Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 2:6

Με τη λέξη «οφθαλμούς» εννοεί αυτούς του νου και της καρδιάς· και με το «της περιστεράς» υποδηλώνει τους διορατικούς, επειδή εκλαμβάνεται και ως το Άγιο Πνεύμα. Λέγει λοιπόν ότι η νύμφη δέχθηκε νου που βλέπει μόνο τον Θεό. Οφθαλμοί είναι επίσης οι άκακοι και οξυδερκείς διδάσκαλοι της Εκκλησίας. <Εγώ άνθος του πεδίου, κρίνο των κοιλάδων.> Καθώς η νύμφη δέχθηκε την άνωθεν βροχή και γέννησε την αρετή, παρομοιάζει τον εαυτό της με άνθος του πεδίου· δείχνει δε πόσο ωφέλησε η έλευση του Χριστού, εφόσον ακόμη και τις κοιλάδες που ήταν ακατάλληλες για κάθε σπορά, τις ανέδειξε γεμάτες από τέτοια άνθη. Διότι ονομάζει κοιλάδα εκείνη που έχει εκσκαφθεί από τους δαίμονες που κατοικούσαν παλαιότερα σε αυτήν. <Στοιβάξτε με με μήλα.> Ασφαλίστε με με τους ευαγγελικούς λόγους· διότι αυτοί μας αναδίδουν την ευωδία του Χριστού. Είθε να συνταχθώ, λέγει, κι εγώ με τους αγίους του· διότι, όπως ο ίδιος είναι μήλο, έτσι και οι σύσσωμοι και συμμέτοχοί του είναι μήλα. <Το αριστερό του, κ.τ.λ.> Αριστερό είναι ο νόμος, δεξί το Ευαγγέλιο. Ή επίσης αριστερό είναι ο παρών βίος και δεξί ο μέλλων, η οποία δεξιά θα με περιβάλλει, όταν πει σε όσους είναι εκ δεξιών του: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου.» Λέγει δε και αλλού: «Μήκος βίου και έτη ζωής, στο δεξί της σοφίας· ενώ στο αριστερό, πλούτος και δόξα.» Δεξιά της λοιπόν είναι η γνώση των θείων, από την οποία προέρχεται η αιώνια ζωή· αριστερά δε η γνώση των ανθρωπίνων, από τα οποία προέρχονται ο πλούτος και η δόξα.

Λέει, λοιπόν, ότι: «Ο νους μου ξεπερνά τα ανθρώπινα, και η θεία γνώση θα με σκεπάσει». Διότι έχει ειπωθεί πάλι: «Τίμησέ την, για να σε αγκαλιάσει». Δείχνει, λοιπόν, ότι ο ίδιος είναι και νυμφίος και τοξότης μας, ενώ η καθαρμένη ψυχή είναι νύμφη και βέλος. Ως βέλος, λοιπόν, την κατευθύνει προς τον αγαθό σκοπό. Ως νύμφη, την προσλαμβάνει σε κοινωνία της άφθαρτης αιωνιότητας, χαρίζοντας μακρότητα βίου και έτη ζωής μέσω της δεξιάς του χειρός· ενώ μέσω της αριστερής, τον πλούτο των αιώνιων αγαθών και τη δόξα του Θεού, της οποίας όσοι ζητούν τη δόξα του κόσμου γίνονται αμέτοχοι. Γι' αυτό λέει ότι: «Το αριστερό του χέρι είναι πάνω στο κεφάλι μου», μέσω του οποίου το βέλος κατευθύνεται προς τον σκοπό. Ενώ το δεξί του χέρι, αφού με έπιασε και με τράβηξε προς τον εαυτό του, με κάνει ανάλαφρη για την ανοδική πορεία, ώστε αποστελλόμενη εκεί και μη αποχωριζόμενη τον τοξότη, να αναπαύομαι περισσότερο.

Έπειτα στρέφει τον λόγο προς τις θυγατέρες της άνω Ιερουσαλήμ. Και ο λόγος αυτός είναι μια παράκληση που προσφέρεται με όρκο, ώστε να πλεονάζει και να αυξάνεται διαρκώς η αγάπη, μέχρις ότου κάνει ενεργό το θέλημά Του, Εκείνος που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας. Με το αριστερό χέρι, όπως φαίνεται, υπονοεί τα αγαθά του παρόντος βίου, των οποίων την απόλαυση ήδη έχει, ενώ με το δεξί, την προσδοκία των μελλοντικών αγαθών που εμπεριέχονται στις επαγγελίες. Των οποίων η χρήση, όπως ειπώθηκε, αναφέρει ότι εναπόκειται στις επαγγελίες και τις ελπίδες. Εύστοχο είναι και το ότι αναφέρει πως με το δεξί χέρι αγκαλιάζεται, ενώ στο αριστερό αναπαύεται το κεφάλι. Διότι τα πράγματα του παρόντος βίου, ακόμη και αν θεωρούνται πολύ χρήσιμα και περίβλεπτα, πρέπει να υποτάσσονται στην κεφαλή της τέλειας ψυχής, παρέχοντας στο σώμα μόνο την αναγκαία χρήση, όπως το προσκεφάλαιο στο κεφάλι.

Εισαγάγετέ με στον οίκο του οίνου, τάξτε επάνω μου την αγάπη. Στηρίξτε με με μύρα, σωρεύστε γύρω μου μήλα, διότι εγώ είμαι πληγωμένη από την αγάπη. Το αριστερό του χέρι βρίσκεται κάτω από την κεφαλή μου και το δεξί του θα με αγκαλιάσει.

Αλλά επειδή, μέσω της επιθαλάμιας μεταφοράς, οι εκφάνσεις των θεωρημάτων προάγονται με λογική ακολουθία, δεν παρουσίασε την αιχμή του βέλους να στηρίζεται από το αριστερό χέρι, ούτε το δεξί χέρι να συγκρατεί το άλλο μέρος, έτσι ώστε η ψυχή να καταστεί βέλος στο χέρι του Δυνατού, που κατευθύνεται προς τον άνω σκοπό. Αντιθέτως, παρουσίασε το μεν αριστερό χέρι, αντί να στηρίζει την αιχμή του βέλους, να τοποθετείται κάτω από το κεφάλι, και το υπόλοιπο να περιβάλλεται από το δεξί, ώστε, όπως νομίζω, να μπορέσει ο λόγος να φιλοσοφήσει ταυτόχρονα μέσω αυτών των διπλών αινιγμάτων τα περί της θείας αναβάσεως, δείχνοντας ότι ο Ίδιος είναι για εμάς και Νυμφίος και Τοξότης, χρησιμοποιώντας την κεκαθαρμένη ψυχή και ως νύμφη και ως βέλος. Ως βέλος την κατευθύνει προς τον αγαθό σκοπό, και ως νύμφη την αναλαμβάνει σε κοινωνία με την άφθαρτη αϊδιότητα, χαρίζοντας της μακρότητα βίου και έτη ζωής μέσω της δεξιάς χειρός, και μέσω της αριστερής τον πλούτο των αιώνιων αγαθών και τη δόξα του Θεού, της οποίας καθίστανται αμέτοχοι όσοι επιζητούν τη δόξα του κόσμου. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Το αριστερό του χέρι κάτω από το κεφάλι μου», μέσω του οποίου το βέλος κατευθύνεται προς τον σκοπό, ενώ η δεξιά του, αφού με περιέβαλε και με είλκυσε προς τον εαυτό της, με καθιστά ανάλαφρη για την προς τα άνω πορεία, έτσι ώστε, ενώ εκτοξεύομαι εκεί, να μην αποχωρίζομαι από τον Τοξότη, αλλά ταυτόχρονα και να φέρομαι μέσω της βολής και να αναπαύομαι στα χέρια του Τοξότη.

Εκτός από αυτά, περιγράφει με τον λόγο της τον οίκο της αρετής, του οποίου το υλικό για τη στέγη αποτελείται από κέδρο και κυπαρίσσι, ξύλα που δεν επιδέχονται σήψη και φθορά, μέσω των οποίων ερμηνεύει το μόνιμο και αμετάβλητο της σχέσης με το αγαθό. Επιπλέον, μέσω της σύγκρισης αναδεικνύεται η προς το καλύτερο μεταβολή της, και φαντάζει σαν κρίνο ανάμεσα σε αγκάθια. Και πάλι από εκείνη παρατηρείται η διαφορά του Νυμφίου σε σχέση με τους άλλους· διότι ονομάζεται μηλιά ανάμεσα σε ένα άκαρπο δάσος, η οποία ωραιοποιείται από το ωραίο χρώμα του καρπού της, κάτω από τη σκιά της οποίας εισήλθε και βρίσκεται πλέον στον οίκο του οίνου. Και στηρίζεται με μύρα και περιστοιχίζεται από τους καρπούς της μηλιάς, και αφού δέχθηκε το εκλεκτό βέλος στην καρδιά της, μέσα από αυτήν τη γλυκιά πληγή γίνεται πάλι και η ίδια βέλος στα χέρια του τοξότη, όπου το μεν αριστερό του χέρι κατευθύνει την αιχμή προς τον άνω σκοπό, ενώ το δεξί του τραβά το βέλος προς τον εαυτό του. Έπειτα από αυτά, σαν να έχει ήδη φτάσει στο τέλειο, καθοδηγεί με τον λόγο της και τις υπόλοιπες στην ίδια προθυμία, διεγείροντας τον ζήλο τους για την αγάπη μέσω κάποιου όρκου. Ποιος λοιπόν δεν θα έλεγε ότι η ψυχή που έχει υψωθεί σε τέτοιον βαθμό, έχει φτάσει στο ανώτατο όριο της τελειότητας;

Το αριστερό του χέρι βρίσκεται κάτω από το κεφάλι μου, και το δεξί του με αγκαλιάζει. Σας ορκίζω, κόρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις και στην ισχύ του αγρού, να μην ξυπνήσετε και να μην ξεσηκώσετε την αγάπη, μέχρις ότου η ίδια το θελήσει. Η φωνή του αγαπημένου μου.

Εσύ όμως, αδελφιδέ μου, «όπως η μηλιά ανάμεσα στα δέντρα του δάσους, έτσι βρίσκεσαι ανάμεσα στους υιούς» του ιουδαϊκού λαού, στη σκιά του σταυρού σου «επιθύμησα και κάθισα»· «και ο καρπός του», δηλαδή αυτός που κρεμάστηκε πάνω του εκουσίως, είναι «γλυκός στον λάρυγγά μου». «Το αριστερό του χέρι είναι κάτω από το κεφάλι μου και το δεξί του θα με αγκαλιάσει»· «στο κρεβάτι μου, μέσα στη νύχτα» των παθών. «Αναζήτησα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου, τον αναζήτησα και δεν τον βρήκα». Διότι δεν συνηθίζεται να αναζητείται και να βρίσκεται κανείς στο κρεβάτι των παθών μέσα στη νύχτα. «Τον κάλεσα και δεν με εισάκουσε». Διότι φώναξαν δυνατά οι εμπαθείς και δεν υπήρχε κάποιος για να τους εισακούσει. «Δείξε μου την όψη σου», τη σωτήρια σάρκωση, όπως στον Μωυσή που έλεγε: «εάν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, φανέρωσέ μου τον εαυτό σου, ώστε να σε δω συνειδητά» «και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου», τη βασιλεία σου, να κηρύττει ότι η φωνή σου είναι γλυκύτατη, καθώς αποκαλύπτει τις εντολές του Πατέρα σου. «Και η όψη σου είναι ωραία», ξεπερνώντας κάθε ομορφιά των υιών των ανθρώπων. «Θα σηκωθώ, λοιπόν,» από τη δειλία και τους δαίμονες και την τυραννία των παθών «και θα περιέλθω την πόλη, στις πλατείες και στις αγορές, και θα αναζητήσω αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου». Και πράγματι, τον αναζήτησα εγώ, η Μαρία η Μαγδαληνή, μαζί με τις υπόλοιπες γυναίκες, και δεν τον βρήκα στον τάφο. «Με βρήκαν οι φύλακες, αυτοί που περιπολούν στην πόλη» και οι στρατιώτες στον τάφο. «

Το τι είδους λόγια απευθύνει προς τον νυμφίο Χριστό η ψυχή που αξιώθηκε να νυμφευθεί μαζί Του, ας υπενθυμίσουμε μερικά από αυτά στον λόγο μας αντλώντας από το Άσμα Ασμάτων· διότι, αν και αυτά εκλαμβάνονται καθολικά ότι αναφέρονται στη νύμφη Εκκλησία, εντούτοις δεν είναι καθόλου παράλογο να τα εκφωνεί και κάθε δίκαιη ψυχή που έχει νυμφευθεί τον Χριστό. «Ας με φιλήσει», λέει, «με τα φιλιά του στόματός του, διότι η οσμή των μύρων σου είναι ανώτερη από όλα τα αρώματα, το όνομά σου είναι σαν μύρο που ξεχύνεται. Και για τον λόγο αυτόν οι νεάνιδες σε αγάπησαν, τρέχοντας προς την οσμή των μύρων σου. Εισήγαγέ με, ω βασιλιά, στο ταμείο σου, για να αγαλλιάσουμε και να ευφρανθούμε σε σένα, διότι η ευθύτητα σε αγάπησε». «Ανάγγειλέ μου, εσύ που αγάπησε η ψυχή μου, πού ποιμαίνεις, πού αναπαύεσαι το μεσημέρι». «Εγώ είμαι άνθος της πεδιάδας και κρίνο των κοιλάδων. Όπως η μηλιά ανάμεσα στα δέντρα του δάσους, έτσι είναι ο αγαπημένος μου ανάμεσα στους υιούς· στη σκιά του επιθύμησα και κάθισα, και ο καρπός του είναι γλυκός στον ουρανίσκο μου». «Εγώ ανήκω στον αγαπημένο μου, και ο αγαπημένος μου σε εμένα». «Το αριστερό του χέρι βρίσκεται στο κεφάλι μου, και το δεξί του θα με αγκαλιάσει». «Στην κλίνη μου μέσα στις νύχτες ζήτησα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου, τον ζήτησα και δεν τον βρήκα, τον κάλεσα και δεν μου αποκρίθηκε». «Δείξε μου το πρόσωπό σου και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου, διότι η φωνή σου είναι γλυκιά, και το πρόσωπό σου ωραίο». «