Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 3:11

Σχετικά δε με τον ακάνθινο στέφανο έχει γραφεί στο Άσμα των Ασμάτων: «Θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, εξέλθετε και δείτε τον στέφανο με τον οποίο τον στεφάνωσε η μητέρα του»· δηλαδή η συναγωγή των Ιουδαίων (διότι αυτή νοείται ως μητέρα του Χριστού κατά σάρκα), «κατά την ημέρα του γάμου του και κατά την ημέρα της ευφροσύνης της καρδιάς του». Είναι δε ολοφάνερο ότι η ημέρα του πάθους του Χριστού ήταν ημέρα της ευφροσύνης του για τη δική μας σωτηρία. Διότι σαν αγκάθια ήταν οι αμαρτίες του κόσμου, τις οποίες ο Χριστός, ερχόμενος ως ο Αμνός του Θεού που αίρει την αμαρτία του κόσμου, εξάλειψε. Και όπως ακριβώς διά του καρπού του ξύλου προήλθε η αμαρτία, έτσι διά του ξύλου του σταυρού επήλθε η σωτηρία. Και για τον λόγο αυτόν το πάθος του Χριστού έλαβε χώρα σε κήπο, επειδή μέσα στον παράδεισο παρέβη την εντολή ο Αδάμ.

Εξέλθετε και ίδετε, θυγατέρες της Σιών, τον βασιλιά Σολομώντα. Ελέγχει τους Ιουδαίους λέγοντας, «Εξέλθετε», αντί του, «Έως πότε θα παρακάθεστε στη σκιά;» διότι, ιδού, από τον Ιούδα ανέτειλε ο Κύριος, αγάπη από τις θυγατέρες της Ιερουσαλήμ.

Η σταθερότητα των λογισμών, ή οι εσωτερικοί άγιοι λίθοι. Στο στεφάνι με το οποίο τον στεφάνωσε η μητέρα του. Διότι, λέγει, τοποθέτησες στο κεφάλι του στεφάνι από πολύτιμο λίθο. Ας κατέλθει ο αδελφιδός μου στον κήπο του.

Διότι και εκεί δεν υπήρχε περιτομή· και τώρα ανακαινίζονται τα του Αδάμ. Ο Λόγος, βλέποντας την πίστη των εθνών και αποδεχόμενός την, λέγει: «Όμορφη είσαι, η πλησίον μου, ως ευδοκία, ωραία ως η Ιερουσαλήμ, εκθαμβωτική ως παρατεταγμένες στρατιές». Διότι δεν πρέπει να είναι διαφορετικοί, παρά όπως η Ιερουσαλήμ, αυτοί που προέρχονται από τα έθνη, για να γίνουν ένας λαός. Αυτό δε συμβαίνει, όταν μαζί με τον σεβασμό προς τον νόμο, πιστεύουμε στον Χριστό. Διότι ένας είναι ο Θεός του νόμου και των Ευαγγελίων. Και όποιος δεν γίνεται όπως η Ιερουσαλήμ, δεν γίνεται πλησίον του Λόγου. Η Ιερουσαλήμ, βλέποντας την πίστη των τέκνων της και τη φιλανθρωπία του Λόγου, λέγει: «Κατέβηκα στον κήπο της καρυδιάς, για να δω τα βλαστάρια του χειμάρρου, εάν άνθισαν οι ροδιές· εκεί θα δώσω τους μαστούς μου. Δεν το γνώρισε η ψυχή μου, με έθεσε ως άρματα του Αμιναδάβ». Διότι βρέθηκα στον κήπο της καρυδιάς, δηλαδή στις Γραφές, οι οποίες είναι σαν τα καρύδια, απ' έξω μεν σκληρές, από μέσα όμως πνευματικές. Είδα ότι πρέπει να συζευχθώ, σαν σε άρμα, με την κλήση από τα έθνη. Αφού λοιπόν συζεύχθηκαν και οι δύο λαοί, στάλθηκε πλέον παντού το κήρυγμα, και αυτού γίνονται διάκονοι οι άγγελοι, λέγοντας: «Εξέλθετε και δείτε τον Σολομώντα με το στεφάνι, με το οποίο τον στεφάνωσε η μητέρα του την ημέρα της νυμφεύσεώς του, και την ημέρα της ευφροσύνης της καρδιάς του». Διότι εκείνος που εξέρχεται από την κακία, θα δει και την άτρεπτη ένωση του Λόγου με το σώμα.

Η πνευματική δε συνάφεια ας νοηθεί ως χρυσός, η τίμια και θεία. Διότι και την κιβωτό στην έρημο, εσωτερικά και εξωτερικά, με χρυσό την επένδυσε, προς φανέρωση της θείας ενώσεως. Η πορφύρα πάλι επικαλύπτει το πλήθος εκείνων που έχουν κληθεί στη βασιλεία. Και όταν κάποιος πιστέψει, δέχεται στην καρδιά του τον Χριστό, ο οποίος είναι πολύτιμος μαργαρίτης. Αλλά και το φορείο, λέει, έχει κατασκευαστεί από τις θυγατέρες της Ιερουσαλήμ μόνο για την αγάπη· «Διότι τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε απέστειλε τον μονογενή Του Υιό, προκειμένου καθένας που πιστεύει σε αυτόν να μη χαθεί, αλλά να έχει ζωή αιώνια». Η εξ εθνών Εκκλησία λέει το: «Εξέλθετε και δείτε». Και ημέρα νυμφεύσεως ονομάζει την ημέρα του πάθους, κατά την οποία νυμφεύθηκε την Εκκλησία διά του αίματός Του.

Αλλά οι στρατιώτες, αφού τον περικύκλωσαν, τον εμπαίζουν. Και ο Κύριος γίνεται παιχνίδι τους και ο Δεσπότης εμπαίζεται. «Με είδαν και κούνησαν τα κεφάλια τους». Και αυτό γίνεται τύπος της βασιλείας. Διότι, ενώ τον εμπαίζουν, ταυτόχρονα γονατίζουν μπροστά του. Και οι στρατιώτες τον σταυρώνουν, αφού προηγουμένως τον έντυσαν με πορφύρα και τοποθέτησαν στεφάνι στο κεφάλι του. Τι και αν ήταν ακάνθινο; Κάθε βασιλιάς αναγορεύεται από στρατιώτες. Έπρεπε και ο Ιησούς, κατά τον τύπο, να στεφανωθεί από στρατιώτες. Γι' αυτόν τον λόγο η Γραφή λέει στο Άσμα Ασμάτων: «Βγείτε και δείτε, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, τον βασιλιά Σολομώντα, με το στεφάνι με το οποίο τον στεφάνωσε η μητέρα του». Ήταν δε μυστήριο και το στεφάνι. Διότι αποτελούσε λύση των αμαρτιών, απαλλαγή από την καταδικαστική απόφαση.

Και ο Δαβίδ λέγει: Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου. 〈νβ〉 ότι θα τον στεφανώσουν με αγκάθια— Στο Άσμα Ασμάτων λέγει: Εξέλθετε και δείτε, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, το στεφάνι με το οποίο τον στεφάνωσε η μητέρα του.

Βρέθηκα στον κήπο της καρυδιάς, δηλαδή στις Γραφές, οι οποίες όπως τα καρύδια είναι εξωτερικά μεν σκληρές, εσωτερικά δε πνευματικές. Και είδα ότι πρέπει να συζευχθώ, σαν σε άρματα, μέσω της κλήσεως των εθνών. Αφού λοιπόν ενώθηκαν και οι δύο λαοί, στάλθηκε πλέον παντού το κήρυγμα, και διάκονοι αυτού γίνονται οι άγγελοι, λέγοντας: «Εξέλθετε και δείτε τον βασιλιά Σολομώντα, με το στεφάνι με το οποίο τον στεφάνωσε η μητέρα του, κατά την ημέρα της νυμφεύσεώς του και κατά την ημέρα της ευφροσύνης της καρδιάς του».

Εξέλθετε και δείτε, θυγατέρες της Σιών, τον βασιλιά Σολομώντα, με το στεφάνι με το οποίο τον στεφάνωσε η μητέρα του την ημέρα της νυμφεύσεώς του και την ημέρα της ευφροσύνης της καρδιάς του. Ιδού, είσαι ωραία, αγαπημένη μου, ιδού, είσαι ωραία. Τα μάτια σου είναι σαν περιστέρια, εκτός της σιωπής σου. Τα μαλλιά σου είναι σαν κοπάδια αιγών, που ξεπρόβαλαν από τη Γαλαάδ.

Αλλά για μεν αυτά αρκούν τα όσα ειπώθηκαν. Ο ακόλουθος λόγος περιέχει μια προτροπή προς τις θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, η οποία γίνεται από τη νύμφη. Διότι, όπως ακριβώς ο μέγας Παύλος θεωρούσε ζημία να μην καταστήσει όλους κοινωνούς των δικών του αγαθών (γι' αυτό και έλεγε τέτοια λόγια προς τους ακροατές του: «Γίνετε όπως εγώ, διότι και εγώ κάποτε ήμουν σαν κι εσάς»· και το: «Γίνετε μιμητές μου, όπως και εγώ του Χριστού»), έτσι και αυτή η φιλάνθρωπη νύμφη, αφού αξιώθηκε τα θεία μυστήρια του νυμφίου, όταν είδε την κλίνη και έγινε φορείο του βασιλέα, φωνάζει δυνατά προς τις νεάνιδες (και αυτές θα πρέπει να είναι οι ψυχές όσων σώζονται) λέγοντας: «Έως πότε θα παραμένετε κλεισμένες στο σπήλαιο τούτου του βίου; Εξέλθετε από τα προκαλύμματα της φύσεως και, αφού γίνετε θυγατέρες της Σιών, δείτε το θαυμαστό θέαμα· αντικρίστε το στέφανο να περιβάλλει με μεγαλοπρέπεια το κεφάλι του βασιλέα, τον οποίο του φόρεσε η μητέρα του, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη που λέει: «Έθεσες στο κεφάλι του στέφανο από πολύτιμο λίθο». Βεβαίως, κανείς από όσους εξετάζουν προσεκτικά την ερμηνεία των περί Θεού λόγων δεν μένει προσκολλημένος στην κυριολεξία του ονόματος, στο ότι δηλαδή μνημονεύεται η λέξη «μητέρα» αντί του Πατέρα, διότι και από τις δύο λέξεις λαμβάνει κανείς μία και την αυτή έννοια.

Διότι, επειδή το θείο δεν είναι ούτε αρσενικό ούτε θηλυκό (πώς άλλωστε θα μπορούσε να νοηθεί κάτι τέτοιο για τη θεότητα, από τη στιγμή που ούτε σε εμάς τους ανθρώπους δεν παραμένει αυτό στο διηνεκές, αλλά, όταν γίνουμε όλοι ένα εν Χριστώ, απεκδυόμαστε τα σημάδια αυτής της διαφοράς μαζί με ολόκληρο τον παλαιό άνθρωπο;), για τον λόγο αυτόν κάθε όνομα που χρησιμοποιείται ισοδυναμεί με την υπόδειξη της άρρητης φύσης, χωρίς η σημασία του θηλυκού ή του αρσενικού να μολύνει την ακήρατη φύση. Γι' αυτό στο μεν Ευαγγέλιο λέγεται ότι ο Πατέρας ετοιμάζει τους γάμους για τον Υιό, και ο προφήτης λέει προς τον Θεό ότι «Έθεσες επί της κεφαλής αυτού στέφανο από πολύτιμο λίθο», ενώ εδώ αναφέρει ότι ο στέφανος τοποθετείται στον νυμφίο από τη μητέρα του. Επειδή, λοιπόν, ένας είναι ο γάμος και μία η νύμφη, και από έναν τοποθετείται ο στέφανος στον νυμφίο, δεν υπάρχει απολύτως καμία διαφορά είτε αποκαλεί κανείς τον Μονογενή Θεό Υιό του Θεού, είτε υιό της αγάπης Του κατά τη φωνή του Παύλου, αφού, με οποιοδήποτε από τα δύο ονόματα, είναι μία η δύναμη που τον στολίζει ως νυμφίο για τη δική μας συνοίκηση. «Εξέλθετε, λοιπόν», λέει η νύμφη προς τις νεάνιδες, «και γίνετε θυγατέρες της Σιών», ώστε από υψηλή σκοπιά (διότι έτσι ερμηνεύεται η λέξη Σιών) να μπορέσετε να δείτε το θαυμαστό θέαμα, τον νυμφίο να φέρει τον στέφανο.

Στέφανος λοιπόν γι' αυτόν γίνεται η Εκκλησία, περιβάλλοντας κυκλικά την κεφαλή διά των έμψυχων λίθων, και αυτή που πλέκει έναν τέτοιο στέφανο είναι η αγάπη, την οποία είτε μητέρα την ονομάσει κανείς είτε αγάπη, δεν θα σφάλει· διότι ο Θεός είναι αγάπη, σύμφωνα με τα λόγια του Ιωάννη. Και με αυτόν τον στέφανο λέει η νύμφη ότι αυτός ευφραίνεται, αγαλλόμενος με τον νυμφικό στολισμό· διότι αληθινά χαίρεται εκείνος που έκανε σύνοικό του την Εκκλησία, στεφανωνόμενος με τις αρετές εκείνων που διαπρέπουν σε αυτήν. Θα ήταν όμως προτιμότερο να παραθέσουμε τα ίδια τα θεία λόγια επί λέξει, τα οποία έχουν ως εξής: «Εξέλθετε και ίδετε, θυγατέρες της Σιών, τον βασιλέα Σολομώντα με τον στέφανο, με τον οποίο τον στεφάνωσε η μητέρα του την ημέρα των γάμων του και την ημέρα της ευφροσύνης της καρδιάς του».

Η νύμφη. Το κείμενο. Εξέλθετε και δείτε, θυγατέρες της Σιών, τον βασιλιά Σολομώντα με το στεφάνι με το οποίο τον στεφάνωσε η μητέρα του, την ημέρα του γάμου του και την ημέρα της ευφροσύνης της καρδιάς του. Ο νυμφίος. Το κείμενο.

Και λέει: «Βγείτε και δείτε, θυγατέρες της Σιών, τον βασιλιά Σολομώντα με το στεφάνι με το οποίο τον στεφάνωσε η μητέρα του, κατά την ημέρα του γάμου του και κατά την ημέρα της χαράς της καρδιάς του». Διότι, έχοντας συλλάβει στον νου του το νόημα αυτού του ρητού, κάποιος υμνωδός είπε εν συντομία για τον Χριστό: «Εσένα, η ακανθοφόρος συναγωγή των Εβραίων, επειδή δεν φύλαξε προς εσένα, Ευεργέτη Χριστέ, μητρική στοργή, στεφάνωσε εσένα, τον Γενάρχη, που λύνεις το επιτίμιο της άκανθας». Το μεν «ακανθοφόρος» προέρχεται από τον Ησαΐα: «Περίμενα, λέει, να κάνει σταφύλια, αλλά έκανε αγκάθια». Γι' αυτό και «θα αφαιρέσω τον φράχτη και τον τοίχο του αμπελώνα μου, και θα παραδοθεί σε λεηλασία και θα γίνει καταπάτημα, και δεν θα δοθεί βροχή σε αυτόν· ούτε θα σκαφτεί και θα φυτρώσουν σε αυτόν αγκάθια όπως σε χέρσα γη». Το δε «στεφάνωσε» προέρχεται από το Άσμα των Ασμάτων, σύμφωνα με το παραπάνω ρητό· ενώ το ότι «δεν [έδειξε] μητρική στοργή» λέγεται επειδή ο Χριστός δεν έχει πατρική γενεά επί της γης, αλλά έχει μητρική γενεά την ακανθοφόρο συναγωγή των Εβραίων, από την οποία και γεννήθηκε κατά σάρκα, η οποία, μη φυλάσσοντας μητρική στοργή προς αυτόν, τον στεφάνωσε με αγκάθι. Αυτό δε το θλιβερό, που επινοήθηκε από την ακανθοφόρο συναγωγή, νοήθηκε ως νυμφικό και χαρμόσυνο. «

«Την ημέρα», λέει, «του γάμου του, και την ημέρα της ευφροσύνης της καρδιάς του» τον «στεφάνωσε» η συναγωγή των Εβραίων, η μητέρα του, και η από μέρους της ατίμωση λογίστηκε ως δόξα για τον Πατέρα και τον Υιό. «Θα υψωθεί», λέει ο Πατέρας, «ο Υιός μου και θα δοξαστεί». Και ο Υιός: «τώρα θα υψωθώ· τώρα θα δοξαστώ»· και «τώρα δοξάστηκε ο Υιός του ανθρώπου» και τα εξής. Το δε «καταργώντας την ποινή των αγκαθιών» αναφέρεται στο γνωστό «αγκάθια και τριβόλια θα σου βλαστήσει η γη», και στο «στράφηκα στην ταλαιπωρία» περνώντας από την αφθαρσία στη φθορά «όταν καρφώθηκε μέσα μου η αμαρτία σαν αγκάθι», την οποία αφού ξερίζωσε και αναίρεσε τη φθορά, κατήργησε την ποινή του αγκαθιού, «την ημέρα του γάμου του και την ημέρα της ευφροσύνης της καρδιάς του».

Χαίρε, Θεοτόκε, κυρίως και αληθώς, το φοβερό σημείο ενώσεως των ανθρώπων με τον Θεό, δια της οποίας τα επουράνια ενώθηκαν με τα επίγεια, προσφέροντας στον Θεό τα του ανθρώπου και στον άνθρωπο τα του Θεού. Χαίρε, νυμφικέ θάλαμε, που ανεγέρθηκες με τα κάλλη της παρθενίας, για Εκείνον που λέει στο Άσμα Ασμάτων: «Εισήλθα στον κήπο μου, αδελφή μου νύμφη». Περί της ενώσεώς Του με τη σάρκα αναφέρονται τα εξής: «Εξέλθετε και δείτε τον βασιλιά Σολομώντα, με το στέμμα με το οποίο τον εστεφάνωσε η μητέρα του, την ημέρα του γάμου του, και την ημέρα της ευφροσύνης της καρδιάς του».

Τα χρυσά δάκρυα εκείνης σας χαρίζουν την αδάκρυτη νίκη. Οι ολονύκτιοι στεναγμοί της, τις ιαχές της χαράς και τα επινίκια άσματα. Εκείνη, βασιλιά, σε στεφάνωσε με το τρόπαιο κατά των Σκυθών. Θέλεις να σου ψάλω και τα λόγια του Άσματος, αφού είναι για εμένα καιρός νίκης και πανηγύρεως; Εξέλθετε και δείτε το στεφάνι με το οποίο τον στεφάνωσε η μητέρα του κατά την ημέρα της ευφροσύνης της καρδιάς του. Εξαιτίας της, έστω και αν δεν είστε παρόντες, είστε παρόντες στα πράγματα, διότι αναλαμβάνει τις φροντίδες όλων, όπως κανένας δεν αναλαμβάνει τη φροντίδα ούτε ενός. Και αν ακόμη είστε παρόντες, δεν είστε, εμπιστευόμενοι τα πάντα στη δική της μεγαλονοία.