Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 2:8

Αυτά ας λεχθούν για την αποσαφήνιση όσων εισάγονται με δραματικό τρόπο, μέχρι το «Η φωνή σου είναι γλυκιά και η όψη σου ωραία». Και είναι φανερό πως η ψυχή, η νύμφη του Λόγου, δηλαδή η Εκκλησία του Χριστού, αντιλαμβάνεται τη φωνή ως θεία πριν ακόμη την κατανοήσει, πράγμα που συμβαίνει και σε εμάς τους πιστούς, οι οποίοι, πριν κατανοήσουμε τις φωνές του Νόμου και των προφητών, εκπλησσόμαστε θεωρώντας τες πλήρεις θείας χάριτος. Τέτοιο είναι το «Φωνή του αγαπημένου μου», το οποίο προτάσσεται της από μακριά εμφάνισης του Λόγου. Όταν τον βλέπει να καταπιάνεται με μεγάλα θεωρήματα, χωρίς ωστόσο να περιφρονεί ούτε τα πιο μικρά, λέει: «Ιδού αυτός έρχεται πηδώντας πάνω στα όρη, διασκελίζοντας τους λόφους». Σε όλο δε το κείμενο, κάποια λόγια απευθύνονται στον νυμφίο ως παρόντα, ενώ άλλα σαν να αναζητείται από τη νύμφη. Επειδή και εμείς, από τα πνευματικά ζητήματα, άλλοτε αναζητούμε κάποια απορώντας για τη λύση τους, και άλλοτε απολαμβάνουμε τη λύση, όταν ο νυμφίος Λόγος καταυγάζει τις καρδιές μας. Έπειτα πάλι απορούμε για άλλα, και πάλι εμφανίζεται σε εμάς. Και αυτό επαναλαμβάνεται πολλές φορές, μέχρις ότου, έχοντας φτάσει στην τελειότητα, επιτύχουμε τον νυμφίο, ο οποίος όχι μόνο θα έρχεται προς εμάς, αλλά και θα κάνει μόνιμη την κατοικία του μέσα μας.

Και η Εκκλησία μεν τον ποθεί όταν εγκαταλείπεται στους πειρασμούς, εκείνος δε της φανερώνεται με τα χαρίσματα. Γι' αυτό λέει: «Ιδού, λέει, αυτός έρχεται πηδώντας πάνω στα όρη.» Έρχεται όμως και πάνω στα δίχτυα που είναι απλωμένα από τον πονηρό πλησίον της Εκκλησίας· τα οποία αφού τα σχίσει, διδάσκει να τα καταπατούμε περιφρονητικά.

Όταν, λοιπόν, εκείνος ο αλλόφυλος, τον οποίο έχουμε κατανοήσει, γίνει μηνυτής στον τύραννο για την παραμονή μας κοντά στον ιερέα, και έπειτα εμείς αυτόν που καυχιέται για την κακία του και έχει αποκτήσει τη δύναμή του μέσα στην ανομία, τον καθαιρέσουμε από την εξουσία του με τη θεία συμμαχία και τον ξεριζώσουμε σύρριζα από τη γη των ζώντων, αφού γίνουμε σαν ελιά που αγάλλεται και είναι κατάφορτη από το πλήθος των καρπών της, και, αφού ενδυναμωθούμε μέσω της ελπίδας στον Θεό, χορέψουμε τα επινίκια εναντίον του ηττημένου· τότε εύλογα ανεβαίνουμε στα υψηλότερα, πραγματικά σύμφωνα με τη φωνή στο Άσμα, υπερπηδώντας τα όρη και αναπηδώντας πάνω στους λόφους.

Είναι δυνατόν, μέσω αυτών ακριβώς που ελέχθησαν από αυτήν, να αντιληφθούμε το δυσθεώρητο αυτού που αναζητείται. «Φωνή του αγαπημένου μου», λέγει, όχι μορφή, όχι πρόσωπο, όχι χαρακτηριστικό που να φανερώνει τη φύση αυτού που αναζητείται, αλλά φωνή η οποία προκαλεί μάλλον εικασία παρά βεβαιότητα περί του ποιος είναι εκείνος που ομιλεί. Διότι το ότι αυτά που λέγονται μοιάζουν περισσότερο με εικασία και όχι με κάποια αναμφίβολη πληροφορία κατανοήσεως, είναι φανερό από το γεγονός ότι ο λόγος δεν προσκολλάται σε μία συγκεκριμένη έννοια ούτε αποβλέπει σε μία μορφή, αλλά φέρεται σε πολλά μέσω των οπτασιών, καθώς εκείνη νομίζει ότι τον βλέπει άλλοτε διαφορετικά και δεν παραμένει πάντοτε στο ίδιο χαρακτηριστικό εκείνου που έχει κατανοήσει [πράγμα που είναι φανερό από τα λεγόμενα]. Διότι λέγει: «Ιδού, αυτός έρχεται», χωρίς να στέκεται ούτε να παραμένει, ώστε μέσω της σταθερότητάς του να καταστεί γνώριμος σε εκείνον που τον ατενίζει, αλλά αποσπά τον εαυτό του από τα βλέμματα πριν επέλθει η τέλεια γνώση του. «Πηδώντας», λέγει, «πάνω στα όρη και αναπηδώντας στους λόφους». Και τη μια στιγμή θεωρείται ζαρκάδι, ενώ την άλλη παρομοιάζεται με νεβρό. Διότι λέγει: «Ο αγαπημένος μου είναι όμοιος με ζαρκάδι ή με νεβρό ελαφιών πάνω στα όρη Βαιθήλ». Έτσι, αυτό που κάθε φορά κατανοείται συνιστά διαρκώς και ένα διαφορετικό χαρακτηριστικό.

Αυτά είναι εκείνα τα οποία, κατά την άμεση έννοια, με οδηγούν σε λύπη, προκαλώντας μου απελπισία ως προς την ακριβή κατανόηση των υψηλότερων νοημάτων. Πλην όμως πρέπει να προσπαθήσουμε, αναθέτοντας την ελπίδα μας στον Θεό, ο Οποίος δίδει λόγο με πολλή δύναμη σε όσους ευαγγελίζονται, να προσαρμόσουμε τη θεωρία σε όσα έχουν ήδη κατανοηθεί, μέσα σε έναν λογικό ειρμό και με ακολουθία. «Φωνή του αδελφιδού μου», λέει, και αμέσως πρόσθεσε: «Ιδού, αυτός έρχεται». Τι κατανοήσαμε λοιπόν μέσα από αυτά; Ίσως τα όσα ειπώθηκαν προαναγγέλλουν την οικονομία του Θεού Λόγου, η οποία μας φανερώθηκε διά του Ευαγγελίου, αυτήν που προαναγγέλθηκε μεν διά των προφητών, φανερώθηκε δε διά της κατά σάρκα επιφανείας του Θεού. Διότι η θεία φωνή επιβεβαιώνεται από τα έργα, και η έκβαση συνδέεται με τον λόγο της επαγγελίας, καθώς λέει ο προφήτης: «Όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε». «Φωνή», λέει, «του αδελφιδού μου»· αυτό είναι που ακούσαμε. «Ιδού, αυτός έρχεται»· αυτό είναι που δεχθήκαμε με τα μάτια μας. Ο Θεός, αφού μίλησε παλαιότερα στους πατέρες διά των προφητών πολυμερώς και πολυτρόπως· αυτή είναι η ακοή της φωνής. «Στις έσχατες ημέρες μίλησε σε εμάς διά του Υιού»· αυτό είναι το λεγόμενο: «Ιδού, αυτός έρχεται πηδώντας πάνω στα όρη και διασκελίζοντας τους λόφους», παρομοιαζόμενος κατάλληλα και αρμονικά με τη δορκάδα κατά έναν ιδιαίτερο λόγο, και πάλι με το νεβρό των ελαφιών κατά μία άλλη έννοια.

Η δορκάδα συμβολίζει την οξυδέρκεια Εκείνου που επιβλέπει τα πάντα· διότι λένε ότι αυτό το ζώο, επειδή βλέπει (δέρκεται) με εξαιρετική οξύτητα, πήρε το όνομά του από αυτήν ακριβώς την ενέργεια. Και βεβαίως το «δέρκεσθαι» ταυτίζεται με το «θεᾶσθαι». Επομένως, Αυτός που εφορεύει και επιβλέπει τα πάντα, επειδή «θεάται» τα πάντα, ονομάζεται Θεός των πάντων. Επειδή, λοιπόν, ο Θεός φανερώθηκε με σάρκα, Εκείνος που εμφανίστηκε στη ζωή για την καθαίρεση των αντίπαλων δυνάμεων, για τον λόγο αυτό, παρομοιάζεται μεν με δορκάδα Εκείνος που επέβλεψε από τους ουρανούς επί της γης, με νεβρό (ελαφάκι) δε Εκείνος που διασχίζει με άλματα τα όρη και τους λόφους, δηλαδή Εκείνος που καταπατά και καταλύει τα πονηρά υψώματα της κακίας των δαιμόνων. Διότι «όρη» ονομάζει εκείνα που ταράσσονται από την κραταιότητά Του, όπως λέει ο Δαβίδ, τα οποία μετατοπίζονται στην καρδιά των θαλασσών και καταβυθίζονται στον συγγενικό τόπο της αβύσσου, για τα οποία είπε ο Κύριος στους μαθητές ότι: «Εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε στο όρος τούτο (υποδεικνύοντας με τον λόγο Του εκείνο το πονηρό δαιμόνιο του σεληνιασμού): Σήκω και ρίξου στη θάλασσα». Επειδή λοιπόν χαρακτηριστικό γνώρισμα της φύσης των νεβρών είναι το να εξολοθρεύουν τα θηρία και να αποδιώκουν το γένος των φιδιών με την αναπνοή τους και την ιδιότητα του δέρματός τους, για τον λόγο αυτό, Εκείνος που εφορεύει τα πάντα παρομοιάστηκε αφενός με δορκάδα, αφετέρου με νεβρό ελαφιών ως Εκείνος που καταπατά και εξολοθρεύει την αντίθετη ενέργεια, την οποία η αλληγορική σημασία ονόμασε όρη και λόφους.

Ακούστηκε, λοιπόν, η φωνή του Νυμφίου μέσω των προφητών, στους οποίους μίλησε ο Θεός, και μετά τη φωνή ήλθε ο Λόγος, πηδώντας πάνω στα εχθρικά όρη και υπερπηδώντας τους λόφους, θέτοντας κάτω από τα πόδια του εξίσου κάθε αποστατική δύναμη, τόσο την κατώτερη όσο και την ανώτερη. Διότι αυτό ακριβώς υπονοεί η διάκριση των λόφων από τα όρη: ότι και το εξέχον στοιχείο μεταξύ των αντιπάλων καθαιρείται όμοια με το υποδεέστερο, καταπατούμενο με την ίδια δύναμη και εξουσία. Παρομοίως, δηλαδή, καταπατείται και το λιοντάρι και ο δράκοντας, που είναι τα ανώτερα, καθώς και το φίδι και ο σκορπιός, που θεωρούνται κατώτερα. Εννοώ, δηλαδή, το εξής: υπήρχαν στα πλήθη που τον ακολουθούσαν δαιμονικά όρη, υπήρχαν στις συναγωγές, υπήρχαν στη χώρα των Γερασηνών, υπήρχαν και σε πολλούς άλλους τόπους, τα οποία υψώνονταν και κορυφώνονταν ενάντια στην ανθρώπινη φύση. Μεταξύ αυτών υπήρχαν και λόφοι και όρη, υπερέχοντα και υποκείμενα.

Αυτά τα είδε ο κεκαθαρμένος και διορατικός οφθαλμός της ψυχής, ο οποίος συμμετείχε σε εκείνα τα θεία άλματα που γίνονταν πάνω από τους αντιτιθέμενους λόφους, και κάνει λόγο για αυτό που επρόκειτο να συμβεί στο μέλλον σαν να ήταν ήδη παρόν, εξαιτίας της βεβαιότητας και του αναμφίβολου της ελπιζόμενης χάριτος, βλέποντας την ελπίδα ως πραγματικό έργο· διότι λέει ότι αυτός που πηδά πάνω στα όρη με ευκίνητη ταχύτητα και μεταπηδά από βουνό σε βουνό, παρουσιάζει τον εαυτό του σε εμάς να στέκεται σταθερός, ευρισκόμενος πίσω από τον τοίχο και συνομιλώντας μέσα από τα πλέγματα των παραθύρων. Η δε φράση έχει ως εξής: «Ιδού, αυτός έχει σταθεί πίσω από τον τοίχο μας, σκύβοντας να κοιτάξει μέσα από τα παράθυρα, προβάλλοντας μέσα από τα πλέγματα».

Αλλ' όμως το τέλος όσων έχουν προηγουμένως διανυθεί γίνεται η αρχή της καθοδήγησης προς τα ανώτερα· διότι όλα εκείνα θεωρήθηκαν ήχος φωνής, η οποία στρέφει την ψυχή μέσω της ακοής προς τη θεωρία των μυστηρίων. Και αρχίζει να βλέπει τον ποθούμενο, ο οποίος εμφανίζεται στα μάτια της με άλλη μορφή· διότι ομοιάζει με ζαρκάδι και παρομοιάζεται με ελάφι, και εκείνος που εμφανίζεται δεν παραμένει σταθερός ούτε στην ίδια όψη ούτε στον ίδιο τόπο, αλλά αναπηδά στα όρη, μεταπηδώντας από τις κορυφές στις εξοχές των βουνών. Και πάλι η νύμφη ανέρχεται σε ανώτερη κατάσταση όταν φθάνει σε αυτήν μια δεύτερη φωνή, μέσω της οποίας παροτρύνεται να εγκαταλείψει τη σκιά του τοίχου, να βρεθεί στο ύπαιθρο, να αναπαυθεί υπό τη σκέπη του βράχου που βρίσκεται δίπλα στο προτείχισμα, και να απολαύσει την εαρινή ώρα, δρέποντας τα άνθη της εποχής που είναι ακμαία, στην ώρα τους και κατάλληλα για κοπή, καθώς και όσα άλλα η εποχή χαρίζει προς απόλαυση σε όσους εντρυφούν, μέσα στις φωνές των μελωδικών πουλιών. Μέσα από αυτά, η νύμφη, γενόμενη πάλι τελειότερη, αξιώνει να δει φανερά την ίδια την όψη Εκείνου που της ομιλεί και να δεχθεί τον λόγο από τον Ίδιο, ο οποίος δεν θα ομιλεί πλέον μέσω άλλων. Κατόπιν τούτων, είναι και πάλι εύλογο να μακαρισθεί η ψυχή για την υψηλή της ανάβαση, εφόσον έφθασε στο ύψιστο σημείο των ποθουμένων· διότι, τι μεγαλύτερο μακαρισμό θα μπορούσε να σκεφθεί κανείς από το να δει τον Θεό;

Θέλεις να γνωρίσεις την πυγμαχική τέχνη του Παύλου; Δες τις πληγές του ανταγωνιστή, δες τους μώλωπες του αντιπάλου, δες τα στίγματα του ηττημένου. Ασφαλώς, δεν αγνοείς τον αντίπαλο που παλεύει εναντίον του μέσω της σάρκας, στον οποίο καταφέρει μώλωπες με την πυγμαχία του, καταξεσχίζοντάς τον με τα νύχια της εγκράτειας, του οποίου νεκρώνει τα μέλη με την πείνα, τη δίψα, το ψύχος και τη γυμνότητα, στον οποίο εντυπώνει τα στίγματα του Κυρίου, και τον οποίο νικά στον αγώνα δρόμου αφήνοντάς τον πίσω του, ώστε να μη σκοτεινιάζει η όρασή του από τον αντίπαλο εάν εκείνος έτρεχε μπροστά του. Εάν λοιπόν ο Παύλος είναι οξύς και ευκίνητος στους αγώνες, και ο Δαβίδ πλαταίνει τα βήματά του καταδιώκοντας τους εχθρούς του, και ο Νυμφίος στο Άσμα των Ασμάτων παρομοιάζεται με ζαρκάδι ως προς την ευκινησία, διαπηδώντας όρη και πηδώντας πάνω από βουνά (και πολλά τέτοια μπορεί να πει κανείς, στα οποία η ταχύτητα της κίνησης αποδεικνύεται προτιμότερη από την πραότητα)· πώς τότε εδώ ο Λόγος μακαρίζει την πραότητα ως ένα είδος κατορθώματος; Διότι, λέει, «μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη»· οπωσδήποτε εκείνη τη γη που είναι εύφορη σε καλούς καρπούς, που είναι κατάφυτη από το ξύλο της ζωής, που ποτίζεται άφθονα από τις πηγές των πνευματικών χαρισμάτων, πάνω στην οποία βλασταίνει η αληθινή άμπελος, της οποίας γεωργό ακούμε ότι είναι ο Πατέρας του Κυρίου.

Όταν τηρούνται αυτά, οι αμπελώνες ανθίζουν και προσφέρουν ώριμο καρπό στον Θεό. Αποκρίνεται πάλι και λέει: «Ιδού, ο αγαπημένος μου έρχεται πηδώντας πάνω στα όρη, αναπηδώντας πάνω στους λόφους. Όμοιος ήταν ο αγαπημένος μου με ζαρκάδι ή με νεογνό ελαφιού πάνω στα όρη της Βαιθήλ».

Το αριστερό του χέρι βρίσκεται κάτω από το κεφάλι μου, και το δεξί του με αγκαλιάζει. Σας ορκίζω, κόρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις και στην ισχύ του αγρού, να μην ξυπνήσετε και να μην ξεσηκώσετε την αγάπη, μέχρις ότου η ίδια το θελήσει. Η φωνή του αγαπημένου μου.

Ιδού, αυτός έρχεται πηδώντας πάνω στα όρη, αναπηδώντας πάνω στους λόφους. Ο αγαπημένος μου είναι όμοιος με ζαρκάδι ή με ελαφάκι πάνω στα όρη της Βαιθήλ. Ιδού, αυτός στέκεται πίσω από το τείχος μας, κρυφοκοιτάζοντας μέσα από τα παράθυρα, προβάλλοντας μέσα από τα δικτυωτά.