Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 2:7

Και για τον λόγο αυτόν, «Σας όρκισα, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις και στις ισχύες του αγρού, να μην ξυπνήσετε και να μην διεγείρετε την αγάπη, έως ότου η ίδια το θελήσει.» Σας ορκίζω, ω πατέρες, όχι στις δυνάμεις του αγρού, διότι δεν επιτρέπεται, αλλά στις δυνάμεις του παραδείσου, ώστε, αποβλέποντας σε εκείνον, όπως τον Αδάμ, έτσι να δεχθείτε και εμένα.

Έπειτα στρέφει τον λόγο προς τις θυγατέρες της άνω Ιερουσαλήμ. Και ο λόγος αυτός είναι μια παράκληση που προσφέρεται με όρκο, ώστε να πλεονάζει και να αυξάνεται διαρκώς η αγάπη, μέχρις ότου κάνει ενεργό το θέλημά Του, Εκείνος που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας. Με το αριστερό χέρι, όπως φαίνεται, υπονοεί τα αγαθά του παρόντος βίου, των οποίων την απόλαυση ήδη έχει, ενώ με το δεξί, την προσδοκία των μελλοντικών αγαθών που εμπεριέχονται στις επαγγελίες. Των οποίων η χρήση, όπως ειπώθηκε, αναφέρει ότι εναπόκειται στις επαγγελίες και τις ελπίδες. Εύστοχο είναι και το ότι αναφέρει πως με το δεξί χέρι αγκαλιάζεται, ενώ στο αριστερό αναπαύεται το κεφάλι. Διότι τα πράγματα του παρόντος βίου, ακόμη και αν θεωρούνται πολύ χρήσιμα και περίβλεπτα, πρέπει να υποτάσσονται στην κεφαλή της τέλειας ψυχής, παρέχοντας στο σώμα μόνο την αναγκαία χρήση, όπως το προσκεφάλαιο στο κεφάλι.

Και είμαι δυσώδης από την αγριότητα, αλλά εσύ παιδαγώγησέ με, και με την ευωδία σου στήριξέ με. Διότι έχω πληγωθεί από την αγάπη, και γι' αυτό [λέγω]: «Σας εξόρκισα, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις και στις ισχύες του αγρού, να μην ξυπνήσετε και να μην διεγείρετε την αγάπη, έως ότου η ίδια το θελήσει». Σας ορκίζω, ω πατέρες, όχι στο όνομα των δυνάμεων (διότι δεν επιτρέπεται), αλλά στις δυνάμεις του παραδείσου, ώστε αποβλέποντας σε εκείνον, όπως στον Αδάμ, έτσι να με αποδεχθείτε· διότι και εκεί δεν υπάρχει περιτομή, τώρα όμως μαζί με τον Αδάμ με ανακαινίζετε.

Σας εξόρκισα, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις και στις ισχύες του αγρού, να μην ξυπνήσετε και να μην εξεγείρετε την αγάπη, έως ότου η ίδια το θελήσει. Λένε ότι εκείνοι που καθαρίζουν έντεχνα τον χρυσό, εάν αμαυρωθεί η ομορφιά της λάμψης του εξαιτίας κάποιας πιο ρυπαρής ύλης που αναμείχθηκε κακόβουλα, θεραπεύουν το κακό χρώμα με τη χώνευση μέσω της φωτιάς, και το επαναλαμβάνουν αυτό συχνά και σε κάθε χώνευση εξετάζουν πόσο, σε σχέση με την προηγούμενη φορά, ο χρυσός απέκτησε καλύτερο χρώμα στη συνέχεια, και δεν σταματούν να καθαρίζουν την ύλη με τη φωτιά, μέχρις ότου η ίδια η όψη του χρυσού μαρτυρήσει από μόνη της την καθαρότητα και το ανόθευτο. Για ποιον λόγο όμως, καθώς προσεγγίζουμε την παρούσα πνευματική θεωρία των αναγνωσμάτων, αναφέραμε αυτά τα πράγματα, θα σας γίνει φανερό από το ίδιο το νόημα των γεγραμμένων. Η ανθρώπινη φύση ήταν αρχικά ολόχρυση και έλαμπε χάρη στην ομοιότητά της προς το ακήρατο Αγαθό, αλλά έπειτα απέκτησε κακό χρώμα και έγινε μαύρη λόγω της ανάμειξής της με την κακία, όπως ακούσαμε από τη νύμφη στα πρώτα μέρη του Άσματος, ότι τη μαύρισε η αμέλεια ως προς τη φύλαξη του αμπελώνα. Θεραπεύοντας λοιπόν αυτή τη δυσμορφία ο Θεός, που δημιουργεί τα πάντα με σοφία, δεν επινοεί πάνω της κάποια καινούργια ομορφιά η οποία δεν υπήρχε προηγουμένως, αλλά την επαναφέρει στην πρώτη της χάρη, αναχωνεύοντας προς το ακήρατο, μέσω του καθαρισμού στη φωτιά, εκείνην που είχε μαυρίσει από το κακό.

Έπειτα στρέφει τον λόγο προς τις θυγατέρες της άνω Ιερουσαλήμ. Ο δε λόγος αυτός είναι μια παράκληση που απευθύνεται με όρκο, με σκοπό να πλεονάζουν και να αυξάνουν πάντοτε την αγάπη, μέχρις ότου κάνει ενεργό το θέλημά Του Εκείνος που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας. Και ο λόγος που διατύπωσε είναι αυτός: «Σας όρκισα, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις και στις ισχύες του αγρού, να εγείρετε και να εξεγείρετε την αγάπη, έως ότου το θελήσει». Ο όρκος είναι λόγος που βεβαιώνει από μόνος του την αλήθεια. Διπλή δε είναι η ενέργεια του όρκου· διότι ή κάποιος βεβαιώνει ο ίδιος την αλήθεια σε αυτόν που ακούει, ή επιβάλλει σε άλλους, μέσω της ορκωμοσίας, την ανάγκη να μην παραβούν καθόλου την αλήθεια, όπως: «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ την αλήθεια και δεν θα την αθετήσει». Εδώ η αξιοπιστία της υπόσχεσης εμπεδώνεται με τον όρκο. Όταν όμως ο Αβραάμ, μεριμνώντας για την ευγενή σύζευξη του μονογενούς του, προστάζει τον υπηρέτη του να μη δώσει ως σύζυγο στον Ισαάκ καμία από το γένος των Χαναναίων που ήταν καταδικασμένοι στη δουλεία, ώστε να μη φθείρει την ευγένεια της διαδοχής η επιμιξία με το δουλικό γένος, αλλά να συνάψει γάμο για το παιδί του από την πατρική του γη και τη συγγένειά του, του επιβάλλει την ανάγκη να μην αμελήσει το πρόσταγμα, ορκίζοντάς τον ότι πράγματι θα φέρει εις πέρας όλα όσα αποφάσισε για το παιδί του. [

Ορκίζεται, λοιπόν, ο θεράπων από τον Αβραάμ, προκειμένου να συνάψει την πρέπουσα συζυγία για τον Ισαάκ. Επειδή, λοιπόν, η ενέργεια του όρκου εδώ είναι διπλή, η ψυχή που έχει ανέλθει σε τόσο μεγάλο ύψος, όπως είδαμε στα όσα εξετάστηκαν προηγουμένως, υποδεικνύοντας στις μαθητευόμενες ψυχές την πρόοδο προς την τελειότητα, δεν παρέχει σε εκείνες που ακούν, μέσω του όρκου, την αναμφίβολη βεβαιότητα για όσα η ίδια έχει επιτύχει, αλλά μέσω του εξορκισμού τις καθοδηγεί προς τον ενάρετο βίο, ώστε να διατηρούν την αγάπη άγρυπνη και σε εγρήγορση μέχρι τότε, έως ότου έλθει σε πέρας το αγαθό Του θέλημα, το οποίο είναι να σωθούν όλοι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας. Ο δε εξορκισμός, όπως ακριβώς εκεί δόθηκε στον μηρό του πατριάρχη, έτσι και εδώ γίνεται στις δυνάμεις και στις ισχύες του αγρού, καθώς ο λόγος αναφέρει τα εξής: «Σας εξόρκισα, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις και στις ισχύες του αγρού, εάν εγείρετε και εξεγείρετε την αγάπη, έως ότου εκείνη το θελήσει».

Πρέπει, λοιπόν, να εξετάσουμε στο σημείο αυτό, πρώτα μεν τι είναι ο αγρός, έπειτα δε ποια είναι η ισχύς του αγρού και ποια η δύναμη, και εάν αυτά διαφέρουν μεταξύ τους ή εάν και με τους δύο όρους υποδηλώνεται το ίδιο πράγμα· επιπλέον, τι σημαίνει το να εγείρεται και τι το να εξεγείρεται η αγάπη. Διότι το «έως ότου θελήσει» έχει ήδη ερμηνευθεί μέσω των όσων προαναφέρθηκαν. Το ότι, λοιπόν, η φωνή του Δεσπότου δια του αγρού εννοεί τον κόσμο, είναι νομίζω σε όλους φανερό από τα Ευαγγέλια· το ότι δε το σχήμα του κόσμου τούτου παρέρχεται και τίποτα το σταθερό δεν αναδεικνύεται μέσα στην ασταθή φύση του, είναι φανερό από τη μεγαλοφωνία του Εκκλησιαστή, ο οποίος συγκατέλεξε στα μάταια καθετί που φαίνεται και παρέρχεται. Ποια είναι, λοιπόν, η δύναμη ενός τέτοιου αγρού, ο οποίος είναι ο κόσμος, ή ποια είναι η ισχύς, η μνήμη των οποίων καθιστά απαράβατο το παράγγελμα προς τις θυγατέρες της Ιερουσαλήμ μέσω του εξορκισμού; Διότι, εάν μεν αποβλέπαμε στα φαινόμενα θεωρώντας ότι υπάρχει κάποια δύναμη σε αυτά, ο Εκκλησιαστής απορρίπτει μια τέτοια αντίληψη, ονομάζοντας μάταιο καθετί που εμφανίζεται και επιδιώκεται σε αυτά· διότι το μάταιο δεν έχει υπόσταση, και αυτό που στερείται υποστάσεως ως προς την ουσία του δεν έχει καμία ισχύ.

Γι' αυτόν τον λόγο, η νύμφη εμποιεί τη βεβαίωση του όρκου στις ψυχές των μαθητευομένων, ώστε η ζωή τους, η οποία κατορθώνεται σε τούτον τον αγρό, να αποβλέπει στις αγγελικές δυνάμεις, μιμούμενη διά της απαθείας την αγγελική καθαρότητα. Διότι, όταν με αυτόν τον τρόπο εγείρεται και εξεγείρεται η αγάπη (πράγμα που σημαίνει ότι υψώνεται και επαυξάνεται διαρκώς με την προσθήκη προς το τελειότερο), ανέφερε ότι εκπληρώνεται το αγαθό θέλημα του Θεού «ως εν ουρανώ και επί γης», εφόσον κατορθώνεται και σε εμάς η αγγελική απάθεια. Αυτά κατανοήσαμε αναφορικά με το χωρίο: «Σας όρκισα, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις και στις ισχύες του αγρού, εάν εγείρετε και εξεγείρετε την αγάπη, έως ότου η ίδια το θελήσει». Εάν όμως βρεθεί κάποια άλλη ερμηνεία που να προσεγγίζει περισσότερο την αλήθεια αυτών που ερευνώνται, ας αποδεχθούμε τη χάρη και ας ευχαριστήσουμε Εκείνον που αποκαλύπτει τα κεκρυμμένα μυστήρια διά του Αγίου Πνεύματος, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα εις τους αιώνας. Αμήν.

Σας όρκισα, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις και στις ισχύες του αγρού, να μην ξυπνήσετε και να μην εξεγείρετε την αγάπη, έως ότου η ίδια το θελήσει. Ποια είναι αυτή που αναβαίνει από την έρημο σαν στήλες καπνού, θυμιατισμένη με σμύρνα και λιβάνι, από κάθε λογής αρωματική σκόνη του μυρεψού;

Εκτός από αυτά, περιγράφει με τον λόγο της τον οίκο της αρετής, του οποίου το υλικό για τη στέγη αποτελείται από κέδρο και κυπαρίσσι, ξύλα που δεν επιδέχονται σήψη και φθορά, μέσω των οποίων ερμηνεύει το μόνιμο και αμετάβλητο της σχέσης με το αγαθό. Επιπλέον, μέσω της σύγκρισης αναδεικνύεται η προς το καλύτερο μεταβολή της, και φαντάζει σαν κρίνο ανάμεσα σε αγκάθια. Και πάλι από εκείνη παρατηρείται η διαφορά του Νυμφίου σε σχέση με τους άλλους· διότι ονομάζεται μηλιά ανάμεσα σε ένα άκαρπο δάσος, η οποία ωραιοποιείται από το ωραίο χρώμα του καρπού της, κάτω από τη σκιά της οποίας εισήλθε και βρίσκεται πλέον στον οίκο του οίνου. Και στηρίζεται με μύρα και περιστοιχίζεται από τους καρπούς της μηλιάς, και αφού δέχθηκε το εκλεκτό βέλος στην καρδιά της, μέσα από αυτήν τη γλυκιά πληγή γίνεται πάλι και η ίδια βέλος στα χέρια του τοξότη, όπου το μεν αριστερό του χέρι κατευθύνει την αιχμή προς τον άνω σκοπό, ενώ το δεξί του τραβά το βέλος προς τον εαυτό του. Έπειτα από αυτά, σαν να έχει ήδη φτάσει στο τέλειο, καθοδηγεί με τον λόγο της και τις υπόλοιπες στην ίδια προθυμία, διεγείροντας τον ζήλο τους για την αγάπη μέσω κάποιου όρκου. Ποιος λοιπόν δεν θα έλεγε ότι η ψυχή που έχει υψωθεί σε τέτοιον βαθμό, έχει φτάσει στο ανώτατο όριο της τελειότητας;

Η ψυχή, βέβαια, για την οποία μαρτυρείται στο Άσμα Ασμάτων ότι έχει φθάσει στην τελειότητα, αφού αφαίρεσε το κάλυμμα της καρδιάς απεκδυόμενη τον παλαιό χιτώνα, και απέβαλε το πέπλο από το πρόσωπό της –με το οποίο εννοούμε κάθε διστακτική και κλονιζόμενη διάνοια– ώστε να ατενίζει την αλήθεια καθαρά και χωρίς καμία αμφιβολία, ορκίζει τις θυγατέρες της Ιερουσαλήμ όχι στον θείο θρόνο, τον οποίο ο λόγος ονομάζει ουρανό, ούτε στα βασίλεια του Θεού, τα οποία ονομάζονται Ιεροσόλυμα, ούτε βέβαια στην τίμια κεφαλή, της οποίας οι τρίχες δεν μπορούν να γίνουν ούτε λευκές ούτε μαύρες, αλλά μεταφέρει τον όρκο στον αγρό, επιβάλλοντας στις νεανίδες τον εξορκισμό στο όνομα των δυνάμεων που βρίσκονται σε αυτόν, λέγοντας: «Σας όρκισα, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις και στις ισχείς του αγρού». Το γεγονός, λοιπόν, ότι εκείνη για την οποία μαρτυρήθηκε πλήρως πως είναι ωραία και απόλυτα καθαρή από κάθε ψεγάδι δεν ξεστομίζει τίποτα το περιττό, το οποίο ανήκει στη μερίδα του διαβόλου, αλλά αρθρώνει τον λόγο της εκ Θεού –από τον Οποίο, σύμφωνα με τον Μιχαία, προέρχεται ό,τι αγαθό και ό,τι καλό και πέραν τούτων ουδέν– είναι φανερό στον καθένα που έχει διδαχθεί μέσω της δεσποτικής μαρτυρίας τα χαρίσματα που κοσμούν τη νύμφη. Έτσι δεν είναι;

Αυτά βέβαια έχουν ήδη εξεταστεί και στα προηγούμενα, καθώς το επέβαλε η αλληλουχία των νοημάτων, αλλά θα αναφερθούν και τώρα με συντομία όσα διαπιστώνονται. Ο απόστολος αναφέρει ότι ο όρκος είναι πράγμα αμετάθετο που βεβαιώνει αφ' εαυτού του την αλήθεια, και καθορίζει ότι αυτός αποτελεί το πέρας κάθε αντιλογίας για την επιβεβαίωση των γνωστών πραγμάτων. Η νύμφη, λοιπόν, επιβάλλει τον ορκισμό στις παρθένους, ώστε να τηρηθεί από αυτές απαράβατο αυτό που λέγεται. Επειδή όμως κάθε όρκος δίδεται στο όνομα κάποιου ανώτερου, καθώς αναφέρει ο απόστολος (διότι κανείς δεν θα ορκιζόταν σε κάτι κατώτερο από τον εαυτό του), αρμόζει να εξετάσουμε τι ανώτερο προβάλλεται στις νεάνιδες από τη νύμφη κατά τον όρκο. «Σας όρκισα», λέει, «θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις και στις ισχύες του αγρού». Τι είναι, λοιπόν, αυτό που βρίσκεται υπεράνω ημών σε αυτά; Διότι δεν αμφιβάλλουμε ότι με τον όρο αγρό, μέσω της μεταφορικής σημασίας, νοείται ο κόσμος, καθώς έτσι και ο Κύριος ονόμασε και ερμήνευσε τον κόσμο. Ποιες είναι λοιπόν οι πολλές δυνάμεις και ισχύες του κόσμου, που προτάσσονται στον όρκο, τις οποίες πρέπει να θεωρήσουμε ανώτερες ημών, ώστε να λάβει ισχύ ο όρκος για τη βεβαίωση της αλήθειας, εφόσον δίδεται στο όνομα των ανωτέρων; Επομένως, καθίσταται αναγκαίο να παραθέσουμε, για τη σαφήνεια των προκειμένων, μια άλλη έκδοση που ερμηνεύει τα ρητά και η οποία έχει ως εξής: «Σας όρκισα, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, στις δορκάδες και στα ελάφια του αγρού».

Ο Κύριος θα εγκαταστήσει τον κατακλυσμό (κατοικιεί) και θα καθίσει (καθιείται), δηλαδή θα καταπραΰνει, και ο κατακλυσμός θα καταπραϋνθεί. Διότι δεν είπε «κατοικήσει», όπως νομίζουν μερικοί, αλλά «κατοικιεί», όπως στη φράση «Αυτός που εγκαθιστά (κατοικίζων) τη στείρα σε σπίτι», και το «Ο Κύριος εγκαθιστά (κατοικίζει) τους μοναχικούς σε σπίτι», και «εσύ, Κύριε, με εγκατέστησες κατά μόνας με ελπίδα»· διότι άλλο είναι το να εγκαθιστάς κάποιον (οικίσαι) και άλλο το να κατοικείς ο ίδιος (οικήσαι). Μερικοί δε, ίσως επειδή δεν το κατανόησαν, έγραψαν: «Και καθίεται ο Κύριος βασιλιάς εις τον αιώνα», και έπειτα άλλοι, δήθεν για να το διορθώσουν, έγραψαν «καθιείται». Τους ελέγχουν όμως τα ακροστίχια που ξεκινούν με το «Κύριος»: «Ο Κύριος είναι βασιλιάς εις τον αιώνα», και «Ο Κύριος θα δώσει ισχύ στον λαό του. Ο Κύριος θα ευλογήσει τον λαό του με ειρήνη». Και στο Άσμα Ασμάτων: «Σας όρκισα, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις και στις ισχύες του αγρού, να αφήσετε (εᾶν) να εγερθεί και να εξεγερθεί η αγάπη έως ότου το θελήσει», αντί του «Να επιτρέψετε στην αγάπη να ανυψωθεί όσο ψηλά θα ήθελε». Μη έχοντας δε κατανοήσει ότι το «εᾶν» σημαίνει «επιτρέψτε» (συγχωρήσατε), το μετέγραψαν ως «Εάν (ἐὰν) εγείρετε και εξεγείρετε την αγάπη». Έπρεπε λοιπόν να προσθέσουν: «Εάν εγείρετε, θα συμβεί αυτό», και να μην το αφήσουν μετέωρο.

Το αριστερό του χέρι βρίσκεται κάτω από το κεφάλι μου, και το δεξί του με αγκαλιάζει. Σας ορκίζω, κόρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις και στην ισχύ του αγρού, να μην ξυπνήσετε και να μην ξεσηκώσετε την αγάπη, μέχρις ότου η ίδια το θελήσει. Η φωνή του αγαπημένου μου.

Σας όρκισα, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις και στις ισχύες του αγρού, να μην ξυπνήσετε και να μην εξεγείρετε την αγάπη, έως ότου η ίδια το θελήσει. Ο νυμφίος. Το κείμενο. Ποια είναι αυτή που αναβαίνει από την έρημο σαν στήλες καπνού, θυμιατισμένη, σαν σμύρνα και λίβανος από όλες τις σκόνες του μυροποιού;