υψώθηκες στην κοινωνία της θεότητας, την οποία υποδηλώνει το όνομα του Λιβάνου)· ανέβα μαζί μου και από αυτά σε άλλα όρη, προκόπτοντας και υψούμενη μέσω της ενεργού γνώσης, έλα λοιπόν από τον Λίβανο, λέει, όχι πλέον ως μνηστή αλλά ως νύμφη. Διότι δεν είναι δυνατόν να συζήσει κάποιος μαζί μου, εάν δεν έχει μεταμορφωθεί μέσα από τη σμύρνα του θανάτου προς τη θεότητα του Λιβάνου.

Πρέπει λοιπόν κάθε άνθρωπος που μελετά τις θείες Γραφές να μιμείται τον προφήτη Δανιήλ και να μην είναι επιπόλαιος και βιαστικός, αναζητώντας τον καιρό πριν από την ώρα του και επιθυμώντας να δει «τους άγουρους καρπούς» της συκιάς, αλλά να κρατά με φόβο «το μυστήριο του Θεού» στην καρδιά του, για να μην παγιδευτεί από τον ίδιο του τον εαυτό με τα ίδια του τα χείλη και γίνει ένοχος για την ίδια του την ψυχή. Διότι θα έρθει ο καιρός, όταν «θα ανθίσει η αμυγδαλιά» και θα τραχυνθεί «η κάππαρη» «και θα πληθύνει η ακρίδα» και θα βλαστήσει η συκιά και θα προκόψουν οι καρποί της αποστασίας. Τότε «θα κλειστεί η θύρα» της ζωής και θα συντριβεί «η στάμνα στην πηγή και θα κυλήσει ο τροχός στον λάκκο» και θα σταματήσουν «εκείνες που αλέθουν, επειδή λιγόστεψαν» και θα σηκωθούν όλοι από τη «φωνή του στρουθίου» και θα ταραχθούν «όλες οι θυγατέρες του άσματος» και θα συγκεντρωθούν «στην αγορά αυτοί που θρηνούν» και θα απέλθει «ο άνθρωπος στην αιώνια κατοικία του».

Ο νυμφίος. Το κείμενο. Η φωνή του τρυγονιού ακούστηκε στη γη μας. Η νύμφη. Το κείμενο. Η συκιά έβγαλε τα άγουρα σύκα της, και τα αμπέλια ανθίζουν, ανέδωσαν ευωδία. Ο νυμφίος. Το κείμενο. Σήκω, έλα αγαπημένη μου, η καλή μου, περιστερά μου. Και έλα εσύ, περιστερά μου, υπό τη σκέπη του βράχου κοντά στο προτείχισμα.