Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 3:1

Τον κάλεσα, και δεν με εισάκουσε. Θα εγερθώ και θα περιέλθω την πόλη. Του Αθανασίου. Θα αναγνώσω τον νόμο, θα αναγνώσω τους προφήτες, θα ερευνήσω τα Ευαγγέλια. Αυτά δε τα λέγει κατανυγμένη από τον θείο πόθο: Στην κλίνη μου τις νύχτες. Κλίνη ονομάζει την τελειότερη μετουσία του αγαθού, και νύχτα αποκαλεί τον καιρό της κλίνης.

Ή ανέφερε επίσης την τομή του νοητού θερισμού, για τον οποίο ο Σωτήρας λέει: «Ο μεν θερισμός πολύς». Στη σκέπη της πέτρας, κοντά στο προτείχισμα. <Εν σκέπη της πέτρας, εχόμενα του προτειχίσματος:> με το προτείχισμα δηλώνεται η ασφάλεια. Όταν βρεθείς εκεί, λέει, θα λάβεις κάθε βοήθεια. <Απόστρεψον.> Ζητά από τον νυμφίο να εγκαταλείψει την άκαρπη Συναγωγή και να έλθει σε εκείνους που, από την κενή και άλλοτε ταπεινωμένη και ειδωλολατρική ψυχή, ανέβηκαν σε ουράνιο ύψος. <Επί κοίτην μου εν νυξίν εζήτησα.> Υποδηλώνει τις γυναίκες, που ήλθαν τη μία των Σαββάτων τα χαράματα στο μνήμα του Ιησού, και δεν τον βρήκαν. Επομένως, το «επί την κοίτην», σημαίνει είτε από την κοίτη, είτε αποκαλεί δική της κοίτη το μνήμα του Κυρίου, στο οποίο συνθαπτόμαστε μαζί Του. Αλλά δεν Τον βρήκε, αφού άκουσε: «Δεν είναι εδώ· διότι αναστήθηκε». Και τη βρήκαν οι άγγελοι που φρουρούσαν, τους οποίους και ρωτά: «Πού βάλατε τον Κύριο;» Όμως, αφού προσπέρασε αυτούς που ρώτησε, [ο Ιησούς] τη συνάντησε λέγοντας: «Χαίρετε». Γι' αυτό λέει: μόλις τους προσπέρασα λιγάκι, Τον βρήκα, και δεν θα Τον αφήσω. Διότι αυτή κράτησε τα πόδια Του, και άκουσε: «Μη μου άπτου». Και «οίκο μητρός» ονομάζει τη σύναξη των αποστόλων, στην οποία πήγε και ανήγγειλε την ανάσταση του Χριστού. <Τεθυμιαμένη σμύρναν και λίβανον.> Σμύρνα μεν, όταν συνθάπτεται δια του λιβάνου· λίβανο δε, όταν αφού συναναστηθεί μαζί Του, κοινωνεί της θεότητάς Του.

Αλλά, πριν εισέλθει με τις θύρες κεκλεισμένες, αναζητούνταν από εκείνες τις άριστες και ανδρείες γυναίκες, αναζητούνταν ο νυμφίος και ο θεραπευτής των ψυχών. Ήλθαν οι μακάριες στον τάφο και αναζητούσαν τον εγερθέντα, και έσταζαν ακόμη τα δάκρυα από τους οφθαλμούς τους, ενώ έπρεπε μάλλον να ευφραίνονται και να χορεύουν για τον αναστάντα. Ήλθε η Μαριάμ αναζητώντας τον σύμφωνα με το Ευαγγέλιο και δεν τον εύρισκε, και μετά από αυτά άκουσε τους αγγέλους και ύστερα είδε τον Χριστό. Άραγε είναι και αυτά γραμμένα; Λέει λοιπόν στο Άσμα Ασμάτων: Στην κοίτη μου αναζήτησα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου. Ποια χρονική στιγμή; Στην κοίτη μου, μέσα στη νύχτα, αναζήτησα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου. Η Μαρία, λέει, ήλθε ενώ υπήρχε ακόμη σκοτάδι. Στην κοίτη μου τον αναζήτησα μέσα στη νύχτα, τον αναζήτησα και δεν τον βρήκα. Και στα Ευαγγέλια λέει η Μαριάμ: Πήραν τον Κύριό μου και δεν γνωρίζω πού τον έβαλαν. Αλλά οι άγγελοι, που ήταν τότε παρόντες, θεραπεύουν την άγνοια. Διότι έλεγαν: Γιατί αναζητάτε τον ζωντανό ανάμεσα στους νεκρούς; Όχι μόνο αναστήθηκε, αλλά αναστήθηκε έχοντας μαζί του και νεκρούς. Εκείνη όμως το αγνοούσε, και το Άσμα Ασμάτων έλεγε εκ μέρους της προς τους αγγέλους: Μήπως είδατε αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου; Λίγο μόλις τους προσπέρασα, δηλαδή τους δύο αγγέλους, και βρήκα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου. Τον κράτησα και δεν τον άφησα.

Και πάλι στο 〈πζ〉 λέει: Εγώ προς εσένα, Κύριε, έκραξα, και το πρωί η προσευχή μου θα σε προφθάσει. Και πάλι στο 〈νϛ〉 λέει: Εξεγέρσου ψαλτήρι και κιθάρα· θα εγερθώ την αυγή. 〈οζ〉 Ότι ο τόπος θα αποτελέσει μαρτυρία — Ο Ναούμ λέει: Ετοιμάσου, σήκω πρωί, έχει καταστραφεί όλο το φύλλωμά τους· γι' αυτό υπόμεινέ με, λέει ο Κύριος, έως την ημέρα της αναστάσεώς μου για την μαρτυρία μου· διότι η κρίση μου θα οδηγήσει όλους τους εχθρούς μου. 〈οη〉 Ότι από το προτείχισμα — Στο Άσμα λέει: Σήκω, έλα, αγαπημένη μου, υπό τη σκέπη της πέτρας, κοντά στο προτείχισμα. 〈οθ〉 Ότι θα αναζητηθεί από γυναίκες — Στο Άσμα λέει: Στην κλίνη μου αναζήτησα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου, τον ζήτησα και δεν τον βρήκα. Μήπως είδατε αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου; 〈π〉 Ότι πρώτα θα συναντήσει γυναίκες — Στο Άσμα λέει: Βρήκα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου, τον κράτησα και δεν τον άφησα. 〈πα〉 Ότι θα αναχωρήσουν έμφοβοι — Ο Δαβίδ στον 〈β〉 ψαλμό λέει: Να δουλεύετε τον Κύριο με φόβο και να αγαλλιάσθε σε αυτόν με τρόμο.

Λόγος ΣΤ΄ Στην κλίνη μου τις νύχτες αναζήτησα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου· τον αναζήτησα και δεν τον βρήκα, τον κάλεσα και δεν μου αποκρίθηκε. Θα σηκωθώ, λοιπόν, και θα περιέλθω την πόλη, στις αγορές και στις πλατείες, και θα αναζητήσω αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου· τον αναζήτησα και δεν τον βρήκα. Με βρήκαν οι φύλακες που περιπολούν στην πόλη.

Μέσω του ονόματος της νύκτας υποδηλώνεται η θεωρία των αοράτων, καθ' ομοιότητα του Μωυσή, ο οποίος εισήλθε στον γνόφο μέσα στον οποίο βρισκόταν ο Θεός, ο οποίος έθεσε, όπως λέει ο προφήτης, το σκοτάδι ως κρυψώνα γύρω Του. Φτάνοντας σε αυτήν την κατάσταση, διδάσκεται τότε ότι απείχε από το να φτάσει στην τελειότητα τόσο πολύ, όσο και εκείνοι που δεν είχαν καν ξεκινήσει την προσπάθεια· διότι, λέει, ενώ είχα ήδη αξιωθεί των τελείων, αναπαύοντας τον εαυτό μου σαν σε κάποια κλίνη, δηλαδή στην κατάληψη όσων είχα γνωρίσει, όταν βρέθηκα εντός των αοράτων εγκαταλείποντας τις αισθήσεις, όταν περιβλήθηκα από τη θεία νύκτα αναζητώντας Εκείνον που είναι κρυμμένος στον γνόφο, τότε ένιωθα μεν την αγάπη προς τον Ποθούμενο, αλλά το ίδιο το Αγαπώμενο πρόσωπο διέφυγε από τη σύλληψη των λογισμών μου. Διότι τον αναζητούσα στην κλίνη μου μέσα στις νύκτες, ώστε να γνωρίσω ποια είναι η ουσία Του, από πού αρχίζει, πού καταλήγει, και σε τι συνίσταται η ύπαρξή Του· αλλά δεν τον βρήκα. Τον καλούσα με το όνομά Του, στο μέτρο που μου ήταν δυνατό να επινοήσω ονόματα για τον Ακατονόμαστο, αλλά δεν υπήρχε καμία έκφραση ονόματος που να μπορούσε να προσεγγίσει τον Ζητούμενο. Διότι πώς θα μπορούσε Εκείνος που είναι υπεράνω κάθε ονόματος να ανακαλυφθεί μέσω της ονομαστικής επίκλησης; Γι’ αυτόν τον λόγο λέει: «Τον κάλεσα και δεν με εισάκουσε». Τότε γνώρισα ότι η μεγαλοπρέπεια, η δόξα και η αγιοσύνη Του δεν έχουν τέλος.

Θα ήταν καιρός, λοιπόν, να παραθέσουμε και πάλι αυτολεξεί τα θεία λόγια, ώστε να προσαρμοστούν οι λέξεις στα νοήματα που αναλύσαμε: Στην κλίνη μου, μέσα στις νύχτες, αναζήτησα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου· τον αναζήτησα και δεν τον βρήκα, τον κάλεσα και δεν με άκουσε. Θα σηκωθώ, λοιπόν, και θα περιέλθω την πόλη, στις αγορές και στις πλατείες, και θα αναζητήσω αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου. Τον αναζήτησα και δεν τον βρήκα. Με βρήκαν οι φύλακες που περιπολούν στην πόλη. Μήπως είδατε αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου; Λίγο μόλις τους προσπέρασα, ώσπου βρήκα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου. Τον κράτησα και δεν τον άφησα, μέχρι που τον εισήγαγα στον οίκο της μητέρας μου και στο εσώτερο δωμάτιο εκείνης που με συνέλαβε.

Εσύ «έδωσες σε αυτούς που σε φοβούνται σημείο», τον τύπο του αγίου σταυρού, για την καθαίρεση του αντιπάλου και την ασφάλεια της ζωής μας. Αιώνιε Θεέ, στον οποίο «παραδόθηκα από την κοιλιά της μητέρας μου», «τον οποίο αγάπησε η ψυχή μου» με όλη μου τη δύναμη, στον οποίο αφιέρωσα και τη σάρκα και την ψυχή από τη νεότητά μου και μέχρι τώρα, εσύ όρισε δίπλα μου έναν φωτεινό άγγελο για να με οδηγήσει προς τον τόπο της αναψυχής, όπου βρίσκεται «το ύδωρ της αναπαύσεως», στους κόλπους των αγίων πατέρων.

Μου λέει: Έλα πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου. Παράθυρα και δίχτυα ονομάζει τους προφήτες, μέσα από τους οποίους προβάλλοντας ο Λόγος κηρύσσεται. Προβάλλοντας μέσα από αυτά τα παράθυρα μου λέει: Έλα πλησίον μου. Διότι μέσω όλων των προφητών την προσκαλεί, όπως λέει και ο προφήτης: «Παράθυρα ανοίχτηκαν στον ουρανό». «Τις νύχτες», λέει, «αναζήτησα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου· τον αναζήτησα και δεν τον βρήκα. Με βρήκαν οι φύλακες της πόλης. Μήπως είδατε αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου;»

Στην κλίνη μου κατά τις νύχτες αναζήτησα εκείνον που αγάπησε η ψυχή μου, τον αναζήτησα και δεν τον βρήκα, τον κάλεσα και δεν μου αποκρίθηκε. Θα σηκωθώ λοιπόν και θα περιέλθω την πόλη, στις πλατείες και στις αγορές, και θα αναζητήσω εκείνον που αγάπησε η ψυχή μου.

Το τι είδους λόγια απευθύνει προς τον νυμφίο Χριστό η ψυχή που αξιώθηκε να νυμφευθεί μαζί Του, ας υπενθυμίσουμε μερικά από αυτά στον λόγο μας αντλώντας από το Άσμα Ασμάτων· διότι, αν και αυτά εκλαμβάνονται καθολικά ότι αναφέρονται στη νύμφη Εκκλησία, εντούτοις δεν είναι καθόλου παράλογο να τα εκφωνεί και κάθε δίκαιη ψυχή που έχει νυμφευθεί τον Χριστό. «Ας με φιλήσει», λέει, «με τα φιλιά του στόματός του, διότι η οσμή των μύρων σου είναι ανώτερη από όλα τα αρώματα, το όνομά σου είναι σαν μύρο που ξεχύνεται. Και για τον λόγο αυτόν οι νεάνιδες σε αγάπησαν, τρέχοντας προς την οσμή των μύρων σου. Εισήγαγέ με, ω βασιλιά, στο ταμείο σου, για να αγαλλιάσουμε και να ευφρανθούμε σε σένα, διότι η ευθύτητα σε αγάπησε». «Ανάγγειλέ μου, εσύ που αγάπησε η ψυχή μου, πού ποιμαίνεις, πού αναπαύεσαι το μεσημέρι». «Εγώ είμαι άνθος της πεδιάδας και κρίνο των κοιλάδων. Όπως η μηλιά ανάμεσα στα δέντρα του δάσους, έτσι είναι ο αγαπημένος μου ανάμεσα στους υιούς· στη σκιά του επιθύμησα και κάθισα, και ο καρπός του είναι γλυκός στον ουρανίσκο μου». «Εγώ ανήκω στον αγαπημένο μου, και ο αγαπημένος μου σε εμένα». «Το αριστερό του χέρι βρίσκεται στο κεφάλι μου, και το δεξί του θα με αγκαλιάσει». «Στην κλίνη μου μέσα στις νύχτες ζήτησα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου, τον ζήτησα και δεν τον βρήκα, τον κάλεσα και δεν μου αποκρίθηκε». «Δείξε μου το πρόσωπό σου και κάνε με να ακούσω τη φωνή σου, διότι η φωνή σου είναι γλυκιά, και το πρόσωπό σου ωραίο». «

Επίλογος. Και λοιπόν, τέκνα, να σώζεστε. διότι ξεκινώ για ένα ταξίδι χωρίς επιστροφή, το οποίο όλοι από την αρχή των αιώνων έχουν διαβεί. στο οποίο και εσείς λίγο αργότερα, αφού εκπληρώσετε τα του βίου, θα εισέλθετε. Δεν γνωρίζω όμως, αδελφοί μου, πού πηγαίνω. ή πώς θα με συναντήσει η κρίση. ή ποιος τόπος θα με υποδεχθεί. διότι δεν έπραξα ούτε ένα και μόνο αγαθό έργο ενώπιον του Θεού. αλλά είμαι ένοχος για κάθε αμαρτία. Όμως χαίρω και αγάλλομαι που από τον κόσμο πορεύομαι στον ουρανό. από το σκοτάδι στο φως. από τη δουλεία στην ελευθερία. από την παροικία στην αληθινή κατοικία. Από τα ξένα και αλλότρια (διότι είμαι πάροικος και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου) στα δικά μου οικεία. Θα πω ακόμη πιο τολμηρά, ότι αναχωρώ προς τον Δεσπότη μου, προς τον Κύριο και Θεό μου, τον οποίο αγάπησε η ψυχή μου. τον οποίο γνώρισα ως Πατέρα, αν και δεν τον υπηρέτησα ως υιός. Τον οποίο απέκτησα αντί για όλα τα άλλα, αν και δεν τον δούλεψα ως γνήσιος δούλος. Αυτά τα είπα παραφρονώντας. αλλά για εσάς τα ανέφερα. για να έχετε προθυμία και να προσεύχεστε θερμά για τη σωτηρία μου. και εάν την επιτύχω, ιδού δίνω τον λόγο μου ενώπιον της αλήθειας, ότι δεν θα σιωπήσω να δέομαι με παρρησία στον Κύριο και Δεσπότη μου υπέρ πάντων υμών, για να προοδεύετε, για να σώζεστε, για να πληθύνεστε. περιμένοντας τον καθένα σας κατά την αναχώρησή του από τον κόσμο, να τον βλέπω, να τον υποδέχομαι και να τον ασπάζομαι.