Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 2:14

Αυτά ας λεχθούν για την αποσαφήνιση όσων εισάγονται με δραματικό τρόπο, μέχρι το «Η φωνή σου είναι γλυκιά και η όψη σου ωραία». Και είναι φανερό πως η ψυχή, η νύμφη του Λόγου, δηλαδή η Εκκλησία του Χριστού, αντιλαμβάνεται τη φωνή ως θεία πριν ακόμη την κατανοήσει, πράγμα που συμβαίνει και σε εμάς τους πιστούς, οι οποίοι, πριν κατανοήσουμε τις φωνές του Νόμου και των προφητών, εκπλησσόμαστε θεωρώντας τες πλήρεις θείας χάριτος. Τέτοιο είναι το «Φωνή του αγαπημένου μου», το οποίο προτάσσεται της από μακριά εμφάνισης του Λόγου. Όταν τον βλέπει να καταπιάνεται με μεγάλα θεωρήματα, χωρίς ωστόσο να περιφρονεί ούτε τα πιο μικρά, λέει: «Ιδού αυτός έρχεται πηδώντας πάνω στα όρη, διασκελίζοντας τους λόφους». Σε όλο δε το κείμενο, κάποια λόγια απευθύνονται στον νυμφίο ως παρόντα, ενώ άλλα σαν να αναζητείται από τη νύμφη. Επειδή και εμείς, από τα πνευματικά ζητήματα, άλλοτε αναζητούμε κάποια απορώντας για τη λύση τους, και άλλοτε απολαμβάνουμε τη λύση, όταν ο νυμφίος Λόγος καταυγάζει τις καρδιές μας. Έπειτα πάλι απορούμε για άλλα, και πάλι εμφανίζεται σε εμάς. Και αυτό επαναλαμβάνεται πολλές φορές, μέχρις ότου, έχοντας φτάσει στην τελειότητα, επιτύχουμε τον νυμφίο, ο οποίος όχι μόνο θα έρχεται προς εμάς, αλλά και θα κάνει μόνιμη την κατοικία του μέσα μας.

Ή ανέφερε επίσης την τομή του νοητού θερισμού, για τον οποίο ο Σωτήρας λέει: «Ο μεν θερισμός πολύς». Στη σκέπη της πέτρας, κοντά στο προτείχισμα. <Εν σκέπη της πέτρας, εχόμενα του προτειχίσματος:> με το προτείχισμα δηλώνεται η ασφάλεια. Όταν βρεθείς εκεί, λέει, θα λάβεις κάθε βοήθεια. <Απόστρεψον.> Ζητά από τον νυμφίο να εγκαταλείψει την άκαρπη Συναγωγή και να έλθει σε εκείνους που, από την κενή και άλλοτε ταπεινωμένη και ειδωλολατρική ψυχή, ανέβηκαν σε ουράνιο ύψος. <Επί κοίτην μου εν νυξίν εζήτησα.> Υποδηλώνει τις γυναίκες, που ήλθαν τη μία των Σαββάτων τα χαράματα στο μνήμα του Ιησού, και δεν τον βρήκαν. Επομένως, το «επί την κοίτην», σημαίνει είτε από την κοίτη, είτε αποκαλεί δική της κοίτη το μνήμα του Κυρίου, στο οποίο συνθαπτόμαστε μαζί Του. Αλλά δεν Τον βρήκε, αφού άκουσε: «Δεν είναι εδώ· διότι αναστήθηκε». Και τη βρήκαν οι άγγελοι που φρουρούσαν, τους οποίους και ρωτά: «Πού βάλατε τον Κύριο;» Όμως, αφού προσπέρασε αυτούς που ρώτησε, [ο Ιησούς] τη συνάντησε λέγοντας: «Χαίρετε». Γι' αυτό λέει: μόλις τους προσπέρασα λιγάκι, Τον βρήκα, και δεν θα Τον αφήσω. Διότι αυτή κράτησε τα πόδια Του, και άκουσε: «Μη μου άπτου». Και «οίκο μητρός» ονομάζει τη σύναξη των αποστόλων, στην οποία πήγε και ανήγγειλε την ανάσταση του Χριστού. <Τεθυμιαμένη σμύρναν και λίβανον.> Σμύρνα μεν, όταν συνθάπτεται δια του λιβάνου· λίβανο δε, όταν αφού συναναστηθεί μαζί Του, κοινωνεί της θεότητάς Του.

Διότι ακριβώς γι' αυτό και η νύμφη που εισάγεται στο Άσμα Ασμάτων, φέροντας το πρόσωπο της Εκκλησίας, αν και είχε μπροστά της την ευκαιρία να εντρυφήσει στα συγγράμματα του πάνσοφου Μωυσή και των αγίων προφητών, δίψασε για τον λόγο του Χριστού και μάλιστα έλεγε: «Δείξε μου την όψη σου, και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου. Διότι η φωνή σου είναι γλυκιά, και η όψη σου ωραία.» Παρόμοια νοήματα με όσα ήδη έχουν ειπωθεί αναφέρει ο Ευσέβιος Καισαρείας στη δεύτερη Εξήγηση, αν και όχι με τόση μαρτυρία από τις Γραφές. (A f. 246) Το δε Πνεύμα εγγράφει σε εμάς νοήματα σύμφωνα με την αναλογία του πλάτους της καρδιάς, και περισσότερα ή λιγότερα, είτε φανερά σε όλους είτε πιο αμυδρά, ανάλογα με την προετοιμασία της καθαρότητας. <Ωραίος στο κάλλος παρά τους υιούς των ανθρώπων.> (B f. 166, I f. 233 b) Εφόσον ο Θεός και Πατέρας εξέφρασε τα πρώτα λόγια στους προηγούμενους στίχους, ο χορός των αγίων προφητών αναλαμβάνει την αποκάλυψη και τρόπον τινά επικροτεί τους λόγους του Πατέρα, και με τη συναίνεσή του τιμά το μυστήριο, και σαν από υπερβολική φιλοθεΐα αναφωνεί: Επειδή κατέχεις την ωραιότητα του κάλλους περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων, ομολογούμε ότι ξεχύθηκε η χάρη στα χείλη σου, και για τον λόγο αυτόν σε ευλόγησε ο Θεός στον αιώνα. Και το «ευλόγησε» σημαίνει «σε κατέστησε ευλογημένο».

Και εμείς είμαστε λαός της βοσκής του και πρόβατα των χειρών του, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Επειδή όμως ομοιώθηκε σε όλα με τους αδελφούς, δηλαδή με εμάς, υποβάλλοντας τον εαυτό του σε κένωση, περιγράφεται ως κριάρι, νοείται όμως ως ηγέτης. Διότι τα κριάρια είναι πάντοτε οι προεξάρχοντες του κοπαδιού. Ο ίδιος λοιπόν είναι και δαμάλι, εξαιτίας του ότι τέθηκε υπό τον νόμο, αλλά και ως τράγος, σφάγιο υπέρ της αμαρτίας. Και επιπλέον κριάρι, ως ηγέτης. Τα ίχνη του οποίου έχοντας επιλέξει και σπεύδοντας να ακολουθούμε, θα βρεθούμε «σε καλή βοσκή, και σε τόπο παχύ», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, και θα καταλύσουμε σε ιερές αυλές. Διότι θα μας εγκαταστήσει στις άνω μονές, όντας ο ίδιος και κριάρι και αρχιποιμένας, και ως ένας από εμάς υπό τον νόμο, και υπεράνω του νόμου, ως Θεός ο ίδιος που είναι η πάσα δικαίωση, αν και «συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους», και υπέμεινε τη σφαγή για εμάς. Λαμβάνει επίσης μορφή και ως τρυγόνι και ως περιστέρι. Διότι αυτός είναι το μόνο νοητό και λαλίστατο τρυγόνι, το αληθινά εύγλωττο πτηνό, ο εξ ουρανού και άνωθεν, ο οποίος με τα ευαγγελικά κηρύγματα έθελξε τα υπό τον ουρανό· προς τον οποίο και η ίδια η νύμφη απευθύνθηκε, δηλαδή η εξ εθνών Εκκλησία: «Δείξε μου το πρόσωπό σου, και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου· διότι η φωνή σου είναι γλυκιά, και η όψη σου ωραία». Ο ίδιος είναι το απλό και άκακο και χωρίς δόλο περιστέρι. Διότι δεν βρέθηκε «δόλος στο στόμα του», σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Διότι συγκατένευσε στη νύμφη που φώναζε: «Δείξε μου το πρόσωπό σου και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου». Διότι τον άκουγαν βέβαια να ομιλεί και οι παλαιοί, όμως μέσω του Μωυσή ή των προφητών. Στους έσχατους όμως καιρούς του αιώνα, ο ίδιος ο Υιός μας μίλησε αυτοπροσώπως, όπως ακριβώς έχει μαρτυρήσει και ο σοφός Παύλος.

Και από πού αναστήθηκε ο Σωτήρας; Λέει στο Άσμα Ασμάτων: σήκω, έλα η πλησίον μου, και στα επόμενα: στη σκέπη της πέτρας. Σκέπη της πέτρας ονόμασε τη σκέπη που υπήρχε τότε μπροστά από τη θύρα του σωτηρίου μνήματος, και η οποία ήταν λαξευμένη από την ίδια την πέτρα, όπως συνηθίζεται να γίνεται εδώ μπροστά από τα μνήματα. Διότι τώρα δεν φαίνεται, επειδή τότε εκείνο το προσκέπασμα λαξεύτηκε και αφαιρέθηκε χάριν της σημερινής ευπρέπειας. Επειδή, πριν από την κατασκευή του μνήματος με βασιλική χορηγία, υπήρχε σκέπη μπροστά από την πέτρα.

Αλλά πού βρίσκεται η πέτρα που παρέχει τη σκέπη; Άραγε βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, ή κοντά στα τείχη και στα άκρα; Και άραγε βρίσκεται στα αρχαία τείχη, ή στα προτειχίσματα που κατασκευάστηκαν αργότερα; Λέει, λοιπόν, στα Άσματα: στη σκέπη της πέτρας, δίπλα στο προτείχισμα.

«Η συκιά έβγαλε τους πρώιμους καρπούς της, τα αμπέλια μας ανθίζουν, έδωσαν την ευωδία τους»· για να δείξει ότι όλα τα παρελθόντα έχουν περάσει, και ότι η άνοιξη τώρα ανθίζει και η θάλασσα γαληνεύει, και ο φόβος της βροχής έχει παρέλθει, και τα παλαιά κλήματα του αμπελιού έχουν κλαδευτεί, και το χορτάρι δεν βλασταίνει πλέον μόνο, αλλά βγάζει και άνθη, και του κηρύγματος της φωνής που βοά στην έρημο, δηλαδή στη γη μας, και της συκιάς που κάποτε καταράστηκε να βγάζει τους πρώιμους καρπούς, τους καρπούς της μετανοίας που ήδη φαίνονται στα κλαδιά και στα δέντρα, και τα αμπέλια να ανθίζουν ήδη το ευωδιαστό κήρυγμα της πίστεως του Ευαγγελίου. Επειδή δε αμέσως κάλεσε αυτήν και είπε «σήκω, έλα», σήκω από τη νεκρότητα των αμαρτημάτων και έλα με δικαιοσύνη, σήκω από το παράπτωμα και έλα με παρρησία, σήκω από τις αμαρτίες και έλα με μετάνοια, σήκω από την παράλυση και έλα με τελειότητα, σήκω από τη φθορά της ασθένειας και έλα με υγεία, σήκω από την απιστία και έλα με πίστη, σήκω από την απώλεια και έλα στην εύρεση. Επειδή όμως ο θείος λόγος γνώριζε ότι, μετά την πρώτη μετάνοια και μετά την πρώτη κλήση και θεραπεία, τρόπον τινά, συμβαίνουν στην ανθρωπότητα πολλά παραπτώματα, πάλι λέει: «σήκω, έλα, πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου, και έλα, εσύ περιστερά μου». Για δεύτερη φορά την καλεί, και όχι μόνο μία. Και το δεύτερο δεν είναι ίσο με το πρώτο.

Διότι λέγει στην προηγούμενη κλήση τα εξής: «σήκω, έλα, πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου». Κατά πρώτον λέγει «σήκω, έλα», και δεν είπε «έλα εσύ». Και κατά δεύτερον προσθέτει το άρθρο, για να δείξει όχι μια δεύτερη κλήση, παραλλαγμένη μετά την πρώτη, αλλά ότι ήδη από την πρώτη απλώνει και πάλι, έπειτα από τα παραπτώματα, το δεξιό και επουράνιο χέρι της φιλανθρωπίας. «Και έλα», λέγει, «εσύ, η περιστερά μου, στη σκέπη της πέτρας, κοντά στο προτείχισμα»· «στη σκέπη της πέτρας», δηλαδή στη φιλανθρωπία του Χριστού και στο έλεος του Κυρίου· διότι αυτή είναι η σκέπη της πέτρας, σκέπη ελπίδας και πίστεως και αληθείας. «Κοντά στο προτείχισμα», δηλαδή προτού κλειστεί η πύλη, προτού ο βασιλιάς, εισερχόμενος στους περιβόλους, πάψει να δέχεται πλέον τον οποιονδήποτε, δηλαδή μετά την αναχώρηση από τον παρόντα βίο και τον θάνατο, οπότε δεν βρίσκεται πλέον «κοντά στο προτείχισμα», αλλά οι πύλες έχουν κλείσει και δεν είναι πλέον δυνατόν να υπάρξει διόρθωση. 10. Διότι στον μέλλοντα αιώνα, μετά την αναχώρηση του ανθρώπου από τον παρόντα κόσμο, δεν υπάρχει ωφέλεια από νηστεία, ούτε πρόσκληση σε μετάνοια, ούτε προσφορά ελεημοσύνης, αλλά ούτε και εγκληματικές πράξεις, ούτε πόλεμος, ούτε μοιχεία, ούτε ασέλγεια, ούτε όμως και δικαιοσύνη και μετάνοια. Διότι, όπως ακριβώς μετά τον θερισμό του σταχυού δεν είναι δυνατόν να παχύνει ο κόκκος του σιταριού, ούτε να φθαρεί από τον άνεμο, * έτσι δεν υπάρχει καμία άλλη δυνατότητα μεταβολής της καταστάσεως.

Και πάλι στο 〈πζ〉 λέει: Εγώ προς εσένα, Κύριε, έκραξα, και το πρωί η προσευχή μου θα σε προφθάσει. Και πάλι στο 〈νϛ〉 λέει: Εξεγέρσου ψαλτήρι και κιθάρα· θα εγερθώ την αυγή. 〈οζ〉 Ότι ο τόπος θα αποτελέσει μαρτυρία — Ο Ναούμ λέει: Ετοιμάσου, σήκω πρωί, έχει καταστραφεί όλο το φύλλωμά τους· γι' αυτό υπόμεινέ με, λέει ο Κύριος, έως την ημέρα της αναστάσεώς μου για την μαρτυρία μου· διότι η κρίση μου θα οδηγήσει όλους τους εχθρούς μου. 〈οη〉 Ότι από το προτείχισμα — Στο Άσμα λέει: Σήκω, έλα, αγαπημένη μου, υπό τη σκέπη της πέτρας, κοντά στο προτείχισμα. 〈οθ〉 Ότι θα αναζητηθεί από γυναίκες — Στο Άσμα λέει: Στην κλίνη μου αναζήτησα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου, τον ζήτησα και δεν τον βρήκα. Μήπως είδατε αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου; 〈π〉 Ότι πρώτα θα συναντήσει γυναίκες — Στο Άσμα λέει: Βρήκα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου, τον κράτησα και δεν τον άφησα. 〈πα〉 Ότι θα αναχωρήσουν έμφοβοι — Ο Δαβίδ στον 〈β〉 ψαλμό λέει: Να δουλεύετε τον Κύριο με φόβο και να αγαλλιάσθε σε αυτόν με τρόμο.

Αποκρίνεται ο αγαπημένος μου και μου λέει: Σήκω και έλα, αγαπημένη μου, καλή μου, περιστέρα μου. Διότι, ιδού, ο χειμώνας παρήλθε, η βροχή απήλθε και απομακρύνθηκε. Τα άνθη φάνηκαν στη γη, ο καιρός του κλαδέματος έφθασε, η φωνή του τρυγονιού ακούσθηκε στη γη μας. Η συκιά έβγαλε τους άγουρους καρπούς της, τα αμπέλια ανθίζουν και ανέδωσαν ευωδία. Σήκω και έλα, αγαπημένη μου, καλή μου, περιστέρα μου. Έλα, περιστέρα μου, υπό τη σκέπη του βράχου, πλησίον του προτειχίσματος. Δείξε μου το πρόσωπό σου και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου, διότι η φωνή σου είναι γλυκιά και το πρόσωπό σου ωραίο.

Έτσι να κατανοείς και τα όσα ακολουθούν στη συνέχεια του λόγου· διότι αυτός που παραγγέλλει να γίνει ωραία από ωραία, προβάλλει ευθέως το αποστολικό λόγιο, προστάζοντας η ίδια εικόνα να μεταμορφώνεται από δόξα σε δόξα, ώστε αυτό που λαμβάνεται να είναι πάντοτε δόξα, και αυτό που κάθε φορά βρίσκεται, έστω και αν είναι πάρα πολύ μεγάλο και υψηλό, να πιστεύεται ότι είναι μικρότερο από αυτό που ελπίζεται. Έτσι, λοιπόν, ενώ ήταν ήδη περιστερά λόγω των όσων είχε προηγουμένως κατορθώσει, την προστάζει εξίσου να γίνει πάλι περιστερά μέσω της μεταμορφώσεώς της προς το καλύτερο και, αν συμβεί αυτό, ο λόγος πάλι στη συνέχεια, μέσω του ονόματος, θα υποδείξει το ανώτερο από αυτό· διότι λέει: «Έλα από μόνη σου, περιστερά μου, στη σκέπη της πέτρας, κοντά στο προτείχισμα». Ποια είναι, λοιπόν, η άνοδος προς το τέλειο, η οποία φανερώνεται στα όσα έχουν μόλις ειπωθεί; Το να μην αποβλέπει πλέον στη σπουδή εκείνων που την ελκύουν, αλλά να έχει την ίδια της την επιθυμία ως οδηγό προς το καλύτερο. Διότι λέγει: «Έλα από μόνη σου, όχι από λύπη ούτε από ανάγκη, αλλά από μόνη σου, έχοντας ενισχύσει την επιθυμία προς το αγαθό με τους δικούς σου λογισμούς, χωρίς να σε καθοδηγεί καμία ανάγκη· διότι η αρετή είναι αδέσποτη, εκούσια και ελεύθερη από κάθε ανάγκη».

Τέτοιος ήταν ο Δαβίδ, ο οποίος προσευχόταν να γίνουν ευάρεστα στον Θεό μόνο όσα έπραττε εκούσια και ο οποίος υποσχόταν να προσφέρει θυσία με τη θέλησή του· τέτοιος ήταν και ο κάθε άγιος που προσέφερε τον εαυτό του στον Θεό, χωρίς να σύρεται από ανάγκη. Έτσι λοιπόν και εσύ, απόδειξε την τέλεια πνευματική κατάσταση με το να αποκτήσεις μέσα σου την επιθυμία για την άνοδο προς το ανώτερο. Και όταν γίνεις τέτοια, λέει, θα έρθεις κάτω από τη σκέπη της πέτρας, πλησίον του προτειχίσματος. Η έννοια των λεγομένων είναι η εξής (διότι πρέπει να μεταφέρουμε τον λόγο από τα αινίγματα στο σαφέστερο): μοναδική σκέπη της ανθρώπινης ψυχής είναι το υψηλό Ευαγγέλιο, μέσα στο οποίο, όποιος βρεθεί, δεν έχει πλέον ανάγκη τη σκιώδη διδασκαλία που γίνεται μέσω των τυπικών και συμβολικών νοημάτων, εφόσον η αλήθεια φανερώνει πια τα κρυμμένα αινίγματα των προσταγμάτων. Το ότι, εξάλλου, η ευαγγελική χάρη ονομάζεται πέτρα, κανείς δεν θα το αρνούνταν από όσους συμμετέχουν με οποιονδήποτε τρόπο στην πίστη· διότι από πολλά σημεία της Γραφής μπορεί κανείς να μάθει αυτό ακριβώς, ότι δηλαδή το Ευαγγέλιο είναι πέτρα.

Όταν ο Λόγος τής φώναξε αυτά μέσα από τα παράθυρα, η περιστερά, έχοντας καταυγαστεί από τη λάμψη των νοημάτων και έχοντας κατανοήσει την πέτρα, η οποία είναι ο Χριστός, αποκρίνεται ορθά: λέγει, δηλαδή, «Δείξε μου την όψη σου και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου, διότι η φωνή σου είναι γλυκιά και η όψη σου ωραία». Το νόημα δε των λεγομένων είναι το εξής: Μη μου μιλάς πλέον μέσα από τα προφητικά και νομικά αινίγματα, αλλά δείξε τον εαυτό σου σε εμένα φανερά, με τον τρόπο που μπορώ να σε δω, ώστε να βρεθώ μέσα στην ευαγγελική πέτρα, εγκαταλείποντας το προτείχισμα του νόμου, και κάνε να φτάσει στα αυτιά μου η φωνή σου με τον τρόπο που μπορεί να τη χωρέσει η ακοή μου. Διότι, εάν η φωνή που έρχεται μέσα από τα παράθυρα είναι τόσο γλυκιά, πολύ περισσότερο αξιαγάπητη θα είναι η πρόσωπο με πρόσωπο εμφάνισή σου. Αυτά λέει η νύμφη, έχοντας κατανοήσει το μυστήριο της ευαγγελικής πέτρας, στο οποίο την καθοδήγησε ο Λόγος που εμφανίστηκε στα παράθυρα πολυμερώς και πολυτρόπως, και κυριεύεται από την επιθυμία της εν σαρκί θεοφανείας, ώστε να γίνει ο Λόγος σάρκα και να φανερωθεί ο Θεός εν σαρκί και να παραθέσει στην ακοή μας τις θείες φωνές που υπόσχονται στους αξίους την αιώνια μακαριότητα. Πόσο απόλυτα συμφωνούν με την προσευχή της νύμφης τα λόγια του Συμεών, ο οποίος λέει: «Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με τον λόγο σου, εν ειρήνη, διότι τα μάτια μου είδαν το σωτήριό σου»; Διότι εκείνος είδε αυτό ακριβώς που επιπόθησε να δει αυτή.

Αλλ' όμως το τέλος όσων έχουν προηγουμένως διανυθεί γίνεται η αρχή της καθοδήγησης προς τα ανώτερα· διότι όλα εκείνα θεωρήθηκαν ήχος φωνής, η οποία στρέφει την ψυχή μέσω της ακοής προς τη θεωρία των μυστηρίων. Και αρχίζει να βλέπει τον ποθούμενο, ο οποίος εμφανίζεται στα μάτια της με άλλη μορφή· διότι ομοιάζει με ζαρκάδι και παρομοιάζεται με ελάφι, και εκείνος που εμφανίζεται δεν παραμένει σταθερός ούτε στην ίδια όψη ούτε στον ίδιο τόπο, αλλά αναπηδά στα όρη, μεταπηδώντας από τις κορυφές στις εξοχές των βουνών. Και πάλι η νύμφη ανέρχεται σε ανώτερη κατάσταση όταν φθάνει σε αυτήν μια δεύτερη φωνή, μέσω της οποίας παροτρύνεται να εγκαταλείψει τη σκιά του τοίχου, να βρεθεί στο ύπαιθρο, να αναπαυθεί υπό τη σκέπη του βράχου που βρίσκεται δίπλα στο προτείχισμα, και να απολαύσει την εαρινή ώρα, δρέποντας τα άνθη της εποχής που είναι ακμαία, στην ώρα τους και κατάλληλα για κοπή, καθώς και όσα άλλα η εποχή χαρίζει προς απόλαυση σε όσους εντρυφούν, μέσα στις φωνές των μελωδικών πουλιών. Μέσα από αυτά, η νύμφη, γενόμενη πάλι τελειότερη, αξιώνει να δει φανερά την ίδια την όψη Εκείνου που της ομιλεί και να δεχθεί τον λόγο από τον Ίδιο, ο οποίος δεν θα ομιλεί πλέον μέσω άλλων. Κατόπιν τούτων, είναι και πάλι εύλογο να μακαρισθεί η ψυχή για την υψηλή της ανάβαση, εφόσον έφθασε στο ύψιστο σημείο των ποθουμένων· διότι, τι μεγαλύτερο μακαρισμό θα μπορούσε να σκεφθεί κανείς από το να δει τον Θεό;

«Έλα, πλησίον μου», λέει, και πάλι «Έλα, περιστερά μου» και «Έλα να βρεθείς υπό τη σκέπη του βράχου». Και αφού ο Λόγος απηύθυνε προς την ψυχή και άλλες τέτοιες φωνές, προτρεπτικές και ελκυστικές προς την επιθυμία των ανώτερων, και αφού ήδη διαβεβαίωσε σε αυτήν που ανέρχεται προς αυτόν ότι είναι σε όλα άμεμπτη, λέγοντας ότι «Είσαι όλη ωραία και ψεγάδι δεν υπάρχει σε εσένα», προκειμένου να μην επαναπαυθεί με αυτή τη μαρτυρία και εμποδιστεί στην άνοδο προς τα ανώτερα, πάλι μέσα από αυτή την προτρεπτική φωνή την παρακινεί να αναβεί προς την επιθυμία των υψηλότερων, λέγοντας: «Έλα από τον Λίβανο, νύμφη». Το δε νόημα των λεγομένων είναι το εξής: καλώς, λέει, με ακολούθησας στα προηγούμενα, ήρθες μαζί μου στο όρος της σμύρνας (διότι συντάφηκες μαζί μου μέσω του βαπτίσματος στον θάνατο), συνανήλθες μαζί μου και στον λόφο του Λιβάνου (διότι συναναστήθηκες μαζί μου και υψώθηκες στην κοινωνία της θεότητας, την οποία υποδηλώνει το όνομα του Λιβάνου)· ανέβα μαζί μου και από αυτά σε άλλα όρη, προκόπτοντας και υψούμενη μέσω της ενεργού γνώσης, έλα λοιπόν από τον Λίβανο, λέει, όχι πλέον ως μνηστή αλλά ως νύμφη. Διότι δεν είναι δυνατόν να συζήσει κάποιος μαζί μου, εάν δεν έχει μεταμορφωθεί μέσα από τη σμύρνα του θανάτου προς τη θεότητα του Λιβάνου.

Εκείνη δε λέει προς τον Χριστό: «Ιδού, είσαι ωραίος· όπως το μήλο ανάμεσα στα δέντρα του δάσους, έτσι είναι ο αγαπημένος μου». Διότι, όπως ακριβώς, αγαπητοί, στο μήλο υπάρχει ευωδία περισσότερη από κάθε άλλο καρποφόρο δέντρο, έτσι και ο Χριστός ανάμεσα σε όλους τους προφήτες, καρφωμένος πάνω στο ξύλο, πρόσφερε την ευωδία του σαν μήλο. «Ο αγαπημένος μου αποκρίνεται και μου λέει: Έλα, πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου». Δικαίως λοιπόν την ονομάζει περιστερά, καθώς τρέπεται προς την πραότητα. «Κοντά στο προτείχισμα» την προσκαλεί. Και το προτείχισμα είναι η προστασία των τειχών. Έλα, λέει, κοντά στην ασφάλεια και τη δικαιοσύνη του προτειχίσματος, για να γίνεις μέτοχος των δικαίων. «Δείξε μου την όψη σου και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου· διότι η φωνή σου είναι γλυκιά και η όψη σου ωραία». Διότι, όταν εισακουστεί η ψυχή, ή μάλλον η συναγωγή, και ομολογήσει τον Χριστό με αλήθεια, η φωνή είναι γλυκιά, χαροποιά η όψη της πίστεως, και με παρρησία αποκρίνεται και λέει: Διότι θέλω να σου φανερώσω μυστικώς ένα μυστήριο από τώρα, για όλα όσα εξήγησε συγκεκαλυμμένα ότι πρόκειται να βλαστήσουν για εμάς στο μέλλον.

Διότι, αφού εκείνη είπε «κάνε με να ακούσω τη φωνή σου», συνεχίζει λέγοντας: «Πιάστε για εμάς τις μικρές αλεπούδες που αφανίζουν τα αμπέλια, και τα αμπέλια μας ανθίζουν». Γνωρίζω δε ότι με έχεις ρωτήσει πολλές φορές και για τον Σαμψών, τι σημαίνει το χωρίο «έπιασε αλεπούδες δένοντας ουρά με ουρά»; Με τρόπο μυστηριώδη προεσήμανε τις αιρέσεις που επρόκειτο να εμφανιστούν, για τις οποίες και αυτό το βιβλίο ονομάζει αλεπούδες τους ψευδοπροφήτες και τους ψευδόχριστους. Και γιατί τις λέει μικρές; Διότι, λέγει, ενόσω ακόμη νηπιάζουν, συλλάβετέ τες, ώστε να μην μεγαλώσουν και γεμίσουν με κακία τα αμπέλια που βλαστάνουν το άνθος της πίστεως. Και ότι οι ψευδοπροφήτες και οι αιρετικοί είναι αλεπούδες, άκουσε τον Ιερεμία που λέγει: «Ιδού, οι ψευδοπροφήτες σου, Ισραήλ, σε ενεδρεύουν σαν αλεπούδες». Αυτό δε το δήλωσε και ο Χριστός στα Ευαγγέλια μιλώντας για τον Ηρώδη, λέγοντας: «Πείτε στην αλεπού αυτή: Ιδού, σήμερα και αύριο επιτελώ θαύματα και την τρίτη ημέρα θα δοξασθώ».

Και πάλι, μια νέα Ελένη και ένας νέος Κωνσταντίνος, ο γιος της Ειρήνης, σαν ρόδο και κρίνο που φύτρωσαν ανάμεσα στα αγκάθια, επαναφέρουν το ρωμαϊκό κράτος σαν από τον Ελληνισμό και τον Ιουδαϊσμό· μαζί με τους οποίους και ο νέος Σίλβεστρος, ο μέγας και αοίδιμος πατριάρχης Ταράσιος, αφού συγκρότησε αγία οικουμενική σύνοδο, διέλυσε κάθε αιρετική φρενοβλάβεια, διότι το άγιο Πνεύμα του Θεού ήταν πάνω του. Λάμποντας ως φωστήρες στον κόσμο, όπως ακριβώς παρέδωσαν στην Εκκλησία οι θεσπέσιοι και μακάριοι απόστολοι, οι οποίοι υπήρξαν από την αρχή αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του Λόγου, και οι θεοφόροι άγιοι Πατέρες, και οι θεόπνευστες και οικουμενικές ορθόδοξες σύνοδοι, θέσπισαν να κατέχουμε και να σεβόμαστε όλα τα σωτήρια και ζωοποιά σύμβολα του Χριστού· όπως λέει το θείο λόγιο: «Δείξε μου την όψη σου και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου, διότι η όψη σου είναι ωραία, και η φωνή σου γλυκιά». Δεν υπάρχει στους Χριστιανούς πρόσφατος Θεός, ούτε προσκυνείται από αυτούς ξένος Θεός· διότι, ποιος είναι Θεός εκτός από τον Κύριό μας Ιησού Χριστό; Ή ποιος είναι Θεός πλην αυτού; Πού είναι οι χριστιανοκατήγοροι, οι ιεροκατήγοροι, αυτοί που αποξένωσαν τους εαυτούς τους από την χριστώνυμη κλήση;

Διότι, έχοντας τρωθεί στην ψυχή από κάποιον υπερφυή πόθο και θείο έρωτα για τον αθάνατο βασιλέα Χριστό, βρισκόταν εξ ολοκλήρου σε έκσταση για τον Ποθούμενο, ολοκληρωτικά αλλοιωμένος εν Θεώ, κυριευμένος από την αγάπη Του. Διότι, όπως λέει, η αγάπη είναι κραταιά σαν φωτιά. Τέτοια μέθη δέχθηκε ο ίδιος από τη θεία αγάπη και τόσο πολύ φλεγόταν από τη δίψα, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Όπως ποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων, έτσι ποθεί η ψυχή μου Εσένα, Θεέ· δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζωντανό». Και όπως η τρωμένη από τέτοια αγάπη ψυχή αναφωνεί στο Άσμα Ασμάτων: «Αιχμαλώτισες την καρδιά μας με τον πόθο σου, αιχμαλώτισες την καρδιά μας»· και: «Δείξε μου την όψη σου, και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου· διότι η φωνή σου είναι γλυκιά και η όψη σου ωραία».

Είσαι όλος γλυκύτητα και αντικείμενο πόθου, Υιέ και Λόγε του Θεού. Δείξε μου την όψη σου και κάνε με τώρα να ακούσω τη φωνή σου. Διότι η ψυχή μου τρώθηκε από την αγάπη σου. Και εισήγαγέ με μέσα στον νυμφώνα, ώστε να πληρωθώ από το άρρητο κάλλος σου.

Ο νυμφίος. Το κείμενο. Η φωνή του τρυγονιού ακούστηκε στη γη μας. Η νύμφη. Το κείμενο. Η συκιά έβγαλε τα άγουρα σύκα της, και τα αμπέλια ανθίζουν, ανέδωσαν ευωδία. Ο νυμφίος. Το κείμενο. Σήκω, έλα αγαπημένη μου, η καλή μου, περιστερά μου. Και έλα εσύ, περιστερά μου, υπό τη σκέπη του βράχου κοντά στο προτείχισμα.

Η νύμφη. Το κείμενο. Δείξε μου την όψη σου, και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου, διότι ιδού η φωνή σου είναι γλυκιά και η όψη σου ωραία. Πιάστε για εμάς τις μικρές αλεπούδες, που καταστρέφουν τα αμπέλια. Τα αμπέλια μας ανθίζουν.

Εσύ όμως, αδελφιδέ μου, «όπως η μηλιά ανάμεσα στα δέντρα του δάσους, έτσι βρίσκεσαι ανάμεσα στους υιούς» του ιουδαϊκού λαού, στη σκιά του σταυρού σου «επιθύμησα και κάθισα»· «και ο καρπός του», δηλαδή αυτός που κρεμάστηκε πάνω του εκουσίως, είναι «γλυκός στον λάρυγγά μου». «Το αριστερό του χέρι είναι κάτω από το κεφάλι μου και το δεξί του θα με αγκαλιάσει»· «στο κρεβάτι μου, μέσα στη νύχτα» των παθών. «Αναζήτησα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου, τον αναζήτησα και δεν τον βρήκα». Διότι δεν συνηθίζεται να αναζητείται και να βρίσκεται κανείς στο κρεβάτι των παθών μέσα στη νύχτα. «Τον κάλεσα και δεν με εισάκουσε». Διότι φώναξαν δυνατά οι εμπαθείς και δεν υπήρχε κάποιος για να τους εισακούσει. «Δείξε μου την όψη σου», τη σωτήρια σάρκωση, όπως στον Μωυσή που έλεγε: «εάν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, φανέρωσέ μου τον εαυτό σου, ώστε να σε δω συνειδητά» «και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου», τη βασιλεία σου, να κηρύττει ότι η φωνή σου είναι γλυκύτατη, καθώς αποκαλύπτει τις εντολές του Πατέρα σου. «Και η όψη σου είναι ωραία», ξεπερνώντας κάθε ομορφιά των υιών των ανθρώπων. «Θα σηκωθώ, λοιπόν,» από τη δειλία και τους δαίμονες και την τυραννία των παθών «και θα περιέλθω την πόλη, στις πλατείες και στις αγορές, και θα αναζητήσω αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου». Και πράγματι, τον αναζήτησα εγώ, η Μαρία η Μαγδαληνή, μαζί με τις υπόλοιπες γυναίκες, και δεν τον βρήκα στον τάφο. «Με βρήκαν οι φύλακες, αυτοί που περιπολούν στην πόλη» και οι στρατιώτες στον τάφο. «

Αυτό, λοιπόν, το σεβάσμιο και κατάσκιο δέντρο μαζί με τον καλό ποιμένα και νυμφίο υποδηλώνοντας η παγκόσμια νύμφη και ποίμνη, έλεγε τα εξής: «Ανάγγειλέ μου εσύ, που αγάπησε η ψυχή μου, πού βόσκεις, πού αναπαύεσαι το μεσημέρι», «διότι είμαι πληγωμένη από αγάπη»· «δείξε μου την όψη σου», δηλαδή τη σωτήρια σάρκωση, «και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου», δηλαδή τα θεία διδάγματα· «διότι η φωνή σου είναι γλυκιά», δηλαδή ανώτερη από τις προφητικές και κάθε λογής φωνές, «και η όψη σου είναι ωραία»· διότι «εγώ είμαι το άνθος της πεδιάδας και το κρίνο των κοιλάδων»· «ανάγγειλέ μου εσύ, που αγάπησε η ψυχή μου, πού βόσκεις, πού αναπαύεσαι το μεσημέρι»· μήπως άραγε στην τριδενδρία του όρους το καταμεσήμερο αναπαύεσαι στον Γολγοθά; «ανάγγειλέ μου πού βόσκεις, πού αναπαύεσαι το μεσημέρι». Διότι αναζητώντας σε στο όρος του Γολγοθά το καταμεσήμερο, θα σε βρω οπωσδήποτε να κοιμάσαι πάνω στην τριδενδρία· διότι εκεί, λέει, στο όρος εκείνο, πάνω σε πεύκο και κέδρο και κυπαρίσσι, την τερπνή τριδενδρία, θα με βρεις να κοιμάμαι.

Το τι είδους λόγια απευθύνει προς τον νυμφίο Χριστό η ψυχή που αξιώθηκε να νυμφευθεί μαζί Του, ας υπενθυμίσουμε μερικά από αυτά στον λόγο μας αντλώντας από το Άσμα Ασμάτων· διότι, αν και αυτά εκλαμβάνονται καθολικά ότι αναφέρονται στη νύμφη Εκκλησία, εντούτοις δεν είναι καθόλου παράλογο να τα εκφωνεί και κάθε δίκαιη ψυχή που έχει νυμφευθεί τον Χριστό. «Ας με φιλήσει», λέει, «με τα φιλιά του στόματός του, διότι η οσμή των μύρων σου είναι ανώτερη από όλα τα αρώματα, το όνομά σου είναι σαν μύρο που ξεχύνεται. Και για τον λόγο αυτόν οι νεάνιδες σε αγάπησαν, τρέχοντας προς την οσμή των μύρων σου. Εισήγαγέ με, ω βασιλιά, στο ταμείο σου, για να αγαλλιάσουμε και να ευφρανθούμε σε σένα, διότι η ευθύτητα σε αγάπησε». «Ανάγγειλέ μου, εσύ που αγάπησε η ψυχή μου, πού ποιμαίνεις, πού αναπαύεσαι το μεσημέρι». «Εγώ είμαι άνθος της πεδιάδας και κρίνο των κοιλάδων. Όπως η μηλιά ανάμεσα στα δέντρα του δάσους, έτσι είναι ο αγαπημένος μου ανάμεσα στους υιούς· στη σκιά του επιθύμησα και κάθισα, και ο καρπός του είναι γλυκός στον ουρανίσκο μου». «Εγώ ανήκω στον αγαπημένο μου, και ο αγαπημένος μου σε εμένα». «Το αριστερό του χέρι βρίσκεται στο κεφάλι μου, και το δεξί του θα με αγκαλιάσει». «Στην κλίνη μου μέσα στις νύχτες ζήτησα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου, τον ζήτησα και δεν τον βρήκα, τον κάλεσα και δεν μου αποκρίθηκε». «Δείξε μου το πρόσωπό σου και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου, διότι η φωνή σου είναι γλυκιά, και το πρόσωπό σου ωραίο». «

«Κερήθρα που στάζει είναι τα χείλη σου, νύμφη, μέλι και γάλα βρίσκονται κάτω από τη γλώσσα σου, η ευωδία των ενδυμάτων σου είναι σαν την ευωδία του Λιβάνου. Κήπος κλειστός είσαι, αδελφή μου νύμφη, κήπος κλειστός, πηγή σφραγισμένη». «Πηγή των κήπων, πηγάδι με ζωντανό νερό που ρέει ορμητικά από τον Λίβανο. Σήκω, βοριά, και έλα, νοτιά, φύσηξε τον κήπο μου, και ας αναβλύσουν τα αρώματά μου. Κατέβηκα στον κήπο μου, αδελφή μου νύμφη, τρύγησα τη σμύρνα μου μαζί με τα αρώματά μου, έφαγα τον άρτο μου μαζί με το μέλι μου, ήπια το κρασί μου μαζί με το γάλα μου· φάτε, φίλοι μου, και πιείτε και μεθύστε, αδελφοί μου». «Όμορφη είσαι, αγαπημένη μου, σαν ευδοκία, ωραία σαν την Ιερουσαλήμ». «Πόσο ομόρφυναν τα βήματά σου με τα υποδήματα, θυγατέρα του Αμιναδάβ· οι ρυθμοί των μηρών σου είναι σαν περιδέραια, έργο χεριών τεχνίτη· ο οφθαλμός σου είναι κρατήρας λαξευτός· η κοιλιά σου θημωνιά σιταριού περιφραγμένη με κρίνα»· «ο τράχηλός σου σαν πύργος ελεφάντινος· η μύτη σου σαν τον πύργο του Λιβάνου που ατενίζει προς το πρόσωπο της Δαμασκού». «Το ανάστημά σου παρομοιάστηκε με φοίνικα και οι μαστοί σου με τσαμπιά σταφυλιού». «Μας σαγήνευσες την καρδιά, αδελφή μας νύμφη, μας σαγήνευσες την καρδιά». «Σήκω και έλα, αγαπημένη μου, καλή μου, περιστερά μου, διότι ιδού ο χειμώνας πέρασε, η βροχή απήλθε, έφυγε οριστικά, τα άνθη φάνηκαν στη γη μας, ο καιρός του κλαδέματος έφτασε, η φωνή του τρυγονιού ακούστηκε στη γη μας». «Και έλα εσύ, περιστερά μου, στη σκέπη του βράχου, δίπλα στο προτείχισμα». «

Έχοντας, λοιπόν, θεραπεύσει το τριμερές της με το τριπλό της ειρηνικής δωρεάς, και έχοντάς την αναγάγει στην τριαδική τελείωση, και ενώνοντάς την με τον εαυτό του, την αναπλάθει και την καθιστά πλέον ολότελα παρθένο, καλή και ωραία μέσα στην ευωδία των μύρων της αγνείας, και της λέει: Σήκω, έλα κοντά μου, καλή μου περιστερά, μέσω της έμπρακτης φιλοσοφίας, διότι, ιδού, ο χειμώνας των παθών παρήλθε· η βροχή των φιλήδονων λογισμών έφυγε και απομακρύνθηκε· τα άνθη των αρετών φάνηκαν μαζί με την ευωδία των νοημάτων στη γη της καρδιάς σου· σήκω, έλα κοντά μου εν γνώσει της φυσικής θεωρίας, και έλα εσύ, περιστερά μου, αφ' εαυτής μέσα στη σκέπη και τον γνόφο της μυστικής θεολογίας, και της στερεής πίστης στην πέτρα που είμαι εγώ, ο Θεός.

α΄. Η φωνή σου ακουγόταν γλυκιά καθώς μιλούσες με ήθος χρηστότητας· διότι εσύ ο ίδιος ήσουν αδελφός συμπαθής της αδελφότητας, συγκαταβατικός, εχθρός της πονηρίας, που μιλούσε την εγκάρδια αλήθεια, χωρίς να νοθεύσει με τη γλώσσα του τον λόγο του Θεού, αλλά εμφανιζόταν σε όλους ως χρηστός· γι' αυτό σε αγαπά εκείνος που ψάλλει στον Θεό το αλληλούια.

Προς τον Ανεμά Το δικό μου όνειρο μου διηγείσαι, πολυπόθητέ μου άνδρα, λέγοντας ότι εσύ ο ίδιος έχεις εκβαρβαρωθεί ευρισκόμενος ανάμεσα στους Βουλγάρους. Αναλογίσου, λοιπόν, πόσο έχω πιει εγώ από το ποτήρι της αγροικίας, απουσιάζοντας τόσα χρόνια από τους τόπους της σοφίας, και πόσο έχω μεθύσει από την έλλειψη παιδείας. Αλλά ποιος θα μας δώσει τη χάρη να μεθύσουμε με την αντίθετη μέθη από τον κρατήρα της σοφίας, τον οποίο εκείνη κιρνά σύμφωνα με τον Σολομώντα, καθιστώντας συνετούς εκείνους που μέχρι πρότινος ήταν άφρονες; Πόσες φορές της είπα, σύμφωνα με τα λόγια του Άσματος: δείξε μου την όψη σου και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου. Εκείνη όμως με αποφεύγει και μου κρύβεται, και μάλλον εξάπτει περισσότερο τον έρωτά μου.