Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 2:3

Διότι, αφού εξαλειφθεί μια για πάντα η φαυλότητα που υπάρχει μέσα τους μέσω του κόπου και των θλίψεων, θα γίνουν καθαροί και αγιασμένοι, και θα μάθουν από την εμπειρία ότι η γνήσια αγάπη προς τον Θεό θα γίνει σε αυτούς πρόξενος κάθε τρυφής και ευημερίας, όπως ακριβώς, βέβαια, τα εγκλήματα της αποστασίας τους ρίχνουν στους λάκκους της δουλείας και της θλίψης. «Ο δε Εφραίμ είναι πνεύμα πονηρό, καταδίωξε τον καύσωνα, διαρκώς πλήθυνε τα κενά και τα μάταια, και συνήψε διαθήκη με τους Ασσυρίους, και εμπορευόταν έλαιο στην Αίγυπτο.» Μεταβαίνει και πάλι ο λόγος από το ευρύ πλήθος προς εκείνους από τη φυλή του Εφραίμ που βασίλευσαν επί του Ισραήλ στη Σαμάρεια, τους οποίους ονομάζει πονηρό πνεύμα, εξαιτίας της αμετάπειστης γνώμης τους και της υπερβολικής και ασυγκράτητης ροπής τους προς την αποστασία από τον Θεό. Διότι λέει «καταδίωξε τον καύσωνα»· ενώ δηλαδή ήταν δυνατόν να βρίσκεται κάτω από τη δική μου σκιά, κατά κάποιον τρόπο αναχωρούσε οικειοθελώς προς τον καύσωνα. Και καύσωνα ονομάζει την πύρωση από τις θλίψεις και την καταστροφική συμφορά. Γι' αυτό άλλωστε και ο σοφός Παροιμιαστής έτσι ονομάζει αινιγματωδώς τους πόνους, και λέει: «Διασώθηκε από το καύμα ο συνετός υιός, ενώ ο παράνομος υιός καταστρέφεται από τον άνεμο κατά τον θερισμό.» Επομένως, ο μεν Εφραίμ, επειδή ακριβώς είναι πνεύμα πονηρό, καταδίωξε τον καύσωνα, δηλαδή αναζήτησε και οικειοθελώς διέφυγε προς τον καύσωνα· αλλά οι συνετοί λένε σχετικά με τον Θεό: «Στη σκιά Του επιθύμησα, και κάθισα.»

Ευώδης λοιπόν θα είναι, λέγει, ο καρπός των κεκλημένων και ευπρόσδεκτος ως θυσία στον φιλάρετο Θεό. «Θα επιστρέψουν και θα καθίσουν κάτω από τη σκέπη του». Θα παύσουν, λέγει, από τα παλαιά εγκλήματα και θα επιστρέψουν με σθένος στη λατρεία του «ζωντανού και αληθινού Θεού», και θα υποταχθούν σε Αυτόν αποκλειστικά, μην περιμένοντας από άλλον τη σωτηρία από τους εχθρούς τους, παρά μόνο από Αυτόν. Εκπληρώνοντας αυτό άριστα η εξ εθνών Εκκλησία, λέγει για τον Σωτήρα των πάντων στο Άσμα Ασμάτων: «Στη σκιά του επιθύμησα και κάθισα». Σε όσους συνηθίζουν να πράττουν αυτό, ας απευθυνθεί λέγοντας και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Την ημέρα ο ήλιος δεν θα σε κατακάψει, ούτε η σελήνη τη νύχτα». Αυτό πραγματοποιούνταν από τον Θεό στους αρχαιότερους, καθώς νεφέλη τους επισκίαζε στην έρημο και φανέρωνε με ωραίο τρόπο την άνωθεν και από τον Θεό σκηνή. Πολύ σωστά λέγει και το «θα καθίσουν», ώστε να νοηθεί μέσω αυτού το σταθερό και ασφαλώς θεμελιωμένο φρόνημα εκείνων που επιστρέφουν. «Θα ζήσουν και θα χορτάσουν από σίτο». Αυτές είναι οι αξιόλογες δωρεές της επιστροφής και της σταθερότητας. Διότι, λέγει, θα γίνουν μέτοχοι της αιώνιας ζωής, και θα έχουν αφθονία δύναμης, προφανώς και πνευματικής. Αυτό νομίζω ότι δηλώνει το ότι θα στηριχθούν με σίτο. Έχει γραφτεί δε, ότι «Ο άρτος στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου».

Και βέβαια, θέτοντας τον νόμο για το Σάββατο, και διασαφηνίζοντας την αιτία για την οποία δεν έπρεπε να εργάζονται απολύτως καθόλου, λέει: «Για να αναπαυθεί ο δούλος σου, και η δούλη σου, και το υποζύγιό σου, και κάθε κτήνος σου». Αν όμως φαίνεται πως αντιτίθεται σε όσα ειπώθηκαν αυτό που λέγεται μέσω της φωνής του Παύλου: «Μήπως ο Θεός ενδιαφέρεται για τα βόδια;», απαντούμε, ότι είναι φυσικό να καταργούνται οι σκιές του νόμου που κυοφορούν την αλήθεια, ούτε όμως να νομίζουμε ότι ο Δημιουργός των όλων είναι άσπλαχνος. <Πόσο πλήθυνες το έλεός σου, Θεέ.> (B f. 123) Όταν ο Λόγος, όντας Θεός, έλαμψε σε όσους βρίσκονται στη γη με ομοίωμα ανθρώπου, και υπέμεινε τον θάνατο για τη σωτηρία όλων, προφανώς τον κατά σάρκα θάνατο, τότε ακριβώς πληθύνθηκε και το έλεος του Θεού. Διότι δεν λύτρωσε πλέον μόνο τον Ισραήλ όπως παλαιά μέσω του Μωυσή, αλλά η χάρη της σωτηρίας επεκτάθηκε σε όλους τους ανθρώπους, προσελκύοντας μέσω της πίστης στην επίγνωση της αλήθειας και του κατά φύσιν όντος Θεού, και οικειώνοντας μέσω του αγιασμού προς τον Θεό και Πατέρα. <Στη σκέπη των πτερύγων σου θα ελπίσουν.> (B f. 123) Βρεθήκαμε λοιπόν κάτω από τις πτέρυγες, δηλαδή κάτω από τη σκέπη του Χριστού, ώστε να λέμε και εμείς εκείνο του Άσματος Ασμάτων: «Στη σκιά του επιθύμησα, και κάθισα». Και ο ίδιος ο Σωτήρας λέει κάπου: «Εγώ είμαι σαν σκιερή άρκευθος». Πράγματι, έχουν βρεθεί υπό τις πτέρυγές του.

Επομένως, ο Χριστός κέρδισε αυτούς που πιστεύουν, και γι' αυτούς ίσως λέει κάπου προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Εκείνους που μου έδωσες από τον κόσμο, δικοί σου ήταν, και σε μένα τους έδωσες.» Αυτοί, λοιπόν, επιθύμησαν το αγαθό, δηλαδή καθετί που μπορεί να χαρακτηριστεί και είναι αληθινά εξαιρετικό, και συγκαταλέγεται στα πιο αγαπητά στον Θεό. Αυτό το θεωρούν μεγάλης αξίας και σπουδάζουν να το κατορθώσουν, ώστε με αγαθή διάνοια να αναφωνούν λέγοντας: «Τα κρίματα του Κυρίου είναι αληθινά, απόλυτα δικαιολογημένα, πιο επιθυμητά από το χρυσάφι και από πολλούς πολύτιμους λίθους.» Είναι δε καλό, εκτός αυτού, το να επιθυμεί κανείς να βρεθεί υπό την σκέπη του ίδιου του Χριστού. Αυτό ακριβώς λέει και η νύμφη στο Άσμα Ασμάτων: «Επιθύμησα τη σκιά του και κάθισα.» Ο λαός, λοιπόν, που έχει προοδεύσει σε αυτό το φρόνημα, θα κατανοήσει με ακρίβεια τους κλήρους του Θεού, δηλαδή τα αγαθά που ελπίζονται και έχουν υποσχεθεί στους ευσεβείς. Για τα οποία και ο θείος Δαβίδ είπε: «Στα χέρια σου είναι οι κλήροι μου.» Και θα καταλύσει σαν μέσα σε αυτούς, και θα αναπαυθεί πλήρως και με κάθε τρόπο, επειδή θα επιτύχει αυτά που προσδοκά.

Εγώ είμαι το άνθος της πεδιάδας, το κρίνο των κοιλάδων. Όπως το κρίνο ανάμεσα στα αγκάθια, έτσι είναι η αδελφή μου ανάμεσα στις θυγατέρες. Όπως η μηλιά ανάμεσα στα δέντρα του δάσους, έτσι είναι ο αγαπημένος μου ανάμεσα στους υιούς· κάτω από τη σκιά του επιθύμησα και κάθισα, και ο καρπός του είναι γλυκός στον λαιμό μου.

Βλέπουμε πόση πρόοδος συντελείται στην ψυχή ως προς την άνοδό της προς τα ύψη· η πρώτη άνοδος είναι να παρομοιαστεί με τον ίππο που καταρρίπτει την αιγυπτιακή δύναμη, η δεύτερη άνοδος είναι να βρεθεί πλησίον Του και να αποκτήσει μάτια σαν της περιστεράς, και η τρίτη τώρα άνοδος είναι να μην ονομάζεται πλέον πλησίον, αλλά αδελφή του Δεσπότου. Διότι «όποιος κάνει», λέγει, «το θέλημα του Πατέρα μου του εν τοις ουρανοίς, αυτός είναι αδελφός μου και αδελφή και μητέρα». Επειδή λοιπόν έγινε άνθος, χωρίς να υποστεί καμία βλάβη από τους ακανθοφόρους πειρασμούς ώστε να γίνει κρίνο, και επειδή, έχοντας λησμονήσει τον λαό της και τον οίκο του πατέρα της, προσέβλεψε προς τον αληθινό Πατέρα (γι' αυτό άλλωστε και ονομάζεται αδελφή του Υιού, καθώς με το Πνεύμα της υιοθεσίας εισήλθε σε αυτήν τη συγγένεια και απαλλάχθηκε από την αναστροφή με τις θυγατέρες του ψευδώνυμου πατέρα), ανυψώνεται και πάλι πάνω από τον ίδιο της τον εαυτό και αντικρίζει κάποιο μυστήριο μέσα από τα μάτια της περιστεράς (εννοώ δε με το πνεύμα της προφητείας). Και αυτό που βλέπει είναι το εξής: «Όπως η μηλιά ανάμεσα στα δέντρα του δάσους, έτσι είναι ο αγαπημένος μου ανάμεσα στους υιούς». Τι είναι, επομένως, αυτό που έχει αντικρίσει;

Συνήθως η Θεία Γραφή ονομάζει δρυμό τον υλώδη βίο των ανθρώπων, ο οποίος έχει αναπτύξει με άγρια βλάστηση τα ποικίλα είδη των παθών, μέσα στον οποίο φωλιάζουν και κρύβονται τα φθοροποιά θηρία, των οποίων η φύση, παραμένοντας ανενεργή στο φως και τον ήλιο, αντλεί την ισχύ της μέσω του σκότους· διότι, μετά τη δύση του ηλίου, λέει ο προφήτης, όταν επέρχεται η νύχτα, μέσα σε αυτήν αναδύονται από τις φωλιές τους τα θηρία του δρυμού. Επειδή, λοιπόν, ο μονιός που τρέφεται μέσα στον δρυμό κατέστρεψε την καλή άμπελο της ανθρώπινης φύσης, καθώς λέει ο προφήτης ότι «ἐλυμήνατο αὐτὴν ὗς ἐκ δρυμοῦ καὶ μονιὸς ἄγριος κατενεμήσατο αὐτήν», για τον λόγο αυτόν φυτρώνει στον δρυμό η μηλιά, η οποία, αφενός, κατά το ότι είναι ξύλο, είναι ομοούσια με την ανθρώπινη ύλη (διότι πειράσθηκε κατά πάντα καθ' ομοιότητα χωρίς αμαρτία), αφετέρου, κατά το ότι φέρει τέτοιον καρπό, μέσω του οποίου γλυκαίνονται τα αισθητήρια της ψυχής, παρουσιάζει μεγαλύτερη διαφορά σε σχέση με τον δρυμό από όση έχει το κρίνο σε σχέση με τα αγκάθια. Διότι το μεν κρίνο προσφέρει την τέρψη μόνο ως προς την εμφάνιση και την ευωδία, ενώ η χάρη του μήλου κατανέμεται αρμονικά προς τις τρεις αισθήσεις, και ευφραίνοντας το μάτι με την ομορφιά της εμφάνισης, και ηδύνοντας την αίσθηση της όσφρησης μέσω της ευωδίας, και, γινόμενο τροφή, καταγλυκαίνει τα αισθητήρια της γεύσης.

Γι' αυτόν τον λόγο, η κεκαθαρμένη ψυχή βλέπει τον Νυμφίο να γίνεται μηλιά ανάμεσα στα άγρια δέντρα του δάσους, ώστε, αφού μπολιάσει πάνω του όλα τα άγρια κλαδιά του δάσους, να τα κάνει να βλαστήσουν τον ίδιο καρπό. Όπως ακριβώς, λοιπόν, επειδή παρομοιάστηκαν με αγκάθια, εννοήσαμε ως «θυγατέρες» τα τέκνα του ψευδώνυμου πατέρα, οι οποίες, αφού αναπτύχθηκαν μαζί με το άνθος, με το πέρασμα του χρόνου μεταβαίνουν και οι ίδιες στη χάρη του κρίνου, έτσι και εδώ, ακούγοντας γι' αυτούς που παρομοιάστηκαν με τα άγρια δέντρα του δάσους, θεωρήσαμε ότι δεν υποδηλώνουν τους φίλους του Νυμφίου αλλά τους εναντίους, τους οποίους, αν και είναι υιοί του σκότους και τέκνα οργής, με τη μετοχή τους στον καρπό τους μεταπλάθει σε υιούς φωτός και υιούς ειρήνης. Γι' αυτό λέει εκείνη που έχει γυμνασμένα τα αισθητήρια: «Ο καρπός του είναι γλυκός στον λάρυγγά μου». Καρπός δε είναι αναμφίβολα η διδασκαλία· διότι, όπως λέει ο προφήτης: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγιά σου, περισσότερο από το μέλι στο στόμα μου».

Όπως το μήλο ανάμεσα στα δέντρα του δάσους, έτσι είναι ο αγαπημένος μου ανάμεσα στους υιούς. Κάτω από τη σκιά του επιθύμησα και κάθισα, και ο καρπός του είναι γλυκός στον φάρυγγά μου. Διότι τότε αληθινά γλυκαίνονται από τον Λόγο τα αισθητήρια της ψυχής, όταν, απέναντι στον φλογερό καύσωνα των πειρασμών, μας προστατεύσει σαν τείχος η σκιά του μήλου, ώστε να μην κατακαιγόμαστε από έναν τέτοιο ήλιο που καίει υπερβολικά πάνω από το γυμνό μας κεφάλι. Και δεν είναι δυνατόν με άλλον τρόπο να αναψύξουμε κάτω από τη σκιά του ξύλου της ζωής, παρά μόνο εάν η επιθυμία ανυψώσει την ψυχή προς αυτό. Βλέπεις γιατί σου έχει δοθεί η επιθυμητική δύναμη; Για να σου δημιουργήσει τον πόθο για το μήλο, του οποίου η απόλαυση καθίσταται πολυειδής για όσους το πλησιάζουν· διότι και ο οφθαλμός αναπαύεται στην ωραιότητα του κάλλους, και η όσφρηση αναπνέει την ευωδία, και το σώμα τρέφεται, και το στόμα γλυκαίνεται, και ο καύσωνας απομακρύνεται, και η σκιά γίνεται θρόνος, στον οποίο εγκαθίσταται η ψυχή που έχει αρνηθεί την καθέδρα των λοιμών.

Τα όσα μας παρουσιάστηκαν μόλις τώρα μέσω της ανάγνωσης από τη φιλοσοφία του Άσματος των Ασμάτων, αφενός μας οδηγούν στην επιθυμία της θεωρίας των υπερκείμενων αγαθών, αφετέρου ενσταλάζουν λύπη στις ψυχές μας, προκαλώντας μας κατά κάποιον τρόπο απόγνωση ως προς την κατανόηση των ακατάληπτων. Διότι, πώς θα μπορούσε να μείνει κανείς αλύπητος, αναλογιζόμενος ότι η κεκαθαρμένη ψυχή, αν και έχει υψωθεί μέσα από τόσες αναβάσεις μέσω της αγάπης προς τη μέθεξη του αγαθού, φαίνεται, όπως λέει ο Απόστολος, να μην έχει κατακτήσει ακόμη το ζητούμενο; Καίτοι, βλέποντας εκείνες τις αναβάσεις που είχαν ήδη διανυθεί στους προηγούμενους λόγους, τη μακάριζα για την ανάβασή της: όταν αναγνώρισε το γλυκό μήλο ξεχωρίζοντάς το από την ακαρπία του δάσους, και θεώρησε τόσο επιθυμητή τη σκιά του, και αφού γλυκάθηκε από τον καρπό, βρέθηκε μέσα στα ταμιεία της ευφροσύνης (ονομάζει δε «οίνο» την ευφροσύνη, με τον οποίο ευφραίνεται η καρδιά όσων μετέχουν σε αυτήν)· και πώς, έχοντας ταχθεί στην αγάπη, στηρίζεται από τα μύρα, περιβαλλόμενη από τα μήλα· και πώς, αφού δέχθηκε κατάκαρδα το βέλος της αγάπης, γίνεται πάλι και η ίδια βέλος στα χέρια του τοξότη, κατευθυνόμενη προς τον σκοπό της αλήθειας μέσα στα χέρια του Δυνατού. Βλέποντας αυτά και τα παρόμοια, αναλογιζόμουν ότι εκείνη που υψώθηκε μέσα από τόσα, είχε πλέον κατακτήσει το ακρότατο όριο της μακαριότητας.

Εκτός από αυτά, περιγράφει με τον λόγο της τον οίκο της αρετής, του οποίου το υλικό για τη στέγη αποτελείται από κέδρο και κυπαρίσσι, ξύλα που δεν επιδέχονται σήψη και φθορά, μέσω των οποίων ερμηνεύει το μόνιμο και αμετάβλητο της σχέσης με το αγαθό. Επιπλέον, μέσω της σύγκρισης αναδεικνύεται η προς το καλύτερο μεταβολή της, και φαντάζει σαν κρίνο ανάμεσα σε αγκάθια. Και πάλι από εκείνη παρατηρείται η διαφορά του Νυμφίου σε σχέση με τους άλλους· διότι ονομάζεται μηλιά ανάμεσα σε ένα άκαρπο δάσος, η οποία ωραιοποιείται από το ωραίο χρώμα του καρπού της, κάτω από τη σκιά της οποίας εισήλθε και βρίσκεται πλέον στον οίκο του οίνου. Και στηρίζεται με μύρα και περιστοιχίζεται από τους καρπούς της μηλιάς, και αφού δέχθηκε το εκλεκτό βέλος στην καρδιά της, μέσα από αυτήν τη γλυκιά πληγή γίνεται πάλι και η ίδια βέλος στα χέρια του τοξότη, όπου το μεν αριστερό του χέρι κατευθύνει την αιχμή προς τον άνω σκοπό, ενώ το δεξί του τραβά το βέλος προς τον εαυτό του. Έπειτα από αυτά, σαν να έχει ήδη φτάσει στο τέλειο, καθοδηγεί με τον λόγο της και τις υπόλοιπες στην ίδια προθυμία, διεγείροντας τον ζήλο τους για την αγάπη μέσω κάποιου όρκου. Ποιος λοιπόν δεν θα έλεγε ότι η ψυχή που έχει υψωθεί σε τέτοιον βαθμό, έχει φτάσει στο ανώτατο όριο της τελειότητας;

Πρέπει δε μέσα από αυτά να δούμε ότι πρώτα η νύμφη καταγλυκαίνεται από τον καρπό του μήλου λέγοντας: «Και ο καρπός του είναι γλυκός στον λάρυγγά μου»· και τότε γίνεται και η ίδια καρπός ωραίος και γλυκύς, ο οποίος προσφέρεται στον γεωργό προς ευφροσύνη. Η δε λέξη «Καταβήτω» έχει ευκτική σημασία, καθώς εκφωνείται με παρόμοιο τρόπο με το «Αγιασθήτω το όνομά σου» και το «Γενηθήτω το θέλημά σου»· διότι, όπως εκεί ο σχηματισμός εκείνων των ρητών περιέχει την ευκτική έμφαση, έτσι και εδώ το «Καταβήτω» αποτελεί ευχή της νύμφης, η οποία επιδεικνύει στον Θεό την ευφορία των ακροδρύων της αρετής. Η δε κατάβαση υποδηλώνει το έργο της φιλανθρωπίας· διότι, επειδή δεν είναι δυνατόν με άλλον τρόπο να αναληφθούμε εμείς προς τον Ύψιστο, εάν δεν σκύψει προς τα χαμηλά ο Κύριος ο οποίος αναλαμβάνει τους πράους, για τον λόγο αυτό η ψυχή που ανέρχεται προς τα άνω, επικαλούμενη τη χειραγωγία από Εκείνον που βρίσκεται υπεράνω όλων, εύχεται να συγκαταβεί Εκείνος από το δικό Του μεγαλείο, ώστε να γίνει προσιτός σε όσους βρίσκονται κάτω.

Αφού λοιπόν εξετάσαμε αυτά με αυτόν τον τρόπο, θα πρέπει να εξετάσουμε και τη συγγένεια των προκειμένων ρητών με όσα έχουν ειπωθεί. Υπήρξε καιρός που η νύμφη ήταν μελανή, σκοτισμένη από τις αφώτιστες δοξασίες, διότι την είχε παραβλέψει ο ήλιος, ο οποίος μέσω των πειρασμών κατακαίει τον άρριζο σπόρο πάνω στις πέτρες· όταν, αφού νικήθηκε από εκείνους που την πολέμησαν, δεν φύλαξε τον δικό της αμπελώνα· όταν, αγνοώντας τον εαυτό της, ποίμαινε τα κοπάδια των εριφίων αντί των προβάτων. Αλλά, επειδή, αφού απέκοψε τον εαυτό της από τη συμφυΐα με το κακό, πόθησε μέσω εκείνου του μυστικού φιλήματος να πλησιάσει το στόμα της στην πηγή του φωτός, τότε γίνεται ωραία, καθώς περιλάμφθηκε από το φως της αλήθειας και απέπλυνε το μαύρο της άγνοιας με το ύδωρ. Έπειτα, παρομοιάζεται με ίππο για τη γρηγοράδα της και με περιστερά για την ταχύτητα της πτήσης της. Μέσω αυτών, αφού διέτρεξε ως ίππος και πέταξε ως περιστερά πάνω από καθετί που μπορεί να γίνει αντιληπτό και ορατό, προηγουμένως μεν επαναπαύεται με επιθυμία στη σκιά του μήλου, ονομάζοντας «μήλο» αντί για «νεφέλη» αυτό που την επισκιάζει, τώρα πλέον όμως περιβάλλεται από τη θεία νύχτα, κατά την οποία ο νυμφίος παρίσταται μεν, δεν φαίνεται δε. Διότι πώς θα μπορούσε να φανεί μέσα στη νύχτα αυτό που δεν είναι ορατό; Αλλά δίνει μεν στην ψυχή κάποια αίσθηση της παρουσίας του, διαφεύγει δε από τη σαφή κατανόηση, καθώς εγκρύπτεται στο αόρατο της φύσεώς του. Ποια είναι, λοιπόν, η μυσταγωγία που συντελείται στην ψυχή μέσω αυτής της νύχτας;

Εκείνη δε λέει προς τον Χριστό: «Ιδού, είσαι ωραίος· όπως το μήλο ανάμεσα στα δέντρα του δάσους, έτσι είναι ο αγαπημένος μου». Διότι, όπως ακριβώς, αγαπητοί, στο μήλο υπάρχει ευωδία περισσότερη από κάθε άλλο καρποφόρο δέντρο, έτσι και ο Χριστός ανάμεσα σε όλους τους προφήτες, καρφωμένος πάνω στο ξύλο, πρόσφερε την ευωδία του σαν μήλο. «Ο αγαπημένος μου αποκρίνεται και μου λέει: Έλα, πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου». Δικαίως λοιπόν την ονομάζει περιστερά, καθώς τρέπεται προς την πραότητα. «Κοντά στο προτείχισμα» την προσκαλεί. Και το προτείχισμα είναι η προστασία των τειχών. Έλα, λέει, κοντά στην ασφάλεια και τη δικαιοσύνη του προτειχίσματος, για να γίνεις μέτοχος των δικαίων. «Δείξε μου την όψη σου και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου· διότι η φωνή σου είναι γλυκιά και η όψη σου ωραία». Διότι, όταν εισακουστεί η ψυχή, ή μάλλον η συναγωγή, και ομολογήσει τον Χριστό με αλήθεια, η φωνή είναι γλυκιά, χαροποιά η όψη της πίστεως, και με παρρησία αποκρίνεται και λέει: Διότι θέλω να σου φανερώσω μυστικώς ένα μυστήριο από τώρα, για όλα όσα εξήγησε συγκεκαλυμμένα ότι πρόκειται να βλαστήσουν για εμάς στο μέλλον.

Διότι, αφού έλαβε ο Κύριος άρτο, είπε: Αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο κλάται για εσάς προς άφεση των αμαρτιών. Αφού ανέβηκε σε αυτό το ικρίωμα του σταυρού ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, και άπλωσε τα χέρια του, και εξεδίωξε τις δυνάμεις που πετούσαν στον αέρα, προετοίμαζε για εμάς ανεμπόδιστη την πορεία προς τον ουρανό, και ανύψωνε για εμάς την πίστη ως μεγάλη κλίμακα από τη γη προς τον ουρανό. Και το παράδοξο, εάν το ακούσετε, αγαπητοί, είναι ότι στήθηκε το δέντρο του σταυρού και απλώθηκε πάνω του η αληθινή άμπελος, η οποία λέει: Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή. Και έγινε για μεν τον διάβολο αναδενδράδα θανατηφόρα, για εμάς δε αναδενδράδα ζωηφόρα, η οποία αναχαιτίζει τον καύσωνα των αμαρτιών μας και μας δωρίζει σκιά αναπαύσεως. Εκείνος που κάθεται κάτω από τη σκιά του λέει αυτό που ειπώθηκε από τον Σολομώντα: Στη σκιά του επιθύμησα και κάθισα, και ο καρπός του είναι γλυκός στον φάρυγγά μου. Έχοντας λάβει θάρρος κάτω από αυτήν τη σκιά, ο μακάριος Δαβίδ έλεγε: Και στη σκιά των πτερύγων σου θα ελπίσω.

Και ας μην νομίζει κανείς ότι, ενώ ο οικοδεσπότης έχει στον δικό του παράδεισο διάφορα δέντρα, δηλαδή φοίνικες, μηλιές και ελιές, ο Κύριος στον δικό του παράδεισο της Εκκλησίας δεν έχει διάφορα στελέχη των πατέρων, όπου το καθένα, σύμφωνα με τη δική του αγαθότητα, προσφέρει από τα βάθη της καρδιάς τους καρπούς των λόγων για την απόλαυση όσων εισέρχονται. Διότι κάποιος από αυτούς είναι σαν την ευθαλή ελιά, κατάκομος από τα φύλλα της πίστεως και κατάκαρπος από τα έργα της ευλαβείας· άλλος πάλι είναι σαν τον φοίνικα, στεφανωμένος με τα βάγια της νίκης κατά του διαβόλου, προσφέροντας τον γλυκύτατο καρπό της αγαθοεργίας στους φτωχούς· για τον οποίο λέει η Γραφή: «Ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα». Κάποιος άλλος είναι σαν τη μηλιά, παρέχοντας δύο τέρψεις στους ανθρώπους, εννοώ την ευωδία στην όσφρηση και τη γλυκύτητα στον φάρυγγα· και εγκωμιάζοντας έναν τέτοιον η νύμφη Εκκλησία στο Άσμα Ασμάτων, τι λέει; «Όπως η μηλιά ανάμεσα στα δέντρα του δάσους, έτσι είναι ο αγαπημένος μου ανάμεσα στους υιούς του Ισραήλ». Και προσθέτει: «Στη σκιά του επιθύμησα και κάθισα, και ο καρπός του είναι γλυκός στον λάρυγγα». Τι να κάνω όμως εγώ, αγαπητοί, που διαθέτω λιγοστό φύλλωμα λογίων και καρπών, και ούτε όσους υποφέρουν από τον καύσωνα έχω τη δύναμη να δροσίσω, ούτε όσους πεινούν μπορώ να θρέψω με τους καρπούς των λόγων;

Διότι, όπως ακριβώς αυτός ο ολόλαμπρος και αείφωτος ήλιος, όταν κρύβεται για λίγο από το σώμα της σελήνης, φαίνεται μεν κατά κάποιον τρόπο να εκλείπει, να καλύπτεται από το σκοτάδι και να αντικαθιστά τη λάμψη του με το σκότος, όμως ο ίδιος δεν στερείται το δικό του φως —αλλά έχει μέσα του αέναη πηγή φωτός που αναβλύζει, ή μάλλον ο ίδιος αποτελεί ανεξάντλητη πηγή φωτός, όπως ακριβώς όρισε ο Θεός που τον δημιούργησε—, έτσι κι εσύ, η αέναη πηγή του αληθινού φωτός, ο αδαπάνητος θησαυρός της αυτοζωής, η άφθονη ανάβλυση της ευλογίας, η αιτία και πρόξενος όλων των αγαθών για εμάς, αν και για κάποιο χρονικό διάστημα καλύπτεσαι σωματικά από τον θάνατο, εντούτοις αναβλύζεις για εμάς νάματα άπειρου φωτός, αθάνατης ζωής και της όντως μακαριότητας, νάματα ανελλιπή, καθαρά και αδαπάνητα, ποταμούς χάριτος, πηγές ιαμάτων, αέναη ευλογία. Διότι εσύ είσαι όπως η μηλιά ανάμεσα στα δέντρα του δάσους και ο καρπός σου είναι γλυκασμός στον λάρυγγα των πιστών. Επομένως, δεν θα ονομάσουμε θάνατο την ιερή σου μετάσταση, αλλά είναι πιο ταιριαστό να την αποκαλέσουμε κοίμηση ή εκδημία ή ενδημία.

Εγώ είμαι το άνθος του πεδίου και το κρίνο των κοιλάδων. Ο νυμφίος. Το κείμενο. Σαν το κρίνο ανάμεσα στα αγκάθια, έτσι είναι η αδελφή μου ανάμεσα στις θυγατέρες. Η νύμφη. Το κείμενο. Σαν τη μηλιά ανάμεσα στα δέντρα του δάσους, έτσι είναι ο αγαπημένος μου ανάμεσα στους υιούς.

Υπό τη σκιά του επιθύμησα και κάθισα και ο καρπός του είναι γλυκός στον λάρυγγά μου. Εισαγάγετέ με στον οίκο του οίνου, τάξτε πάνω μου την αγάπη, στηρίξτε με με μύρα, περιβάλετέ με με μήλα, διότι εγώ είμαι πληγωμένη από την αγάπη.

Εσύ όμως, αδελφιδέ μου, «όπως η μηλιά ανάμεσα στα δέντρα του δάσους, έτσι βρίσκεσαι ανάμεσα στους υιούς» του ιουδαϊκού λαού, στη σκιά του σταυρού σου «επιθύμησα και κάθισα»· «και ο καρπός του», δηλαδή αυτός που κρεμάστηκε πάνω του εκουσίως, είναι «γλυκός στον λάρυγγά μου». «Το αριστερό του χέρι είναι κάτω από το κεφάλι μου και το δεξί του θα με αγκαλιάσει»· «στο κρεβάτι μου, μέσα στη νύχτα» των παθών. «Αναζήτησα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου, τον αναζήτησα και δεν τον βρήκα». Διότι δεν συνηθίζεται να αναζητείται και να βρίσκεται κανείς στο κρεβάτι των παθών μέσα στη νύχτα. «Τον κάλεσα και δεν με εισάκουσε». Διότι φώναξαν δυνατά οι εμπαθείς και δεν υπήρχε κάποιος για να τους εισακούσει. «Δείξε μου την όψη σου», τη σωτήρια σάρκωση, όπως στον Μωυσή που έλεγε: «εάν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, φανέρωσέ μου τον εαυτό σου, ώστε να σε δω συνειδητά» «και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου», τη βασιλεία σου, να κηρύττει ότι η φωνή σου είναι γλυκύτατη, καθώς αποκαλύπτει τις εντολές του Πατέρα σου. «Και η όψη σου είναι ωραία», ξεπερνώντας κάθε ομορφιά των υιών των ανθρώπων. «Θα σηκωθώ, λοιπόν,» από τη δειλία και τους δαίμονες και την τυραννία των παθών «και θα περιέλθω την πόλη, στις πλατείες και στις αγορές, και θα αναζητήσω αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου». Και πράγματι, τον αναζήτησα εγώ, η Μαρία η Μαγδαληνή, μαζί με τις υπόλοιπες γυναίκες, και δεν τον βρήκα στον τάφο. «Με βρήκαν οι φύλακες, αυτοί που περιπολούν στην πόλη» και οι στρατιώτες στον τάφο. «

Φθάνοντας λοιπόν, αδελφοί, όπως έχει ειπωθεί, μέχρι αυτόν τον φοίνικα, ας καθίσουμε στη σκιά του να αναπαυθούμε και ας φροντίσουμε να γευτούμε τον γλυκό του καρπό· «Στη σκιά του», λέει, «επιθύμησα και κάθισα, και ο καρπός του είναι γλυκός στον λάρυγγά μου». Ας αποφύγουμε, αδελφοί, τον ολέθριο καύσωνα των παθών· ας αποφύγουμε τους ιδρώτες των κακών πράξεων· ας αποφύγουμε την καυστική αμαρτία που προξενεί το αιώνιο πυρ· ας προστρέξουμε διά της μετανοίας στη σκιά αυτού του φοίνικα· ας προσέλθουμε στον αμπελώνα της σωτήριας μετανοίας, για να λάβουμε το δηνάριο που έχει πολλάκις αναφερθεί· ας προσέλθουμε στη σκιά της ψυχικής ανάπαυσης. Διότι αυτό κάνουν και οι θεριστές καθώς και οι αμπελουργοί, και γενικά κάθε εργάτης που έχει καταϊδρώσει ξεφεύγει από το καύμα, και προστρέχοντας στο φυτό που βρίσκεται μπροστά του, αποκρούει τον καύσωνα μέσω της σκιάς του.

Ελάτε λοιπόν, αγαπητοί και φιλέορτοι, ελάτε να ξεφύγουμε από τον ολέθριο καύσωνα των παθών και, αφού φτάσουμε γρήγορα στον σκιερό τόπο της σεπτής τριδενδρίας, ας τον απολαύσουμε με χαρά, ή μάλλον μαζί με τη σκιά, αφού γευθούμε τον γλυκό καρπό, ας γλυκαθούμε με τρόπο ένθεο: «Στη σκιά του», λέει, «επιθύμησα και κάθισα, και ο καρπός του είναι γλυκύς στον λάρυγγά μου». Αυτό λοιπόν το τρισμακάριο και σεβάσμιο ξύλο προείδε φυτεμένο ο θείος Δαβίδ. Διότι το είδε φυτεμένο εκεί όπου βρίσκονται οι διέξοδοι των υδάτων των οικτιρμών του Θεού, μέσα από τις οποίες ποτίστηκαν τα πληρώματα της γης, και τον καρπό του τον έδωσε στον καιρό του, δηλαδή τον Σωτήρα Χριστό, κατά τον καιρό της σταυρώσεως, και το φύλλο του, που είναι το θείο έλεος το οποίο επισκιάζει τα πλήθη των πιστών, ποτέ δεν μαραίνεται, και όλα όσα θέλησε να κάνει ο φυτουργός του, τα κατευόδωσε.

Το τι είδους λόγια απευθύνει προς τον νυμφίο Χριστό η ψυχή που αξιώθηκε να νυμφευθεί μαζί Του, ας υπενθυμίσουμε μερικά από αυτά στον λόγο μας αντλώντας από το Άσμα Ασμάτων· διότι, αν και αυτά εκλαμβάνονται καθολικά ότι αναφέρονται στη νύμφη Εκκλησία, εντούτοις δεν είναι καθόλου παράλογο να τα εκφωνεί και κάθε δίκαιη ψυχή που έχει νυμφευθεί τον Χριστό. «Ας με φιλήσει», λέει, «με τα φιλιά του στόματός του, διότι η οσμή των μύρων σου είναι ανώτερη από όλα τα αρώματα, το όνομά σου είναι σαν μύρο που ξεχύνεται. Και για τον λόγο αυτόν οι νεάνιδες σε αγάπησαν, τρέχοντας προς την οσμή των μύρων σου. Εισήγαγέ με, ω βασιλιά, στο ταμείο σου, για να αγαλλιάσουμε και να ευφρανθούμε σε σένα, διότι η ευθύτητα σε αγάπησε». «Ανάγγειλέ μου, εσύ που αγάπησε η ψυχή μου, πού ποιμαίνεις, πού αναπαύεσαι το μεσημέρι». «Εγώ είμαι άνθος της πεδιάδας και κρίνο των κοιλάδων. Όπως η μηλιά ανάμεσα στα δέντρα του δάσους, έτσι είναι ο αγαπημένος μου ανάμεσα στους υιούς· στη σκιά του επιθύμησα και κάθισα, και ο καρπός του είναι γλυκός στον ουρανίσκο μου». «Εγώ ανήκω στον αγαπημένο μου, και ο αγαπημένος μου σε εμένα». «Το αριστερό του χέρι βρίσκεται στο κεφάλι μου, και το δεξί του θα με αγκαλιάσει». «Στην κλίνη μου μέσα στις νύχτες ζήτησα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου, τον ζήτησα και δεν τον βρήκα, τον κάλεσα και δεν μου αποκρίθηκε». «Δείξε μου το πρόσωπό σου και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου, διότι η φωνή σου είναι γλυκιά, και το πρόσωπό σου ωραίο». «

Ακόμη, λοιπόν, οι μεν άλλες, πιθανόν έχοντας εξαναγκαστεί από μύριες ανάγκες, φόρεσαν το σχήμα της μοναχικής πολιτείας και σαν από κάποιο κεντρί υποτάχθηκαν στον ζυγό παρά τη θέλησή τους. Όμως το ακούσιο δεν είναι ούτε αξιόπιστο ούτε μόνιμο. Για εκείνην, όμως, και τούτο μαζί με τα άλλα αποτελεί αιτία θαυμασμού: ότι, χωρίς να καταδιώκεται από κανένα δεινό, μη έχοντας τίποτε να την εξαναγκάζει παρά μόνο τον έρωτα του Χριστού, έτρεξε προς την οσμή των μύρων Του, και επιθύμησε και κάθισε στη σκιά Του. Και βέβαια, αν θαυμάζουμε εκείνες που ανατράφηκαν σε φτωχικό βίο όταν επιλέγουν αυτή τη σκληρή και ταλαίπωρη πορεία ζωής, πόσο περισσότερο θαυμασμό οφείλουμε στη δέσποινα, η οποία, αν και γεννήθηκε μέσα στην τρυφηλότητα και ευτύχησε να έχει ακόμη πιο τρυφηλή διαβίωση και ανατροφή, επέλεξε αντί αυτών έναν βίο κατάπικρο και γεμάτο κόπους, αντιτάσσοντας τα τρίχινα ενδύματα στα μαλακά, τα μαύρα και πένθιμα στα υπέρλαμπρα στολίσματα, την ολιγοφαγία και την ασιτία στην πλούσια διατροφή, και, με δυο λόγια, βάδισε σκληρούς δρόμους για χάρη των λόγων του Κυρίου.